2. 独觉佛譬喻的注释·3-6. 优波离长老譬喻的注释
1. 佛品义注 · 140 段
3-6. 优波离长老譬喻的注释巴利
3-6. Upālittheraapadānavaṇṇanā
“在天鹅城”这一段,是尊者优波离长老的譬喻故事。这位长老同样在过去诸佛那里积攒过善根,在一次次轮回中不断积累能导向解脱的福德。到了莲华上佛的时代,他出生在天鹅城里一个富裕的婆罗门家庭。有一天,他在导师身边听法,看到导师把一位比丘安排在持律者中的最高位置,于是就对导师做了功德业,并发愿将来也能得到那个位置。巴利
Nagarehaṃsavatiyātiādikaṃ āyasmato upālittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare vibhavasampanne brāhmaṇakule nibbatto. Ekadivasaṃ satthu santike dhammakathaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ vinayadharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā satthu adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi.
他一生行善,在人天之间轮回,到了现在这尊佛出世的时代,出生在一个理发师家庭里。大家给他取名叫优波离。他长大后,成了阿那律等六位刹帝利王族青年的好朋友。当如来住在阿那律园时,那六位刹帝利青年准备出家离俗,他也跟着他们一起离开家,出了家。他出家的具体经过,在律藏《小品》等处已有记载。出家并受具足戒之后,他从导师那里领受了禅修业处,然后说:“尊者,请允许我住在森林里。”导师说:“比丘住在森林里,只会增长禅定这一项修行;如果你住在我身边,就能同时圆满修观和学教这两项任务。”他接受了导师的话,精进修观,不久就证得了阿拉汉果。导师也亲自把整部律藏教给了他。后来,他裁决了婆楼迦车事件、阿图迦事件和童子迦叶事件这三件事。导师对每一次裁决都加以赞叹,并以这三次裁决为因缘,把这位长老安立在持律者中最上首的位置。巴利
So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kappakagehe nibbatto. Upālītissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto anuruddhādīnaṃ channaṃ khattiyānaṃ piyasahāyo hutvā tathāgate anupiyambavane viharante pabbajjāya nikkhamantehi chahi khattiyehi saddhiṃ nikkhamitvā pabbaji. Tassa pabbajjāvidhānaṃ pāḷiyaṃ (cūḷava. 330 ādayo) āgatameva. So pabbajitvā upasampanno hutvā satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā ‘‘mayhaṃ, bhante, araññavāsaṃ anujānāthā’’ti āha. ‘‘Bhikkhu araññe vasantassa ekameva dhuraṃ vaḍḍhissati, mayhaṃ pana santike vasantassa vipassanādhurañca ganthadhurañca paripūressatī’’ti. So satthu vacanaṃ sampaṭicchitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Satthāpi naṃ sayameva sakalaṃ vinayapiṭakaṃ uggaṇhāpesi. So aparabhāge bhārukacchavatthuṃ ajjukavatthuṃ kumārakassapavatthunti imāni tīṇi vatthūni vinicchini. Satthā ekekasmiṃ vinicchaye sādhukāraṃ datvā tayo vinicchaye aṭṭhuppattiṃ katvā theraṃ vinayadharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.
441 441 他这样达到了第一的位置后,回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,便开始说明过去生的本行,说出“在天鹅城”等话。其中,“在天鹅城”:那座城的城墙围成一圈,形状像天鹅盘旋环绕,所以那座城就叫天鹅城。或者也可以说,数不清的天鹅住在城里的池塘、莲池、湖泊、小水洼等处,从这里那里到处游走,因为它们住在这里,所以叫天鹅城;也就是在那座天鹅城里。“名叫善生的婆罗门”:因为出生得很好,所以叫善生;按照“不被指责、不被呵斥”这种说法,意思是他的出身无可挑剔。“有八十俱胝的积聚”:是说有八十俱胝的财富堆积,这位名叫善生的婆罗门拥有极多的钱财和粮食,财富粮食多得无法计算。这就是它们之间的关联。巴利
441. Evaṃ so etadaggaṭṭhānaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassappatto taṃ pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nagare haṃsavatiyātiādimāha. Tattha haṃsavatiyāti haṃsāvaṭṭaākārena vati pākāraparikkhepo yasmiṃ nagare, taṃ nagaraṃ haṃsavatī. Atha vā anekasaṅkhā haṃsā taḷākapokkharaṇīsarapallalādīsu nivasantā ito cito ca vidhāvamānā vasanti etthāti haṃsavatī, tassā haṃsavatiyā. Sujāto nāma brāhmaṇoti suṭṭhu jātoti sujāto, ‘‘akkhitto anupakuṭṭho’’ti vacanato agarahito hutvā jātoti attho. Asītikoṭinicayoti asītikoṭidhanarāsiko pahūtadhanadhaññavā asaṅkhyeyyadhanadhaññavā brāhmaṇo sujāto nāma ahosinti sambandho.
442 再者,为了显示他同样的伟大,又说了“教授者”等话。其中,“教授者”指教导他人三吠陀等的人。“持明者”:“明”就是慧,意思是具有阿闼婆吠陀、语法等知识的智慧。“于三吠陀达彼岸”:意思是于梨俱吠陀、夜柔吠陀、娑摩吠陀这三吠陀已到达终点。“于相论”:说的是相论,也就是阐明佛陀、辟支佛、转轮王、女人、男人等手足等处所见之相的典籍。“于史诗”:指阐明“如是过去,如是过去”这类古事的典籍。“于自法”:在自法即婆罗门法中,已到达彼岸、到达终点、到达边际。巴利
442. Punapi tasseva mahantabhāvaṃ dassento ajjhāyakotiādimāha. Tattha ajjhāyakoti paresaṃ vedattayādiṃ vācetā. Mantadharoti mantā vuccati paññā, athabbanavedabyākaraṇādijānanapaññavāti attho. Tiṇṇaṃ vedāna pāragūti iruvedayajuvedasāmavedasaṅkhātānaṃ tiṇṇaṃ vedānaṃ pariyosānaṃ pattoti attho. Lakkhaṇeti lakkhaṇasatthe, buddhapaccekabuddhacakkavattiitthipurisānaṃ hatthapādādīsu dissamānalakkhaṇapakāsanakaganthe cāti attho. Itihāseti ‘‘itiha āsa itiha āsā’’ti porāṇakathāppakāsake ganthe. Sadhammeti sakadhamme brāhmaṇadhamme pāramiṃ gato pariyosānaṃ koṭiṃ gato pattoti attho.
443 “游行者”是指那些尼干陀的弟子,他们当时全都持有种种不同的见解,在大地地面上行走——这是句中的关联。巴利
443.Paribbājāti ye nigaṇṭhasāvakā, te sabbe nānādiṭṭhikā tadā mahiyā pathavītale carantīti sambandho.
445 只要胜者还没有出现,那么在这段时间里,就不存在“佛陀”这个说法,这就是这句话的意思。巴利
445. Yāva yattakaṃ kālaṃ jino nuppajjati, tāva tattakaṃ kālaṃ buddhoti vacanaṃ natthīti attho.
446 446. “随着时间流逝,昼夜不断”——白天和黑夜合起来就是“昼夜”,意思是经过了许多年。剩下的内容很容易理解。巴利
446.Accayena ahorattanti aho ca ratti ca ahorattaṃ, bahūnaṃ saṃvaccharānaṃ atikkamenāti attho. Sesaṃ suviññeyyameva.
454 满陀尼子的意思是:他是名叫满陀尼的理发师之女的儿子;因为月圆和日圆,他得名“满”,这就是这个词的含义。他将成为那位导师的弟子——这是上下文之间的关联。巴利
454.Mantāṇiputtoti mantāṇīnāmāya kappakadhītuyā putto, māsapuṇṇatāya divasapuṇṇatāya puṇṇoti laddhanāmoti attho. Tassa satthussa sāvako hessati bhavissatīti sambandho.
455 那位莲华上世尊以这种方式,以美妙的仪态称赞了能带来喜悦的善喜,并为他作了授记。这就是这段话的意思。他让一切大众都心生欢喜,使他们感到喜悦,同时展示、彰显了自己的力量。这是上下文之间的关联。巴利
455.Evaṃ kittayi so buddhoti so padumuttaro bhagavā evaṃ iminā pakārena sunandaṃ sundarākārena somanassadāyakaṃ kittayi byākaraṇamadāsīti attho. Sabbaṃ janaṃ sakalajanasamūhaṃ sādhukaṃ hāsayanto somanassaṃ karonto sakaṃ balaṃ attano balaṃ dassayanto pākaṭaṃ karontoti sambandho.
456 接着,为了用别的说法显示自己的威力,他说出了“合掌”等话。那时,在佛陀出世以前的时代,所有的人都双手合十地向苦行者苏难陀行礼,这是句子的关联。“在佛陀处修造善业”:意思是,他虽然受到众人这样的尊敬,却没有生起“我被人尊敬”的傲慢,反而在佛陀的教法中做了更多的修行,净化了自己的去向和投生,使之变得清净。巴利
456. Tato anantaraṃ attano ānubhāvaṃ aññāpadesena dassento katañjalītiādimāha. Tadā tasmiṃ buddhuppādato purimakāle sunandaṃ tāpasaṃ katañjalipuṭā sabbe janā namassantīti sambandho. Buddhe kāraṃ karitvānāti evaṃ so sabbajanapūjitopi samāno ‘‘pūjitomhī’’ti mānaṃ akatvā buddhasāsane adhikaṃ kiccaṃ katvā attano gatiṃ jātiṃ sodhesi parisuddhamakāsīti attho.
457 听了牟尼——那位正自觉者——的话。“牟尼之语”这里为了偈颂组合的方便,把长音ā缩短,说成“vaca”。意思是:听闻牟尼这句话——“在未来世,将会有一位名叫乔达摩的导师出现于世间”,于是心想:“我要以能见到乔达摩世尊的那种方式,去造作特别的善行、积集福德资粮。”这就是我的意图、思愿和作意。这是上下文的关联。巴利
457.Sutvāna munino vacanti tassa sammāsambuddhassa vācaṃ, gāthābandhasukhatthaṃ ā-kārassa rassaṃ katvā ‘‘vaca’’nti vuttaṃ. ‘‘Anāgatamhi addhāne gotamo nāma nāmena satthā loke bhavissatī’’ti imaṃ munino vacanaṃ sutvā yathā yena pakārena gotamaṃ bhagavantaṃ passāmi, tathā tena pakārena kāraṃ adhikakiccaṃ puññasambhāraṃ kassāmi karissāmīti me mayhaṃ saṅkappo cetanāmanasikāro ahu ahosīti sambandho.
458 我这样想之后,就是心里这样盘算:我要去做这件事。我思量了自己该做的事,意思是:我应当修什么样的福德呢?我到底在做什么样的业呢?意思是:我在做、在圆满什么样的福德业呢?在无上的福田中,意思是:在没有比它更殊胜、能承载一切福德的皈依处——三宝之中。巴利
458.Evāhaṃ cintayitvānāti ‘‘ahaṃ kāraṃ karissāmī’’ti evaṃ cintetvā. Kiriyaṃ cintayiṃ mamāti ‘‘mayā kīdisaṃ puññaṃ kattabbaṃ nu kho’’ti kiriyaṃ kattabbakiccaṃ cintayinti attho. Kyāhaṃ kammaṃ ācarāmīti ahaṃ kīdisaṃ puññakammaṃ ācarāmi pūremi nu khoti attho. Puññakkhette anuttareti uttaravirahite sakalapuññassa bhājanabhūte ratanattayeti attho.
459 这位“诵经比丘”说的是:这位比丘因为善于讽诵经典、读诵文句,所以得名“诵者”。在佛陀的教法中,所有诵经者、读经者当中,他在律藏方面被列为最上首,被立为第一。那位比丘所得到的那个地位,我渴望、我希求,这就是这句话的意思。巴利
459.Ayañca pāṭhiko bhikkhūti ayaṃ bhikkhu sarabhaññavasena ganthapāṭhapaṭhanato vācanato ‘‘pāṭhiko’’ti laddhanāmo bhikkhu. Buddhasāsane sabbesaṃ pāṭhīnaṃ pāṭhakavācakānaṃ antare vinaye ca agganikkhitto aggo iti ṭhapito. Taṃ ṭhānaṃ tena bhikkhunā pattaṭṭhānantaraṃ ahaṃ patthaye patthemīti attho.
460 接着,为了说明自己积累福德的方法,他诵出了“我这无量的财富”等话。这里的“我”(me)指“我的”;“无量”(amitaṃ)指无法衡量、没有边际的财富堆;“不可动摇”(akkhobhaṃ)指无法被搅动、动摇不了的,像大海一样,与大海相同。整句的意思是:他以那样的财富、那样的资财,为佛陀建造园林。其余内容意思都很浅显易懂。巴利
460. Tato paraṃ attano puññakaraṇūpāyaṃ dassento idaṃ me amitaṃ bhogantiādimāha. Me mayhaṃ amitaṃ pamāṇavirahitaṃ bhogarāsiṃ akkhobhaṃ khobhetuṃ asakkuṇeyyaṃ sāgarūpamaṃ sāgarasadisaṃ tena bhogena tādisena dhanena buddhassa ārāmaṃ māpayeti sambandho. Sesaṃ uttānatthameva.
474 佛陀坐在比丘僧团中间,接受了那座由他善加建造、令人修建的僧园之后,说了这段话,用来阐明那座僧园的功德利益。这就是上下文的关系。巴利
474. Bhikkhusaṅghe nisīditvā sambuddho tena suṭṭhu māpitaṃ kāritaṃ saṅghārāmaṃ paṭiggahetvā tassārāmassānisaṃsadīpakaṃ idaṃ vacanaṃ abravi kathesīti sambandho.
475 怎么说的呢?那位布施僧园的苦行者,把用精舍、洞窟、会堂、殿堂、楼阁、围墙等善加建造、妥善布置的僧园奉献给了佛陀——他是以与喜悦相应的心来布施的。我要称扬他,也就是说,我要让那位苦行者广为人知、清楚显明。你们听我说:意思是请你们聆听我正在说的这番话,倾耳专注,心不散乱地留意。巴利
475. Kathaṃ? Yo soti yo saṅghārāmadāyako tāpaso sumāpitaṃ kuṭileṇamaṇḍapapāsādahammiyapākārādinā suṭṭhu sajjitaṃ saṅghārāmaṃ buddhassa pādāsi pa-kārena somanassasampayuttacittena adāsi. Tamahaṃ kittayissāmīti taṃ tāpasaṃ ahaṃ pākaṭaṃ karissāmi, uttāniṃ karissāmīti attho. Suṇātha mama bhāsatoti bhāsantassa mayhaṃ vacanaṃ suṇātha, ohitasotā avikkhittacittā manasi karothāti attho.
476 为了说明布施僧园所带来的果报,世尊说了“象、马、车、步兵”等话。这个意思很容易理解。巴利
476. Tena dinnārāmassa phalaṃ dassento hatthī assā rathā pattītiādimāha. Taṃ suviññeyyameva.
477 布施僧园会在来世带来可享受的福报,也就是令人满意的果报,这就是布施僧园的果与异熟。巴利
477.Saṅghārāmassidaṃ phalanti idaṃ āyatiṃ anubhavitabbasampattisaṅkhātaṃ iṭṭhaphalaṃ saṅghārāmadānassa phalaṃ vipākanti attho.
478 八万六千:就是六千加八万,也就是八万六千位打扮得漂漂亮亮、精心装饰、收拾得妥妥当当的女子。身着各色彩衣璎珞:意思是她们穿着各种颜色、各种样式的衣服,佩戴着种种装饰。佩戴宝珠耳环:意思是耳朵上垂挂着珍珠串和宝石装饰。巴利
478.Chaḷāsītisahassānīti chasahassāni asītisahassāni samalaṅkatā suṭṭhu alaṅkatā sajjitā nāriyo itthiyo vicittavatthābharaṇāti vicittehi anekarūpehi vatthehi ābharaṇehi ca samannāgatā. Āmuttamaṇikuṇḍalāti olambitamuttāhāramaṇikañcitakaṇṇāti attho.
479 为了赞叹那些女人容貌的殊胜美丽,说了“眼如弯弓”等话。其中,“眼如弯弓”是说那些女人眼睛又大,像摩尼珠球一样,眼轮像蜜蜂一样圆,所以叫眼如弯弓、目如蜂轮。“含笑”是说她们天性爱笑,姿态优雅妩媚。“妙相”是说她们身体各部分美好,值得称叹。“细腰”是说她们腹部纤细。其余内容浅显易懂。巴利
479. Tāsaṃ itthīnaṃ rūpasobhātisayaṃ vaṇṇento āḷārapamhātiādimāha. Tattha āḷārāni mahantāni akkhīni maṇiguḷasadisāni yāsaṃ itthīnaṃ tā āḷārapamhā bhamarānamiva mandalocanāti attho. Hasulā hāsapakati, līlāvilāsāti attho. Susaññāti sundarasaññitabbasarīrāvayavā. Tanumajjhimāti khuddakaudarapadesā. Sesaṃ uttānameva.
484 他是那位乔达摩世尊的法中继承人,也就是分得法的一份、分享法的人。“亲子”的意思是:从胸口生出来的。他听闻了具备松音、重音等十种音素之智、在喉、腭、唇等五个部位接触而宣说的法之后,依照入流道等道的次第灭尽一切烦恼,安住在阿拉汉果中,因此就像是从佛陀胸口生出来的儿子,这就是“亲子”的意思。“法之所化”的意思是:由法、由平等、不用棍棒、不用刀剑所化生,将来会显现出来,这就是这句话的意思。“名为优波离”:虽然他的母亲给他取的名字是满慈子,但他和阿那律等人一起去出家,亲近刹帝利,与他们融洽相处,身与心都具足,因此将来会以“优波离”这个名字成为大师的声闻弟子,这就是这句话的意思。巴利
484.Tassadhammesu dāyādoti tassa gotamassa bhagavato dhammesu dāyādo dhammakoṭṭhāsabhāgī. Orasoti urasi jāto, sithiladhanitādidasavidhabyañjanabuddhisampannaṃ kaṇṭhatāluoṭṭhādipañcaṭṭhāne ghaṭṭetvā desitadhammaṃ sutvā sotāpattimaggādimaggapaṭipāṭiyā sabbakilese khepetvā arahatte ṭhitabhāvena urasi jātaputtoti attho. Dhammanimmitoti dhammena samena adaṇḍena asatthena nimmito pākaṭo bhavissasīti attho. Upāli nāma nāmenāti kiñcāpi so mātu nāmena mantāṇiputtanāmo, anuruddhādīhi pana saha gantvā pabbajitattā khattiyānaṃ upasamīpe allīno yutto kāyacittehi samaṅgībhūtoti upālīti nāmena satthu sāvako hessati bhavissatīti attho.
485 在律中到达了彼岸:在律藏中达到了顶点、走到了尽头、抵达了终点。又对处与非处善巧:意思是对合理与不合理都很精通、很娴熟。住持胜者的教法:把胜者所说的教导,也就是胜者的三藏,通过诵读、听闻、思惟、受持等方式加以保持,意思是牢牢记住。将住于无漏:意思是成为没有烦恼的人,以行、住、坐、卧四种威仪安住,令自身不退转地延续下去。巴利
485.Vinaye pāramiṃ patvāti vinayapiṭake koṭiṃ pariyosānaṃ patvā pāpuṇitvā. Ṭhānāṭṭhāne ca kovidoti kāraṇākāraṇe ca dakkho chekoti attho. Jinasāsanaṃ dhārentoti jinena vuttānusāsaniṃ jinassa piṭakattayaṃ vācanasavanacintanadhāraṇādivasena dhārento, sallakkhentoti attho. Viharissatināsavoti nikkileso catūhi iriyāpathehi aparipatantaṃ attabhāvaṃ harissati pavattessatīti attho.
487 从不可计数的(劫)开始,以数十万为起点。“我祈愿你的教法”:意思是“愿我在乔达摩世尊的教法中成为持律者之首”,我祈愿、渴望你的教法。“那个利益是我的”:那个被称为最上第一等地位的利益,已由我证得。“一切结的灭尽”:意思是一切诸结的灭尽已由我证得,也就是证得了涅槃。巴利
487.Aparimeyyupādāyāti anekasatasahasse ādiṃ katvā. Patthemi tava sāsananti ‘‘gotamassa bhagavato sāsane vinayadharānaṃ aggo bhaveyya’’nti tuyhaṃ sāsanaṃ patthemi icchāmīti attho. So me atthoti so etadaggaṭṭhānantarasaṅkhāto attho me mayā anuppattoti attho. Sabbasaṃyojanakkhayoti sabbesaṃ saṃyojanānaṃ khayo mayā anuppattoti sambandho, nibbānaṃ adhigatanti attho.
488 就像一个人被国王的刑罚吓住、折磨,被刺穿在矛桩上,被固定在矛桩上,被绑缚在矛桩上,在矛桩上得不到也享受不到愉悦甜美的快乐,只想要解脱、只求脱身一样。这就是这里的关联。巴利
488. Rājadaṇḍena tajjito pīḷito sūlāvuto sūle āvuto āvuṇito poso puriso sūle sātaṃ madhurasukhaṃ avindanto nānubhavanto parimuttiṃva parimocanameva icchati yathāti sambandho.
489-90 大雄,英雄中最殊胜的人!我被“有”的惩罚和“生”的惩罚所吓唬、所逼迫,被业之矛刺穿,也就是被善业和恶业的矛刺穿。我承受着渴爱的感受,被渴爱的灼热折磨、压倒,痛苦不堪。在“有”中,在轮回中,我找不到、得不到甜美之乐。我被贪火、嗔火、痴火这三火燃烧,也就是被地狱火、劫末火、苦火这三火燃烧,因此我寻求解脱,寻求解脱的办法。这里的关联是:就像一个人逃过国王的惩罚后,寻求彻底解脱;同样,我遭受“有”的惩罚,也寻求解脱。巴利
489-90.Mahāvīra vīrānamantare vīruttama ahaṃ bhavadaṇḍena jātidaṇḍena, tajjito pīḷito kammasūlāvuto kusalākusalakammasūlasmiṃ āvuto santo saṃvijjamāno, pipāsāvedanāya pipāsāturabhāvena aṭṭito abhibhūto dukkhāpito bhave sātaṃ saṃsāre madhuraṃ sukhaṃ na vindāmi na labhāmi. Rāgaggidosaggimohaggisaṅkhātehi, narakaggikappuṭṭhānaggidukkhaggisaṅkhātehi vā tīhi aggīhi ḍayhanto parimuttiṃ parimuccanupāyaṃ gavesāmi pariyesāmi tathevāti sambandho. Yathā rājadaṇḍaṃ ito gato patto parimuttiṃ gavesati, tathā ahaṃ bhavadaṇḍappatto parimuttiṃ gavesāmīti sambandho.
491-2 接着,为了通过比喻和所比喻之物的方式,说明从轮回中得到解脱,他说了“如被毒所咬者”等话。其中,“被毒所咬者”是指被蛇毒从四周咬伤,也就是被蛇咬的意思。或者,“被毒所咬者”是指吞下剧毒,也就是吃毒的人。如果有人是吃毒者,被那样的毒所折磨,为了消除、灭掉那毒,就会去寻找作为对治方法的药。在寻找时,他会看到那能灭毒、除毒的药。他喝下自己看到的药之后,就因为从毒中解脱的因缘而变得快乐。这就是这里的关联。巴利
491-2. Puna saṃsārato mocanaṃ upamopameyyavasena dassento yathāvisādotiādimāha. Tattha visena sappavisena ā samantato daṃsīyittha daṭṭho hotīti visādo, sappadaṭṭhoti attho. Atha vā visaṃ halāhalavisaṃ adati gilatīti visādo, visakhādakoti attho. Yo puriso visādo, tena tādisena visena paripīḷito, tassa visassa vighātāya vināsāya upāyanaṃ upāyabhūtaṃ agadaṃ osadhaṃ gaveseyya pariyeseyya, taṃ gavesamāno visaghātakaṃ visanāsakaṃ agadaṃ osadhaṃ passeyya dakkheyya. So taṃ attano diṭṭhaṃ osadhaṃ pivitvā visamhā visato parimuttiyā parimocanakāraṇā sukhī assa bhaveyya yathāti sambandho.
493 “同样地,我”是说:就像那个人被毒蛇咬伤,或者吃了毒之后,用某种方法喝下药而变得安乐;同样地,我被无明和愚痴紧紧地逼迫。“我寻求正法之药”的意思是:我寻求那被称为正法的药。巴利
493.Tathevāhanti yathā yena pakārena so naro visahato, savisena sappena daṭṭho visakhādako vā osadhaṃ pivitvā sukhī bhaveyya, tatheva tena pakārena ahaṃ avijjāya mohena saṃ suṭṭhu pīḷito. Saddhammāgadamesahanti ahaṃ saddhammasaṅkhātaṃ osadhaṃ esaṃ pariyesantoti attho.
494-5 我为了灭除轮回苦毒而寻求法药,寻找法药。我看见释迦的教法,意思是:我看见了出自释迦族、乔达摩的教法。一切药中最上,意思是:在一切药之中,那被称为释迦教法的法药是最上、最殊胜的。能拔除一切箭,是说饮下那被称为法药、能去除并平息贪箭等一切箭的药之后,便灭除了一切毒,即整个轮回的苦毒。不老不死,是说灭除那种苦毒之后,我证得了不老、不死、清凉的涅槃——因为远离了贪等热恼而成为清凉——我亲自触证了它。巴利
494-5.Dhammāgadaṃ gavesantoti saṃsāradukkhavisassa vināsāya dhammosadhaṃ gavesanto. Addakkhiṃ sakyasāsananti sakyavaṃsapabhavassa gotamassa sāsanaṃ saddakkhinti attho. Aggaṃ sabbosadhānaṃ tanti sabbesaṃ osadhānaṃ antare taṃ sakyasāsanasaṅkhātaṃ dhammosadhaṃ aggaṃ uttamanti attho. Sabbasallavinodananti rāgasallādīnaṃ sabbesaṃ sallānaṃ vinodanaṃ vūpasamakaraṃ dhammosadhaṃ dhammasaṅkhātaṃ osadhaṃ pivitvā sabbaṃ visaṃ sakalasaṃsāradukkhavisaṃ samūhaniṃ nāsesinti sambandho. Ajarāmaranti taṃ dukkhavisaṃ samūhanitvā ajaraṃ jarāvirahitaṃ amaraṃ maraṇavirahitaṃ sītibhāvaṃ rāgapariḷāhādivirahitattā sītalabhūtaṃ nibbānaṃ ahaṃ phassayiṃ paccakkhamakāsinti sambandho.
496 496. 接着,为了显示烦恼黑暗的譬喻,说了“譬如被非人折磨的人”等话。其中,“譬如”是指:就像一个人被非人、被夜叉折磨、逼迫,被非人附体、被夜叉附体所折磨而痛苦,为了从非人和夜叉的附体中解脱出来,他会去寻找驱鬼的医师。巴利
496. Puna kilesatamassa upamaṃ dassento yathā bhūtaṭṭitotiādimāha. Tattha yathā yena pakārena bhūtaṭṭito bhūtena yakkhena aṭṭito pīḷito poso puriso bhūtaggāhena yakkhaggāhena pīḷito dukkhito bhūtasmā yakkhaggāhato parimuttiyā mocanatthāya bhūtavejjaṃ gaveseyya.
497 他在寻找的时候,会见到一位精通驱鬼术、非常善巧能干的驱鬼医师。那位驱鬼医师就会驱除、消灭那个被夜叉附体的人身上的附体,并且连根带底一起拔掉,让它将来不再生起,彻底摧毁消灭。这是上下文之间的关联。巴利
497. Taṃ gavesamāno ca bhūtavijjāya suṭṭhu kovidaṃ chekaṃ bhūtavejjaṃ passeyya, so bhūtavejjo tassa yakkhaggahitassa purisassa āvesabhūtaṃ vihane vināseyya, samūlañca mūlena saha āyatiṃ anāsevakaṃ katvā vināsaye viddhaṃseyyāti sambandho.
498 大雄啊,最殊胜的英雄!我被那黑暗——也就是烦恼的黑暗——所抓住、所逼迫。正是这样,我以同样的方式,为了从那种黑暗、从烦恼的黑暗中彻底解脱出来,而寻求智之光、慧之光。这就是上下文之间的关联。巴利
498.Mahāvīra vīruttama tamaggāhena kilesandhakāraggāhena pīḷito ahaṃ tatheva tena pakāreneva tamato kilesandhakārato parimuttiyā mocanatthāya ñāṇālokaṃ paññāālokaṃ gavesāmīti sambandho.
499 接着,就在那之后,他见到了能洗净烦恼黑暗、灭除烦恼之暗的释迦牟尼——这是这句话的意思。那位释迦牟尼为我驱除了黑暗,也就是烦恼的昏暗,就像驱鬼的医师驱除被鬼附身的人身上的鬼一样,把它远远赶走——这是上下文之间的关联。巴利
499. Atha tadanantaraṃ kilesatamasodhanaṃ kilesandhakāranāsakaṃ sakyamuniṃ addasanti attho. So sakyamuni me mayhaṃ tamaṃ andhakāraṃ kilesatimiraṃ bhūtavejjova bhūtakaṃ yakkhaggahitaṃ iva vinodesi dūrī akāsīti sambandho.
500 我这样解脱之后,就彻底截断了轮回之流,也就是轮回的暴流;我挡住了渴爱之流,也就是渴爱的大暴流,让它完全止息,一点不剩,不再生起——这就是这句话的意思。“我拔除了一切有”:就是拔除了欲有等一切九种有,把它们灭尽——这就是这句话的意思。就像驱鬼的医师从根上拔除一样,从根上把它拔掉、灭尽——这是上下文之间的关联。巴利
500. So ahaṃ evaṃ vimutto saṃsārasotaṃ saṃsārapavāhaṃ saṃ suṭṭhu chindiṃ chedesiṃ, taṇhāsotaṃ taṇhāmahoghaṃ nivārayiṃ niravasesaṃ appavattiṃ akāsinti attho. Bhavaṃ ugghāṭayiṃ sabbanti kāmabhavādikaṃ sabbaṃ navabhavaṃ ugghāṭayiṃ vināsesinti attho. Mūlato vināsento bhūtavejjo iva mūlato ugghāṭayinti sambandho.
501 接着,为了说明寻求涅槃的譬喻,说了“犹如”等话。其中,因为它吞食沉重的大龙,所以叫金翅鸟;或者,因为它抓取沉重的大龙,所以叫金翅鸟王。为了捉住自己的食物——自己活动范围内的、名叫“pannaga”的龙(它以种种方式游走,不落入他人手中),它俯冲而下,用双翼扇起的风,从四面八方把方圆百由旬的大湖大海搅得翻腾汹涌——这是语义上的连接。巴利
501. Tato nibbānapariyesanāya upamaṃ dassento yathātiādimāha. Tattha garuṃ bhāriyaṃ nāgaṃ gilatīti garuḷo. Garuṃ vā nāgaṃ lāti ādadātīti garuḷo, garuḷarājā. Attano bhakkhaṃ sakagocaraṃ pannagaṃ pakārena parahatthaṃ na gacchatīti pannagoti laddhanāmaṃ nāgaṃ gahaṇatthāya opatati avapatati, samantā samantato yojanasataṃ satayojanappamāṇaṃ mahāsaraṃ mahāsamuddaṃ attano pakkhavātehi vikkhobheti āloḷeti yathāti sambandho.
502 那只金翅鸟生性喜欢在空中飞行,它抓住那条龙,让龙的头朝下倒吊着,用各种方式到处折磨它、伤害它,然后牢牢抓住,随心所欲地飞向自己想去的地方——这就是这一句的语义关联。巴利
502.So supaṇṇo vihaṅgamo vehāsagamanasīlo pannagaṃ nāmaṃ gahetvā adhosīsaṃ olambetvā viheṭhayaṃ tattha tattha vividhena heṭhanena heṭhento ādāya daḷhaṃ gahetvā yena kāmaṃ yattha gantukāmo, tattha pakkamati gacchatīti sambandho.
503 尊者大雄!就像一只强壮有力的金翅鸟抓住龙之后飞走,同样地,我为了寻求那不被因缘所造作的无为涅槃,在圆满修行的过程中,以彻底断除的方式,清除、洗净了一千五百种烦恼过失。这就是句义上的关联。巴利
503. Bhante mahāvīra, yathā garuḷo balī balavā pannagaṃ gahetvā pakkamati, tathā eva ahaṃ asaṅkhataṃ paccayehi akataṃ nibbānaṃ gavesanto paṭipattipūraṇavasena pariyesanto dose sakaladiyaḍḍhakilesasahasse vikkhālayiṃ visesena samucchedappahānena sodhesiṃ ahanti sambandho.
504 就像金翅鸟抓住龙吃掉之后安住那样,同样,我已见、正见着殊胜之法、最上之法,领受并享用了那寂静之境——涅槃之境,无上、无可超越,连同道与果,然后安住。这就是句义上的关联。巴利
504. Yathā garuḷo pannagaṃ gahetvā bhuñjitvā viharati, tathā ahaṃ dhammavaraṃ uttamadhammaṃ diṭṭho passanto etaṃ santipadaṃ nibbānapadaṃ anuttaraṃ uttaravirahitaṃ maggaphalehi ādāya gahetvā vaḷañjetvā viharāmīti sambandho.
505 现在,为了说明涅槃难以得到,就说了“有一种藤蔓叫如意蔓”等话。其中,因为一切天神的欲求都在这藤蔓上,所以它叫如意蔓。它生长在杂色藤蔓林里,也就是长满了种种奇妙藤蔓、茂密成林的园林中。这藤蔓要过一千年,或者超过一千年,才结出一个果,才拿到一个果。巴利
505. Idāni nibbānassa dullabhabhāvaṃ dassento āsāvatī nāma latātiādimāha. Tattha sabbesaṃ devānaṃ āsā icchā etissaṃ latāyaṃ atthīti āsāvatī nāma latā, cittalatāvane anekavicittāhi latāhi gahanībhūte vane uyyāne jātā nibbattāti attho. Tassā latāya vassasahassena vassasahassaccayena ekaṃ phalaṃ nibbattate ekaṃ phalaṃ gaṇhāti.
506 三十三天的天神们,对于那株如意蔓,即使它要经过那么漫长的时间才结果,他们仍然在它还在结果的过程中就侍奉它、亲近它。这株名为如意的蔓,是蔓中最殊胜的蔓,就这样成了诸天神所喜爱的。这就是句义的关联。巴利
506.Taṃ devāti taṃ āsāvatiṃ lataṃ tāva dūraphalaṃ tattakaṃ cirakālaṃ atikkamitvā phalaṃ gaṇhantaṃ saṃvijjamānaṃ devā tāvatiṃsadevatā payirupāsanti bhajanti, sā āsāvatī nāma latuttamā latānaṃ antare uttamalatā evaṃ devānaṃ piyā ahosīti sambandho.
507 “以十万为起点”就是把十万年作为计算的开始。“尊者,我侍奉那位牟尼”:所谓“牟那”,就是智;尊者,牟尼就是有智慧的人、一切知者,我侍奉、亲近那位世尊。“早晚礼敬”,就是在傍晚和早晨这两个时段,一天两次礼敬、鞠躬致敬。就像三十三天的天神们在傍晚和早晨亲近、侍奉如意蔓一样。这就是句义之间的关联。巴利
507.Satasahassupādāyāti satasahassasaṃvaccharaṃ ādiṃ katvā. Tāhaṃ paricare munīti monaṃ vuccati ñāṇaṃ, bhante, muni ñāṇavanta sabbaññu, ahaṃ taṃ bhagavantaṃ paricare payirupāsāmi. Sāyaṃpātaṃ namassāmīti sāyanhasamayañca pubbaṇhasamayañcāti dvikkhattuṃ namassāmi paṇāmaṃ karomi. Yathā devā tāvatiṃsā devā viya āsāvatīlataṃ sāyaṃpātañca payirupāsantīti sambandho.
508 侍奉不会白费:因为正是以见佛为因,才证得了涅槃,所以侍奉佛陀、履行应做的修行,不会白费、不会落空;那礼敬和作礼的举动,也同样不会白费、不会落空。确实如此,即使是从远方而来、从漫长的轮回旅途而来,对于这个正在现前的佛陀出世之时,我没有错过、没有越过,它也没有越过我而消逝。意思就是:它没有越过我而去。巴利
508.Avañjhā pāricariyāti yasmā buddhadassanahetu nibbānappatti ahosi, tasmā buddhapāricariyā vattapaṭipattikiriyā avañjhā atucchā namassanā paṇāmakiriyā ca amoghā atucchā. Tathā hi dūrāgataṃ dūrato saṃsāraddhānato āgatampi, santaṃ saṃvijjamānaṃ khaṇoyaṃ ayaṃ buddhuppādakkhaṇo na virādhayi nātikkami, maṃ atikkamitvā na gatoti attho.
509 因为见到佛陀,我证得了涅槃。当我观察、审察自己未来将在诸有中如何结生时,我再也看不到它了——这就是这句话的意思。所谓“无依著”,就是远离了蕴的依著和烦恼的依著,已经解脱,脱离了一切烦恼;已经寂静,因为没有烦恼的灼热而内心安宁,我这样行走——这就是这句话的意思。巴利
509. Buddhadassanahetu nibbānappatto ahaṃ āyatiṃ uppajjanakabhave mama paṭisandhiṃ vicinanto upaparikkhanto na passāmīti sambandho. Nirūpadhi khandhūpadhikilesūpadhīhi virahito vippamutto sabbakilesehi vinābhūto upasanto kilesapariḷāhābhāvena santamānaso carāmi ahanti sambandho.
510 接着,为了显示自己见佛的譬喻,又说了“犹如莲花”等话。借着日光、借着与日光接触,莲花就绽放、盛开;大雄、最胜雄者,我也是这样,借着佛光——也就是由佛陀、世尊所说法之光的威力而绽放。这就是这段话的意思。巴利
510. Puna attano buddhadassanāya upamaṃ dassento yathāpi padumaṃ nāmātiādimāha. Sūriyaraṃsena sūriyaraṃsisamphassena yathā padumaṃ nāma api pupphati vikasati mahāvīra vīruttama ahaṃ tathā eva buddharaṃsena buddhena bhagavatā desitadhammaraṃsippabhāvena pupphitoti attho.
511-12 再者,为了说明见佛就是见涅槃,说了“如白鹭”等话。其中,在白鹭的种族里,也就是白鹭这一类中,任何时候、任何情况下都没有雄性。既然没有雄性,白鹭又怎么受孕怀胎呢?当乌云轰鸣、发出声响时,那些雌白鹭听到雷声,就在任何时候都能受孕、持卵,这就是意思所在。只要云不轰鸣、不发出声音,它们就在那么长的时间里一直长久地持胎、持卵。当云在某个时候以各种方式轰鸣之后下雨,倾泻下雨水时,它们就在那时从持胎的重负中解脱出来,把卵产下,这就是意思所在。巴利
511-12. Puna buddhadassanena nibbānadassanaṃ dīpento yathā balākātiādimāha. Tattha balākayonimhi balākajātiyaṃ sadā sabbasmiṃ kāle pumā puriso yathā na vijjati. Pume avijjamāne kathaṃ balākānaṃ gabbhaggahaṇaṃ hotīti ce? Meghesu gajjamānesu saddaṃ karontesu meghagajjanaṃ sutvā tā balākiniyo sadā sabbakāle gabbhaṃ gaṇhanti aṇḍaṃ dhārentīti attho. Yāva yattakaṃ kālaṃ megho na gajjati megho saddaṃ na karoti, tāva tattakaṃ kālaṃ ciraṃ cirakālena gabbhaṃ aṇḍaṃ dhārenti. Yadā yasmiṃ kāle megho pavassati pakārena gajjitvā vassati vuṭṭhidhāraṃ paggharati, tadā tasmiṃ kāle bhārato gabbhadhāraṇato parimuccanti aṇḍaṃ pātentīti attho.
513 513. 从那以后,为了说明所比喻之成就,说了“莲华上佛”等话。当莲华上佛以法云——也就是被称为通俗说与究竟说的云——雷鸣般地说法、开示时,我顺着那法云的声音、随着那音声,在那时纳受了法胎,即作为出离依止的布施、持戒等福德资粮之胎。我就是这样纳受的。这是上下文之间的关联。巴利
513. Tato paraṃ upameyyasampadaṃ dassento padumuttarabuddhassātiādimāha. Padumuttarassa buddhassa dhammameghena vohāraparamatthadesanāsaṅkhātameghena gajjato gajjantassa desentassa dhammameghassa saddena ghosānusārena ahaṃ tadā dhammagabbhaṃ vivaṭṭūpanissayaṃ dānasīlādipuññasambhāragabbhaṃ agaṇhiṃ gahesiṃ tathāti sambandho.
514 我从百千劫开始算起,把福德之胎——也就是布施、持戒等福德资粮——一直持守并圆满。只要法云还没有轰隆作响,还没有被佛陀宣说,也就是法的开示还没有发生,我就不能从轮回之胎的重负中解脱,不能脱离,不能分离。这是前后文的关联。巴利
514.Satasahassupādāya kappasatasahassaṃ ādiṃ katvā puññagabbhaṃ dānasīlādipuññasambhāraṃ ahaṃ dharemi pūremi. Yāva dhammamegho dhammadesanā na gajjati buddhena na desīyati, tāva ahaṃ bhārato saṃsāragabbhabhārato nappamuccāmi na mocemi na visuṃ bhavāmīti sambandho.
515 尊者,释迦牟尼是释迦族出身的人。就在您于父亲净饭大王那座可爱、悦意的迦毗罗卫城——名为迦毗罗卫之城——里,以法云轰鸣、宣说法音的时候,我从轮回的胎藏重负中解脱出来,成了解脱者。这是前后连接的关系。巴利
515. Bhante, sakyamuni sakyavaṃsappabhava yadā yasmiṃ kāle suddhodanamahārājassa tava pitu ramme ramaṇīye kapilavatthave kapilavatthunāmake nagare tuvaṃ dhammameghena gajjati ghoseti, tadā tasmiṃ kāle ahaṃ bhārato saṃsāragabbhabhārato parimucciṃ mutto ahosinti sambandho.
516 接着,为了说明他自己所证得的道与果,他说了“空”等这些话。其中,因为“我”和“我所”等都不存在,所以是空解脱;因为贪、嗔、痴等一切烦恼的相都不存在,所以是无相解脱;因为渴爱和愿求都不存在,所以是无愿解脱。我证得并修习了圣道,这就是它们之间的关联。还有,四种沙门果我全都亲自证得了。所谓“我这样解开了法”,意思是我这样解开了、摧毁了一切法的缠结和密林。巴利
516. Tato paraṃ attanā adhigate maggaphale dassento suññatantiādimāha. Tattha attaattaniyādīnaṃ abhāvato suññataṃ vimokkhañca rāgadosamohasabbakilesanimittānaṃ abhāvato, animittaṃ vimokkhañca taṇhāpaṇidhissa abhāvato, appaṇihitaṃ vimokkhañca ariyamaggaṃ adhigañchiṃ bhāvesinti sambandho. Caturo ca phale sabbeti cattāri sāmaññaphalāni sabbāni sacchi akāsinti attho. Dhammevaṃ vijaṭayiṃ ahanti ahaṃ evaṃ sabbadhamme jaṭaṃ gahanaṃ vijaṭayiṃ viddhaṃsesinti attho.
517 接着,为了显示自己已经证得的殊胜成就,他讲了“从不可计量的劫以来”等话。其中,“不可计量”就是无法计算,意思是没办法按年数来推算、计算。从那个不可计量的劫开始算起,作为起点,我这样发愿:“愿我将来在乔达摩世尊的教法里,成为持律者中的第一。”这里用的是现在时动词,但表达的是过去的意思,也就是“曾经发愿”。所谓“那个利益”,就是指这个愿所代表的利益,我已经得到、已经成就了。无上的寂静境界——涅槃,我已经证得、达到了。这就是它们之间的关联。巴利
517. Tato paraṃ attanā adhigatavisesameva dassento aparimeyyupādāyātiādimāha. Tattha na parimeyyoti aparimeyyo, saṃvaccharagaṇanavasena pametuṃ saṅkhātuṃ asakkuṇeyyoti attho. Taṃ aparimeyyaṃ kappaṃ upādāya ādiṃ katvā tava sāsanaṃ tuyhaṃ sāsanaṃ ‘‘anāgate gotamassa bhagavato sāsane vinayadharānaṃ aggo bhaveyya’’nti evaṃ patthemi. Atītatthe vattamānavacanaṃ, patthesinti attho. So me atthoti so patthanāsaṅkhāto attho me mayā anuppatto nipphāditoti attho. Anuttaraṃ santipadaṃ nibbānaṃ anuppattaṃ adhigatanti sambandho.
518 我已经证得了,所以在律和律藏中达到了顶点,达到了究竟。就像在莲华上世尊的教法里,那位名叫帕提卡的仙人比丘是持律者中第一、广为人知那样,我也是如此。在持律这方面,没有另一个和我同等的人。也就是说,在持律上,没有别人能和我相比。我受持并圆满这被称为教诫和训示的教法。巴利
518. So ahaṃ adhigatattā vinaye vinayapiṭake pāramiṃ patto pariyosānappatto. Yathāpi pāṭhiko isīti yathā padumuttarassa bhagavato sāsane vinayadharānaṃ aggo isi bhikkhu pāṭhiko pākaṭo ahosi, tathevāhanti attho. Na me samasamo atthīti vinayadhāritāya me mayā samasamo samāno añño na atthīti attho. Sāsanaṃ ovādānusāsanīsaṅkhātaṃ sāsanaṃ dhāremi pūremīti attho.
519 再者,为了显示自己的殊胜,他又说了“于律及犍度中”等偈颂。其中,“律”指两部《分别》;“犍度”指《大品》和《小品》;“三节”指三僧残、三波逸提等类内容;“第五”指《附随》。在这整个律藏当中,我没有疑惑,没有犹豫。对于律藏所包含的字母,也就是a等字母,以及辅音,也就是ka等辅音,我也没有疑惑、没有迟疑。这就是前后文的关联。巴利
519. Punapi attano visesaṃ dassento vinaye khandhake cāpītiādimāha. Tattha vinayeti ubhatovibhaṅge. Khandhaketi mahāvaggacūḷavagge. Tikacchede cāti tikasaṅghādisesatikapācittiyādike ca. Pañcameti parivāre ca. Ettha etasmiṃ sakale vinayapiṭake mayhaṃ vimati dveḷhakaṃ natthi na saṃvijjati. Akkhareti vinayapiṭakapariyāpanne a-kārādike akkhare. Byañjaneti ka-kārādike byañjane vā me vimati saṃsayo natthīti sambandho.
520 在“惩治与对治”中:对于恶比丘的惩治,以及对于有罪比丘给予别住等的对治,在应做与不应做、有理由与无理由这些方面,他都善巧、娴熟,这就是这句话的意思。在“接纳”方面,就是依据呵责等羯磨的止息而重新接纳、让入僧团,他也善巧。在“出罪”方面,就是令从罪中出离、使其成为无犯,他也善巧,这是前后衔接的意思。在一切方面都达到究竟:就是在一切律仪羯磨中都达到了终点,也就是娴熟、善巧的意思。巴利
520.Niggahepaṭikamme cāti pāpabhikkhūnaṃ niggahe ca sāpattikānaṃ bhikkhūnaṃ parivāsadānādike paṭikamme ca ṭhānāṭṭhāne ca kāraṇe ca akāraṇe ca kovido chekoti attho. Osāraṇe ca tajjanīyādikammassa paṭippassaddhivasena osāraṇe pavesane ca. Vuṭṭhāpane ca āpattito vuṭṭhāpane nirāpattikaraṇe ca chekoti sambandho. Sabbattha pāramiṃ gatoti sabbasmiṃ vinayakamme pariyosānaṃ patto, dakkho chekoti attho.
521 在律和犍度中:也就是在如上所说的律与犍度中,安立、确立了经文语句。从两方面解开:就是从律和犍度两方面产生、解开、引出方法。就作用来说:我作接纳。这是它的意思。巴利
521.Vinaye khandhake cāpīti vuttappakāre vinaye ca khandhake ca, padaṃ suttapadaṃ nikkhipitvā paṭṭhapetvā. Ubhato viniveṭhetvāti vinayato khandhakato cāti ubhayato nibbattetvā vijaṭetvā nayaṃ āharitvā. Rasatoti kiccato. Osareyyaṃ osāraṇaṃ karomīti attho.
522 对于言说表达很善巧:在“树、布、瓶、花环、心”这类日常说法中,他是内行。对于义与非义也很精通:对能带来增长的利益和导致损减的损害都很精通、很在行,这就是这句话的意思。“我没有不了知的”:在律藏中,乃至在整个三藏中,我没有任何不了知、不知道、不清楚的地方,这就是这句话的意思。“在导师的教法中独一第一”:在佛陀的教法中,我在持律者当中是独一无二的第一、最上、最胜,这就是这句话的意思。巴利
522.Niruttiyā ca kusaloti ‘‘rukkho paṭo kumbho mālā citta’’ntiādīsu vohāresu cheko. Atthānatthe ca kovidoti atthe vaḍḍhiyaṃ anatthe hāniyañca kovido dakkhoti attho. Anaññātaṃ mayā natthīti vinayapiṭake sakale vā piṭakattaye mayā anaññātaṃ aviditaṃ apākaṭaṃ kiñci natthīti attho. Ekaggo satthu sāsaneti buddhasāsane ahameva eko vinayadharānaṃ aggo seṭṭho uttamoti attho.
523 我在色法上善巧:就是说,在如今这个时代,在释迦子世尊的教法和圣典中,我通过精通色法、观察色法、以及善巧地判断律藏,消除一切疑惑,灭尽所有疑问,这就是它们之间的关联。我断除一切疑惑:意思是说,我断除、止息、彻底消灭关于过去、现在、未来三时生起的一切十六种疑惑,比如“我过去是否存在”等等。巴利
523.Rūpadakkhe ahaṃ ajjāti ajja etarahi kāle sakyaputtassa bhagavato sāsane pāvacane ahaṃ rūpadakkhe rūpadassane vinayavinicchayadassane sabbaṃ kaṅkhaṃ sakalaṃ saṃsayaṃ vinodemi vināsemīti sambandho. Chindāmi sabbasaṃsayanti ‘‘ahosiṃ nu kho ahamatītamaddhāna’’ntiādikaṃ (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20; mahāni. 174) kālattayaṃ ārabbha uppannaṃ sabbaṃ soḷasavidhaṃ kaṅkhaṃ chindāmi vūpasamemi sabbaso viddhaṃsemīti attho.
524 “句与随句”中,“句”指前一句,“随句”指后一句;“字母”指每一个单独的字母;“字音”指轻音、重音等十种字音发音方式。“序分”指“尔时”等开篇的序文部分。“结分”指末尾的结语部分。“于一切处善巧”意思是:在这六个方面都精通。巴利
524.Padaṃ anupadañcāpīti padaṃ pubbapadañca anupadaṃ parapadañca akkharaṃ ekekamakkharañca byañjanaṃ sithiladhanitādidasavidhaṃ byañjanavidhānañca. Nidāneti tena samayenātiādike nidāne ca. Pariyosāneti nigamane. Sabbattha kovidoti sabbesu chasu ṭhānesu chekoti attho.
525 从此以后,为了显示世尊本身的功德,说了“犹如一位强有力的国王……”等等。其中,“犹如强有力的国王”:就像一位拥有体力和军力、或者拥有强大军队的国王,他压制了敌国国王的军队,将其彻底击垮、驱散,然后让对方遭受热恼、折磨和痛苦。“战胜了会遇”:就是与敌军会遇、交战,战胜并彻底击败,获得胜利。“就在那里建城”:意思是在那个被征服的地方,建造一座以宫殿、高楼等装饰的居住之处,也就是令人建造的意思。巴利
525. Tato paraṃ bhagavatoyeva guṇe pakāsento yathāpi rājā balavātiādimāha. Tattha yathā balavā thāmabalasampanno senābalasampanno vā rājā, paraṃ paresaṃ paṭirājūnaṃ senaṃ niggaṇhitvā nissesato gahetvā palāpetvā vā, tape tapeyya santapeyya dukkhāpeyya. Vijinitvāna saṅgāmanti saṅgāmaṃ parasenāya samāgamaṃ yuddhaṃ vijinitvā visesena jinitvā jayaṃ patvā. Nagaraṃ tattha māpayeti tattha tasmiṃ vijitaṭṭhāne nagaraṃ pāsādahammiyādivibhūsitaṃ vasanaṭṭhānaṃ māpaye kārāpeyyāti attho.
526 在已经建好的城里,要让人建造城墙,也就是用石灰刷白的砖砌城墙——这里是前后相连的说明。至于壕沟,则要让人建造泥壕、水壕和干壕。为了美化城市,要竖立门柱,也要建造大门楼,以及四层等不同样式的门楼。还要建造种种高台,也就是四层等各类极其高耸的高台,而且要建造很多。这就是上下文相连的意思。巴利
526.Pākāraṃ parikhañcāpīti tattha māpitanagare pākāraṃ sudhādhavalaiṭṭhakāmayapākārañca kārayeti sambandho. Parikhañcāpi kaddamaparikhaṃ, udakaparikhaṃ, sukkhaparikhañca api kāraye. Esikaṃ dvārakoṭṭhakanti nagarasobhanatthaṃ ussāpitaesikāthambhañca mahantaṃ koṭṭhakañca catubhūmakādidvārakoṭṭhakañca kāraye. Aṭṭālake ca vividheti catubhūmakādibhede atiuccaaṭṭālake ca vividhe nānappakārake bahū kāraye kārāpeyyāti sambandho.
527 不仅要建造城墙等,还要建造十字路口,也就是四条道路交汇的地方,以及街巷,也就是城内的道路——这是上下文的意思关联。所谓“妥善划分的市场”,意思是建造一个划分清楚、分成各个区域、拥有成百上千间店铺的市场。“应当在那里建造会堂”:在那座建好的城市里,应当建造会堂,也就是处理法务诉讼的厅堂。为了裁决利益与非利益、增长与衰退,应当建造裁决的厅堂——这是上下文的意思关联。巴利
527.Siṅghāṭakaṃ caccarañcāti na kevalaṃ pākārādayo kāraye, siṅghāṭakaṃ catumaggasandhiñca caccaraṃ antarāvīthiñca kārayeti sambandho. Suvibhattantarāpaṇanti suṭṭhu vibhattaṃ vibhāgato koṭṭhāsavantaṃ antarāpaṇaṃ anekāpaṇasahassaṃ kārāpeyyāti attho. Kārayeyya sabhaṃ tatthāti tasmiṃ māpitanagare sabhaṃ dhammādhikaraṇasālaṃ kāraye. Atthānatthavinicchayaṃ vaḍḍhiñca avaḍḍhiñca vinicchayakaraṇatthaṃ vinicchayasālaṃ kārayeti sambandho.
528 为了摧毁敌人,也就是为了击退敌国国王。为了分辨有漏洞和没漏洞,也就是要分辨过失和非过失。为了守护兵力,指的是守护由象兵、马兵、车兵、步兵组成的军队整体。那位城主国王,会把将军——也就是军队的统帅、大官——安排到相应的职位上,把他安置在那里。这就是这段话的意思。巴利
528.Nigghātatthaṃ amittānanti paṭirājūnaṃ paṭibāhanatthaṃ. Chiddāchiddañca jānitunti dosañca adosañca jānituṃ. Balakāyassa rakkhāyāti hatthiassarathapattisaṅkhātassa balakāyassa senāsamūhassa ārakkhaṇatthāya so nagarasāmiko rājā, senāpaccaṃ senāpatiṃ senānāyakaṃ mahāmattaṃ ṭhapeti ṭhānantare patiṭṭhapetīti attho.
529 国王为了守护黄金、白银、珍珠、摩尼等王室财物,从四面八方加以保护,心想“愿我的财物不要毁坏”,于是把那位善于储藏、擅长守护、聪明能干的男子——也就是守护财物、保护财物的人——安置在宝库里。这就是上下文之间的关联。巴利
529.Ārakkhatthāyabhaṇḍassāti jātarūparajatamuttāmaṇiādirājabhaṇḍassa ārakkhaṇatthāya samantato gopanatthāya me mayhaṃ bhaṇḍaṃ mā vinassīti nidhānakusalaṃ rakkhaṇe kusalaṃ chekaṃ naraṃ purisaṃ bhaṇḍarakkhaṃ bhaṇḍarakkhantaṃ so rājā bhaṇḍāgāre ṭhapetīti sambandho.
530 对国王忠心的人,就是那位对国王忠心、把国王当作自己人、偏袒国王的智者。他希望国王增长,就是说,他希望这位国王增长、兴旺。对于这样一个智者,国王就把裁决诤事的权力交给他,以此尽朋友之谊。这是上下文之间的关联。巴利
530.Mamatto hoti yo raññoti yo paṇḍito rañño mamatto māmako pakkhapāto hoti. Vuddhiṃ yassa ca icchatīti assa rañño vuddhiñca virūḷhiṃ yo icchati kāmeti, tassa itthambhūtassa paṇḍitassa rājā adhikaraṇaṃ vinicchayādhipaccaṃ deti mittassa mittabhāvassa paṭipajjitunti sambandho.
531 在灾异方面,是指对流星坠落、方位燃烧等灾异的了解。在征相方面,是指对老鼠咬断东西等事,能识别“这是吉祥的征相,这是不吉祥的征相”这类征相学问的了解。在相貌方面,是指对男女手足相貌识别的学问。对于这些学问精通、善巧,能教导众多弟子语法,持诵称为三吠陀的咒语,这样的智者,国王就把他安置在国师的职位上,也就是放在国师的位置。这是上下文的关系。巴利
531.Uppātesūti ukkāpātadisāḍāhādiuppātesu ca. Nimittesūti mūsikacchinnādīsu ‘‘idaṃ nimittaṃ subhaṃ, idaṃ nimittaṃ asubha’’nti evaṃ nimittajānanasatthesu ca. Lakkhaṇesu cāti itthipurisānaṃ hatthapādalakkhaṇajānanasatthesu ca kovidaṃ chekaṃ ajjhāyakaṃ anekesaṃ sissānaṃ byākaraṇavācakaṃ mantadharaṃ vedattayasaṅkhātamantadhārakaṃ paṇḍitaṃ so rājā porohicce purohitaṭṭhānantare ṭhapetīti sambandho.
532 具足这些支:具备上述这些支分、组成部分,具足圆满,这样的国王就被称为“刹帝利”——这是所宣说的,此即关联。那些将军等大臣恒常、一切时都守护、保护这位国王。像什么呢?就像鸳鸯鸟守护自己受苦、遭遇不幸的亲属一样,即如鸳鸯鸟一般——这是意思。巴利
532.Etehaṅgehi sampannoti etehi vuttappakārehi aṅgehi avayavehi sampanno samaṅgībhūto so rājā ‘‘khattiyo’’ti pavuccati kathīyatīti sambandho. Sadā rakkhanti rājānanti ete senāpaccādayo amaccā sadā sabbakālaṃ taṃ rājānaṃ rakkhanti gopenti. Kimiva? Cakkavākova dukkhitaṃ dukkhappattaṃ sakañātiṃ rakkhanto cakkavāko pakkhī ivāti attho.
533 同样地,你——大雄,即最上的雄者——:就像那位国王,具足将军等支分,关闭城门而安住;同样地,你已杀敌、已摧破对手,如同刹帝利王,对与诸天神共同存在的、包括天人在内的世间,是以法、以平等而治的法王;因为你圆满了十波罗蜜法而成为王,所以被称为、被说为“法王”。这就是前后文的关联。巴利
533.Tatheva tvaṃ mahāvīrāti vīruttama, yathā so rājā senāpaccādiaṅgasampanno nagaradvāraṃ thaketvā paṭivasati, tatheva tuvaṃ hatāmitto nihatapaccatthiko khattiyo iva sadevakassa lokassa saha devehi pavattamānassa lokassa dhammarājā dhammena samena rājā dasapāramitādhammaparipūraṇena rājabhūtattā ‘‘dhammarājā’’ti pavuccati kathīyatīti sambandho.
534 把一切外道都清除掉:以法王的身份,把所有与法王对立的外道都清除、彻底消灭,一个不剩,连他们的徒众也一并清除;又把带着魔军的、有自在力的魔也清除掉。驱散那片黑暗:就是把叫作“黑暗”的愚痴之暗驱散、消灭。建立法城:就是建成、化现、安立起由三十七菩提分法所成的城,或者说是由蕴、处、界、缘起、力、觉支、甚深理趣、周遍发趣法所构成的城。这就是这段话的意思。巴利
534.Titthiye nīharitvānāti dhammarājabhāvena paṭipakkhabhūte sakalatitthiye nīharitvā nissesena haritvā nibbisevanaṃ katvā sasenakaṃ dhārañcāpi senāya saha vasavattimārampi nīharitvā . Tamandhakāraṃvidhamitvāti tamasaṅkhātaṃ mohandhakāraṃ vidhamitvā viddhaṃsetvā. Dhammanagaraṃ sattatiṃsabodhipakkhiyadhammasaṅkhātaṃ, khandhāyatanadhātupaṭiccasamuppādabalabojjhaṅgagambhīranayasamantapaṭṭhānadhammasaṅkhātaṃ vā nagaraṃ amāpayi nimmini patiṭṭhāpesīti attho.
535 戒是那里的城墙:在那已经建立起来的法城之中,四遍清净戒就是城墙。你的智是城门楼:你的智——也就是一切知智、意乐随眠智、未来分智、过去分智等——就是城门楼,这是这句话的意思。信是你的旗柱,大雄啊:尊者,你精进不懈,从燃灯佛足下那时起,为了成就一切知智而生的净信,就像一根竖立起来、用种种装饰庄严过的柱子,这是这句话的意思。门卫就是防护:你的六根防护,也就是守护、保护、看护,就是门卫,也就是守门者,这是这句话的意思。巴利
535.Sīlaṃ pākārakaṃ tatthāti tasmiṃ patiṭṭhāpite dhammanagare catupārisuddhisīlaṃ pākāraṃ. Ñāṇaṃ te dvārakoṭṭhakanti te tuyhaṃ sabbaññutaññāṇaāsayānusayañāṇaanāgataṃsañāṇaatītaṃsañāṇādikameva ñāṇaṃ dvārakoṭṭhakanti attho. Saddhā te esikā vīrāti, bhante, asithilaparakkama te tuyhaṃ dīpaṅkarapādamūlato pabhuti sabbaññutaññāṇakāraṇā saddahanasaddhā ussāpitaalaṅkāraalaṅkatathambhoti attho. Dvārapālo ca saṃvaroti te tuyhaṃ chadvārikasaṃvaro rakkhāvaraṇagutti dvārapālo dvārarakkhakoti attho.
536 念处是你的城楼,也就是你那带有圆顶的四念处城楼。尊者,具足智慧的牟尼啊,智慧是你的广场——你的神变等各种智慧就是广场,意思是道路交汇处的城市大街。神足是你的十字路口——你的欲、勤、心、观这四种神足就是十字路口,也就是四条道路交汇处。法道善建立——由三十七菩提分法所构成的那条道路已被妥善铺设、整备完成,意思就是那座法城。巴利
536.Satipaṭṭhānamaṭṭālanti te tuyhaṃ catusatipaṭṭhānaaṭṭālamuṇḍacchadanaṃ. Paññā te caccaraṃ muneti, bhante, mune ñāṇavanta te tuyhaṃ pāṭihāriyādianekavidhā paññā caccaraṃ maggasamodhānaṃ nagaravīthīti attho. Iddhipādañca siṅghāṭanti tuyhaṃ chandavīriyacittavīmaṃsasaṅkhātā cattāro iddhipādā siṅghāṭaṃ catumaggasanti. Dhammavīthi sumāpitanti sattatiṃsabodhipakkhiyadhammasaṅkhātāya vīthiyā suṭṭhu māpitaṃ sajjitaṃ, taṃ dhammanagaranti attho.
537 在你的这座法城里,经、阿毗达摩和律,也就是全部佛语——包括经、祇夜等九分教——就是法堂,也就是裁决法义的集会厅。巴利
537.Suttantaṃ abhidhammañcāti tava tuyhaṃ ettha dhammanagare suttantaṃ abhidhammaṃ vinayañca kevalaṃ sakalaṃ suttageyyādikaṃ navaṅgaṃ buddhavacanaṃ dhammasabhā dhammādhikaraṇasālāti attho.
538 空与无相:通过无我随观证得的空住,以及通过无常随观证得的无相住。无愿住:通过苦随观证得的无愿住。不动:不动摇、不颤动的,由四种沙门果所构成的不动住。以及灭:一切苦的彻底灭尽——涅槃。这就是你的法屋:这九种出世间法就是你的法屋,也就是你居住的住所。巴利
538.Suññataṃ animittañcāti anattānupassanāvasena paṭiladdhaṃ suññatavihārañca, aniccānupassanāvasena paṭiladdhaṃ animittavihārañca. Vihārañcappaṇihitanti dukkhānupassanāvasena paṭiladdhaṃ appaṇihitavihārañca. Āneñjañcāti acalaṃ aphanditaṃ catusāmaññaphalasaṅkhātaṃ āneñjavihārañca. Nirodho cāti sabbadukkhanirodhaṃ nibbānañca. Esā dhammakuṭī tavāti esā sabbanavalokuttaradhammasaṅkhātā tava tuyhaṃ dhammakuṭi vasanagehanti attho.
539 以智慧之力,在具足智慧的人当中最为第一,所以被称为“智慧第一”。世尊就这样把他安立、安置在这个位置上。这位长老在应当做的事上,以辩才和智慧都很善巧,对于恰当应对的辩才也很精通娴熟,以舍利弗之名而广为人知。他就是你的法将军——因为他受持你所宣说的三藏法蕴,所以成为主将,履行将军的职责。巴利
539.Paññāyaaggo nikkhittoti paññāvasena paññavantānaṃ aggo. Iti bhagavatā nikkhitto ṭhapito thero paṭibhāne ca paññāya kattabbe kicce, yuttamuttapaṭibhāne vā kovido cheko nāmena sāriputtoti pākaṭo tava tuyhaṃ dhammasenāpati tayā desitassa piṭakattayadhammasamūhassa dhāraṇato pati padhāno hutvā senākiccaṃ karotīti attho.
540 尊者牟尼啊,他对死与再生很善巧,对死亡和投生都熟悉、在行。他达到了神通的彼岸,已经到达终点、完全证得,即对“一身变成多身,多身变成一身”等所说的种种神通。他名叫拘利陀,就是目犍连长老,是你的国师。巴利
540.Cutūpapātakusaloti bhante muni, cutūpapāte cutiyā upapattiyā ca kusalo cheko. Iddhiyā pāramiṃ gatoti ‘‘ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hotī’’tiādinā (dī. ni. 1.238; paṭi. ma. 1.102) vuttāya iddhippabhedāya pāramiṃ pariyosānaṃ gato patto nāmena kolito nāma moggallānatthero porohicco tava tuyhaṃ purohitoti sambandho.
541 尊者牟尼啊,他是古老传承的持有者,是拥有智慧的古老传承的秉持者,或者说是代代相传的了知者。他具有强大的威光,威名显赫,难以被侵犯,难以被触碰恼害,没有人能够对付他。所谓“以头陀说者的功德而为第一”,是指他宣说并教导三衣支等十三种头陀支,因此以宣说头陀的功德、以头陀支的功德,他最为第一、最为殊胜,这就是大迦叶长老。他是你的裁决者,在仲裁事务中居于首要地位。巴利
541.Porāṇakavaṃsadharoti bhante mune, ñāṇavantaṃ porāṇassa vaṃsassa dhārako, paramparajānanako vā uggatejo pākaṭatejo, durāsado āsādetuṃ ghaṭṭetuṃ dukkho asakkuṇeyyoti attho. Dhutavādiguṇenaggoti tecīvarikaṅgādīni terasa dhutaṅgāni vadati ovadatīti dhutavādīguṇena dhutaṅgaguṇena aggo seṭṭho mahākassapatthero tava tuyhaṃ akkhadasso vohārakaraṇe padhānoti attho.
542 尊者牟尼啊,阿难被称为“多闻且持法者”:因为他从世尊和比丘僧团那里听闻并受持了八万四千法蕴,所以是多闻;又因为他受持了六十万部数的经藏教法,以及念处等究竟法,所以是持法者,这就是阿难。而“教法中一切读诵者”:在佛陀的教法中,一切讽诵、读诵的比丘当中,他最为第一、最为殊胜,因此得名“一切读诵者”,就是阿难长老。“法护是您的”:他是您的法的守护者、保护者,也就是三藏法库的守护者,意思是掌管法库的人。巴利
542.Bahussuto dhammadharoti bhante mune, bahūnaṃ caturāsītidhammakkhandhasahassānaṃ sutattā bhagavatā bhikkhusaṅghato ca uggahitattā bahussuto anekesaṃ chasatasahassasaṅkhyānaṃ āgamadhammānaṃ satipaṭṭhānādīnañca paramatthadhammānaṃ dhāraṇato dhammadharo ānando. Sabbapāṭhī ca sāsaneti buddhasāsane sabbesaṃ pāṭhīnaṃ paṭhantānaṃ sajjhāyantānaṃ bhikkhūnaṃ aggo seṭṭhoti sabbapāṭhī nāmena ānando nāma thero. Dhammārakkho tavāti tava tuyhaṃ dhammassa piṭakattayadhammabhaṇḍassa ārakkho rakkhako pālako, dhammabhaṇḍāgārikoti attho.
543 “超越这一切”:世尊——具足吉祥的正自觉者——超越了舍利弗等这些有大神力的长老,把他们搁在一边,唯独把我立为标准,把注意力放在我身上,意思是“他心中认定就是我”。“把决断交给了我”:通晓律的智者所宣说、阐明的律的决断,也就是对罪过的审查,世尊完完全全交给了我,就是把这份担子压在了我身上。巴利
543.Etesabbe atikkammāti bhagavā bhagyavā sammāsambuddho ete sāriputtādayo mahānubhāvepi there atikkamma vajjetvā mamaṃyeva pamesi pamāṇaṃ akāsi, manasi akāsīti attho. Vinicchayaṃ me pādāsīti vinayaññūhi paṇḍitehi desitaṃ pakāsitaṃ vinaye vinicchayaṃ dosavicāraṇaṃ me mayhaṃ bhagavā pādāsi pakārena adāsi, mayhameva bhāraṃ akāsīti sambandho.
544 如果有任何比丘,作为佛陀的弟子,向我提出跟律有关的问题,也就是任何关于律的问题,那么对于他所问的那个问题,我心里没有思索、疑惑、犹豫。对于那个义理,也就是所问的义理,我会加以解说,这就是这里的关联。巴利
544.Yo koci vinaye pañhanti yo koci bhikkhu buddhasāvako vinayanissitaṃ pañhaṃ maṃ pucchati, tattha tasmiṃ pucchitapañhe me mayhaṃ cintanā vimati kaṅkhā natthi. Tañhevatthaṃ taṃ eva pucchitaṃ atthaṃ ahaṃ kathemīti sambandho.
545 在佛陀教令所及的范围内,也就是在佛陀教法所覆盖的一切地方,除了那位大牟尼、正自觉者以外,在律中、在律藏中、在作律的裁决时,没有像我这样的人;只有我最第一,哪里还会有比我更超胜的呢?巴利
545.Yāvatā buddhakhettamhīti yāvatā yattake ṭhāne buddhassa āṇākhette taṃ mahāmuniṃ sammāsambuddhaṃ ṭhapetvā vinaye vinayapiṭake vinayavinicchayakaraṇe vā mādiso mayā sadiso natthi, ahameva aggo, bhiyyo mamādhiko kuto bhavissatīti sambandho.
546 乔达摩世尊坐在比丘僧团当中,坐于僧团中央,就这样作狮子吼。怎样作狮子吼呢?在律中,在《经分别》两分里,在《犍度》的《大品》和《小品》里,以及由“ca”这个字带出的《附随》里,他都这样说:没有谁和优波离相等、相似。他就是这么作狮子吼的。巴利
546.Bhikkhusaṅghe nisīditvā bhikkhusaṅghamajjhe nisinno gotamo bhagavā evaṃ gajjati sīhanādaṃ karoti. Kathaṃ? Vinaye ubhatovibhaṅge, khandhakesu mahāvaggacūḷavaggesu, ca-saddena parivāre, upālissa upālinā samo sadiso natthīti evaṃ gajjati.
547 “凡是”这个词,指的是:只要是佛陀所说的、佛陀所开示的九分教——契经、祇夜等导师的教法、大师的开示,这一切都含摄在律中,纳入律内,以律为根本。这就是具有如此见地的人所见的。巴利
547.Yāvatāti yattakaṃ buddhabhaṇitaṃ buddhena desitaṃ navaṅgaṃ suttageyyādisatthusāsanaṃ satthunā pakāsitaṃ sabbaṃ vinayogadhaṃ taṃ vinaye antopaviṭṭhaṃ vinayamūlakaṃ iccevaṃ passino passantassa.
548 乔达摩——这位释迦族中的雄牛、释迦族中最杰出的人——用宿命智回忆起我过去所发的愿行,也就是“我的业”,并且亲自现见、了知之后,来到比丘僧团中间说:“诸比丘,在我的比丘弟子中,持律第一的,就是这位优波离。”就这样把我安立在这个第一的位置上。这就是这里的关联。巴利
548.Mama kammaṃ saritvānāti gotamo sakyapuṅgavo sakyavaṃsappadhāno, mama kammaṃ mayhaṃ pubbapatthanākammaṃ atītaṃsañāṇena saritvāna paccakkhato ñatvā bhikkhusaṅghamajjhe gato ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ vinayadharānaṃ yadidaṃ upālī’’ti (a. ni. 1.219, 228) maṃ etadagge ṭhāne ṭhapesīti sambandho.
549 从十万劫开始,我一直渴望、追求的这个地位,如今我已经得到、证得、获得了;在律这方面,我已经到达彼岸,达到了顶点。巴利
549.Satasahassupādāyāti satasahassakappe ādiṃ katvā yaṃ imaṃ ṭhānaṃ apatthayiṃ patthesiṃ, so me attho mayā anuppatto adhigato paṭiladdho vinaye pāramiṃ gato koṭiṃ pattoti attho.
550 我曾是释迦族、释迦王族中令人欢喜、给人带来喜悦的人,过去生中是个理发师。彻底舍弃了那一生、那个家族、那种投生之后,我生为大仙正自觉者的儿子,被称为释迦子,意思是能执持教法。巴利
550.Sakyānaṃ sakyavaṃsarājūnaṃ nandijanano somanassakārako ahaṃ pure pubbe kappako āsiṃ ahosiṃ, taṃ jātiṃ taṃ kulaṃ taṃ yoniṃ vijahitvā visesena jahitvā chaḍḍetvā mahesino sammāsambuddhassa putto jāto sakyaputtoti saṅkhyaṃ gato sāsanadhāraṇatoti attho.
551 551. 此后,为了说明自己投生到奴隶家庭的事迹,说了“从此第二劫”等话。其中关联是:从这贤劫往下,在第二劫时,有一位名叫安阇沙的刹帝利国王,他威光无量,威力不可称量,名声广大,随从眷属不计其数,拥有无数百千俱胝的财富,是大富者,是大地之主、大地的掌管者和守护者。巴利
551. Tato paraṃ attano dāsakule nibbattanāpadānaṃ dassento ito dutiyake kappetiādimāha. Tattha ito bhaddakappato heṭṭhā dutiye kappe nāmena añjaso nāma khattiyo eko rājā anantatejo saṅkhyātikkantatejo amitayaso pamāṇātikkantaparivāro mahaddhano anekakoṭisatasahassadhanavā bhūmipālo pathavīpālako rakkhako ahosīti sambandho.
552 “他的国王”是说:我是那位国王的儿子,名叫檀香,是刹帝利种姓的王子。这就是其中的关联。那时的我,被出身带来的骄傲、名声带来的骄傲和财富带来的骄傲所支撑,变得僵直、自大、高高在上。这就是这段话的意思。巴利
552.Tassa raññoti tassa tādisassa rājino putto ahaṃ candano nāma khattiyo khattiyakumāro ahosinti sambandho. So ahaṃ jātimadena ca yasamadena ca bhogamadena ca upatthaddho thambhito unnatoti attho.
553 十万头象,是指十万头大象。它们都是良种象,出生在良种象族中,在三处发情——也就是眼、耳和颊囊这三处——发情液从中流出滴落。它们用一切装饰品打扮自己,佩戴着所有象饰,时时刻刻都围绕着我。这就是上下文之间的关联。巴利
553.Nāgasatasahassānīti satasahassahatthino mātaṅgā mātaṅgakule jātā tidhā pabhinnā akkhikaṇṇakosasaṅkhātehi tīhi ṭhānehi pabhinnā madagaḷitā sabbālaṅkārabhūsitā sabbehi hatthālaṅkārehi alaṅkatā sadā sabbakālaṃ maṃ parivārentīti sambandho.
554 那时,我被自己的军队和兵力团团围住,想去花园,心里盼着去,于是骑上那头名叫“吉祥”的象,出城而去。这就是上下文之间的关联。巴利
554.Sabalehi paretohanti tadā tasmiṃ kāle ahaṃ sabalehi attano senābalehi pareto parivārito uyyānaṃ gantukāmako icchanto sirikaṃ nāma nāgaṃ hatthiṃ āruyha abhiruhitvā nagarato nikkhaminti sambandho.
555 他具备“行”的十五种法——以戒律防护为首的那些行法,守护根门,关闭眼等六门,善于守护,妥善保护身心。这位名叫天作的正觉者、独觉佛,来到我的面前,出现在我眼前。这就是这段话的意思。巴利
555.Caraṇena ca sampannoti sīlasaṃvarādipannarasacaraṇadhammena samannāgato guttadvāro pihitacakkhādichadvāro susaṃvuto suṭṭhu rakkhitakāyacitto devalo nāma sambuddho paccekasambuddho, mama mayhaṃ purato sammukhe āgacchi pāpuṇīti attho.
556 “驱使吉祥象”的意思是:我看见那位前来的独觉佛后,就驱使那头名叫“吉祥”的象迎面冲向佛陀,冒犯他、冲撞他、恼害他。这就是这段话的含义。“由此生起愤怒”的意思是:因为被我那样极度逼迫、强行驱使,那头象王就对我生起了愤怒,于是它的脚抬不起来,抬不动,就那样一动不动。这就是这段话的含义。巴利
556.Pesetvāsirikaṃ nāganti taṃ āgataṃ paccekabuddhaṃ disvā ahaṃ sirikaṃ nāma nāgaṃ abhimukhaṃ pesetvā buddhaṃ āsādayiṃ ghaṭṭesiṃ padussesinti attho. Tato sañjātakopo soti tato tasmā mayā atīva pīḷetvā pesitattā so hatthināgo mayi sañjātakopo padaṃ attano pādaṃ nuddharate na uddharati, niccalova hotīti attho.
557 看见一头心性恶劣的象,意思是:看到那头心性恶劣、满怀愤怒的象之后,我对佛和独觉佛生起了嗔怒,生起了嗔恨。恼害了正觉者,意思是:我恼害、折磨了名叫提婆罗的独觉佛之后,就前往了园林。这就是其中的关联。巴利
557.Nāgaṃ duṭṭhamanaṃ disvāti duṭṭhamanaṃ kuddhacittaṃ nādaṃ disvā ahaṃ buddhe paccekabuddhe kopaṃ akāsiṃ dosaṃ uppādesinti attho. Vihesayitvā sambuddhanti devalaṃ paccekasambuddhaṃ vihesayitvā viheṭhetvā ahaṃ uyyānaṃ agamāsinti sambandho.
558 我在那种冒犯里得不到安乐。意思是说,我得不到那种由冒犯带来的甜美快乐。我的头就像在燃烧一样,意思是我的脑袋仿佛正在着火。我被灼烧所烧,意思是:因为对独觉佛生起了嗔怒,我后来被追悔的灼热所烧,内心炽热。巴利
558.Sātaṃ tattha na vindāmīti tasmiṃ āsādane sātaṃ na vindāmi. Āsādananimittaṃ madhuraṃ sukhaṃ na labhāmīti attho. Siro pajjalito yathāti siro mama sīsaṃ pajjalito yathā pajjalamānaṃ viya hotīti attho. Pariḷāhena ḍayhāmīti paccekabuddhe kopassa katattā pacchānutāpapariḷāhena ḍayhāmi uṇhacitto homīti attho.
559 “连同大海的边界”的意思是:正是凭着那恶业的力量,对我来说,这连同大海边界、以大海为尽头的整个大地,就像着了火、烧起来了一样显现出来。“去到父亲面前”的意思是:当这样的恐惧生起时,我走到自己父王面前,说了这番话。巴利
559.Sasāgarantāti teneva pāpakammabalena sasāgarantā sāgarapariyosānā sakalamahāpathavī me mayhaṃ ādittā viya jalitā viya hoti khāyatīti attho. Pitu santikupāgammāti evaṃ bhaye uppanne ahaṃ attano pitu rañño santikaṃ upāgamma upagantvā idaṃ vacanaṃ abraviṃ kathesinti attho.
560 就像一条完全被激怒的毒蛇,又像一堆熊熊燃烧的烈火,也像一头疯狂、三处发情、长有长牙的殊胜大象——那位如此而来的独觉佛,是自生者、自觉成佛者,我竟冒犯了他、冲撞了他。这就是其中的关联。巴利
560.Āsīvisaṃvakupitanti āsīvisaṃ sabbaṃ kupitaṃ kuddhaṃ iva jalamānaṃ aggikkhandhaṃ iva mattaṃ tidhā pabhinnaṃ dantiṃ dantavantaṃ kuñjaraṃ uttamaṃ hatthiṃ iva ca āgataṃ yaṃ paccekabuddhaṃ sayambhuṃ sayameva buddhabhūtaṃ ahaṃ āsādayiṃ ghaṭṭesinti sambandho.
561 “佛陀被我冒犯了”的意思是:那位独觉佛被我冒犯、被我冲撞了。他被称为“凶猛”,是因为别人根本没办法触犯他。他苦行卓绝,苦行名声远扬;他是胜利者,战胜了五种魔。就是这样一位具足如此功德的独觉佛,被我冲撞了——这就是这段话的意思。“趁我们都还没毁灭之前”的意思是:因为对那位独觉佛做了不恭敬的事,我们全都会毁灭,会以种种方式消亡,就像化为灰烬一样——这就是其含义。“我们要请求那位牟尼原谅”的意思是:趁我们还没毁灭,我们要恳求那位独觉佛、那位牟尼的原谅——这就是前后文之间的关联。巴利
561.Āsādito mayā buddhoti so paccekabuddho mayā āsādito ghaṭṭito ghoro aññehi ghaṭṭetuṃ asakkuṇeyyattā ghoro, uggatapo pākaṭatapo jino pañca māre jitavā evaṃguṇasampanno paccekabuddho mayā ghaṭṭitoti attho. Purā sabbe vinassāmāti tasmiṃ paccekabuddhe kataanādarena sabbe mayaṃ vinassāma vividhenākārena nassāma, bhasmā viya bhavāmāti attho. Khamāpessāma taṃ muninti taṃ paccekabuddhaṃ muniṃ yāva na vinassāma, tāva khamāpessāmāti sambandho.
562 如果我们不让他平息下来——那位自我调伏、心得调伏、入于等持、心念专一的独觉佛,如果我们不去平息他、不求得他的宽恕——那么不出七天,在第七天之前,不超过七天,我的整个国土就会彻底被摧毁、消亡。巴利
562.No ce taṃ nijjhāpessāmāti attadantaṃ damitacittaṃ samāhitaṃ ekaggacittaṃ taṃ paccekabuddhaṃ no ce nijjhāpessāma khamāpessāma. Orena sattadivasā sattadivasato orabhāge sattadivase anatikkamitvā sampuṇṇaṃ raṭṭhaṃ me sabbaṃ vidhamissati vinassissati.
563 须弥佉罗、拘私耶等——这四位国王,也就是须弥佉罗等四人,因为触犯、冲撞了仙人,对他们不加尊重,结果自己和整个国家、地方上的居民一起陷入悲惨境地,走向毁灭。这就是这段话的意思。巴利
563.Sumekhalo kosiyo cāti ete sumekhalādayo cattāro rājāno isayo āsādayitvā ghaṭṭetvā anādaraṃ katvā saraṭṭhakā saha raṭṭhajanapadavāsīhi duggatā vināsaṃ gatāti attho.
564 当诸仙人愤怒时:当那些以身体自制等自制、寂静、修梵行的最上行者、最胜行者——这些仙人——在某时愤怒、心生忧恼,那时,他们就能毁灭连同大海、山脉以及诸天神在内的整个世界——这是文句的关联。巴利
564.Yadākuppanti isayoti yadā yasmiṃ kāle saññatā kāyasaññamādīhi saññatā santā brahmacārino uttamacārino seṭṭhacārino isayo kuppanti domanassā bhavanti, tadā sasāgaraṃ sapabbataṃ sadevakaṃ lokaṃ vināsentīti sambandho.
565 “在三千由旬之内”的意思是:我知道了那些仙人的威神力,为了请求他们宽恕、为了表白和披露自己的过失,便在方圆三千由旬的地方把人们召集起来——这就是文句之间的关联。“我走近自生者”的意思是:我走近自生者,也就是那位独觉佛,来到他跟前——这就是其含义。巴利
565.Tiyojanasahassamhīti tesaṃ isīnaṃ ānubhāvaṃ ñatvā te khamāpetuṃ accayaṃ aparādhaṃ desanatthāya pakāsanatthāya tiyojanasahassappamāṇe padese purise sannipātayinti sambandho. Sayambhuṃ upasaṅkaminti sayambhuṃ paccekabuddhaṃ upasaṅkamiṃ samīpaṃ agamāsinti attho.
566 所有和我聚集在一起的众人,衣服都湿透了,湿衣和上衣被水浸湿,头也湿了,头发也湿了。他们双手合掌,把合拢的手掌举到头顶,在那位佛陀、独觉佛的脚前俯身扑倒、趴伏下来,说出这样的话:“大雄啊,请您原谅”等语。他们说了这番话、讲了这些——这就是这段话的意思。巴利
566.Allavatthāti mayā saddhiṃ rāsibhūtā sabbe janā allavatthā udakena tintavatthauttarāsaṅgā allasirā tintakesā pañjalīkatā muddhani kataañjalipuṭā buddhassa paccekamunino pāde pādasamīpe nipatitvā nipajjitvā idaṃ vacanamabravunti ‘‘khamassu tvaṃ, mahāvīrā’’tiādikaṃ vacanaṃ abravuṃ kathesunti attho.
567 大雄、最胜的勇士啊,尊者独觉佛,我因为无知而对您犯下的过错,请您宽恕,请您消除,不要放在心上——这就是这段话的意思。众人,也就是人群,特别向那位世尊恳求。请消除我们由嗔恨和愚痴所造成的内心焦灼痛苦的热恼,请您为我们消除它,让它减轻;请不要毁灭我们整个国家和地方上的全体民众,不要让他们灭亡——这就是这段话的意思。巴利
567.Mahāvīra vīruttama bhante paccekabuddha, mayā tumhesu aññāṇena kataṃ aparādhaṃ khamassu tvaṃ vinodehi, mā manasi karohīti attho . Jano janasamūho taṃ bhagavantaṃ abhi visesena yācati. Pariḷāhaṃ dosamohehi katacittadukkhapariḷāhaṃ amhākaṃ vinodehi tanuṃ karohi, no amhākaṃ raṭṭhaṃ sakalaraṭṭhajanapadavāsino mā vināsaya mā vināsehīti attho.
568 所有的人类、天神、檀那婆,连同波诃罗陀等阿修罗以及罗刹,无论何时、一切时中,都用铁制的大锤砸碎我的头,劈裂我的头顶。巴利
568.Sadevamānusā sabbeti sabbe mānusā sadevā sadānavā pahārādādīhi asurehi saha sarakkhasā ayomayena kūṭena mahāmuggarena sadā sabbakālaṃ me siraṃ mayhaṃ matthakaṃ bhindeyyuṃ padāleyyuṃ.
569 接着,为了说明诸佛具有堪忍性、没有嗔怒,说了“火不会停留在水中”等话。其中意思是:就像火不会停留在水里、无法在水里站住;就像种子不会在石头山上生长;就像小虫不会在解毒药里存活;同样,嗔怒——也就是心的激愤和不悦——在通达真理的诸佛和独觉佛那里不会生起,也不会出现。这就是这段话的意思。巴利
569. Tato paraṃ buddhānaṃ khamitabhāvañca kopābhāvañca pakāsento dake aggi na saṇṭhātītiādimāha. Tattha yathā udake aggi na saṇṭhāti na patiṭṭhāti, yathā bījaṃ sele silāmaye pabbate na viruhati, yathā agade osadhe kimi pāṇako na saṇṭhāti. Tathā kopo cittappakopo dummanatā buddhe paṭividdhasacce paccekabuddhe na jāyati na uppajjatīti attho.
570 再者,为了显示诸佛的威神力,又说了“犹如大地”等话。其中,“犹如大地”的意思是:大地稳固,不动不摇,佛陀也是如此——不为所动。“犹如大海”的意思是:大海深广不可测量,无法衡量、无法估量,佛陀也是如此——不可测量。“犹如虚空”的意思是:虚空无碍、无边、没有尽头,佛陀也是如此——不可扰动,无法被摇动或搅乱。巴利
570. Punapi buddhānaṃ ānubhāvaṃ pakāsento yathā ca bhūmītiādimāha. Tattha yathā ca bhūmi pathavī acalā niccalā, tathā buddho acaloti attho. Yathā sāgaro mahāsamuddo appameyyo pametuṃ pamāṇaṃ gahetuṃ asakkuṇeyyo, tathā buddho appameyyoti attho. Yathā ākāso aphuṭṭhākāso anantako pariyosānarahito, evaṃ tathā buddho akkhobhiyo khobhetuṃ āloḷetuṃ asakkuṇeyyoti attho.
571 接着,为了说明独觉佛忍耐的话语,说了“诸大雄恒常忍耐”等话。其中,“大雄”是指具有最上精进力的佛陀们;“苦行者”是指他们因为烧热种种恶行而得到“苦行”这个名称,具备这样的精进;“忍耐者”是指具备忍耐;“宽恕者”是指能宽恕他人的过失;“忍受者”是指能承受;“恒常”是指一切时候都存在——这是词与词之间的关联。“对于忍耐者、宽恕者和忍受者”的意思是:那些佛陀是忍耐者,与忍耐相应;是宽恕者,能宽恕他人的过失;是忍受者,能忍受他人的过失;对于这些忍耐者、宽恕者和忍受者来说,不存在因贪欲等而走入歧途的情况。巴利
571. Tato paraṃ paccekabuddhassa khamanavacanaṃ dassento sadākhantā mahāvīrātiādimāha. Tattha mahāvīrā uttamavīriyavantā buddhā tapassino pāpānaṃ tapanato ‘‘tapo’’ti laddhanāmena vīriyena samannāgatā khantā ca khantiyā ca sampannā khamitā ca paresaṃ aparādhaṃ khamitā sahitā sadā sabbakālaṃ bhavantīti sambandho. Khantānaṃ khamitānañcāti tesaṃ buddhānaṃ khantānaṃ khantiyā yuttānaṃ khamitānaṃ parāparādhakhamitānaṃ sahitānañca gamanaṃ chandādīhi agatigamanaṃ na vijjatīti attho.
572 说完这番话后,这位正等正觉的独觉佛,为了消除众生心中生起的热恼,就在那时、那一刻,在聚集起来的、包括国王在内的大众面前,升上了虚空。巴利
572. Iti idaṃ vacanaṃ vatvā sambuddho paccekasambuddho pariḷāhaṃ sattānaṃ uppannadāhaṃ vinodayaṃ vinodayanto mahājanassa purato sannipatitassa sarājakassa mahato janakāyassa sammukhato tadā tasmiṃ kāle nabhaṃ ākāsaṃ abbhuggami uggañchīti attho.
573 “因为那个业,具慧者啊”:具慧者,就是具足坚定毅力的人。我因为那个业,也就是对独觉佛所做的不敬之业,在这最后一生中,投生到了卑贱、低劣的状态,成了给国王们做理发师的贱民种姓。这就是这段话的意思。“很好地超越那出身”:就是很好地超越、越过了那依附他人的出身。“进入了无畏城”:就是进入了没有怖畏的涅槃城、大涅槃城。这就是“进入”的意思。巴利
573.Tena kammenahaṃ dhīrāti dhīra dhitisampanna ahaṃ tena kammena paccekabuddhe katena anādarakammena imasmiṃ pacchimattabhave hīnattaṃ lāmakabhāvaṃ rājūnaṃ kappakakammakaraṇajātiṃ ajjhupāgato sampattoti attho. Samatikkamma taṃ jātinti taṃ parāyattajātiṃ saṃ suṭṭhu atikkamma atikkamitvā. Pāvisiṃ abhayaṃ puranti bhayarahitaṃ nibbānapuraṃ nibbānamahānagaraṃ pāvisiṃ paviṭṭho āsinti attho.
574 那时也一样,大雄啊——大雄就是最殊胜的英雄——就在我冒犯那位独觉佛的时候,那位自生独觉佛还是消除了因我的冒犯而生起的热恼,以及身心的逼迫与不安,把它远远地除去了。后来,我因为追悔而燃烧,因为悔恨而焦灼,备受煎熬;他看见我已经清楚地认识到那确实是过失,便让我求得宽恕,容忍了我那过错。这就是上下文之间的关联。巴利
574.Tadāpi maṃ mahāvīrāti vīruttama tadāpi tasmiṃ paccekabuddhassa āsādanasamaye api sayambhū paccekabuddho pariḷāhaṃ āsādanahetu uppannaṃ kāyacittadarathaṃ vinodesi dūrīakāsi. Ḍayhamānaṃ tato eva pacchānutāpena kukkuccena ḍayhamānaṃ santapantaṃ maṃ susaṇṭhitaṃ dosaṃ dosato dassane suṭṭhu saṇṭhitaṃ disvā khamāpayi taṃ aparādhaṃ adhivāsesīti sambandho.
575 “如今,大雄啊,对我”:大雄,就是最上的英雄。如今,即使在与您相遇的时候,世尊也让我这个被三火燃烧、正在受苦的人,得到了清凉。这三火,或者指贪火、嗔火、痴火,或者指地狱火、饿鬼火、轮回火。所谓清凉,就是由于灭除了忧恼而身心寂静的状态,也就是涅槃。那三火,就是上面所说的那三种火,世尊已经把它们熄灭、止息了。这是上下文之间的关联。巴利
575.Ajjāpi maṃ mahāvīrāti vīruttama, ajjāpi tuyhaṃ samāgamakāle api, tihaggībhi rāgaggidosaggimohaggisaṅkhātehi vā nirayaggipetaggisaṃsāraggisaṅkhātehi vā tīhi aggīhi ḍayhamānaṃ dukkhamanubhavantaṃ maṃ bhagavā sītibhāvaṃ domanassavināsena santakāyacittasaṅkhātaṃ sītibhāvaṃ nibbānameva vā apāpayi sampāpesi. Tayo aggī vuttappakāre te tayo aggī nibbāpesi vūpasamesīti sambandho.
576 他这样向世尊说明了自己出身低贱之后,现在为了引导其他人也来听闻佛法,便教导说“凡有能够专心倾听的人”等等。这里,“凡你们中有能够专心倾听的人”,意思是:你们当中如果有人能够留意倾听、把耳朵专注地竖起来听,那么你们就听正在教诫的我的话,并且用心去领会。我要为你们讲说其中的义理:也就是说,我将按照我所见到的方式——我所见到的涅槃之境——以那样的方式,为你们讲说被称为涅槃的究竟之义。这就是其中的关联。巴利
576. Evaṃ attano hīnāpadānaṃ bhagavato dassetvā idāni aññepi tassa savane niyojetvā ovadanto ‘‘yesaṃ sotāvadhānatthī’’tiādimāha. Tattha yesaṃ tumhākaṃ sotāvadhānaṃ sotassa avadhānaṃ ṭhapanaṃ atthi vijjati, te tumhe bhāsato sāsantassa mama vacanaṃ suṇātha manasi karotha. Atthaṃ tumhaṃ pavakkhāmīti yathā yena pakārena mama mayā diṭṭhaṃ padaṃ nibbānaṃ, tathā tena pakārena nibbānasaṅkhātaṃ paramatthaṃ tumhākaṃ pavakkhāmīti sambandho.
577 为了说明这一点,他接着说“轻视了那位自证悟者”等等。其中,“自证悟者”是指自己自然觉悟、以圣洁的种姓而生、心地寂静、入定的独觉佛;“轻视了”就是对他不恭敬、不尊重。因为造作了那不善业,如今在现在这个时刻,我投生在了低贱的族姓中,投生在了要依附他人的理发师族姓中,我已经出生了。巴利
577. Taṃ dassento sayambhuṃ taṃ vimānetvātiādimāha. Tattha sayambhuṃ sayameva bhūtaṃ ariyāya jātiyā jātaṃ santacittaṃ samāhitaṃ paccekabuddhaṃ vimānetvā anādaraṃ katvā tena kammena katenākusalena ajja imasmiṃ vattamānakāle ahaṃ nīcayoniyaṃ parāyattajātiyaṃ kappakajātiyaṃ jāto nibbatto amhi bhavāmi.
578 别让你们的时机白白溜走:你们不要错过佛陀出世的时机,别让它滑过去。确实,那些已经错过时机、错过佛陀出世时机的众生会悲伤,他们这样悲伤:“我们是没福气的人,是愚痴的人。”这就是这段话的意思。你们要在自己的利益上、在自己的成长上努力,要精进。你们已经得到、达成、获得了这个时机,也就是佛陀出世的时机。这就是它的意思。巴利
578.Mā vo khaṇaṃ virādhethāti buddhuppādakkhaṇaṃ vo tumhe mā virādhetha gaḷitaṃ mā karotha, hi saccaṃ khaṇātītā buddhuppādakkhaṇaṃ atītā atikkantā sattā socare socanti, ‘‘mayaṃ alakkhikā dummedhā bhavāmā’’ti evaṃ socantīti attho. Sadatthe attano atthe vuḍḍhiyaṃ vāyameyyātha vīriyaṃ karotha. Vo tumhehi khaṇo buddhuppādakkhaṇo samayo paṭipādito nipphādito pattoti attho.
579 此后,为了用譬喻和所譬喻的事物来显示轮回众生的过患,世尊接着说了“对某些人是呕吐……”等话。其中,对某些人来说是呕吐,就是向上涌出;对某些人来说是泻下,就是向下流泄;对某些人来说是哈拉哈拉毒,就是让人昏迷的毒;对某些人来说是药物,就是保护的方法。世尊就是这样依次宣说的。这就是其中的关联。巴利
579. Tato paraṃ saṃsāragatānaṃ ādīnavaṃ upamāupameyyavasena dassento ekaccānañca vamanantiādimāha. Ekaccānaṃ kesañci puggalānaṃ vamanaṃ uddhaṃ uggiraṇaṃ ekaccānaṃ virecanaṃ adhopaggharaṇaṃ eke ekaccānaṃ halāhalaṃ visaṃ mucchākaraṇavisaṃ, ekaccānaṃ puggalānaṃ osadhaṃ rakkhanupāyaṃ bhagavā evaṃ paṭipāṭiyā akkhāsīti sambandho.
580 世尊宣说了行道者的呕吐——即舍弃轮回、解脱轮回——这是针对行道者、具备八支圣道的圣者们说的,这是其中的关联。对于住果者,即已得果位而安住的人,宣说了泻下——即从轮回中流出。对于得果者,即已得果位而安住的人,宣说了涅槃之药。对于寻求者,即那些寻求人天成就与涅槃成就、正在追求的人,宣说了作为福田的僧伽。这是其中的关联。巴利
580.Vamanaṃ paṭipannānanti paṭipannānaṃ maggasamaṅgīnaṃ vamanaṃ saṃsārachaḍḍanaṃ saṃsāramocanaṃ bhagavā akkhāsīti sambandho. Phalaṭṭhānaṃ phale ṭhitānaṃ virecanaṃ saṃsārapaggharaṇaṃ akkhāsi. Phalalābhīnaṃ phalaṃ labhitvā ṭhitānaṃ nibbānaosadhaṃ akkhāsi. Gavesīnaṃ manussadevanibbānasampattiṃ gavesīnaṃ pariyesantānaṃ puññakhettabhūtaṃ saṅghaṃ akkhāsīti sambandho.
581 与教法对立者,即与教法为敌者,被称为剧毒、可怖、罪恶、不善——其中的关联就是如此。所谓“如同毒蛇”,是说对没有信心、造作恶业的人来说,因为这样的人在轮回中带来痛苦,所以他们就像毒蛇一样。毒蛇只要被看见,就能把人烧成灰烬,因为它有“见毒”;被它咬到的人,会被烧灼、受苦。同样,那剧毒也这样燃烧那个没有信心、造作恶业的人,使他在四种恶趣中被灼烧、被烧干——这就是其中的关联。巴利
581.Sāsanena viruddhānanti sāsanassa paṭipakkhānaṃ halāhalaṃ kutūhalaṃ pāpaṃ akusalaṃ akkhāsīti sambandho. Yathā āsīvisoti assaddhānaṃ katapāpānaṃ puggalānaṃ saṃsāre dukkhāvahanato āsīvisasadisaṃ yathā āsīviso diṭṭhamattena bhasmakaraṇato diṭṭhaviso sappo attanā daṭṭhaṃ naraṃ jhāpeti ḍayhati dukkhāpeti. Taṃ naraṃ taṃ assaddhaṃ katapāpaṃ naraṃ halāhalavisaṃ evaṃ jhāpeti catūsu apāyesu ḍayhati sosesīti sambandho.
582 582. 就像只要喝下一次“哈拉哈拉”这种剧毒,就会夺走生命、将其毁灭。同样,一个人如果背离了佛陀的教法,在教法中犯了过错,那么他会在百千万亿劫、无数劫中被烧灼、被焚烧。这就是这段话的意思。巴利
582.Sakiṃpītaṃ halāhalanti visaṃ halāhalaṃ pītaṃ sakiṃ ekavāraṃ jīvitaṃ uparundhati nāseti. Sāsanena sāsanamhi virajjhitvā aparādhaṃ katvā puggalo kappakoṭimhi koṭisaṅkhye kappepi ḍayhati nijjhāyatīti attho.
583 583. 这样显示了不信者的果报之后,现在为了显示诸佛的威力,说出以“忍耐”等开头的偈颂。其中,那位宣说呕吐物等的佛陀,度化了包括诸天神在内的世间,令其超越、涅槃。他所凭借的,是忍耐——即安忍,是无害——即不伤害众生,是具足慈心——即拥有慈心的素质。因此之故,诸佛是你们不应违逆、无法与之敌对的,你们应当依佛陀的教法而行。这就是此句的意涵。巴利
583. Evaṃ assaddhānaṃ puggalānaṃ phalavipākaṃ dassetvā idāni buddhānaṃ ānubhāvaṃ dassento khantiyātiādimāha. Tattha yo buddho vamanādīni akkhāsi, so buddho khantiyā khamanena ca avihiṃsāya sattānaṃ avihiṃsanena ca mettacittavatāya ca mettacittavantabhāvena ca sadevakaṃ saha devehi vattamānaṃ lokaṃ tāreti atikkamāpeti nibbāpeti, tasmā kāraṇā buddhā vo tumhehi avirādhiyā virujjhituṃ na sakkuṇeyyā, buddhasāsane paṭipajjeyyāthāti attho.
584 得到利养或得不到利养,他们都不执著、不亲近、不黏着。在恭敬、尊重和轻慢、不敬之中,佛陀们像大地一样不动摇。因此,那些佛陀是你们不应违逆、不应与之对立的,你们不可能对他们生起违逆。这就是这句话的意思。巴利
584. Lābhe ca alābhe ca na sajjanti na bhajanti na lagganti. Sammānane ādarakaraṇe ca vimānane anādarakaraṇe ca acalā pathavīsadisā buddhā bhavanti, tasmā kāraṇā te buddhā tumhehi na virodhiyā na virodhetabbā virujjhituṃ asakkuṇeyyāti attho.
585 585. 为了显示诸佛的平等心,说出了以“提婆达多”等开头的偈颂。其中,在杀者和不杀者等一切众生之中,牟尼是平等者、心平等者,意思是佛陀牟尼。巴利
585. Buddhānaṃ majjhattataṃ dassento devadattetiādimāha. Tattha vadhakāvadhakesu sabbesu sattesu samako samamānaso muni buddhamunīti attho.
586 这些佛陀没有对抗,也就是没有粗暴、怀有恶意的心,不存在,也找不到。这些佛陀也没有贪染,也就是没有染著、黏附,不存在,也找不到。因此,结合“对杀者与亲生儿子等”这一句,意思是:佛陀对一切众生都是平等的,心是平等的。巴利
586.Etesaṃ paṭigho natthīti etesaṃ buddhānaṃ paṭigho caṇḍikkaṃ dosacittataṃ natthi na saṃvijjati. Rāgomesaṃ na vijjatīti imesaṃ buddhānaṃ rāgopi rajjanaṃ allīyanaṃ na vijjati, na upalabbhati, tasmā kāraṇā, vadhakassa ca orasassa cāti sabbesaṃ samako samacitto buddho hotīti sambandho.
587 再者,为了显示诸佛本身的威神之力,而说了“在路上看见袈裟”等偈颂。其中,“沾满粪秽、混杂着粪便的袈裟”,就是用染料染成的衣布,是仙人的旗帜、圣者的旗帜、圣者的资具。“在路上,被丢弃在道路上”:看见之后,合掌,也就是把十指并拢,做成合掌的样子,放在头顶上,用头顶去礼敬这仙人的旗帜、阿拉汉果的旗帜、能昭示佛陀、独觉佛和声闻弟子的衣布。应当恭敬它、尊重它、供养它,这就是这段话的意思。巴利
587. Punapi buddhānaṃyeva ānubhāvaṃ dassento panthe disvāna kāsāvantiādimāha. Tattha mīḷhamakkhitaṃ gūthasammissaṃ kāsāvaṃ kasāvena rajitaṃ cīvaraṃ isiddhajaṃ ariyānaṃ dhajaṃ parikkhāraṃ, panthe magge chaḍḍitaṃ disvāna passitvā añjaliṃ katvā dasaṅgulisamodhānaṃ añjalipuṭaṃ sirasi katvā sirasā sirena vanditabbaṃ isiddhajaṃ arahattaddhajaṃ buddhapaccekabuddhasāvakadīpakaṃ cīvaraṃ namassitabbaṃ mānetabbaṃ pūjetabbanti attho.
588 “已经过去的”指已经逝去、已经寂灭。凡是现在正在世的佛陀,以及未来尚未出生、尚未存在、尚未产生、尚未出现的佛陀。以这面旗帜而清净:意思是,以这面仙人的旗帜——这件袈裟,这些佛陀得以清净,变得纯净,散发光辉。因此,由于这个原因,这些佛陀应当被恭敬,应当被礼敬,应当被顶礼,这就是其含义。另有一种读法是“这应当被恭敬”,其意思是:这面仙人的旗帜应当被恭敬。巴利
588.Abbhatītāti abhi atthaṅgatā nibbutā. Ye ca buddhā vattamānā idāni jātā ca ye buddhā anāgatā ajātā abhūtā anibbattā apātubhūtā ca ye buddhā. Dhajenānena sujjhantīti anena isiddhajena cīvarena ete buddhā sujjhanti visuddhā bhavanti sobhanti. Tasmā tena kāraṇena ete buddhā namassiyā namassitabbā vanditabbāti attho. ‘‘Etaṃ namassiya’’ntipi pāṭho, tassa etaṃ isiddhajaṃ namassitabbanti attho.
589 接着,为了显示自己的功德,说了“与师尊相似”等偈颂。其中,“与师尊相似”是指与佛陀相似。“善律”是指美善的律,以善妙的方式调伏三门。我以心——以心意——受持它,并通过听闻受持等方式加以省察。这就是它的意思。我礼敬律——律藏,对律生起尊重,无论何时何地都安住其中。这就是它的意思。巴利
589. Tato paraṃ attano guṇaṃ dassento satthukappantiādimāha. Tattha satthukappaṃ buddhasadisaṃ suvinayaṃ sundaravinayaṃ sundarākārena dvārattayadamanaṃ hadayena cittena ahaṃ dhāremi savanadhāraṇādinā paccavekkhāmīti attho. Vinayaṃ vinayapiṭakaṃ namassamāno vandamāno vinaye ādaraṃ kurumāno viharissāmi sabbadā sabbasmiṃ kāle vāsaṃ kappemīti attho.
590 律是我的依靠:律藏是我的依靠处——我以听闻、受持、作意、学习、提问的方式来依止它,所以它是我的依靠处,也是我的家,这就是这句话的意思。律是我的站立处和经行处:我以听闻等职责的实行,在律中站立、在律中经行,因此律就是我站立的地方、经行的地方。我以律为住处:在律藏中,在律的教法中,我以听闻、受持的方式来安住、安歇,我这样安住。律是我的行境:律藏是我的行境、我的滋养、我的食物,意思是说,我以恒常受持和作意的方式来依止它。巴利
590.Vinayo āsayo mayhanti vinayapiṭakaṃ mayhaṃ okāsabhūtaṃ savanadhāraṇamanasikaraṇauggahaparipucchāpavattanavasena okāsabhūtaṃ gehabhūtanti attho. Vinayo ṭhānacaṅkamanti vinayo mayhaṃ savanādikiccakaraṇena ṭhitaṭṭhānañca caṅkamanaṭṭhānañca. Kappemi vinaye vāsanti vinayapiṭake vinayatantiyā savanadhāraṇapavattanavasena vāsaṃ sayanaṃ kappemi karomi. Vinayo mama gocaroti vinayapiṭakaṃ mayhaṃ gocaro āhāro bhojanaṃ niccaṃ dhāraṇamanasikaraṇavasenāti attho.
591 在律中达到彼岸:指在整部律藏中达到了圆满和究竟。又于止息中善巧:对于波罗夷等七种犯聚的止息、平息和出罪,善巧、娴熟;或者指在诤事的止息中——巴利
591.Vinaye pāramippattoti sakale vinayapiṭake pāramiṃ pariyosānaṃ patto. Samathe cāpi kovidoti pārājikādisattāpattikkhandhānaṃ samathe vūpasame ca vuṭṭhāne ca kovido cheko, adhikaraṇasamathe vā –
“ 争论、非难,以及犯戒事的诉讼;
还有应作诤,这些被认为是四种诤事。”巴利
‘‘Vivādaṃ anuvādañca, āpattādhikaraṇaṃ tathā; Kiccādhikaraṇañceva, caturādhikaraṇā matā’’ti. –
另外,对于以上所说的各种诤事——巴利
Vuttādhikaraṇesu ca –
“ 现前毗尼、忆念毗尼,不痴毗尼、自言毗尼;
多数毗尼、罪处所毗尼,草覆地毗尼亦如是。”巴利
‘‘Sammukhā sativinayo, amūḷhapaṭiññākaraṇaṃ; Yebhuyya tassapāpiyya, tiṇavatthārako tathā’’ti. –
对于以上所说的七种灭诤法,他极为精通、极为善巧——这就是这句话的意思。“优波离,礼敬那位大雄”——尊者大雄!您在四大不可数劫又十万劫中,为了证得一切知智而精勤努力,是教导诸天神与人类的导师,优波离比丘向您的双足顶礼、恭敬礼拜。这就是“礼敬”的意思。巴利
Evaṃ vuttesu ca sattasu adhikaraṇasamathesu atikovido chekoti attho. Upāli taṃ mahāvīrāti bhante mahāvīra, catūsu asaṅkhyeyyesu kappasatasahassesu sabbaññutaññāṇādhigamāya vīriyavanta satthuno devamanussānaṃ anusāsakassa taṃ tava pāde pādayuge upāli bhikkhu vandati paṇāmaṃ karotīti attho.
592 我出家以后,向正自觉者行礼、鞠躬致敬;又明白了那位世尊所宣说的九种出世间法具有善法的性质,也就是美妙的法性,于是也向法行礼。我将从一个村庄到另一个村庄,从一座城市到另一座城市,四处游行。这就是这段前后的关联。巴利
592. So ahaṃ pabbajitvā sambuddhaṃ namassamāno paṇāmaṃ kurumāno dhammassa ca tena bhagavatā desitassa navalokuttaradhammassa sudhammataṃ sundaradhammabhāvaṃ jānitvā dhammañca namassamāno gāmato gāmaṃ purato punaṃ nagarato nagaraṃ vicarissāmīti sambandho.
593 我的烦恼已经被烧尽了。我以亲证阿拉汉道的智慧,把我心相续中所有一千五百种烦恼都烧尽、令其干枯、彻底干枯、摧毁殆尽。一切“有”都已被铲除。欲有等九种有,都已被我铲除、彻底拔除、丢弃、摧毁。一切漏都已灭尽。欲漏、有漏、见漏、无明漏,这四种漏都已灭尽,从四面八方彻底走向消亡。如今,在这证得阿拉汉果的时刻,所谓“后有”的再生——也就是再次存在、再次出生——已经不存在了。这就是这段话的意思。巴利
593.Kilesājhāpitā mayhanti mayā paṭividdhaarahattamaggañāṇena mayhaṃ cittasantānagatā sabbe diyaḍḍhasahassasaṅkhā kilesā jhāpitā sositā visositā viddhaṃsitā. Bhavā sabbe samūhatāti kāmabhavādayo sabbe nava bhavā mayā samūhatā saṃ suṭṭhu ūhatā khepitā viddhaṃsitā. Sabbāsavā parikkhīṇāti kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavoti sabbe cattāro āsavā parikkhīṇā parisamantato khayaṃ pāpitā. Idāni imasmiṃ arahattappattakāle punabbhavo punuppattisaṅkhāto bhavo bhavanaṃ jāti natthīti attho.
594 接着,他依殊胜的喜悦之力发出优陀那感叹,说出“欢迎”等话。其中,在无上佛陀——最胜佛陀的面前、近处,或者在同一座城里,我的到来是受欢迎的、善来的、美好的到来,确实完全如此。这是句义的关联。“三明”:宿命明、天眼明、漏尽明,已经证得、获得、现前亲证,这就是含义。“已作佛陀之教法”:佛陀、世尊所宣说的教导、教法,已经完成;也就是圆满履行了应当行持的义务,专心作意于业处,通过证得阿拉汉道智而达成,这就是含义。巴利
594. Uttari somanassavasena udānaṃ udānento svāgatantiādimāha. Tattha buddhaseṭṭhassa uttamabuddhassa santike samīpe ekanagare vā mama āgamanaṃ svāgataṃ suṭṭhu āgamanaṃ sundarāgamanaṃ vata ekantena āsi ahosīti sambandho. Tisso vijjāti pubbenivāsadibbacakkhuāsavakkhayavijjā anuppattā sampattā, paccakkhaṃ katāti attho. Kataṃ buddhassa sāsananti buddhena bhagavatā desitaṃ anusiṭṭhi sāsanaṃ kataṃ nipphāditaṃ vattapaṭipattiṃ pūretvā kammaṭṭhānaṃ manasi karitvā arahattamaggañāṇādhigamena sampāditanti attho.
595 四无碍解:也就是义无碍解等四种智慧,已经亲证、已经现前证知。以及八解脱:四种道智和四种果智,这八种就是从轮回中解脱出来的方法,已经亲证。这是文句之间的关联。六通已经亲证——巴利
595.Paṭisambhidā catassoti atthapaṭisambhidādayo catasso paññāyo sacchikatā paccakkhaṃ katā. Vimokkhāpi ca aṭṭhimeti cattāri maggañāṇāni cattāri phalañāṇānīti ime aṭṭha vimokkhā saṃsārato muccanūpāyā sacchikatāti sambandho. Chaḷabhiññā sacchikatāti –
“ 神变通、天耳通、他心智通,
宿命智、天眼智和漏尽智。”巴利
‘‘Iddhividhaṃ dibbasotaṃ, cetopariyañāṇakaṃ; Pubbenivāsañāṇañca, dibbacakkhāsavakkhaya’’nti. –
这六种神通已经亲自证得、直接现见。通过现证这些智,佛陀的教法就算真正落实了——这就是这句话的意思。巴利
Imā cha abhiññā sacchikatā paccakkhaṃ katā. Imesaṃ ñāṇānaṃ sacchikaraṇena buddhassa sāsanaṃ katanti attho.
“Itthan”这个词,是依照下面所说的方式。“Sudan”只是一个用来补足句子的虚词。具寿优波离长老,这位具备坚固戒等功德的声闻弟子,诵出了这些阐明前世行迹的偈颂,这就是“说示”的意思。巴利
Itthanti iminā heṭṭhā vuttappakārena. Sudanti padapūraṇamatte nipāto. Āyasmā upāli theroti thirasīlādiguṇayutto sāvako imā pubbacaritāpadānadīpikā gāthāyo abhāsittha kathayitthāti attho.
1 2 3 4 5 6 7 8 9