2. 独觉佛譬喻的注释·大目犍连长老传记的解释
1. 佛品义注 · 70 段
大目犍连长老传记的解释
3-2. Mahāmoggallānattheraapadānavaṇṇanā
从“无比见世尊”等句开始,是尊者目犍连长老的譬喻经。这位长老在过去诸佛那里积集了善行,在一次次生命中不断积聚能作为出离轮回之依止的福德;关于他在无比见世尊时代的事迹等,已在法将舍利弗长老的传记中说过。这位长老从出家那天算起的第七天,住在摩揭陀国迦罗伐剌村附近修沙门法时,昏沉睡眠袭来,被导师以“目犍连,不要让你的精进空过”等语警策,便驱除了昏沉睡眠。接着,一边听世尊开示界业处,一边依照观修的次第,证得了上面三个道,并在证得最高果——阿拉汉果的那一刻,达到了弟子智的顶点。
Anomadassībhagavātyādikaṃ āyasmato moggallānattherassa apadānaṃ. Ayañca thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāletiādi sāriputtattherassa dhammasenāpatino vatthumhi vuttameva. Thero hi pabbajitadivasato paṭṭhāya sattame divase magadharaṭṭhe kallavālagāmakaṃ upanissāya samaṇadhammaṃ karonto thinamiddhe okkamante satthārā ‘‘moggallāna, mā tuccho tava vāyāmo’’tiādinā saṃvejito thinamiddhaṃ vinodetvā bhagavatā vuccamānaṃ dhātukammaṭṭhānaṃ suṇanto eva vipassanāpaṭipāṭiyā uparimaggattayaṃ adhigantvā aggaphalakkhaṇe sāvakañāṇassa matthakaṃ pāpuṇi.
375375. 这样,证得第二弟子的身份之后,具寿大目犍连长老回忆起自己过去的业,以喜悦之情阐明过去所行的阿波陀那,说出“无比见世尊”等语。其中,“没有低劣、恶劣的见”,所以叫“无比见”。因为他的身体由三十二大人相庄严,即使天人整日、整月、整年乃至十万年看着他,也看不厌,所以他的容貌是看不够的;又因为他有见到无低劣、无恶劣的涅槃的习性,所以以“无比见”为名。由于具足吉祥等因,所以是世尊。“世间最胜”是指一切众生世间中最胜、最上。“人牛王”:因为像牛王一样,所以是牛王;人中的牛王,就是人牛王。那位世间最胜、人牛王、无比见世尊,被天众恭敬围绕、随侍,住在雪山。这是文句的关联。
375. Evaṃ dutiyasāvakabhāvaṃ patvā āyasmā mahāmoggallānatthero attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacariyaṃ apadānaṃ pakāsento anomadassī bhagavātiādimāha. Tattha na omaṃ alāmakaṃ dassanaṃ passanaṃ assāti anomadassī. Tassa hi dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitasarīrattā sakalaṃ divasaṃ sakalaṃ māsaṃ sakalaṃ saṃvaccharaṃ saṃvaccharasatasahassampi passantānaṃ devamanussānaṃ atittikaraṃ dassananti, anomaṃ alāmakaṃ nibbānaṃ dassanasīloti vā ‘‘anomadassī’’ti laddhanāmo bhāgyavantatādīhi kāraṇehi bhagavā. Lokajeṭṭhoti sakalasattalokassa jeṭṭho padhāno. Āsabhasadisattā āsabho, narānaṃ āsabho narāsabho. So lokajeṭṭho narāsabho anomadassī bhagavā devasaṅghapurakkhato devasamūhehi parivārito. Himavantamhi vihāsīti sambandho.
376当他为了成为第二弟子,在第二次发愿时,那时我名叫婆楼那,投生为龙王。这就是这段话的意思。因此说:“那时我名叫婆楼那,是龙王。”“能随意变形”是指能随自己的意愿变化身形。“我施展变化”是指我能做出种种神通变化。“以大海为住处”是说:在曼遮利迦龙、地居龙、山居龙、恒河龙、海龙这些龙当中,我是海龙,住在大海之中,安住于那里。这就是其含义。
376. Yadā dutiyasāvakabhāvāya dutiyavāre patthanaṃ akāsi, tadā nāmena varuṇo nāma ahaṃ nāgarājā hutvā nibbatto ahosinti attho. Tena vuttaṃ – ‘‘varuṇo nāma nāmena, nāgarājā ahaṃ tadā’’ti. Kāmarūpīti yadicchitakāmanimmānasīlo. Vikubbāmīti vividhaṃ iddhivikubbanaṃ karomi. Mahodadhinivāsahanti mañjerikā nāgā, bhūmigatā nāgā, pabbataṭṭhā nāgā, gaṅgāvaheyyā nāgā, sāmuddikā nāgāti imesaṃ nāgānaṃ antare sāmuddikanāgo ahaṃ mahodadhimhi samudde nivāsiṃ, vāsaṃ kappesinti attho.
377舍弃了成群结队的随从,意思是:离开了那些总是围绕在自己身边的、属于自己的龙众眷属,独自一人。我让人奏起音乐,意思是:我安排了音乐,让人演奏。围绕在正觉者身边,意思是:天女们或龙女们从四面八方围绕着那位无与伦比的正觉者,用天界的乐声、歌声和言辞等来演奏,当时她们作了恰如其分的演奏。这就是这段话的意思。
377.Saṅgaṇiyaṃ gaṇaṃ hitvāti niccaparivārabhūtaṃ sakaparivāraṃ nāgasamūhaṃ hitvā vinā hutvā . Tūriyaṃ paṭṭhapesahanti ahaṃ tūriyaṃ paṭṭhapesiṃ, vajjāpesinti attho. Sambuddhaṃ parivāretvāti anomadassisambuddhaṃ samantato sevamānā accharā nāgamāṇavikā vādesuṃ dibbavādehi gītā vākyādīhi vādesuṃ laddhānurūpato vajjesuṃ tadāti attho.
378乐器正在演奏时,指的是人与龙的五种乐器正在演奏的时候。诸天神奏乐,意思是四大王天的天神们演奏天界的乐器,让它们发出声音。听闻二者之声,是指听到了天与人双方的大鼓声。即使是三界都敬重的佛陀,也觉知到了,他了知、听闻——这就是这句话的意思。
378.Vajjamānesu tūresūti manussanāgatūriyesu pañcaṅgikesu vajjamānesu . Devā tūrāni vajjayunti cātumahārājikā devā dibbatūriyāni vajjiṃsu vādesunti attho. Ubhinnaṃ saddaṃ sutvānāti ubhinnaṃ devamanussānaṃ bherisaddaṃ sutvā. Tilokagarusamānopi buddho sampabujjhatha jānāti suṇātīti attho.
379邀请正自觉者及其声闻僧团,请他们明天来受供,并恭敬围绕、迎请之后,我回到自己的住处,也就是自己的龙宫。到了之后,铺设好座位,意思是把夜间住处、白天住处、小屋、凉亭、卧具、坐处等都铺设、准备好。我通报时间已到,就像以前的做法那样,我禀告说:“尊者,时间到了,饭食已经准备好了。”
379.Nimantetvāna sambuddhanti sasāvakasaṅghaṃ sambuddhaṃ svātanāya nimantetvā parivāretvā. Sakabhavananti attano nāgabhavanaṃ upāgamiṃ. Gantvā ca āsanaṃ paññapetvānāti rattiṭṭhānadivāṭṭhānakuṭimaṇḍapasayananisīdanaṭṭhānāni paññāpetvā sajjetvāti attho. Kālamārocayiṃ ahanti evaṃ katapubbavidhāno ahaṃ ‘‘kālo, bhante, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti kālaṃ ārocayiṃ viññāpesiṃ.
380那时,那位世尊被一千位漏尽者围绕,作为引导世间的导师,光明普照一切方向,来到我的住处,抵达了。这就是这句话的意思。
380.Khīṇāsavasahassehīti tadā so bhagavā arahantasahassehi parivuto lokanāyako sabbā disā obhāsento me bhavanaṃ upāgami sampattoti attho.
381381. 为了向进入自己住处的世尊展示用餐的情形,他坐着说了“大雄”等话。这很容易理解。
381. Attano bhavanaṃ paviṭṭhaṃ bhagavantaṃ bhojanākāraṃ dassento upaviṭṭhaṃ mahāvīrantiādimāha. Taṃ suviññeyyameva.
386出生于甘蔗王族:他出生在甘蔗王代代相传的王族中,或者出生在整个赡部洲中显赫的王族里;因为血统,依血统而名为乔达摩的导师将出现于人界。
386.Okkākakulasambhavoti okkākarañño paramparāgatarājakule uppanno sakalajambudīpe pākaṭarājakule uppanno vā gottena gottavasena gotamo nāma satthā manussaloke bhavissati.
388注释引导语“So pacchā pabbajitvānāti”意为“他后来出家”。那位龙王后来在最后一生中,受到善根与福德资粮的激励和推动,在教法中出家,将成为乔达摩世尊的第二位上首弟子——佛陀作出了这样的授记。
388.So pacchā pabbajitvānāti so nāgarājā pacchā pacchimabhave kusalamūlena puññasambhārena codito uyyojito sāsane pabbajitvā gotamassa bhagavato dutiyo aggasāvako hessatīti byākaraṇamakāsi.
389已发动精进:是指在站立、坐下等各种姿势中都具有精进力。已坚定其心:是指把心志投向涅槃。在神通中已达究竟:就像《增支部》1.180、190中所说的“诸比丘,在我的声闻比丘弟子中,具神通者之最上者,即此大目犍连”,在决意神通、变化神通、业报生神通等方面,已经到达究竟、达到终点。断尽一切漏:所谓“漏”,是因为从一切处、通过流动、通过转起而得名,指那些欲有、见、无明等法;彻底遍知、从一切处了知后,将它们全部舍弃,从而成为无漏、无杂染。他将般涅槃:他将通过烦恼蕴的完全寂灭而般涅槃——这句话要这样来理解。
389.Āraddhavīriyoti ṭhānanisajjādīsu iriyāpathesu vīriyavā. Pahitattoti nibbāne pesitacitto . Iddhiyā pāramiṃ gatoti ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ iddhimantānaṃ yadidaṃ mahāmoggallāno’’ti (a. ni. 1.180, 190) adhiṭṭhāniddhivikubbaniddhikammavipākajiddhiādīsu pāramiṃ pariyosānaṃ gato patto. Sabbāsaveti ā samantato savanato pavattanato ‘‘āsavā’’ti laddhanāme kāmabhavadiṭṭhiavijjādhamme sabbe pariññāya samantato aññāya jānitvā pajahitvā anāsavo nikkileso. Nibbāyissatīti kilesakhandhaparinibbānena nibbāyissatīti sambandho.
390长老这样讲了自己因为福德而得到授记之后,又为了说明过去的恶行,接着说了“依靠恶友……”这一段。其中,“依靠恶友”就是把恶劣、下贱的朋友当作依靠、当作凭借,和他们交往,这就是这句话的意思。
390. Evaṃ thero attano puññavasena laddhabyākaraṇaṃ vatvā puna pāpacariyaṃ pakāsento pāpamittopanissāyātiādimāha. Tattha pāpamitte pāpake lāmake mitte upanissāya nissaye katvā tehi saṃsaggo hutvāti attho.
这件事的来龙去脉是这样的:有一次,外道们聚在一起商量:“各位,你们知道吗,沙门乔达摩为什么获得了那么大的利养和恭敬?”有人说:“我们不知道。”又问:“你们真的不知道吗?”他们回答:“是的,我们知道。”——原来是因为一位叫目犍连的比丘。他上到天界,问天神们造了什么业,回来告诉人们:“做了这种事,就能得到这样的福报。”他又下到地狱,问投生在那里的众生造了什么业,回来告诉人们:“做了这种事,就要承受这样的痛苦。”人们听了他的话,就纷纷送来大量的利养和恭敬。外道们想:“要是我们能把他杀掉,这些利养和恭敬就会归我们了,这是个好办法。”于是大家一致同意,说:“不管用什么办法,都要把他杀掉。”他们指使自己的侍从,凑了一千个钱币,叫来一伙杀人的强盗,对他们说:“沙门乔达摩有个弟子叫大目犍连长老,住在黑岩。你们去那里把他杀掉。”说完就把那一千个钱币给了他们。强盗们贪图钱财,答应了,说:“我们去把那位长老杀掉。”于是他们来到长老住的地方,把那里团团围住。长老察觉到自己被包围了,就从钥匙孔里出去,离开了。强盗们那天没见到长老,第二天又去围住他住的地方。长老察觉后,从屋顶的尖顶处破开,飞入空中。就这样,第一个月和第二个月,强盗们都抓不到长老。到了最后一个月,长老知道自己过去所造之业已经成熟,逃不掉了,就没有离开。强盗们打他,把他打得骨头碎得像米粒一样。然后他们以为他死了,就把尸体扔到一堆灌木丛上,走了。
Tatrāyamanupubbī kathā – ekasmiṃ samaye titthiyā sannipatitvā mantesuṃ – ‘‘jānāthāvuso, kena kāraṇena samaṇassa gotamassa lābhasakkāro mahā hutvā nibbatto’’ti? ‘‘Na jānāma’’. ‘‘Tumhe pana na jānāthā’’ti? ‘‘Āma, jānāma’’ – moggallānaṃ nāma ekaṃ bhikkhuṃ nissāya uppanno . So hi devalokaṃ gantvā devatāhi katakammaṃ pucchitvā āgantvā manussānaṃ kathesi – ‘‘idaṃ nāma katvā evarūpaṃ sampattiṃ labhantī’’ti. Niraye nibbattānampi kammaṃ pucchitvā āgantvā manussānaṃ kathesi – ‘‘idaṃ nāma katvā evarūpaṃ dukkhaṃ anubhavantī’’ti. Manussā tassa kathaṃ sutvā mahantaṃ lābhasakkāraṃ abhiharanti. Sace taṃ māretuṃ sakkhissāma, so lābhasakkāro amhākaṃ nibbattissati, attheso upāyoti sabbe ekacchandā hutvā ‘‘yaṃkiñci katvā taṃ māressāmā’’ti attano upaṭṭhāke samādapetvā kahāpaṇasahassaṃ labhitvā purisaghātake core pakkosāpetvā ‘‘mahāmoggallānatthero nāma samaṇassa gotamassa sāvako kāḷasilāyaṃ vasati, tumhe tattha gantvā taṃ mārethā’’ti tesaṃ taṃ sahassaṃ adaṃsu. Corā dhanalābhena sampaṭicchitvā ‘‘theraṃ māressāmā’’ti gantvā tassa vasanaṭṭhānaṃ parivāresuṃ. Thero tehi parikkhittabhāvaṃ ñatvā kuñcikacchiddena nikkhamitvā pakkāmi. Corā taṃ divasaṃ theraṃ adisvā punekadivasaṃ tassa vasanaṭṭhānaṃ parikkhipiṃsu. Thero ñatvā kaṇṇikāmaṇḍalaṃ bhinditvā ākāsaṃ pakkhandi. Evaṃ te paṭhamamāsepi, majjhimamāsepi theraṃ gahetuṃ nāsakkhiṃsu. Pacchimamāse pana sampatte thero attanā katakammassa ākaḍḍhanabhāvaṃ ñatvā na apagacchi. Corā taṃ paharantā taṇḍulakamattāni aṭṭhīni karontā bhindiṃsu. Atha naṃ ‘‘mato’’ti saññāya ekasmiṃ gumbapiṭṭhe khipitvā pakkamiṃsu.
长老心想:“我要先见过导师、礼敬导师,然后才般涅槃。”于是他用禅那裹覆自己的身体,从空中飞到导师身边,礼敬导师后说:“尊者,我要般涅槃了。”“目犍连,你要般涅槃了吗?”“是的,尊者。”“你打算去哪里般涅槃?”“尊者,去黑岩一带。”“既然如此,目犍连,你先为我说法,然后再去吧。因为像你这样的弟子,我今后再也见不到了。”他说:“好的,尊者,我会照办。”于是礼敬导师后,腾身跃入空中,像舍利弗长老在般涅槃那天一样,示现种种神通,宣说正法,再次礼敬导师,然后前往黑岩一带,般涅槃了。“长老被贼人杀害了”这一消息,就这样传遍了整个赡部洲。
Thero , ‘‘satthāraṃ passitvā vanditvāva parinibbāyissāmī’’ti attabhāvaṃ jhānaveṭhanena veṭhetvā ākāsena satthu santikaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā ‘‘bhante, parinibbāyissāmī’’ti āha. ‘‘Parinibbāyissasi, moggallānā’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Kattha gantvā parinibbāyissasī’’ti? ‘‘Kāḷasilāpadesaṃ, bhante’’ti. ‘‘Tena hi, moggallāna, mayhaṃ dhammaṃ kathetvā yāhi. Tādisassa hi me sāvakassa na dāni dassanaṃ atthī’’ti. So ‘‘evaṃ karissāmi, bhante’’ti satthāraṃ vanditvā ākāsaṃ uppatitvā sāriputtatthero viya parinibbānadivase nānappakārā iddhiyo katvā dhammaṃ kathetvā satthāraṃ vanditvā kāḷasilāpadesaṃ gantvā parinibbāyi. ‘‘Theraṃ kira corā māresu’’nti ayaṃ kathā sakalajambudīpe patthari.
阿阇世王为了搜捕盗贼,派出了密探。那些盗贼在酒铺里喝酒,喝得醉醺醺的,其中一个人拍打另一个人的背,把他打倒在地。那人吓唬他说:“喂,你这没教养的东西,你为什么拍我的背把我打倒?哼,你这恶贼,大目犍连长老是你先打的吗?”对方说:“怎么,你不知道是我先打的吗?”密探们听到他们这样“是我打的,是我打的”地争执着,就把那些盗贼全都抓起来,禀报了国王。国王把那些盗贼叫来审问:“是你们杀了长老吗?”“是的,大王。”“是谁指使你们的?”“是那些裸形沙门,大王。”国王下令把那五百个裸形沙门抓来,连同那五百个盗贼一起,在王宫庭院里挖了齐肚脐深的坑,把他们埋进去,用稻草盖住,然后点火烧。等知道他们都被烧焦了之后,又下令用铁犁在他们身上犁,把他们全都犁成碎块。那时,比丘们在法堂里议论起来:“大目犍连长老竟然落得这样一个与他不相称的死法。”世尊来了,问道:“比丘们,你们现在聚在一起谈论什么?”比丘们回答“我们是在谈论这件事”之后,世尊说:“比丘们,目犍连这一生确实遭遇了不相称的死亡,但对他过去所造的业来说,却是相称的。”有人问:“尊者,他过去造了什么业呢?”世尊便详细地讲述了出来。
Rājā ajātasattu core pariyesanatthāya carapurise payojesi. Tesu coresu surāpāne suraṃ pivantesu maddesu eko ekassa piṭṭhiṃ paharitvā pātesi. So taṃ santajjento ‘‘ambho dubbinīta tvaṃ, kasmā me piṭṭhiṃ paharitvā pātesi, kiṃ pana, are duṭṭhacora, tayā mahāmoggallānatthero paṭhamaṃ pahato’’ti āha. ‘‘Kiṃ pana tvaṃ mayā paṭhamaṃ pahatabhāvaṃ na jānāsī’’ti? Evaṃ etesaṃ ‘‘mayā pahato, mayā pahato’’ti vadantānaṃ sutvā te carapurisā sabbe te core gahetvā rañño ārocesuṃ. Rājā te core pakkosāpetvā pucchi – ‘‘tumhehi thero mārito’’ti? ‘‘Āma, devā’’ti. ‘‘Kehi tumhe uyyojitā’’ti? ‘‘Naggasamaṇehi, devā’’ti. Rājā pañcasate naggasamaṇe gāhāpetvā pañcasatehi corehi saddhiṃ rājaṅgaṇe nābhipamāṇesu āvāṭesu nikhaṇāpetvā palālehi paṭicchādetvā aggiṃ dāpesi. Atha nesaṃ jhāmabhāvaṃ jānitvā ayanaṅgalehi kasāpetvā sabbe khaṇḍākhaṇḍaṃ kārāpesi. Tadā bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘mahāmoggallānatthero attano ananurūpamaraṇaṃ patto’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāma, bhante’’ti vutte ‘‘moggallānassa, bhikkhave, imasseva attabhāvassa ananurūpaṃ maraṇaṃ, pubbe pana tena katakammassa anurūpamevā’’ti vatvā ‘‘kiṃ panassa, bhante, pubbakamma’’nti puṭṭho taṃ vitthāretvā kathesi.
比丘们,过去在波罗奈,有一个良家子,亲自舂米、煮饭等,照料父母。那时他的父母对他说:“孩子,你一个人在家里和在林子里干活,太累了,我们给你娶一个年轻姑娘吧。”他回答说:“爸、妈,只要你们还活着,我就亲手侍奉你们。”虽然被他拒绝了,父母还是一再请求,最终给他娶了妻子。那女子只侍奉了几天,后来连看见他们都不愿意,抱怨说:“没法跟你父母住在同一个地方。”丈夫不听她的话,她就趁他外出时,把麻絮碎片和粥沫拿起来,到处撒。他回来问:“这是怎么回事?”她就说:“这是那两个老瞎眼干的,他们到处走动,把整个家都弄脏了,没法跟他们住在一起。”她就这样一次又一次地说,即使是这样一位圆满波罗蜜的众生,也和父母分裂了。他想:“算了,我要让他们知道该受什么报应。”他让父母吃完饭,说:“爸、妈,听说有个地方,你们的亲戚盼着你们去,我们去那里吧。”他让父母坐上牛车,带着他们走。到了森林中间时,他说:“爸,抓住缰绳,牛认得棍子的意思会走的,这地方有强盗住,我下去走走。”他把缰绳交到父亲手里,下车走了,然后变换声音,弄出强盗起来的声音。父母听到声音,以为是强盗起来了,就说:“孩子,强盗起来了,我们老了,你自己逃命吧。”他不顾父母哭喊,继续发出强盗的声音,把他们打死,扔在森林里,然后回来了。
Atīte, bhikkhave, bārāṇasiyaṃ eko kulaputto sayameva koṭṭanapacanādīni karonto mātāpitaro paṭijaggi. Athassa mātāpitaro ‘‘tāta, tvaṃ ekakova gehe ca araññe ca kammaṃ karonto kilamasi, ekaṃ te kumārikaṃ ānessāmā’’ti vatvā ‘‘ammatātā, yāva tumhe jīvatha, tāva vo sahatthā upaṭṭhahissāmī’’ti tena paṭikkhittāpi punappunaṃ yācitvā kumārikaṃ ānesuṃ. Sā katipāhameva te upaṭṭhahitvā pacchā tesaṃ dassanamapi anicchantī – ‘‘na sakkā tava mātāpitūhi saddhiṃ ekaṭṭhāne vasitu’’nti ujjhāyitvā tasmiṃ attano kathaṃ aggaṇhante tassa bahigatakāle makacivākakhaṇḍāni ca yāgupheṇake ca gahetvā tattha tattha ākiritvā tenāgantvā ‘‘kiṃ ida’’nti puṭṭhā ‘‘imesaṃ mahallakaandhānaṃ etaṃ kammaṃ, sabbaṃ gehaṃ kiliṭṭhā karontā vicaranti, na sakkā etehi saddhiṃ ekaṭṭhāne vasitu’’nti evaṃ tāya punappunaṃ kathiyamānāya evarūpopi pūritapāramī satto mātāpitūhi saddhiṃ bhijji. So ‘‘hotu, jānissāmi nesaṃ kattabbakamma’’nti te bhojetvā ‘‘ammatātā, asukaṭṭhāne nāma tumhākaṃ ñātakā āgamanaṃ paccāsīsanti, tattha gamissāmā’’ti te yānakaṃ āropetvā ādāya gacchanto aṭavimajjhaṃ pattakāle ‘‘tāta, rasmiyo gaṇhatha, goṇā daṇḍasaññāya gamissanti, imasmiṃ ṭhāne corā vasanti, ahaṃ otaritvā carāmī’’ti pitu hatthe rasmiyo datvā otaritvā gacchanto saddaṃ parivattetvā corānaṃ uṭṭhitasaddamakāsi. Mātāpitaro saddaṃ sutvā ‘‘corā uṭṭhitā’’ti saññāya ‘‘tāta, corā uṭṭhitā, mahallakā mayaṃ, tvaṃ attānameva rakkhāhī’’ti āhaṃsu. So mātāpitaro viravantepi corasaddaṃ karonto koṭṭetvā māretvā aṭaviyaṃ khipitvā paccāgami.
导师讲完他过去的那段业之后,为了把前后因缘衔接起来而说法,说出了这些偈颂:“比丘们,目犍连造了这样的业,在地狱里受了无数百千年的煎熬,剩下的余业又让他在一百世的生命里同样被打成粉末而死。目犍连就是这样得到了与自己所作之业相应的死亡。那五百个盗贼和五百个外道,因为一起诬害我那没有过错的儿子,也同样得到了与恶行相应的死。要知道,对没有过错的人起恶心加害,确实会因为十种原因而招致灾祸和毁灭。”
Satthā idaṃ tassa pubbakammaṃ kathetvā ‘‘bhikkhave, moggallāno ettakaṃ kammaṃ katvā anekavassasatasahassāni niraye paccitvā tāva pakkāvasesena attabhāvasate evameva koṭṭetvā saṃcuṇṇo maraṇaṃ patto, evaṃ moggallānena attano kammānurūpameva maraṇaṃ laddhaṃ. Pañcahi corasatehi saddhiṃ pañcatitthiyasatānipi mama puttaṃ appaduṭṭhaṃ dussetvā anurūpameva maraṇaṃ labhiṃsu. Appaduṭṭhesu hi padussanto dasahi kāraṇehi anayabyasanaṃ pāpuṇātiyevā’’ti anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi –
他用棍棒伤害那些不应被棍棒伤害、没有过错的人;
他会很快落到十种处境中的某一种。
或遭剧痛、失丧,或身被摧裂;
或罹重病,或心识狂乱。
或者遭到国王降下的灾祸,或者被人恶毒诽谤;
要么是亲人的毁灭,要么是财富的毁坏。
‘‘Yo daṇḍena adaṇḍesu, appaduṭṭhesu dussati; Dasannamaññataraṃ ṭhānaṃ, khippameva nigacchati. ‘‘Vedanaṃ pharusaṃ jāniṃ, sarīrassa va bhedanaṃ; Garukaṃ vāpi ābādhaṃ, cittakkhepaṃ va pāpuṇe. ‘‘Rājato vā upasaggaṃ, abbhakkhānaṃ va dāruṇaṃ; Parikkhayaṃ va ñātīnaṃ, bhogānaṃ va pabhaṅgunaṃ. ‘‘Athavassa agārāni, aggi ḍahati pāvako; Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjatī’’ti. (dha. pa. 137-140);
393致力于远离,就是以各种方式投入远离、独处,被引导进入并实际运用这种远离。乐于修定,就是欢喜、耽着于初禅等的修习。对于一切漏,即所有烦恼,在遍知、了知并断除之后,他安住于无漏、无烦恼的状态——这就是这段话的关联。
393.Pavivekamanuyuttoti pakārena vivekaṃ ekībhāvaṃ anuyutto yojito yuttappayutto. Samādhibhāvanāratoti paṭhamajjhānādibhāvanāya rato allīno ca. Sabbāsave sakalakilese, pariññāya jānitvā pajahitvā, anāsavo nikkileso viharāmīti sambandho.
394现在,为了显示他自己凭借福德资粮而修成的往昔善行的果报,说出了“大地甚深”等话。
394. Idāni attano puññasambhāravasena pubbacaritassa phalaṃ dassento dharaṇimpi sugambhīrantiādimāha.
这里按顺序说明:被佛陀催促,就是被正自觉者催促、打发走。在比丘僧团注视下,就是在庞大的比丘僧团眼前。他以脚趾摇动鹿子母讲堂,就是毗舍佉大优婆夷在东园建造的那座以千柱装饰的大讲堂,他用自己的脚趾把它摇动了。有一次,世尊住在东园那座上述的讲堂里,许多新出家不久的比丘坐在讲堂上层,没有把导师放在心上,开始聊些畜生论之类的话。世尊听到后,想让他们生起警醒,并让他们成为能领受自己说法的法器,就叫来大目犍连尊者说:“目犍连,你看到那些新比丘沉迷于畜生论了吗?”长老听了这话,明白导师的心意,就进入以水遍为所缘、能引发神通的第四禅。出定后,他决意:“讲堂所在的地方变成水。”然后用脚趾敲击讲堂顶上的塔尖,讲堂就倾斜了,向一侧停住。他又敲了一次,讲堂又向另一侧停住。那些比丘害怕、惊恐,担心讲堂倒塌,就从那里出来,站在世尊身边。导师观察他们的根性后,为他们说法。他们听了法之后,有的证得入流果,有的证得一来果,有的证得不来果,有的证得阿拉汉果。这个义理应当由《讲堂摇动经》来说明。
Tatrāyamanupubbīkathā – buddhena coditoti sammāsambuddhena codito uyyojito. Bhikkhusaṅghassa pekkhatoti mahato bhikkhusaṅghassa passantassa. Migāramātupāsādaṃ, pādaṅguṭṭhena kampayīti pubbārāme visākhāya mahāupāsikāya kāritaṃ sahassatthambhapaṭimaṇḍitaṃ mahāpāsādaṃ attano pādaṅguṭṭhena kampesiṃ. Ekasmiñhi samaye pubbārāme yathāvuttapāsāde bhagavati viharante sambahulā navakatarā bhikkhū uparipāsāde nisinnā satthārampi acintetvā tiracchānakathaṃ kathetumāraddhā. Taṃ sutvā bhagavā te saṃvejetvā attano dhammadesanāya bhājanabhūte kātukāmo āyasmantaṃ mahāmoggallānattheraṃ āmantesi – ‘‘passasi tvaṃ, moggallāna, nave bhikkhū tiracchānakathamanuyutte’’ti taṃ sutvā thero satthu ajjhāsayaṃ ñatvā abhiññāpādakaṃ āpokasiṇārammaṇaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya ‘‘pāsādassa patiṭṭhitokāsaṃ udakaṃ hotū’’ti adhiṭṭhāya pāsādamatthake thupikaṃ pādaṅguṭṭhena pahari, pāsādo onamitvā ekena passena aṭṭhāsi. Punapi pahari, aparenapi passena aṭṭhāsi. Te bhikkhū bhītā saṃviggā pāsādassa patanabhayena tato nikkhamitvā bhagavato samīpe aṭṭhaṃsu. Satthā tesaṃ ajjhāsayaṃ oloketvā dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā tesu keci sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu, keci sakadāgāmiphale, keci anāgāmiphale, keci arahattaphale patiṭṭhahiṃsu. Svāyamattho pāsādakampanasuttena dīpetabbo.
韦迦亚塔宫殿:这韦迦亚塔宫殿在三十三天,高一千由旬,装饰着无数突拱和尖顶阁楼。在天神与阿修罗的战争中,打败阿修罗后,帝释天王站在城中央时,这座宫殿因是在胜利中升起建成的,所以得名“韦迦亚塔”(胜利)。这里指的就是这座宫殿。这位长老也用脚趾让它震动。有一次,世尊住在东园时,帝释天王前来,问关于渴爱灭尽的解脱。世尊为他解答。他听后满心欢喜,顶礼右绕,回到自己的天界。那时,大目犍连尊者心想:“这位帝释到世尊那里,问了这样甚深、与涅槃相关的问题,世尊也作了解答。他到底是明白了才回去的,还是没明白就回去了呢?我不如去天界弄清楚这件事。”于是他立刻前往三十三天,向帝释问这件事。帝释因为沉迷天界的福报而分心散乱。长老为了让他生起警醒,就用脚趾震动了韦迦亚塔宫殿。因此说:
Vejayantapāsādanti so vejayantapāsādo tāvatiṃsabhavane yojanasahassubbedho anekasahassaniyyūhakūṭāgārapaṭimaṇḍito devāsurasaṅgāme asure jinitvā sakke devānaminde nagaramajjhe ṭhite uṭṭhito vijayantena nibbattattā ‘‘vejayanto’’ti laddhanāmo pāsādo, taṃ sandhāyāha – ‘‘vejayantapāsāda’’nti, tampi ayaṃ thero pādaṅguṭṭhena kampeti. Ekasmiñhi samaye bhagavantaṃ pubbārāme viharantaṃ sakko devarājā upasaṅkamitvā taṇhāsaṅkhayavimuttiṃ pucchi. Tassa bhagavā vissajjesi. So taṃ sutvā attamano pamudito abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā attano devalokameva gato. Athāyasmā mahāmoggallāno evaṃ cintesi – ‘‘ayaṃ sakko bhagavantaṃ upasaṅkamitvā evarūpaṃ gambhīranibbānapaṭisaṃyuttaṃ pañhaṃ pucchi, bhagavatā ca pañho vissajjito, kiṃ nu kho jānitvā gato, udāhu ajānitvā . Yaṃnūnāhaṃ devalokaṃ gantvā tamatthaṃ jāneyya’’nti? So tāvadeva tāvatiṃsabhavanaṃ gantvā sakkaṃ devānamindaṃ tamatthaṃ pucchi. Sakko dibbasampattiyā pamatto hutvā vikkhepaṃ akāsi. Thero tassa saṃvegajananatthaṃ vejayantapāsādaṃ pādaṅguṭṭhena kampesi. Tena vuttaṃ –
“他只用大脚趾就震动了韦迦亚塔宫殿;
他依靠神通力的加持,让众天神都感到警醒震悚。”
‘‘Yo vejayantapāsādaṃ, pādaṅguṭṭhena kampayi; Iddhibalenupatthaddho, saṃvejesi ca devatā’’ti. (ma. ni. 1.513);
这段的意思应该依据《小渴爱灭尽解脱经》(中部1.390等)来说明。摇动的情形前面已经说过了。“他询问帝释”这句话,是针对前面长老问渴爱灭尽解脱这件事说的。所以经文说:“贤友,你知道渴爱灭尽解脱吗?”帝释回答了他。这是说,长老摇动宫殿之后,帝释心里感到警醒,舍弃放逸,如理作意,然后回答了问题。因为他那时完全是按照导师所教导的法门来说的,所以说“被问到时如实回答”。其中,“他询问帝释”是说大目犍连长老问帝释天王:对于导师所教导的渴爱灭尽解脱,你是不是真正把握了?这里用的是现在时,实际指的是过去的事。“贤友,你知道吗”意思是:贤友,你知道吗?知道什么?就是“渴爱灭尽解脱”——导师为你所讲的渴爱灭尽解脱,这样来问“你知道吗?”或者,“渴爱灭尽解脱”也可以理解为在问《渴爱灭尽解脱经》的教说。
Ayaṃ panattho – cūḷataṇhāsaṅkhayavimuttisuttena (ma. ni. 1.390 ādayo) dīpetabbo. Kampitākāro heṭṭhā vuttoyeva. ‘‘Sakkaṃ so paripucchatī’’ti (ma. ni. 1.513) yathāvuttameva therassa taṇhāsaṅkhayavimuttipucchaṃ sandhāya vuttaṃ. Tenāha – ‘‘apāvuso, jānāsi, taṇhakkhayavimuttiyo’’ti? Tassa sakko viyākāsi. Idaṃ therena pāsādakampane kate saṃviggahadayena pamādaṃ pahāya yoniso manasi karitvā pañhassa byākatabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ. Satthārā desitaniyāmeneva hi so tadā kathesi. Tenāha – ‘‘pañhaṃ puṭṭho yathātatha’’nti (ma. ni. 1.513). Tattha sakkaṃ so paripucchatīti sakkaṃ devarājaṃ mahāmoggallānatthero satthārā desitāya taṇhāsaṅkhayavimuttiyā sammadeva gahitabhāvaṃ pucchi. Atītatthe hi idaṃ vattamānavacanaṃ. Apāvuso, jānāsīti āvuso, api jānāsi, kiṃ jānāsi? Taṇhakkhayavimuttiyoti (ma. ni. 1.513) taṇhāsaṅkhayavimuttiyo satthārā tuyhaṃ desitā, tathā ‘‘kiṃ jānāsī’’ti pucchati. Taṇhakkhayavimuttiyoti vā taṇhāsaṅkhayavimuttisuttassa desanaṃ pucchati.
“梵天神”是指大梵天神。“在善法堂的集会中”是说在名为善法堂的集会堂里。不过这个善法堂是在梵天界,不在三十三天。没有哪个天界是没有善法堂的。“贤友,你过去持有的那个见解,现在还在吗?”意思是:没有任何沙门或婆罗门有能力到达这个梵天界。在导师来这儿之前,你持有那个见解,难道现在它还没有消失吗?“你看见在梵天界中闪耀放光……”意思是:你看见世尊在梵天界中飞过,被摩诃劫宾那、大迦叶等弟子围绕,进入火界定而坐,放射光明——你看见这样的情形吗?因为有一次,梵天神在梵天界的善法堂集会中坐下,心里在想:“有没有哪位沙门或婆罗门有这样大的神通,能来到这里?”世尊知道梵天神的心意后,就去了那里,坐在梵天神头顶上方的虚空中,进入火界定,放出光明,同时意念大目犍连等弟子前来。随着他这么一想,那些弟子也到了那里,顶礼导师,知道导师的心意后,也进入火界定,各自面向一方坐下,放出光明。整个梵天界变成一片光明。导师知道梵天神的心已经成熟,就开示了阐明四圣谛的法。说法结束时,众多梵天神众安立于圣道与圣果之中。针对这件事,以“贤友,你那个见解现在还在吗?”这个偈颂来追问。这个义理应当依《巴咖梵天经》来说明。那里确实这样说:
Brahmānanti mahābrahmānaṃ. Sudhammāyābhito sabhanti (ma. ni. 1.513) sudhammāya sabhāya. Ayaṃ pana brahmaloke sudhammā sabhā, na tāvatiṃsabhavane. Sudhammāsabhāvirahito devaloko nāma natthi. ‘‘Ajjāpi te, āvuso, sā diṭṭhi, yā te diṭṭhi pure ahū’’ti imaṃ brahmalokaṃ upagantuṃ samattho natthi koci samaṇo vā brāhmaṇo vā. Satthu idhāgamanato pubbe yā tuyhaṃ diṭṭhi ahosi, kiṃ ajjāpi idānipi sā diṭṭhi na vigatāti? Passasi vītivattantaṃbrahmaloke pabhassaranti brahmaloke vītipatantaṃ mahākappinamahākassapādīhi sāvakehi parivāritassa tejodhātuṃ samāpajjitvā nisinnassa sasāvakassa bhagavato okāsaṃ passasīti attho. Ekasmiñhi samaye bhagavā brahmaloke sudhammāya sabhāya sannipatitvā sannisinnassa ‘‘atthi nu kho koci samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃmahiddhiko, so idha āgantuṃ sakkuṇeyyā’’ti cintentassa brahmuno cittamaññāya tattha gantvā brahmuno matthake ākāse nisinno tejodhātuṃ samāpajjitvā obhāsaṃ muñcanto mahāmoggallānādīnaṃ āgamanaṃ cintesi. Saha cintanena tepi tattha gantvā satthāraṃ vanditvā satthu ajjhāsayaṃ ñatvā tejodhātuṃ samāpajjitvā paccekadisāsu nisīditvā obhāsaṃ vissajjesuṃ. Sakalabrahmaloko ekobhāso ahosi. Satthā brahmuno kallacittataṃ ñatvā catusaccapakāsanaṃ dhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne anekāni brahmasahassāni maggaphalesu patiṭṭhahiṃsu. Taṃ sandhāya codento ajjāpi te, āvuso, sā diṭṭhīti gāthamāha. Ayaṃ panattho bakabrahmasuttena (saṃ. ni. 1.175) dīpetabbo. Vuttaṃ hetaṃ (saṃ. ni. 1.176) –
有一次,世尊住在舍卫城的祇树给孤独园。那时,有一位梵天神心里生起了这样的恶见:“没有任何沙门或婆罗门能来到这里。”世尊以心了知那位梵天神心中的想法后,就像力气大的人弯曲手臂或伸直手臂那样迅速,从祇园隐没,出现在那个梵天世界里。于是世尊在那位梵天神上方的虚空中,盘腿而坐,进入火界定。
‘‘Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena aññatarassa brahmuno evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ hoti – ‘natthi samaṇo vā brāhmaṇo vā yo idha āgaccheyyā’ti. Atha kho bhagavā tassa brahmuno cetasā cetoparivitakkamaññāya seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya , pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya; evameva jetavane antarahito tasmiṃ brahmaloke pāturahosi. Atha kho bhagavā tassa brahmuno uparivehāsaṃ pallaṅkena nisīdi tejodhātuṃ samāpajjitvā.
这时,具寿大目犍连心里想:“世尊现在住在哪里呢?”具寿大目犍连以清净、超越常人的天眼,看见世尊正坐在那位梵天神上方的虚空中,结跏趺坐,进入火界定。看见之后,就像一位强壮的人屈伸手臂那样迅速,他从祇园隐没,出现在那位梵天的世界里。接着,具寿大目犍连面向东方,在那位梵天神上方的虚空中结跏趺坐,进入火界定,坐的位置比世尊稍低一些。
‘‘Atha kho āyasmato mahāmoggallānassa etadahosi ‘kahaṃ nu kho bhagavā etarahi viharatī’ti? Addasa kho āyasmā mahāmoggallāno bhagavantaṃ dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena tassa brahmuno uparivehāsaṃ pallaṅkena nisinnaṃ tejodhātuṃ samāpannaṃ. Disvāna seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya; evameva jetavane antarahito tasmiṃ brahmaloke pāturahosi. Atha kho āyasmā mahāmoggallāno puratthimaṃ disaṃ nissāya tassa brahmuno uparivehāsaṃ pallaṅkena nisīdi tejodhātuṃ samāpajjitvā nīcataraṃ bhagavato.
这时,具寿大迦叶心里这样想:“世尊现在住在哪里呢?”具寿大迦叶以清净、超越常人的天眼,看见世尊正在那位梵天神上方的虚空中,结跏趺坐,入于火界。见后,就像大力士屈伸手臂一样,他从祇园隐没,出现在那个梵天世界。随后,具寿大迦叶面向南方,在那位梵天神上方的虚空中,结跏趺坐,入于火界,坐的位置比世尊稍低。
‘‘Atha kho āyasmato mahākassapassa etadahosi – ‘kahaṃ nu kho bhagavā etarahi viharatī’ti? Addasa kho āyasmā mahākassapo bhagavantaṃ dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena tassa brahmuno uparivehāsaṃ pallaṅkena nisinnaṃ tejodhātuṃ samāpannaṃ. Disvāna seyyathāpi nāma balavā puriso…pe… evameva jetavane antarahito tasmiṃ brahmaloke pāturahosi. Atha kho āyasmā mahākassapo dakkhiṇaṃ disaṃ nissāya tassa brahmuno uparivehāsaṃ pallaṅkena nisīdi tejodhātuṃ samāpajjitvā nīcataraṃ bhagavato.
这时,具寿摩诃劫宾那心里这样想:世尊现在住在哪里呢?具寿摩诃劫宾那以清净、超越凡人的天眼,看见世尊正在那位梵天神上方的虚空中,结跏趺坐,入于火界。见后,就像大力士屈伸手臂那样,具寿摩诃劫宾那从祇园隐没,出现在那梵天界。随后,具寿摩诃劫宾那面向西方,在那位梵天神上方的虚空中,结跏趺坐,入于火界,座位比世尊稍低。
‘‘Atha kho āyasmato mahākappinassa etadahosi – ‘kahaṃ nu kho bhagavā etarahi viharatī’ti? Addasa kho āyasmā mahākappino bhagavantaṃ dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena tassa brahmuno uparivehāsaṃ pallaṅkena nisinnaṃ tejodhātuṃ samāpannaṃ. Disvāna seyyathāpi nāma balavā puriso…pe… evameva jetavane antarahito tasmiṃ brahmaloke pāturahosi. Atha kho āyasmā mahākappino pacchimaṃ disaṃ nissāya tassa brahmuno uparivehāsaṃ pallaṅkena nisīdi tejodhātuṃ samāpajjitvā nīcataraṃ bhagavato.
这时,具寿阿那律心里这样想:“世尊现在住在哪里呢?”具寿阿那律以清净、超越凡人的天眼,看见世尊在那位梵天神上方的虚空中,结跏趺坐,入了火界定。看见之后,就像力气大的人屈伸手臂那样快,他从祇园隐没,出现在那个梵天界。随后,具寿阿那律面向北方,在那位梵天神上方的虚空中,结跏趺坐,入了火界定,位置比世尊稍低一些。
‘‘Atha kho āyasmato anuruddhassa etadahosi – ‘kahaṃ nu kho bhagavā etarahi viharatī’ti? Addasa kho āyasmā anuruddho bhagavantaṃ dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena tassa brahmuno uparivehāsaṃ pallaṅkena nisinnaṃ tejodhātuṃ samāpannaṃ. Disvāna seyyathāpi nāma balavā puriso…pe… evameva jetavane antarahito tasmiṃ brahmaloke pāturahosi. Atha kho āyasmā anuruddho uttaraṃ disaṃ nissāya tassa brahmuno uparivehāsaṃ pallaṅkena nisīdi tejodhātuṃ samāpajjitvā nīcataraṃ bhagavato’’.
那时,尊者大目犍连用偈颂对那位梵天神说:
Atha kho āyasmā mahāmoggallāno taṃ brahmānaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
“贤友,你昔时所怀之见,于今犹在否?
你可见那光辉者已超越梵天界?”
“朋友,我过去有的那种见解,现在已经没有了。
我看见那已超越生死轮回、在梵天界中清净光明者。
这样的我,今天怎么能说‘我是常住的、是永恒的’呢?”
‘‘Ajjāpi te āvuso sā diṭṭhi, yā te diṭṭhi pure ahu; Passasi vītivattantaṃ, brahmaloke pabhassara’’nti. ‘‘Na me mārisa sā diṭṭhi, yā me diṭṭhi pure ahu; Passāmi vītivattantaṃ, brahmaloke pabhassaraṃ; Svāhaṃ ajja kathaṃ vajjaṃ, ahaṃ niccomhi sassato’’ti.
那时,世尊让那位梵天神感到警醒之后,就像力气大的人……一样,从梵天世界消失,出现在祇园。于是,那位梵天神对一位梵众说:“来吧,朋友,你去尊者大目犍连那里,到了之后对尊者大目犍连这样说:‘朋友目犍连,世尊的其他弟子中,还有没有像目犍连、迦叶、劫宾那、阿那律那样具有如此大神力、如此大威力的呢?’”那位梵众回答梵天神说:“好的,朋友。”然后就去了尊者大目犍连那里,到了之后对尊者大目犍连这样说:“朋友目犍连,世尊的其他弟子中,还有没有像目犍连、迦叶、劫宾那、阿那律那样具有如此大神力、如此大威力的呢?”于是,尊者大目犍连用偈颂对那位梵众说:
‘‘Atha kho bhagavā taṃ brahmānaṃ saṃvejetvā seyyathāpi nāma balavā puriso…pe… evameva tasmiṃ brahmaloke antarahito jetavane pāturahosi. Atha kho so brahmā aññataraṃ brahmapārisajjaṃ āmantesi – ‘ehi tvaṃ, mārisa, yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkama, upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ evaṃ vadehi – ‘‘atthi nu kho, mārisa moggallāna, aññepi tassa bhagavato sāvakā evaṃmahiddhikā evaṃmahānubhāvā seyyathāpi bhavaṃ moggallāno kassapo kappino anuruddho’’ti? ‘Evaṃ, mārisā’ti kho so brahmapārisajjo tassa brahmuno paṭissutvā yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ etadavoca – ‘atthi nu kho, mārisa moggallāna, aññepi tassa bhagavato sāvakā evaṃmahiddhikā evaṃmahānubhāvā seyyathāpi bhavaṃ moggallāno kassapo kappino anuruddho’ti ? Atha kho āyasmā mahāmoggallāno taṃ brahmapārisajjaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
“三明具足者、神通成就者、善知他心者;
诸漏已尽的阿拉汉们,是佛陀的众多弟子。”
‘‘Tevijjā iddhipattā ca, cetopariyāyakovidā; Khīṇāsavā arahanto, bahū buddhassa sāvakā’’ti.
那时,那位梵众天听了尊者大目犍连的话,欢喜赞同之后,就走到那位梵天神那里。到了以后,他对那位梵天神这样说:“贤友,尊者大目犍连这样说——”
‘‘Atha kho so brahmapārisajjo āyasmato mahāmoggallānassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā yena so brahmā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā taṃ brahmānaṃ etadavoca – ‘āyasmā mārisa mahāmoggallāno evamāha –
“三明具足者、神通成就者、善知他心者;
诸漏已尽的阿拉汉们,是佛陀的众多弟子。
‘‘‘Tevijjā iddhipattā ca, cetopariyāyakovidā; Khīṇāsavā arahanto, bahū buddhassa sāvakā’’’ti. –
那位梵众天众说了这番话。那位梵天神很满意,对那位梵众天众所说的话表示赞同。
Idamavoca so brahmapārisajjo. Attamano ca so brahmā tassa brahmapārisajjassa bhāsitaṃ abhinandīti (saṃ. ni. 1.176).
这句话是针对这个意思说的:这个道理,应当通过《巴咖梵天经》来说明。
Idaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘ayaṃ panattho bakabrahmasuttena dīpetabbo’’ti.
“大尼鲁山之巅”:这是用山顶来指代整座须弥山王。“以解脱而见”:意思是依靠禅那解脱、以神通而见。“林”:指赡部洲,因为那里林木茂密,所以称为“林”,因此说“赡部洲之主”。“东胜神洲人”:指东胜神洲这个地方以及那里的人。“地居人”:地居人指的是西牛货洲和北俱卢洲的人,他们因为没有房屋住处,所以称为“地居人”。这些也全都被他看见了,这是上下文的关系。这个道理应当通过降伏难陀乌巴难达来说明——据说有一次,给孤独居士听了世尊说法后,邀请说:“尊者,明天请带着五百位比丘来我家接受饮食供养。”然后就离开了。那天清晨,世尊观察一万个世界时,一位名叫难陀乌巴难达的龙王出现在他的智慧领域里。世尊心想:“这位龙王出现在我的智域中,会发生什么呢?”于是进一步观察,见到他有皈依的因缘,又想:“这位龙王持有邪见,对三宝没有净信,谁能让他脱离邪见呢?”这时便看到了大目犍连长老。于是天亮之后,世尊整理好身体,对尊者阿难说:“阿难,通知五百位比丘:‘如来要去天界巡行。’”那一天,难陀乌巴难达的娱乐场地也已布置好。他坐在天宝座上,天盖撑在上方,被三类伎乐和龙众围绕,正看着摆在天器中的饮食。
Mahānerunokūṭanti (ma. ni. 1.513) kūṭasīsena sakalameva sinerupabbatarājaṃ vadasi. Vimokkhena apassayīti (ma. ni. 1.513) jhānavimokkhena nissayena abhiññāyena passayīti adhippāyo. Vananti (ma. ni. 1.513) jambudīpaṃ. So hi vanabāhullatāya ‘‘vana’’nti vutto. Tenāha ‘‘jambumaṇḍassa issaro’’ti. Pubbavidehānanti (ma. ni. 1.513) pubbavidehaṭṭhānañca pubbavidehanti attho. Ye ca bhūmisayā narāti (ma. ni. 1.513) bhūmisayā narā nāma aparagoyānauttarakurukā ca manussā. Te hi gehābhāvato ‘‘bhūmisayā’’ti vuttā. Tepi sabbe apassayīti sambandho. Ayaṃ panattho nandopanandadamanena dīpetabbo – ekasmiṃ kira samaye anāthapiṇḍiko gahapati bhagavato dhammadesanaṃ sutvā ‘‘sve, bhante, pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ mayhaṃ gehe bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti nimantetvā pakkāmi. Taṃdivasañca bhagavato paccūsasamaye dasasahassilokadhātuṃ olokentassa nandopanando nāma nāgarājā ñāṇamukhe āpāthaṃ āgacchi. Bhagavā ‘‘ayaṃ nāgarājā mayhaṃ ñāṇamukhe āpāthaṃ āgacchati, kiṃ nu kho bhavissatī’’ti āvajjento saraṇagamanassa upanissayaṃ disvā ‘‘ayaṃ micchādiṭṭhiko tīsu ratanesu appasanno, ko nu kho imaṃ micchādiṭṭhiko vimoceyyā’’ti āvajjento mahāmoggallānattheraṃ addasa. Tato pabhātāya rattiyā sarīrapaṭijagganaṃ katvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘ānanda, pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ ārocehi – ‘tathāgato devacārikaṃ gacchatī’’’ti. Taṃdivasañca nandopanandassa āpānabhūmiṃ sajjayiṃsu. So dibbaratanapallaṅke dibbena setacchattena dhāriyamāno tividhanāṭakehi ceva nāgaparisāya ca parivuto dibbabhājanesu upaṭṭhāpitaannapānaṃ olokayamāno nisinno hoti. Atha kho bhagavā yathā nāgarājā passati, tathā katvā tassa vimānamatthakeneva pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ tāvatiṃsadevalokābhimukho pāyāsi.
那时,难陀乌巴难达龙王心里生起了这样一个邪恶的见解:“这些秃头沙门,竟然在我们上方的天界——三十三天的宫殿里进进出出。从今以后,我绝不让这些人在我头顶上扬起脚尘还能走过去。”于是他起身来到须弥山脚下,舍弃了原来的身形,用蛇身盘绕须弥山七圈,把蛇冠竖在上面,再用蛇冠向下罩住,把三十三天的宫殿整个包覆起来,让它消失不见。
Tena kho pana samayena nandopanandassa nāgarājassa evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ hoti ‘‘ime hi nāma muṇḍasamaṇakā amhākaṃ uparibhavanena devānaṃ tāvatiṃsānaṃ bhavanaṃ pavisantipi nikkhamantipi, na dāni ito paṭṭhāya imesaṃ amhākaṃ matthake pādapaṃsuṃ okirantānaṃ gantuṃ dassāmī’’ti uṭṭhāya sinerupādaṃ gantvā taṃ attabhāvaṃ vijahitvā sineruṃ sattakkhattuṃ bhogehi parikkhipitvā upari phaṇaṃ katvā tāvatiṃsabhavanaṃ avakujjena phaṇena pariggahetvā adassanaṃ gamesi.
那时,具寿赖吒和罗对世尊这样说:“尊者,以前我站在这个地方,能看见须弥山,看见须弥山周围,看见三十三天,看见最胜殿,看见最胜殿上的幢幡。尊者,现在是什么原因、什么因缘,我既看不见须弥山……也看不见最胜殿上的幢幡了呢?”“赖吒和罗,这是因为名叫难陀乌巴难达的龙王对你们起了嗔怒,用身体盘绕须弥山七圈,又用头冠从上方盖住,制造了一片黑暗,就停在那里。”“尊者,我来降伏它。”世尊没有同意。接着,具寿跋提、具寿罗睺罗等所有比丘也依次起身,世尊都没有允许。
Atha kho āyasmā raṭṭhapālo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘pubbe, bhante, imasmiṃ padese ṭhito sineruṃ passāmi, sineruparibhaṇḍaṃ passāmi, tāvatiṃsaṃ passāmi, vejayantaṃ passāmi, vejayantassa pāsādassa uparidhajaṃ passāmi. Ko nu kho, bhante, hetu ko paccayo, yaṃ etarahi neva sineruṃ passāmi…pe… na vejayantassa pāsādassa uparidhajaṃ passāmī’’ti. ‘‘Ayaṃ, raṭṭhapāla, nandopanando nāma nāgarājā tumhākaṃ kupito sineruṃ sattakkhattuṃ bhogehi parikkhipitvā upari phaṇena paṭicchādetvā andhakāraṃ katvā ṭhito’’ti. ‘‘Damemi naṃ, bhante’’ti. Na bhagavā naṃ anujāni. Atha kho āyasmā bhaddiyo, āyasmā rāhuloti anukkamena sabbepi bhikkhū uṭṭhahiṃsu. Bhagavā anujāni.
最后,大目犍连尊者说:“尊者,我来降伏他。”世尊允许了:“目犍连,去降伏他吧。”尊者舍弃了自己的身形,变现出一条巨大的龙王之身,用蛇身把难陀乌巴难达缠绕了十四圈,把自己的头冠放在他的头冠上面,连同须弥山一起用力挤压。龙王放出烟来。尊者也说:“不是只有你身上有烟,我身上也有。”于是也放出烟。龙王的烟伤不了尊者,尊者的烟却让龙王受不了。接着龙王放出火来,尊者又说:“不是只有你身上有火,我身上也有。”于是也放出火。龙王的火伤不了尊者,尊者的火却让龙王受不了。龙王心想:“他连同须弥山一起挤压我,还这样喷烟喷火。”就问:“你是谁?”尊者答道:“难陀,我是目犍连。”“尊者,请您以比丘的本相安住吧。”
Avasāne mahāmoggallānatthero – ‘‘ahaṃ, bhante, damemi na’’nti āha. ‘‘Damehi, moggallānā’’ti bhagavā anujāni. Thero attabhāvaṃ vijahitvā mahantaṃ nāgarājavaṇṇaṃ abhinimminitvā nandopanandaṃ cuddasakkhattuṃ bhogehi parikkhipitvā tassa phaṇamatthake attano phaṇaṃ ṭhapetvā sinerunā saddhiṃ abhinippīḷesi. Nāgarājā dhūmāyi. Theropi ‘‘na tuyhaṃyeva sarīre dhūmo atthi, mayhampi atthī’’ti dhūmāyi. Nāgarājassa dhūmo theraṃ na bādhati, therassa pana dhūmo nāgarājaṃ bādhati. Tato nāgarājā pajjali, theropi ‘‘na tuyhaṃyeva sarīre aggi atthi, mayhampi atthī’’ti pajjali. Nāgarājassa tejo theraṃ na bādhati, therassa pana tejo nāgarājānaṃ bādhati. Nāgarājā – ‘‘ayaṃ maṃ sinerunā abhinippīḷetvā dhūmāyati ceva pajjalati cā’’ti cintetvā ‘‘bho, tuvaṃ kosī’’ti paṭipucchi. ‘‘Ahaṃ kho, nanda, moggallāno’’ti. ‘‘Bhante, attano bhikkhubhāvena tiṭṭhāhī’’ti.
长老舍弃了自己的身体形态,从龙王的右耳孔进去,从左耳孔出来;又从左耳孔进去,从右耳孔出来。同样地,从右鼻孔进去,从左鼻孔出来;从左鼻孔进去,从右鼻孔出来。然后龙王张开了嘴,长老从嘴里进去,在龙王的肚子里来回经行。世尊说:“目犍连,你注意,这条龙有大神通。”长老回答:“尊者,我的四神足已经修习、多修习,作为车乘、作为基础,实行、熟习、善加精勤。尊者,难陀乌巴难达且放在一边,像他这样的龙王,就算来一百条、一千条,我也能降伏。”等等。
Thero taṃ attabhāvaṃ vijahitvā tassa dakkhiṇakaṇṇasotena pavisitvā vāmakaṇṇasotena nikkhami, vāmakaṇṇasotena pavisitvā dakkhiṇakaṇṇasotena nikkhami. Tathā dakkhiṇanāsasotena pavisitvā vāmanāsasotena nikkhami, vāmanāsasotena pavisitvā dakkhiṇanāsasotena nikkhami. Tato nāgarājā mukhaṃ vivari, thero mukhena pavisitvā antokucchiyaṃ pācīnena ca pacchimena ca caṅkamati. Bhagavā – ‘‘moggallāna, manasi karohi, mahiddhiko nāgo’’ti āha. Thero ‘‘mayhaṃ kho, bhante, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, tiṭṭhatu, bhante, nandopanando, ahaṃ nandopanandasadisānaṃ nāgarājānaṃ satampi sahassampi dameyya’’ntiādimāha.
龙王心想:“他进来的时候我没能看见,现在他出去的时候,我要把他夹在牙缝里吃掉。”于是说道:“尊者,请出来吧,别在我肚子里来回经行折腾我了。”长老出来后,站在外面。龙王一看见他,心想“就是这个人”,便喷出鼻息。长老随即进入第四禅,那鼻息连他一根汗毛都吹不动。据说,其他比丘从一开始就能施展一切神通,但到了这个关头,却没法这么快就入定,所以世尊不允许他们去降伏龙王。
Nāgarājā cintesi – ‘‘pavisanto tāva me na diṭṭho, nikkhamanakāle dāni naṃ dāṭhantare pakkhipitvā khādissāmī’’ti cintetvā ‘‘nikkhamatha, bhante, mā maṃ antokucchiyaṃ aparāparaṃ caṅkamanto bādhayitthā’’ti āha. Thero nikkhamitvā bahi aṭṭhāsi. Nāgarājā ‘‘ayaṃ so’’ti disvā nāsavātaṃ vissajji, thero catutthajjhānaṃ samāpajji, lomakūpampissa vāto cāletuṃ nāsakkhi. Avasesā bhikkhū kira ādito paṭṭhāya sabbapāṭihāriyāni kātuṃ sakkuṇeyyuṃ, imaṃ pana ṭhānaṃ patvā evaṃ khippanisantino hutvā samāpajjituṃ na sakkhissantīti nesaṃ bhagavā nāgarājadamanaṃ nānujāni.
龙王心想:“我用鼻息连这个沙门的一根汗毛都吹不动,这个沙门有大神通。”长老舍弃了原来的身形,变化成金翅鸟的样子,展现出金翅鸟的威猛之风,追赶龙王。龙王也舍弃了原来的身形,变化成一个年轻人的模样,一边说“尊者,我皈依您”,一边顶礼长老的双足。长老说:“难陀,导师来了,走吧,我们一起去。”于是降伏了龙王,让他失去毒性,带着他来到世尊面前。龙王礼敬世尊,说:“尊者,我皈依您。”世尊说:“龙王,愿你快乐。”随后,世尊在比丘僧团的围绕下,前往给孤独的住所。
Nāgarājā ‘‘ahaṃ imassa samaṇassa nāsavātena lomakūpampi cāletuṃ nāsakkhi, mahiddhiko so samaṇo’’ti cintesi. Thero attabhāvaṃ vijahitvā supaṇṇarūpaṃ abhinimminitvā supaṇṇavātaṃ dassento nāgarājānaṃ anubandhi. Nāgarājā taṃ attabhāvaṃ vijahitvā māṇavakavaṇṇaṃ abhinimminitvā ‘‘bhante, tumhākaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti vadanto therassa pāde vandi. Thero ‘‘satthā, nanda, āgato, ehi gamissāmā’’ti nāgarājānaṃ dametvā nibbisaṃ katvā gahetvā bhagavato santikaṃ agamāsi. Nāgarājā bhagavantaṃ vanditvā ‘‘bhante, tumhākaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti āha. Bhagavā ‘‘sukhī hohi, nāgarājā’’ti vatvā bhikkhusaṅghaparivuto anāthapiṇḍikassa nivesanaṃ agamāsi.
给孤独长者问道:“尊者,为什么今天来得这么晚?”世尊回答说:“目犍连和难陀乌巴难达之间发生了一场战斗。”给孤独长者又问:“那么,尊者,谁赢了,谁输了?”世尊回答说:“目犍连赢了,难陀输了。”给孤独长者说:“尊者,请世尊答应我,让我连续七天依次供养饮食,并连续七天向长老表达敬意。”说完之后,他在那七天里,以佛陀为首的五百位比丘作了盛大的供养。因此说:“应当由降伏难陀乌巴难达者来说明。”
Anāthapiṇḍiko ‘‘kiṃ, bhante, atidivā āgatatthā’’ti āha. ‘‘Moggallānassa ca nandopanandassa ca saṅgāmo ahosī’’ti. ‘‘Kassa pana, bhante, jayo, kassa parājayo’’ti? ‘‘Moggallānassa jayo, nandassa parājayo’’ti. Anāthapiṇḍiko ‘‘adhivāsetu me, bhante, bhagavā sattāhaṃ ekapaṭipāṭiyā bhattaṃ sattāhaṃ therassa sakkāraṃ karissāmī’’ti vatvā sattāhaṃ buddhappamukhānaṃ pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ mahāsakkāraṃ akāsi. Tena vuttaṃ – ‘‘nandopanandadamanena dīpetabbo’’ti.
有一次,世尊住在东园——毗舍佉大近事女所建、以千间房舍庄严的殿堂里……(中略)……也令天众生起悚惧。因此说:
Ekasmiñhi samaye pubbārāme visākhāya mahāupāsikāya kāritasahassagabbhapaṭimaṇḍite pāsāde bhagavati viharante…pe… saṃvejesi ca devatāti. Tena vuttaṃ –
“即使那大地极其深邃、厚实,难以摧毁;
我凭神通力到达了圆满,能用左脚拇指撼动它。”
‘‘Dharaṇimpi sugambhīraṃ, bahalaṃ duppadhaṃsiyaṃ; Vāmaṅguṭṭhena khobheyyaṃ, iddhiyā pāramiṃ gato’’ti.
在这里,“已到达神通的彼岸”的意思是:已经达到并获得了以变现神通为代表的各种神通的终极境界。
Tattha iddhiyā pāramiṃ gatoti vikubbaniddhiādiiddhiyā pariyosānaṃ gato patto.
395“我慢”是指“我是具足智慧、戒行和定力的人”这类心态。它的意思是:我看不到自己有这样的我慢,也不会宣称自己有。为了说明这一点,才说“我没有慢”。从沙弥开始,也就是以沙弥为起点,直到整个比丘僧团,我都怀着尊重之心、恭敬之心,致以敬重与推崇,这就是这句话的意思。
395.Asmimānanti ahamasmi paññāsīlasamādhisampannotiādi asmimānaṃ na passāmi na akkhāmīti attho. Tadeva dīpento māno mayhaṃ na vijjatīti āha. Sāmaṇere upādāyāti sāmaṇere ādiṃ katvā sakale bhikkhusaṅghe garucittaṃ gāravacittaṃ ādarabahumānaṃ ahaṃ karomīti attho.
396从这劫以来不可计量:从我们出现的这劫算起,用中间劫等来推算,劫数不可计量,意思是在一阿僧祇劫之上再加十万劫的顶点。我发起了那些业:我圆满了成就上首弟子地位的福德资粮。我已到达那个境地:我已到达那个声闻地,证得了称为漏尽的涅槃,已经成就了。
396.Aparimeyye ito kappeti ito amhākaṃ uppannakappato antarakappādīhi aparimeyye ekaasaṅkhyeyyassa upari satasahassakappamatthaketi attho. Yaṃ kammamabhinīharinti aggasāvakabhāvassa padaṃ puññasampattiṃ pūresiṃ. Tāhaṃ bhūmimanuppattoti ahaṃ taṃ sāvakabhūmiṃ anuppatto āsavakkhayasaṅkhātaṃ nibbānaṃ patto asmi amhīti attho.
397我已亲自证得并现前了知:义无碍解等四种无碍解,入流道等八种解脱,神变等六种神通。我已完成了佛陀世尊的教诫所摄的教法,也就是通过修满戒行,使世尊的教法达到圆满。这就是这段话的意思。
397. Atthapaṭisambhidādayo catasso paṭisambhidā sotāpattimaggādayo aṭṭha vimokkhā iddhividhādayo cha abhiññāyo me mayā sacchikatā paccakkhaṃ katā. Buddhassa bhagavato ovādānusāsanīsaṅkhātaṃ sāsanaṃ mayā kataṃ sīlapaṭipattinipphādanavasena pariyosāpitanti attho.
“这样”是指以这种方式,按照前面所说的顺序。就这样,他在同一尊无比见佛面前两次得到了授记。怎么回事呢?按照前面所说的方式,他身为长者时,在那位世尊面前得到了授记;从那里死后,投生到海中的龙宫。因为寿命很长,他又在同一尊世尊面前献上供养,邀请世尊,供食世尊,并作了大供养。那时,世尊也为他作了授记。“善”是补足音节的虚词。“尊者”是亲切的称呼、表示恭敬尊重的称呼。“大目犍连长老说了这些譬喻偈”,意思是已经宣说了。“如是”是表示结束的虚词。
Itthanti iminā pakārena heṭṭhā vuttakkamena. Evaṃ so ekasseva anomadassībuddhassa santike dvikkhattuṃ byākaraṇaṃ labhi. Kathaṃ? Heṭṭhā vuttanayena seṭṭhi hutvā tassa bhagavato santike laddhabyākaraṇo tato cuto sāmuddike nāgabhavane nibbatto tasseva bhagavato santike dīghāyukabhāvena upahāraṃ katvā nimantetvā bhojetvā mahāpūjaṃ akāsi. Tadāpi bhagavā byākaraṇaṃ kathesi. Sudanti padapūraṇe nipāto. Āyasmāti piyavacanaṃ garugāravādhivacanaṃ. Mahāmoggallānatthero imā apadānagāthāyo abhāsittha kathesi. Itīti parisamāpanatthe nipāto.