2. 独觉佛譬喻的注释·3-3. 大迦叶长老譬喻注
1. 佛品义注 · 80 段
3-3. 大迦叶长老譬喻注巴利
3-3. Mahākassapattheraapadānavaṇṇanā
“莲华上世尊”等偈颂,是尊者大迦叶长老的《譬喻经》。这位长老也曾在过去诸佛那里积集善行,在一次次投生中不断累积福德资粮,作为趋向解脱的助缘。在莲华上世尊的时代,他出生在天鹅城,是一位名叫韦德哈的居士,拥有八十亿财产。他归依佛、归依法、归依僧,作为近事男而生活。某个布萨日,他清早吃完美食后,受持布萨戒,带着香、花等物品前往精舍,供养世尊,顶礼之后,坐在一边。巴利
Padumuttarassabhagavatotyādikaṃ āyasmato mahākassapattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññasambhārāni upacinanto padumuttarabhagavato kāle haṃsavatīnagare vedeho nāma asītikoṭivibhavo kuṭumbiko ahosi. So buddhamāmako, dhammamāmako, saṅghamāmako, upāsako hutvā viharanto ekasmiṃ uposathadivase pātova subhojanaṃ bhuñjitvā uposathaṅgāni adhiṭṭhāya gandhapupphādīni gahetvā vihāraṃ gantvā satthāraṃ pūjetvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi.
就在那时,导师把第三弟子大牛王长老立为头陀行第一,说道:“比丘们,在我的比丘弟子中,头陀行第一的就是牛王。”这位近事男听了之后,心生欢喜。说法结束、大众起身离去后,他礼敬导师,邀请道:“尊者,请明天接受我的供养。”导师说:“近事男,比丘僧团很大啊。”“尊者,有多少呢?”“有六百八十万比丘。”他说:“尊者,请连一位沙弥也不留在寺院里,带着全体比丘接受我的供养吧。”导师默然答应了。近事男知道导师已经答应,就回家准备了一场大供养。第二天,他派人去告诉导师时间到了。导师拿着钵和衣,被比丘僧团围绕,来到近事男家,在铺好的座位上坐下。接受净水之后,他一边接受粥等食物,一边受用饮食。近事男也坐在导师身边。巴利
Tasmiñca khaṇe satthā mahānisabhattheraṃ nāma tatiyasāvakaṃ ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ dhutavādānaṃ yadidaṃ nisabho’’ti etadagge ṭhapesi. Upāsako taṃ sutvā pasanno dhammakathāvasāne mahājane uṭṭhāya gate satthāraṃ vanditvā ‘‘sve, bhante, mayhaṃ bhikkhaṃ adhivāsethā’’ti nimantesi. ‘‘Mahā kho, upāsaka, bhikkhusaṅgho’’ti. ‘‘Kittako, bhante’’ti? ‘‘Aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassa’’nti. ‘‘Bhante, ekaṃ sāmaṇerampi vihāre asesetvā mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti. Satthā adhivāsesi. Upāsako satthu adhivāsanaṃ ñatvā gehaṃ gantvā mahādānaṃ sajjetvā punadivase satthu kālaṃ ārocāpesi. Satthā pattacīvaramādāya bhikkhusaṅghaparivuto upāsakassa gharaṃ gantvā paññattāsane nisinno dakkhiṇodakāvasāne yāguādīni sampaṭicchanto bhattavissaggaṃ akāsi. Upāsakopi satthu santike nisīdi.
那时,大公牛长老正沿街托钵,走上了那条街。近事男看见他,便起身走过去,向长老顶礼,说:“尊者,请把钵给我。”长老把钵递给他。“尊者,请进来吧,导师也在屋里坐着呢。”“不用了,近事男。”他便接过长老的钵,装满食物再还回去。随后跟着长老走了一段,才返回,坐到导师身边,这样问:“尊者,我对大公牛长老说‘导师也在屋里坐着’,他都不肯进来。难道他有什么功德比您还高吗?”诸佛对赞叹他人的功德从不吝惜,所以导师这样说:“近事男,我们是坐在屋里等候钵食,那位比丘却不是这样坐着等食物。我们住在村落边的住处,他只住在森林里。我们住在有遮蔽的地方,他只住在露天。”世尊就这样讲说他的功德——“他有这样的功德,还有那样的功德”——像在把大海填满一样。巴利
Tasmiṃ antare mahānisabhatthero piṇḍāya caranto tameva vīthiṃ paṭipajji. Upāsako disvā uṭṭhāya gantvā theraṃ vanditvā ‘‘pattaṃ, bhante, dethā’’ti āha. Thero pattaṃ adāsi. ‘‘Bhante, idheva pavisatha, satthāpi gehe nisinno’’ti. ‘‘Na vaṭṭissati, upāsakā’’ti. So therassa pattaṃ gahetvā piṇḍapātassa pūretvā adāsi. Tato theraṃ anugantvā nivatto satthu santike nisīditvā evamāha – ‘‘mahānisabhatthero, bhante, ‘satthāpi gehe nisinno’ti vuttepi pavisituṃ na icchi. Atthi nu kho etassa tumhākaṃ guṇehi atirekaguṇo’’ti? Buddhānañca vaṇṇamaccheraṃ nāma natthi, tasmā satthā evamāha – ‘‘upāsaka, mayaṃ bhikkhaṃ āgamayamānā gehe nisīdāma, so bhikkhu na evaṃ nisīditvā bhikkhaṃ udikkhati. Mayaṃ gāmantasenāsane vasāma, so araññeyeva vasati. Mayaṃ channe vasāma, so abbhokāseyeva vasatī’’ti bhagavā ‘‘ayañca ayañcetassa guṇo’’ti mahāsamuddaṃ pūrayamāno viya tassa guṇaṃ kathesi.
这位近事男就像在燃烧的灯里添了油一样,信心变得更加明亮,他心里想:“我何必再去求别的成就呢?不如我就在未来某位佛陀面前,发愿成为头陀行者中第一的人吧。”于是他又邀请世尊,按照同样的方式连续七天做了大布施。到第七天,他向以佛陀为首的广大比丘僧团供养了三衣,然后伏在世尊脚下,这样说道:“尊者,我这七天布施时,一直现前慈的身业、慈的语业、慈的意业。我不以这些求任何天界的成就,也不求帝释、魔、梵天的成就。只愿我做的这些业,能在未来某位佛陀面前,成为我证得像大公牛长老那样的地位之后,又在受持十三头陀支的人中成为第一的资粮。”世尊便观察:“他所求的地位很大,能不能成呢?”见能够成,就授记说:“你所求的地位很合你心意。未来十万劫结束时,会有一位名叫乔达摩的佛陀出世,那时你会成为他的第三位弟子,名叫大迦叶长老。”这位近事男听了以后,认为“诸佛说的话绝不会有第二种”,于是把那成就看得好像第二天就能得到一样。他尽形寿布施、受持戒律并守护,做了种种福业,命终之后投生到天界。巴利
Upāsakopi pakatiyā jalamānadīpo telena āsitto viya suṭṭhutaraṃ pasanno hutvā cintesi – ‘‘kiṃ mayhaṃ aññāya sampattiyā, yaṃnūnāhaṃ anāgate ekassa buddhassa santike dhutavādānaṃ aggabhāvatthāya patthanaṃ karissāmī’’ti. So punapi satthāraṃ nimantetvā teneva niyāmena satta divase mahādānaṃ datvā sattame divase buddhappamukhassa mahābhikkhusaṅghassa ticīvarāni datvā satthu pādamūle nipajjitvā evamāha – ‘‘yaṃ me, bhante, satta divase dānaṃ dentassa mettaṃ kāyakammaṃ mettaṃ vacīkammaṃ mettaṃ manokammaṃ paccupaṭṭhitaṃ, imināhaṃ na aññaṃ devasampattiṃ vā sakkamārabrahmasampattiṃ vā patthemi, idaṃ pana me kammaṃ anāgate ekassa buddhassa santike mahānisabhattherena pattaṭṭhānantaraṃ pāpuṇanatthāya terasadhutaṅgadharānaṃ aggabhāvassa adhikāro hotū’’ti. Satthā ‘‘mahantaṃ ṭhānaṃ iminā patthitaṃ, samijjhissati nu kho, no’’ti olokento samijjhanabhāvaṃ disvā āha – ‘‘manāpaṃ te ṭhānaṃ patthitaṃ, anāgate satasahassakappāvasāne gotamo nāma buddho uppajjissati, tassa tvaṃ tatiyasāvako mahākassapatthero nāma bhavissasī’’ti byākāsi. Taṃ sutvā upāsako ‘‘buddhānaṃ dve kathā nāma natthī’’ti punadivase pattabbaṃ viya taṃ sampattiṃ amaññittha. So yāvatāyukaṃ dānaṃ datvā sīlaṃ samādāya rakkhitvā nānappakāraṃ puññakammaṃ katvā kālaṃkatvā sagge nibbatti.
从那时起,他在天界和人间享受福报。到了距今九十一劫的时候,毗婆尸佛依止槃头摩帝城,住在安稳的鹿野苑。他从天界命终,投生到一个衰败的婆罗门家庭。那时,世尊毗婆尸在成佛后第七年说法,引起了巨大的轰动。整个赡部洲的天神都传告说:“导师要说法了。”这位婆罗门听到了这个消息。他只有一件下裙,他妻子也只有一件,两人共用一件上衣。全城的人都叫他“一衣婆罗门”。每逢婆罗门集会时,他就把妻子留在家里,自己披上那件衣服出门;到了妇女集会时,他就自己留在家里,让妻子披上那件衣服出门。说法那天,他对妻子说:“贤妻,你是夜里去听法,还是白天去?”妻子说:“夫君,我是女人,天生胆小,夜里不敢去听,我白天去。”于是她把婆罗门留在家里,自己披上那件衣服,和女居士们一起去寺院,礼拜导师后坐在一边听法,听完又和女居士们一起回来。然后婆罗门把她留在家里,自己披上那件衣服去了寺院。巴利
Tato paṭṭhāya devamanussesu sampattiṃ anubhavanto ito ekanavutikappe vipassisammāsambuddhe bandhumatīnagaraṃ upanissāya kheme migadāye viharante devalokā cavitvā aññatarasmiṃ parijiṇṇabrāhmaṇakule nibbatti. Tasmiñca kāle vipassī bhagavā sattame saṃvacchare dhammaṃ kathesi, mahantaṃ kolāhalaṃ ahosi. Sakalajambudīpe devatā ‘‘satthā dhammaṃ kathessatī’’ti ārocesuṃ. Brāhmaṇo taṃ sāsanaṃ assosi. Tassa nivāsanasāṭako ekoyeva, tathā brāhmaṇiyā. Pārupanaṃ pana dvinnampi ekameva. So sakalanagare ‘‘ekasāṭakabrāhmaṇo’’ti paññāyi . So brāhmaṇo kenacideva kiccena brāhmaṇānaṃ sannipāte sati brāhmaṇiṃ gehe ṭhapetvā sayaṃ taṃ vatthaṃ pārupitvā gacchati, brāhmaṇīnaṃ sannipāte sati sayaṃ gehe acchati, brāhmaṇī taṃ vatthaṃ pārupitvā gacchati. Tasmiṃ pana divase so brāhmaṇiṃ āha – ‘‘bhoti, kiṃ tvaṃ rattiṃ dhammaṃ suṇissasi, udāhu divā’’ti? ‘‘Sāmi, ahaṃ mātugāmo bhīrukajātikā rattiṃ sotuṃ na sakkomi, divā sossāmī’’ti taṃ brāhmaṇaṃ gehe ṭhapetvā taṃ vatthaṃ pārupitvā upāsikāhi saddhiṃ vihāraṃ gantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisinnā dhammaṃ sutvā upāsikāhi saddhiṃ agamāsi. Atha brāhmaṇo taṃ gehe ṭhapetvā taṃ vatthaṃ pārupitvā vihāraṃ gato.
那时,导师坐在众人中间装饰好的法座上,手里拿着彩绘的扇子,像是在从天上倾泻银河,又像是在以须弥山为搅棒搅动大海一样,开示法语。那位婆罗门坐在人群边缘听法,才到初夜时分,一种遍满全身的五色喜就生了起来。他把披着的衣叠好,心想:“我要把它布施给十力者。”可就在这时,那能显出千百种过患的悭吝心生了起来。他想:“你和婆罗门妻只有这一件衣,再没有别的遮身之物,不披衣就没法出门走动。”于是他怎么也不肯布施。初夜过去,到了中夜,同样的喜又生了起来。他照样想了想,照样还是不肯布施。中夜过去,到了后夜,同样的喜又生了起来。这时他战胜了悭吝,把衣叠好,放在导师脚前。然后他左手叉腰,右手一拍,高声喊了三遍:“我胜了!我胜了!”巴利
Tasmiñca samaye satthā parisamajjhe alaṅkatadhammāsane nisinno cittabījaniṃ gahetvā ākāsagaṅgaṃ otārento viya sineruṃ manthaṃ katvā sāgaraṃ nimmanthento viya ca dhammakathaṃ kathesi. Brāhmaṇassa parisapariyantena nisinnassa dhammaṃ suṇantassa paṭhamayāmeyeva sakalasarīraṃ pūrayamānā pañcavaṇṇā pīti uppajji. So pārutavatthaṃ saṅgharitvā ‘‘dasabalassa dassāmī’’ti cintesi. Athassa ādīnavasahassaṃ dassayamānaṃ maccheraṃ uppajji. So ‘‘brāhmaṇiyā tuyhañca ekameva vatthaṃ, aññaṃ kiñci pārupanaṃ nāma natthi, apārupitvā bahi vicarituṃ na sakkomī’’ti sabbathāpi adātukāmo ahosi. Athassa nikkhante paṭhame majjhimayāmeti tatheva pīti uppajji. So tatheva cintetvā tatheva adātukāmo ahosi. Athassa majjhime yāme nikkhante pacchimayāmepi tatheva pīti uppajji. Tadā so maccheraṃ jinitvā vatthaṃ saṅgharitvā satthu pādamūle ṭhapesi. Tato vāmahatthaṃ ābhujitvā dakkhiṇena hatthena apphoṭetvā ‘‘jitaṃ me, jitaṃ me’’ti tikkhattuṃ nadi.
那时,槃头摩王正坐在法座后面的帷帐里听法。对国王来说,“我赢了”这种喊声听着很不舒服。国王就命令一个侍从:“去,问问他在说什么。”婆罗门被侍从过来一问,就说:“别人骑上象车之类,拿着刀盾之类去打败敌军,那不算稀奇。而我呢,就像一头弯角牛从后面冲过来,我用木槌砸破它的脑袋把它赶跑一样,战胜了悭吝之心,把身上披的布施给了十力者。我战胜了悭吝,这才稀奇。”侍从回来,把这件事禀告了国王。国王说:“我们真不知道什么才配得上十力者,这位婆罗门却知道。”于是对他生起信心,派人送去一对衣布。婆罗门看到后心想:“之前我默默坐着时,国王什么都没给;等我称扬导师的功德,他才给了。这是因为导师的功德才有的,只有导师才配得上。”于是把那对衣布也施给了十力者。国王问:“婆罗门怎么做的?”听说“那对衣布也被他施给如来了”,又另外送了两对衣布过去,他也同样施给了导师。国王又说“再送四对”,就这样一直送到三十二对衣布。这时婆罗门心想:“这样越送越多地收下,简直像是在索要一样。”于是为自己留一对,为婆罗门妻留一对,共拿了两对,剩下三十对全都施给了如来。从那时起,他就成了亲近信赖导师的人。巴利
Tasmiṃ samaye bandhumā rājā dhammāsanassa pacchato antosāṇiyaṃ nisinno dhammaṃ suṇāti. Rañño ca nāma ‘‘jitaṃ me’’ti saddo amanāpo hoti. Rājā purisaṃ āṇāpesi ‘‘gaccha, bhaṇe, etaṃ puccha – ‘kiṃ so vadatī’’’ti? Brāhmaṇo tenāgantvā pucchito ‘‘avasesā hatthiyānādīni āruyha asicammādīni gahetvā parasenaṃ jinanti, na taṃ acchariyaṃ. Ahaṃ pana pacchato āgacchantassa kūṭagoṇassa muggarena sīsaṃ bhinditvā taṃ palāpento viya maccheracittaṃ jinitvā pārutavatthaṃ dasabalassa adāsiṃ, taṃ me jitaṃ maccheraṃ acchariya’’nti āha. So āgantvā taṃ pavattiṃ rañño ārocesi. Rājā ‘‘amhe, bhaṇe, dasabalassa anurūpaṃ na jānāma, brāhmaṇo jānātī’’ti tassa pasīditvā vatthayugaṃ pesesi. Taṃ disvā brāhmaṇo cintesi – ‘‘rājā mayhaṃ tuṇhī nisinnassa paṭhamaṃ kiñci adatvā satthu guṇe kathentassa adāsi, satthu guṇe paṭicca idaṃ uppannaṃ, satthuyeva anucchavika’’nti tampi vatthayugaṃ dasabalassa adāsi. Rājā ‘‘kiṃ brāhmaṇena kata’’nti pucchitvā ‘‘tampi tena vatthayugaṃ tathāgatasseva dinna’’nti sutvā aññānipi dve vatthayugāni pesesi, so tānipi satthu adāsi. Puna rājā ‘aññānipi cattārī’ti evaṃ vatvā yāva evaṃ dvattiṃsa vatthayugāni pesesi. Atha brāhmaṇo ‘‘idaṃ vaḍḍhetvā vaḍḍhetvā gahaṇaṃ viya hotī’’ti attano atthāya ekaṃ, brāhmaṇiyā ekanti dve vatthayugāni gahetvā, tiṃsa yugāni tathāgatasseva adāsi. Tato paṭṭhāya ca so satthu vissāsiko jāto.
后来有一天,国王在寒冷的时候,看见他在导师面前听法,就把自己身上披的、价值十万的红毛毯送给他,说:“从今以后,你就披着这个听法。”他心想:“这条毛毯对我有什么用?不过是盖在这个臭皮囊上罢了。”于是他去香室里,把毛毯张挂在如来床座的上方,做成天盖,就走了。又有一天,国王一早去精舍,在香室里导师面前坐下。就在那时,六色佛光映照在毛毯上,毛毯显得极其璀璨。国王抬头一看,认了出来,说:“尊者,这是我们的毛毯,是我们送给一衣婆罗门的。”“大王,你们供养了婆罗门,婆罗门供养了我。”国王心想:“婆罗门懂得怎样才合适,我们却不懂。”于是生起净信,把所有对人类有用的东西都按八乘八的倍数备好,作了名为“一切八”的布施,并把婆罗门安置在国师的位置上。那位婆罗门也知道“所谓八乘八就是六十四”,便准备了六十四份签食,终生布施、持戒,命终之后从那里往生天界。巴利
Atha taṃ rājā ekadivasaṃ sītasamaye satthu santike dhammaṃ suṇantaṃ disvā satasahassagghanakaṃ attano pārutaṃ rattakambalaṃ datvā āha – ‘‘ito paṭṭhāya imaṃ pārupitvā dhammaṃ suṇāhī’’ti. So ‘‘kiṃ me iminā kambalena imasmiṃ pūtikāye upanītenā’’ti cintetvā antogandhakuṭiyaṃ tathāgatassa mañcassa upari vitānaṃ katvā agamāsi. Athekadivasaṃ rājā pātova vihāraṃ gantvā antogandhakuṭiyaṃ satthu santike nisīdi. Tasmiṃ khaṇe chabbaṇṇā buddharasmiyo kambale paṭihaññanti, kambalo ativiya virocittha. Rājā ullokento sañjānitvā āha – ‘‘amhākaṃ, bhante, esa kambalo, amhehi ekasāṭakabrāhmaṇassa dinno’’ti. ‘‘Tumhehi, mahārāja, brāhmaṇo pūjito, brāhmaṇena mayaṃ pūjitā’’ti. Rājā ‘‘brāhmaṇo yuttaṃ aññāsi, na maya’’nti pasīditvā yaṃ manussānaṃ upakārabhūtaṃ, taṃ sabbaṃ aṭṭhaṭṭhakaṃ katvā sabbaṭṭhakaṃ nāma dānaṃ datvā purohitaṭṭhāne ṭhapesi. Sopi ‘‘aṭṭhaṭṭhakaṃ nāma catusaṭṭhi hotī’’ti catusaṭṭhisalākabhattāni upaṭṭhapetvā yāvajīvaṃ dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhitvā tato cuto sagge nibbatti.
后来,他从那一世命终之后,在这个劫中,也就是在拘那含佛和迦叶佛两位世尊之间,投生在波罗奈的一个居士家庭里。他长大后过着在家生活。有一天,他到树林里去散步经行。那时候,有一位独觉佛在河边缝制袈裟,因为顺风的风力不够,就把衣料叠起来准备放好。他看见后问道:“尊者,您为什么叠起来放呢?”回答说:“顺风的风力不够。”他说:“尊者,请用这个吧。”于是布施了一件上衣,并发了愿:“愿我在每一次投生之处,都不要有任何损失。”巴利
Puna tato cuto imasmiṃ kappe bhagavato koṇāgamanassa bhagavato kassapassa cāti dvinnaṃ antare bārāṇasiyaṃ kuṭumbiyakule nibbatto. So vaḍḍhimanvāya gharāvāsaṃ vasanto ekadivasaṃ araññe jaṅghavihāraṃ vicarati. Tasmiñca samaye paccekabuddho nadītīre cīvarakammaṃ karonto anuvāte appahonte saṅgharitvā ṭhapetumāraddho. So taṃ disvā ‘‘kasmā, bhante, saṅgharitvā ṭhapethā’’ti āha. ‘‘Anuvāto nappahotī’’ti. ‘‘Iminā, bhante, karothā’’ti uttarisāṭakaṃ datvā ‘‘nibbattanibbattaṭṭhāne me kāci hāni mā hotū’’ti patthanaṃ akāsi.
他的妻子在家中和姊妹争吵时,一位独觉佛进来乞食。她的姊妹把团食供养给独觉佛后,针对他的妻子发愿说:愿能避开这样的愚人一百由旬。妻子站在庭院里听到了,就说:别让他吃她供养的饭。她拿过钵,把饭倒掉,装满泥浆,递了过去。姊妹看到后说:愚人哪,你骂我、打我都行,可对一位已经圆满了两个无数劫波罗蜜的独觉佛,把钵里的饭倒掉换成泥浆,这太不应该了。这时妻子生起了反省。她说:尊者,请等一下。她倒掉泥浆,洗净钵,用香粉擦过,盛满上等饭食和四种甜味,再浇上色泽如莲花苞的酥油,让钵闪闪发光,放到独觉佛手中,发愿说:愿这团食光明闪耀,愿我的身体也这样光明闪耀。独觉佛随喜后,腾空而去。这对夫妻活到寿命尽时,命终后生到天界。后来又从那里命终,那男子在迦叶正等正觉佛的时代,投生在波罗奈一个拥有八亿财富的家庭;那女子也投生为同样一位长者的女儿。他长大后,娶的正是那位长者的女儿。由于她过去恶业不可意果报的力量,刚进夫家,从门槛开始,整座房子就像打开了厕所一样,臭气弥漫。少年问:这臭气是谁的?听说是长者女儿,就说:把她赶出去。于是把她遣回自己家。她就这样被赶走,在七个地方都被退回。巴利
Gharepissa bhaginiyā saddhiṃ bhariyāya kalahaṃ karontiyā paccekabuddho piṇḍāya pāvisi. Athassa bhaginī paccekabuddhassa piṇḍapātaṃ datvā tassa bhariyaṃ sandhāya – ‘‘evarūpaṃ bālaṃ yojanasate parivajjeyya’’nti patthanaṃ ṭhapesi. Sā gehaṅgaṇe ṭhitā sutvā ‘‘imāya dinnabhattaṃ esa mā bhuñjatū’’ti pattaṃ gahetvā bhattaṃ chaḍḍetvā kalalassa pūretvā adāsi. Itarā disvā ‘‘bāle, maṃ tāva akkosa vā pahara vā, evarūpassa pana dve asaṅkhyeyyāni pūritapāramissa paccekabuddhassa pattato bhattaṃ chaḍḍetvā kalalaṃ dātuṃ na yutta’’nti āha. Athassa bhariyāya paṭisaṅkhānaṃ uppajji. Sā ‘‘tiṭṭhatha, bhante’’ti kalalaṃ chaḍḍetvā pattaṃ dhovitvā gandhacuṇṇena ubbaṭṭetvā paṇītabhattassa catumadhurassa ca pūretvā upari āsittena padumagabbhavaṇṇena sappinā vijjotamānaṃ pattaṃ paccekabuddhassa hatthe ṭhapetvā ‘‘yathā ayaṃ piṇḍapāto obhāsajāto, evaṃ obhāsajātaṃ me sarīraṃ hotū’’ti patthanaṃ akāsi. Paccekabuddho anumoditvā ākāsaṃ pakkhandi. Tepi dve jāyampatikā yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cutā sagge nibbattiṃsu. Puna tato cavitvā upāsako kassapasammāsambuddhakāle bārāṇasiyaṃ asītikoṭivibhavasampanne kule nibbatti, itarāpi tādisasseva seṭṭhino dhītā hutvā nibbatti, tassa vayappattassa tameva seṭṭhidhītaraṃ ānayiṃsu. Tassā pubbe aniṭṭhavipākassa pāpakammassa ānubhāvena patikulaṃ paviṭṭhamattāya ummārantarato paṭṭhāya sakalaṃ gehaṃ ugghāṭitavaccakūpo viya duggandhaṃ jātaṃ. Kumāro ‘‘kassāyaṃ gandho’’ti pucchitvā ‘‘seṭṭhikaññāyā’’ti sutvā ‘‘nīharatha na’’nti tassāyeva kulagharaṃ pesesi. Sā teneva nīhārena sattasu ṭhānesu paṭinivatti.
那时,迦叶佛般涅槃了。人们用价值十万的金砖,开始建造一座高一由旬的塔。塔正在建造时,那位长者的女儿心想:“我在七个地方都被退回来,活着还有什么用?”她让人把自己的首饰毁掉,做成一块金砖,长一肘、宽一拃、厚四指。然后她拿了雌黄和雄黄团,又带了八把青莲花,前往建塔的地方。就在那时,一圈砖正围着合拢过来,还缺一块接合的砖。长者的女儿对工匠说:“请把我这块砖放在这里。”工匠说:“善女子,你来得正好,你自己放吧。”她就爬上去,用油调和雌黄和雄黄团,用那胶黏物把金砖安放好,再在上面用八把青莲花作了供养,然后礼拜,并发愿说:“愿我无论投生到哪里,身体都散发旃檀香,口中散发青莲花香。”之后她礼拜塔,右绕而行,回家去了。巴利
Tena samayena kassapadasabalo parinibbāyi. Tassa satasahasagghanikāhi suvaṇṇiṭṭhakāhi yojanubbedhaṃ cetiyaṃ ārabhiṃsu. Tasmiṃ cetiye kariyamāne sā seṭṭhidhītā cintesi – ‘‘ahaṃ sattasu ṭhānesu paṭinivattā, kiṃ me jīvitenā’’ti attano ābharaṇabhaṇḍaṃ bhañjāpetvā suvaṇṇiṭṭhakaṃ kāresi ratanāyataṃ vidatthivitthiṇṇaṃ caturaṅgulubbedhaṃ. Tato haritālamanosilāpiṇḍaṃ gahetvā aṭṭha uppalapupphahatthake ādāya cetiyakaraṇaṭṭhānaṃ gatā. Tasmiñca khaṇe ekā iṭṭhakāpanti parikkhipitvā āgacchamānā ghaṭaniṭṭhakāya ūnā hoti. Seṭṭhidhītā vaḍḍhakiṃ āha ‘‘imaṃ me iṭṭhakaṃ ettha ṭhapethā’’ti. ‘‘Amma bhaddake, kāle āgatāsi, sayameva ṭhapehī’’ti. Sā āruyha telena haritālamanosilāpiṇḍaṃ yojetvā tena bandhanena iṭṭhakaṃ patiṭṭhapetvā upari aṭṭhahi uppalapupphahatthakehi pūjaṃ katvā vanditvā ‘‘nibbattanibbattaṭṭhāne me kāyato candanagandho vāyatu, mukhato uppalagandho’’ti patthanaṃ katvā cetiyaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā gehaṃ agamāsi.
就在那一刻,她当初最先被带去的那户人家的长者之子,因为她的缘故,心里生起了正念。城里也正喧嚷着庆祝星宿节。他问侍从们:“先前带回来的那位长者女儿在哪里?”“在娘家,主人。”“去把她带来,我要庆祝星宿节。”他们去了,向她行礼后站在一旁。她问:“年轻人,你们来做什么?”他们就把事情告诉了她。“年轻人,我用首饰供养了塔,现在我没有首饰了。”他们回去禀告了长者的儿子。他说:“把她带来,她会得到首饰的。”他们便把她带来了。她刚一进屋,整座房子就弥漫着旃檀香和青莲花香。长者的儿子问她:“贤妻,你身上原先散发的是臭味,现在你身上散发旃檀香,口中散发青莲花香,这是怎么回事?”她便从头开始,把自己做过的事告诉了他。长者的儿子生起清净信心,说道:“佛陀的教法确实能导向解脱!”便用毛织的幔布覆盖了那一由旬的金塔,并在各处用如车轮般大小的金莲花作庄严。那些金莲花有十二肘长的垂饰。巴利
Tasmiṃyeva khaṇe sā yassa seṭṭhiputtassa paṭhamaṃ gehaṃ nītā, tassa taṃ ārabbha sati udapādi. Nagarepi nakkhattaṃ saṅghuṭṭhaṃ hoti. So upaṭṭhāke āha ‘‘idha ānītā seṭṭhidhītā kuhi’’nti? ‘‘Kulagehe, sāmī’’ti. ‘‘Ānetha naṃ, nakkhattaṃ kīḷissāmī’’ti. Te gantvā taṃ vanditvā ṭhitā. ‘‘Kiṃ, tātā, āgatatthā’’ti tāya puṭṭhā tassā taṃ pavattiṃ ācikkhiṃsu. ‘‘Tātā, mayā ābharaṇabhaṇḍehi cetiyaṃ pūjitaṃ, ābharaṇaṃ me natthī’’ti. Te gantvā seṭṭhiputtassa ārocesuṃ. ‘‘Ānetha naṃ, piḷandhanaṃ labhissatī’’ti. Te taṃ ānayiṃsu. Tassā saha gehapavesanena sakalagehaṃ candanagandho ceva uppalagandho ca vāyi. Seṭṭhiputto taṃ pucchi – ‘‘bhadde, tava sarīrato paṭhamaṃ duggandho vāyi, idāni pana te sarīrato candanagandho, mukhato uppalagandho vāyati, kimeta’’nti? Sā ādito paṭṭhāya attanā katakammaṃ ārocesi. Seṭṭhiputto ‘‘niyyānikaṃ vata buddhasāsana’’nti pasīditvā yojanikaṃ suvaṇṇacetiyaṃ kambalakañcukena paṭicchādetvā tattha tattha rathacakkapamāṇehi suvaṇṇapadumehi alaṅkari. Tesaṃ dvādasahatthā olambakā honti.
他在那里活到寿命尽时,死后生到天界;又从那里死后,投生在离波罗奈城大约一由旬的一户大臣家里。他的妻子则从天界死后,投生到王室,成了国王的大公主。等他们长大成人后,青年所住的村子里敲锣打鼓地庆祝星宿节。他对母亲说:“妈妈,给我衣服,我要去参加星宿节。”母亲拿出一件洗好的衣服给他。他说:“妈妈,这件太粗了。”母亲又拿出另一件给他,他也同样拒绝了。于是母亲对他说:“孩子,像我们出生的这种人家,没有福气得到比这更细软的衣服。”“既然这样,妈妈,那我就去能得到它的地方。”“孩子,我真希望你今天就能得到波罗奈的王位。”他向母亲行礼说:“我走了,妈妈。”“去吧,孩子。”他凭着福德的安排出了门,来到波罗奈,在御花园里的一块吉祥石板上,用衣服连头盖住,躺了下来。那时正是波罗奈国王去世后的第七天。巴利
So tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto sagge nibbattitvā, puna tato cavitvā bārāṇasito yojanamatte ṭhāne aññatarasmiṃ amaccakule nibbatti. Bhariyā panassa devalokato cavitvā rājakule jeṭṭharājadhītā hutvā nibbatti. Tesu vayappattesu kumārassa vasanagāme nakkhattaṃ saṅghuṭṭhaṃ. So mātaraṃ āha – ‘‘amma, sāṭakaṃ me dehi, nakkhattaṃ kīḷissāmī’’ti. Sā dhotavatthaṃ nīharitvā adāsi. ‘‘Amma, thūlamida’’nti āha. Sā aññaṃ nīharitvā adāsi. So tampi paṭikkhipi. Atha naṃ mātā āha – ‘‘tāta, yādise gehe mayaṃ jātā, natthi no ito sukhumatarassa paṭilābhāya puñña’’nti. ‘‘Tena hi labhanaṭṭhānaṃ gacchāmi, ammā’’ti. ‘‘Putta, ahaṃ ajjeva tuyhaṃ bārāṇasinagararajjapaṭilābhaṃ icchāmī’’ti. So mātaraṃ vanditvā ‘‘gacchāmi, ammā’’ti. ‘‘Gaccha, tātā’’ti. So pana puññaniyāmena nikkhamitvā bārāṇasiṃ gantvā uyyāne maṅgalasilāpaṭṭe sasīsaṃ pārupitvā nipajji. So ca bārāṇasirañño kālaṅkatassa sattamo divaso hoti.
大臣们处理完国王的丧葬事宜后,坐在王宫庭院里商议:“国王只有一个女儿,没有儿子。没有国王的国土会衰亡,谁有资格当国王呢?”大家说:“你来当吧,你来当吧。”国师说:“不该再多方察看了,我们把福车放出去吧。”他们给四匹莲花色的骏马套上车,把五种国王御用之物和白伞盖放在车上,放出车乘,又让人在后面奏起乐器。车从东门出去,朝御花园的方向驶去。有人说:“它因为熟悉,朝御花园去了,我们让它掉头吧。”国师说:“不要让它掉头。”车到了之后,向右绕了那位青年一圈,然后停在他面前,像是准备好让他登车的样子。国师掀开盖衣的一角,察看他的脚底,说道:“且不说此洲,就是在两千小洲围绕的四大洲中,此人也有资格统治王国。”接着说道:“奏乐!”就这样命令奏乐三次。巴利
Amaccā rañño sarīrakiccaṃ katvā rājaṅgaṇe nisīditvā mantayiṃsu – ‘‘rañño ekā dhītāva atthi, putto natthi, arājakaṃ rajjaṃ nassissati, ko rājā bhavituṃ arahatī’’ti? ‘‘Tvaṃ hohi, tvaṃ hohī’’ti. Purohito āha – ‘‘bahuṃ oloketuṃ na vaṭṭati, phussarathaṃ vissajjessāmā’’ti. Te kumudavaṇṇe cattāro sindhave yojetvā pañcavidharājakakudhabhaṇḍaṃ setacchattañca tasmiṃ ṭhapetvā rathaṃ vissajjetvā pacchato tūriyāni paggaṇhāpesuṃ. Ratho pācīnadvārena nikkhamitvā uyyānābhimukho agamāsi. ‘‘Paricayena uyyānābhimukho gacchati, nivattemā’’ti keci āhaṃsu. Purohito ‘‘mā nivattayitthā’’ti āha. Ratho gantvā kumāraṃ padakkhiṇaṃ katvā āruhanasajjo hutvā aṭṭhāsi. Purohito pārupanakaṇṇaṃ apanetvā pādatalāni olokento ‘‘tiṭṭhatu ayaṃ dīpo, dvisahassaparittadīpavāresu catūsu mahādīpesu esa rajjaṃ kāretuṃ yutto’’ti vatvā ‘‘tūriyāni paggaṇhathā’’ti tikkhattuṃ tūriyāni paggaṇhāpeti.
这时,王子张开嘴,看着他们问道:“你们是为了什么事情来的?”他们回答:“大王,王位归您了。”他又问:“你们的国王在哪里?”他们回答:“已经生到天界了,主人。”他问:“过了几天了?”他们回答:“今天已经是第七天了。”他问:“没有儿子或女儿吗?”他们回答:“有女儿,大王,没有儿子。”他说:“那我就来治理国家吧。”他们立刻让人建起灌顶堂,用各种装饰品把公主打扮好,带到御花园,为王子举行了灌顶仪式。他灌顶之后,他们给他送来一件价值十万的衣服。他说:“诸位,这是什么?”他们回答:“是穿的衣服,大王。”他说:“诸位,这难道不粗糙吗?”他们回答:“大王,在人间受用的衣服里,没有比这更柔软的了。”他问:“你们的国王就穿这样的衣服?”他们回答:“是的,大王。”他说:“我看你们的国王没什么福报。”接着他说:“拿金水壶来,我会有衣服的。”他让人取来金水壶,起身洗手、漱口,用手捧起水,向东方洒去。坚硬的大地裂开,八棵如意树升了起来。他又捧水,向南、西、北四个方向依次洒去。每个方向各升起八棵,总共三十二棵如意树。他穿上一件天衣,又披上一件,然后说:“在难陀王的领土内,击鼓巡告:‘纺纱女们不得纺纱。’”说完,他撑起伞盖,盛装打扮,乘上最好的象背,进入城中,登上宫殿,享受极大的富贵。巴利
Atha kumāro mukhaṃ vivaritvā olokento ‘‘kena kammena āgatatthā’’ti āha. ‘‘Deva, tumhākaṃ rajjaṃ pāpuṇātī’’ti. ‘‘Rājā vo kaha’’nti? ‘‘Devattaṃ gato, sāmī’’ti. ‘‘Kati divasā atikkantā’’ti ? ‘‘Ajja sattamo divaso’’ti. ‘‘Putto vā dhītā vā natthī’’ti ? ‘‘Dhītā atthi, deva, putto natthī’’ti. ‘‘Tena hi karissāmi rajja’’nti. Te tāvadeva abhisekamaṇḍapaṃ kāretvā rājadhītaraṃ sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā uyyānaṃ ānetvā kumārassa abhisekaṃ akaṃsu. Athassa katābhisekassa satasahassagghanakaṃ vatthaṃ upanayiṃsu. So ‘‘kimidaṃ, tātā’’ti āha. ‘‘Nivāsanavatthaṃ, devā’’ti. ‘‘Nanu, tātā, thūla’’nti? ‘‘Manussaparibhogavatthesu ito mudutaraṃ natthi, devā’’ti. ‘‘Tumhākaṃ rājā evarūpaṃ nivāsesī’’ti? ‘‘Āma, devā’’ti. ‘‘Na maññe puññavā tumhākaṃ rājā’’ti ‘‘suvaṇṇabhiṅgāraṃ āharatha, labhissāmi vattha’’nti suvaṇṇabhiṅgāraṃ āharāpetvā uṭṭhāya hatthe dhovitvā mukhaṃ vikkhāletvā hatthena udakaṃ gahetvā puratthimadisāyaṃ abbhukkiri. Ghanapathaviṃ bhinditvā aṭṭha kapparukkhā uṭṭhahiṃsu. Puna udakaṃ gahetvā dakkhiṇapacchimauttaradisāyanti evaṃ catūsu disāsu abbhukkiri. Sabbadisāsu aṭṭhaaṭṭhakaṃ katvā dvattiṃsa kapparukkhā uṭṭhahiṃsu. So ekaṃ dibbadussaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā ‘‘nandarañño vijite suttakantikā itthiyo ‘mā suttaṃ kantiṃsū’ti evaṃ bheriṃ carāpethā’’ti vatvā chattaṃ ussāpetvā alaṅkatapaṭiyatto hatthikkhandhavaragato nagaraṃ pavisitvā pāsādaṃ abhiruyha mahāsampattiṃ anubhavi.
日子一天天过去,王后看到国王的福报,生起怜悯之心,说:“哎呀,真可怜啊!”国王问:“王后,怎么了?”她回答:“陛下,您的福报实在太大了,这是过去深信诸佛、行善积德所感的果报。现在您怎么不为将来种下福德的因缘呢?”国王说:“布施给谁呢?没有持戒的人啊。”王后说:“陛下,赡部洲并不是没有阿拉汉。您准备好布施,我来找阿拉汉。”第二天,国王在东门准备好了布施。王后清早受持布萨支,登上宫殿顶层,面向东方,以胸俯卧,说:“如果这个方向有阿拉汉,请明天来接受我们的施食。”但那个方向并没有阿拉汉,那些供养就给了贫苦的乞丐。巴利
Evaṃ gacchante kāle devī rañño sampattiṃ disvā ‘‘aho vata tapassī’’ti kāruññākāraṃ dassesi. ‘‘Kimidaṃ, devī’’ti puṭṭhā ‘‘atimahatī, deva, te sampatti, atīte buddhānaṃ saddahitvā katakalyāṇassa phalaṃ, idāni anāgatassa paccayaṃ puññaṃ na karothā’’ti āha. Kassa dassāma, sīlavanto natthīti. ‘‘Asuñño, deva, jambudīpo arahantehi; tumhe, deva, dānaṃ sajjetha, ahaṃ arahante lacchāmī’’ti āha. Punadivase rājā pācīnadvāre dānaṃ sajjāpesi. Devī pātova uposathaṅgāni adhiṭṭhāya uparipāsāde puratthābhimukhā urena nipajjitvā ‘‘sace etissāya disāya arahanto atthi, sve āgantvā amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhantū’’ti āha. Tassaṃ disāyaṃ arahanto nāhesuṃ, taṃ sakkāraṃ kapaṇayācakānaṃ adaṃsu.
第二天,在南门备好供养,仍没找到应供的人;过一天,在西门的准备也还是一样。到了要在北门备办供养那天,王后照样发出邀请。住在雪山的莲花母之子,五百位独觉佛中的上首——大莲花独觉佛,便对兄弟们说:“诸位贤友,难陀王邀请你们,请接受吧。”他们接受了邀请,第二天在阿耨达池洗了脸,从空中飞来,降落在北门。人们看见后,就去禀告国王:“陛下,五百位独觉佛来了。”国王和王后一同前去礼拜,请独觉佛们登上宫殿,在那里设斋供养。饭后,国王跪在上座长老的脚下,王后跪在新学比丘的脚下,说:“尊者,愿你们不因资具而劳累,也愿我们的功德不退失,请答应终生住在这里。”让他们答应后,又在御花园里建了五百座叶庵、五百条经行处,把一切居住条件都准备齐全,请他们住在那里。巴利
Punadivase dakkhiṇadvāre sajjetvā tatheva dakkhiṇeyyaṃ nālattha, punadivasepi pacchimadvāre tatheva. Uttaradvāre sajjitadivasena pana deviyā tatheva nimantentiyā himavante vasantānaṃ padumavatiyā puttānaṃ pañcasatānaṃ paccekabuddhānaṃ jeṭṭhako mahāpadumapaccekabuddho bhātike āmantesi – ‘‘mārisā, nandarājā tumhe nimanteti, adhivāsetha tassā’’ti. Te adhivāsetvā punadivase anotattadahe mukhaṃ dhovitvā ākāsenāgantvā uttaradvāre otariṃsu. Manussā disvā gantvā ‘‘pañcasatā, deva, paccekabuddhā āgatā’’ti rañño ārocesuṃ. Rājā saddhiṃ deviyā gantvā vanditvā paccekabuddhe pāsādaṃ āropetvā tatra nesaṃ dānaṃ datvā bhattakiccāvasāne rājā saṅghattherassa, devī saṅghanavakassa pādamūle nipatitvā ‘‘ayyā, bhante, paccayehi na kilamissanti, mayañca puññena na parihāyissāmī, amhākaṃ yāvajīvaṃ idha nivāsāya paṭiññaṃ dethā’’ti paṭiññaṃ kāretvā uyyāne pañca paṇṇasālāsatāni, pañca caṅkamanasatānīti sabbākārena nivāsanaṭṭhānāni sampādetvā tattha vasāpesuṃ.
日子一天天过去,边境发生了叛乱。国王对王后说:“我要去平定边境,你千万不要疏忽对独觉佛们的照料。”嘱咐完就出发了。国王还没回来,独觉佛们的寿行就已经耗尽。大莲花独觉佛整夜沉浸在禅那之乐中,到了黎明时分,扶着栏杆板站着,就在那个姿势下以无余涅槃界般涅槃了。其余的独觉佛也都是同样的方式,全部般涅槃。第二天,王后布置好独觉佛们的座位,撒了花,熏了香,坐在那里等着他们来。等了很久不见人来,就派了人去:“去吧,孩子们,去看看尊者们是不是身体不舒服。”那些人去了,打开大莲花叶庵的门,在里面没看到他,就走到经行处,见他扶着栏杆板站着,便上前礼拜说:“尊者,时候到了。”已经般涅槃的遗体怎么会说话呢?他们心想“大概是在睡觉吧”,就用手去摸他的脚背,感觉脚又冷又僵硬,才知道已经般涅槃了。再到第二位那里,同样知道了;又到第三位那里……就这样知道所有独觉佛都已般涅槃,便回到王宫。王后问:“独觉佛们在哪里?”他们回答:“已经般涅槃了,夫人。”王后痛哭流涕地出来,和市民们一起前往那里,举行了隆重的礼敬仪式,为独觉佛们料理后事,让人收取舍利,建塔供养。巴利
Evaṃ kāle gacchante rañño paccante kupite rājā ‘‘ahaṃ paccantaṃ vūpasametuṃ gacchāmi, tvaṃ paccekabuddhesu mā pamajjā’’ti deviṃ ovaditvā gato. Tasmiṃ anāgateyeva paccekabuddhānaṃ āyusaṅkhārā khīṇā. Mahāpadumapaccekabuddho tiyāmarattiṃ jhānakīḷaṃ kīḷitvā aruṇuggamanasamaye ālambanaphalakaṃ ālambitvā ṭhitakova anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi. Etenupāyena sesāpīti sabbeva parinibbutā. Punadivase devī paccekabuddhānaṃ nisīdanaṭṭhānāni sajjetvā pupphāni vikiritvā dhūpaṃ vāsetvā tesaṃ āgamanaṃ olokentī nisinnā āgamanaṃ adisvā purise pesesi – ‘‘gacchatha, tātā, jānātha kiṃ ayyānaṃ aphāsuka’’nti? Te gantvā mahāpadumassa paṇṇasālāya dvāraṃ vivaritvā tattha taṃ apassantā caṅkamanaṃ gantvā ālambanaphalakaṃ nissāya ṭhitaṃ disvā vanditvā ‘‘kālo, bhante’’ti āhaṃsu. Parinibbutasarīraṃ kiṃ kathessati, te ‘‘niddāyati maññe’’ti vatvā piṭṭhipāde hatthena parāmasitvā pādānaṃ sītalatāya ceva thaddhatāya ca parinibbutabhāvaṃ ñatvā dutiyassa santikaṃ gantvā tatheva ñatvā puna tatiyassāti evaṃ sabbepi parinibbutabhāvaṃ ñatvā rājakulaṃ āgamiṃsu. ‘‘Kahaṃ, tātā, paccekabuddhā’’ti puṭṭhā ‘‘parinibbutā, devī’’ti āhaṃsu. Devī kandantī rodantī nikkhamitvā nāgarehi saddhiṃ tattha gantvā sādhukīḷitaṃ kāretvā paccekabuddhānaṃ sarīrakiccaṃ kāretvā dhātuyo gāhāpetvā cetiyaṃ patiṭṭhāpesi.
国王平定边境叛乱后回到京城,问前来迎接的王后:“贤妻,你没有疏忽照料独觉佛们吧?尊者们身体还好吗?”王后回答:“他们已经般涅槃了,陛下。”国王听了这话,心里想:“连这样有智慧的人都会死,我们怎么能得到解脱呢?”他没有进城,直接去了御花园,叫人把长子召来,把王位交给他,然后自己出家做了沙门修行。王后也想:“国王都出家了,我还留在这里做什么?”于是也在御花园出家。两人都修习禅那,命终之后投生到了梵天界。巴利
Rājā paccantaṃ vūpasametvā āgato paccuggamanaṃ āgataṃ deviṃ pucchi – ‘‘kiṃ, bhadde, tvaṃ paccekabuddhesu na pamajjasi, nirogā ca ayyā’’ti? ‘‘Parinibbutā, devā’’ti. Taṃ sutvā rājā cintesi – ‘‘evarūpānampi paṇḍitānaṃ maraṇaṃ uppajjati, amhākaṃ kuto mokkhā’’ti? So nagaraṃ apavisitvā uyyānameva gantvā jeṭṭhaputtaṃ pakkosāpetvā tassa rajjaṃ niyyātetvā sayaṃ samaṇapabbajjaṃ pabbaji. Devīpi ‘‘raññe pabbajite ahaṃ kiṃ karissāmī’’ti tatheva uyyāne pabbaji. Dvepi jhānaṃ bhāvetvā tato cutā brahmaloke nibbattiṃsu.
当他们还住在那儿的时候,我们的导师出现在世间,转动了无上法轮,依次来到王舍城。导师住在那里时,这个毕钵离童子出生在摩揭陀国的大渡头婆罗门村,是迦毗罗婆罗门之妻所生。而跋陀·迦毗罗则出生在摩陀罗国的沙嘎喇城,是憍尸迦族婆罗门之妻所生。他们渐渐长大,毕钵离童子到了二十岁、跋陀到了十六岁时,父母看着儿子,再三催促说:“孩子,你已经成年了,该成家延续家族血脉了。”童子说:“别再说这种话了。只要你们还在世,我就奉养你们;等你们去世后,我就出家去。”过了几天,父母又提起这件事,他还是拒绝了。从那时起,母亲就不停地劝说。巴利
Tesu tattheva vasantesu amhākaṃ satthā loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakko anupubbena rājagahaṃ pāpuṇi. Satthari tattha paṭivasante ayaṃ pippalimāṇavo magadharaṭṭhe mahātitthabrāhmaṇagāme kapilabrāhmaṇassa bhariyāya kucchimhi nibbatto. Ayaṃ bhaddakāpilānī maddaraṭṭhe sāgalanagare kosiyagottabrāhmaṇassa bhariyāya kucchimhi nibbattā. Tesaṃ anukkamena vaḍḍhamānānaṃ pippalimāṇavassa vīsatime, bhaddāya soḷasame vaye sampatte mātāpitaro puttaṃ oloketvā ‘‘tāta, tvaṃ vayappatto, kulavaṃsaṃ patiṭṭhapetuṃ yutto’’ti ativiya nippīḷiyiṃsu. Māṇavo āha – ‘‘mayhaṃ sotapathe evarūpaṃ kathaṃ mā kathayittha, ahaṃ yāva tumhe dharatha, tāva paṭijaggissāmi, tumhākaṃ accayena nikkhamitvā pabbajissāmī’’ti. Te katipāhaṃ atikkamitvā puna kathayiṃsu. Sopi puna paṭikkhipi. Tato paṭṭhāya mātā nirantaraṃ kathetiyeva.
青年人心想:“我要让母亲明白。”于是他拿出一千尼卡沙的赤金,让金匠打造了一尊女子金像。金像经过擦洗、打磨等工序完成后,他给金像穿上红衣,用金色的鲜花和种种装饰品装扮起来,然后说:“母亲,如果能遇到这样的对象,我就留在家里;如果遇不到,我就不留了。”那位有智慧的婆罗门女心想:“我儿子有福,行过布施,发过愿,过去修福时并不是独自一人做的,一定有一位和他一起修过福业的人,才会有这样像金像一般的容貌。”她召来八位婆罗门,用各种好东西款待他们,把金像安放在车上,吩咐道:“诸位贤士,去吧。你们在哪户人家看到有种姓、家族、财富等和我们相当的这样的女子,就把这尊金像作为凭证交给她。”巴利
Māṇavo ‘‘mātaraṃ saññāpessāmī’’ti rattasuvaṇṇassa nikkhasahassaṃ datvā suvaṇṇakārehi itthirūpakaṃ kāretvā tassa majjanaghaṭṭanādikammapariyosāne taṃ rattavatthaṃ nivāsetvā suvaṇṇasampannehi pupphehi ceva nānālaṅkārehi ca alaṅkārāpetvā ‘‘amma, evarūpaṃ ārammaṇaṃ labhanto gehe vasissāmi, alabhanto na vasissāmī’’ti. Paṇḍitā brāhmaṇī cintesi – ‘‘mayhaṃ putto puññavā dinnadāno katābhinīhāro pubbe puññāni karonto na ekakova akāsi, addhā etena saha katapuññā suvaṇṇarūpakapaṭibhāgā bhavissatī’’ti. Aṭṭha brāhmaṇe pakkosāpetvā sabbabhogehi santappetvā suvaṇṇarūpakaṃ rathe āropetvā ‘‘gacchatha, tātā, yattha amhehi jātigottabhogādisamānakule evarūpaṃ dārikaṃ passatha, tattha idameva suvaṇṇarūpakaṃ saccākāraṃ katvā dethā’’ti uyyojesi.
那些婆罗门心想:“这是我们的分内之事。”于是动身出发,商量道:“我们去哪里找呢?听说有个叫摩陀罗国的地方,那里有女子们的居所,我们就去摩陀罗国吧。”于是他们来到摩陀罗国的沙嘎喇城。到了之后,把那尊金像放在沐浴的渡口,然后坐在一边。那时,跋陀的乳母给跋陀沐浴打扮完毕,自己走去水边沐浴,看见那尊金像,心想:“这是谁家没教养的女子,跑到这里站着?”她拍了拍金像的背,才知道是金像,心里生起一个念头:“这倒像我家小姐。”但又说:“不过,这跟小姐穿戴起来的模样还是没法比。”那些婆罗门便问她:“听说你家小姐就是这般模样?”她答道:“我家小姐比这尊金像还要美上百倍、千倍。她即使待在一间没有灯、十二肘大的屋子里,身体的光也能驱散黑暗。”他们说:“那我们就去她父母那里吧。”于是把金像抬上车,跟着那位乳母走,来到憍尸迦族家门口站定,通报说他们来了。巴利
Te ‘‘amhākaṃ nāma etaṃ kamma’’nti nikkhamitvā ‘‘kattha labhissāma, maddaraṭṭhaṃ nāma itthāgāraṃ, maddaraṭṭhaṃ gamissāmā’’ti maddaraṭṭhe sāgalanagaraṃ agamaṃsu. Attha taṃ suvaṇṇarūpakaṃ nhānatitthe ṭhapetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Atha bhaddāya dhātī bhaddaṃ nhāpetvā alaṅkaritvā sayaṃ nhāyituṃ udakatitthaṃ gantvā suvaṇṇarūpakaṃ disvā ‘‘kissāyaṃ avinītā idhāgantvā ṭhitā’’ti piṭṭhipasse paharitvā suvaṇṇarūpakaṃ ñatvā ‘‘ayyadhītā meti saññaṃ uppādesi, ayaṃ pana ayyadhītāya nivāsanapaṭiggahitāyapi asadisā’’ti āha. Atha naṃ te brāhmaṇā ‘‘evarūpā kira te sāmidhītā’’ti pucchiṃsu. Sā ‘‘imāya suvaṇṇapaṭimāya sataguṇena sahassaguṇena mayhaṃ ayyadhītā abhirūpatarā’’, tathā hi ‘‘appadīpepi dvādasahatthe gabbhe nisinnā sarīrobhāsena tamaṃ vidhamatī’’ti āha. ‘‘Tena hi tassā mātāpitūnaṃ santikaṃ gacchāmā’’ti suvaṇṇarūpakaṃ rathe āropetvā taṃ dhātiṃ anugantvā kosiyagottassa gharadvāre ṭhatvā āgamanaṃ ārocayiṃsu.
婆罗门殷勤招待后问道:“你们从哪里来?”他们回答说:“我们从摩揭陀国大渡头村迦毗罗婆罗门家里来,就是为了这件事来的。”他说:“好啊,贤侄们,那位婆罗门和我们种姓、族姓、财富都相当,我们把女儿给他吧。”于是收下了聘礼。他们给迦毗罗婆罗门捎去消息:“我们已经得到名叫跋陀的姑娘,该办的事您知道了。”迦毗罗婆罗门听到这个消息后,就告诉毕钵离童子说:“已经得到姑娘了。”毕钵离童子心想:“我本来以为找不到,他们却传话说‘得到了’。我无意娶亲,还是写封信去回绝吧。”于是独自写了一封信:“跋陀应当找一个与自己种姓、族姓、财富相当的丈夫。我要出家修行,希望她日后不要后悔。”跋陀听说“有人要把我许配给某某”,也独自写了一封信:“贤子应当找一个与自己种姓、族姓、财富相当的姑娘。我要出家,希望他日后不要后悔。”两封信在半路上碰到了一起。有人问:“这是谁的信?”回答说:“是毕钵离童子寄给跋陀的。”又问:“这又是谁的信?”回答说:“是跋陀寄给毕钵离童子的。”送信的人把两封信都读了一遍,说:“看看这两个孩子干的好事!”就把信撕碎扔到树林里,另外仿写了两封内容差不多的信,分别往两边送去。就这样,虽然两个年轻人并不情愿,但因为旁人写了相似的信从中撮合,他们最终还是走到了一起。巴利
Brāhmaṇo paṭisanthāraṃ katvā ‘‘kuto āgatatthā’’ti pucchi. Te ‘‘magadharaṭṭhe mahātitthagāme kapilabrāhmaṇassa gharato iminā nāma kāraṇena āgatamhā’’ti āhaṃsu. ‘‘Sādhu, tātā, amhehi samajātigottavibhavo so brāhmaṇo, dassāma dārika’’nti paṇṇākāraṃ gaṇhi. Te kapilabrāhmaṇassa sāsanaṃ pahiṇiṃsu – ‘‘laddhā no bhaddā nāma dārikā, kattabbaṃ jānāthā’’ti. Taṃ sāsanaṃ sutvā pippalimāṇavassa ārocayiṃsu ‘‘laddhā dārikā’’ti. Pippalimāṇavo ‘‘ahaṃ ‘na labhissantī’ti cintesiṃ, ime ‘laddhā’ti pesenti, anatthiko hutvā paṇṇaṃ pesessāmī’’ti rahogato paṇṇaṃ likhi ‘‘bhaddā attano jātigottabhogānurūpaṃ patiṃ labhatu, ahaṃ nikkhamitvā pabbajissāmi, mā pacchā vippaṭisārinī ahosī’’ti. Bhaddāpi ‘‘asukassa kira maṃ dātukāmā’’ti sutvā rahogatā paṇṇaṃ likhi – ‘‘ayyaputto attano jātigottabhogānurūpaṃ dārikaṃ labhatu, ahaṃ pabbajissāmi, mā pacchā vippaṭisārī bhavāhī’’ti. Dvepi paṇṇāni antarāmagge samāgacchiṃsu. ‘‘Idaṃ kassa paṇṇa’’nti? ‘‘Pippalimāṇavena bhaddāya pahita’’nti. ‘‘Idaṃ kassā’’ti? ‘‘Bhaddāya pippalimāṇavassa pahita’’nti ca vutte te dvepi vācetvā ‘‘passatha dārakānaṃ kamma’’nti phāletvā araññe chaḍḍetvā aññaṃ taṃsamānaṃ paṇṇaṃ likhitvā ito etto ca pesesuṃ. Iti kumārassa kumārikāya ca sadisaṃ paṇṇaṃ lokassādarahitamevāti anicchamānānampi tesaṃ dvinnaṃ samāgamo ahosi.
就在当天,毕钵离童子也让人取来了一串花环给跋陀。跋陀把那串花环放在床铺中间。两人吃完晚饭,就准备上床睡觉。毕钵离童子从右边上床,跋陀从左边上去,然后说:哪一侧的花枯萎了,就知道那一侧的人起了贪欲之心;这串花环我们谁都不许碰。可是他们因为害怕碰到对方的身体,整整一夜都没能入睡,就这样熬到天亮。白天里,他们连笑都不笑一下。他们不被世间的欲乐所沾染,只要父母还在世,就不去操心家业;直到父母去世后,才开始打理家产。这位童子拥有巨大的财富。有一次他擦洗身体,搓下来的死皮像金粉一样,用摩揭陀的量器一量,足足有十二摩揭陀升那么多。他有六十座用机械装置连通的大湖,田地产业广达十二由旬,还有十四个规模堪比阿努拉德普勒的村庄,十四支象军,十四支马军,十四支车军。巴利
Taṃdivasameva pippalimāṇavopi bhaddaṃ ekaṃ pupphadāmaṃ gaṇhāpesi. Bhaddāpi tāni sayanamajjhe ṭhapesi. Ubhopi bhuttasāyamāsā sayanaṃ āruhituṃ ārabhiṃsu. Tesu māṇavo dakkhiṇapassena sayanaṃ āruhi, bhaddā vāmapassena abhiruhitvā āha – ‘‘yassa passe pupphāni milāyanti, tassa rāgacittaṃ uppannanti vijānissāma, imaṃ pupphadāmaṃ na allīyitabba’’nti. Te pana aññamaññaṃ sarīrasamphassabhayena sakalarattiṃ niddaṃ anokkamantāva vītināmesuṃ. Divā pana hasitamattampi nākaṃsu. Te lokāmisena asaṃsaṭṭhā yāva mātāpitaro dharanti, tāva kuṭumbaṃ avicāretvā tesu kālaṅkatesu vicārayiṃsu. Mahatī māṇavassa sampatti. Ekadivasaṃ sarīraṃ ubbaṭṭetvā chaḍḍetabbaṃ suvaṇṇacuṇṇaṃ eva magadhanāḷiyā dvādasanāḷimattaṃ laddhuṃ vaṭṭati. Yantabaddhāni saṭṭhi mahātaḷākāni, kammanto dvādasayojaniko, anurādhapurappamāṇā cuddasagāmā, cuddasa hatthānīkāni, cuddasa assānīkāni, cuddasa rathānīkāni.
有一天,他骑上装饰华美的坐骑,在众人簇拥下前往农作的地方,站在田边,看见乌鸦等鸟从犁过的地方把蚯蚓等小虫叼出来吃,就问:“孩子们,这些在吃什么?”回答说:“在吃蚯蚓,主人。”他又问:“这些所造的恶业算谁的?”回答说:“算您的,主人。”他于是想:“如果这些所造的恶业算在我头上,那八十七俱胝的财富对我有什么用?十二由旬的产业有什么用?那些水车灌溉的湖沼有什么用?那十四个村庄有什么用?我要把这一切都交给跋陀迦毗罗尼,然后离家出家。”巴利
So ekadivasaṃ alaṅkataassaṃ āruyha mahājanaparivuto kammantaṭṭhānaṃ gantvā khettakoṭiyaṃ ṭhito naṅgalehi chinnaṭṭhānato kākādayo sakuṇe gaṇḍuppādādike pāṇake uddharitvā khādante disvā ‘‘tātā, ime kiṃ khādantī’’ti pucchi. ‘‘Gaṇḍuppāde, ayyā’’ti. ‘‘Etehi katapāpaṃ kassa hotī’’ti? ‘‘Tumhākaṃ, ayyā’’ti. So cintesi – ‘‘sace etehi katapāpaṃ mayhaṃ hoti, kiṃ me karissati sattaasītikoṭidhanaṃ, dvādasayojanakammanto kiṃ karissati, kiṃ yantabaddhāni taḷākāni, kiṃ cuddasa gāmāni, sabbametaṃ bhaddāya kāpilāniyā niyyātetvā nikkhamma pabbajissāmī’’ti.
那时,跋达迦毗罗尼正在内院把三个芝麻罐摊开,被保姆们围着坐在那里。她看见乌鸦在啄食芝麻里的小虫,就问道:“阿姨,它们在吃什么?”——〔保姆答〕“在吃小虫,夫人。”——〔跋达问〕“这不善业算谁的?”——〔保姆答〕“算您的,夫人。”她便想:“我其实只要得到四肘布和一小筒饭就够了;可如果这些杀生的事算在我头上,那就算轮回上千次,我也抬不起头来。等夫君一回来,我就把一切都交给他,然后离家出家。”巴利
Bhaddā kāpilānī tasmiṃ khaṇe antaravatthusmiṃ tayo tilakumbhe pattharitvā dhātīhi parivutā nisinnā kāke tilapāṇake khādamāne disvā ‘‘ammā, kiṃ ime khādantī’’ti pucchi. ‘‘Pāṇake, ayye’’ti. ‘‘Akusalaṃ kassa hotī’’ti? ‘‘Tumhākaṃ, ayye’’ti. Sā cintesi – ‘‘mayhaṃ catuhatthaṃ vatthaṃ nāḷikodanamattañca laddhuṃ vaṭṭati, yadi panetaṃ etehi kataṃ akusalaṃ mayhaṃ hoti, bhavasahassenapi vaṭṭato sīsaṃ ukkhipituṃ na sakkā, ayyaputte āgatamatteyeva sabbaṃ tassa niyyātetvā nikkhamma pabbajissāmī’’ti.
青年男子回来后洗了澡,登上高楼,坐在一张极其贵重的坐垫上,仆人们随即端来与转轮王相称的饭食。两人吃完,等侍从都退下后,便独自坐在一个舒适的地方。然后青年男子对跋陀说:“跋陀,你来到这个家时,带来了多少财产?”“五万五千车,夫君。”“那些全部,加上这个家里八十七俱胝的珍宝、六十座水车灌溉的湖等,诸如此类种种家产,我全都交给你。”“那你要去哪里,夫君?”“我要出家。”“夫君,我也正是盼着你回来,才一直坐着等;我也要出家。”这时,三有在他们面前显现,就像一间着了火的草屋。他们说了句“我们要出家”,便让人从市场买来染成袈裟色的布料和陶钵,互相剃了头发,说道:“我们以世间所有的阿拉汉为见证,就这样出家。”出家后,他们把钵放进袋子里,挂在肩上,从高楼上走了下来。家里的奴仆和雇工,没有一个人认得出他们。巴利
Māṇavo āgantvā nhatvā pāsādaṃ āruyha mahārahe pallaṅke nisīdi, athassa cakkavattino anucchavikabhojanaṃ upanayiṃsu. Dvepi bhuñjitvā parijane nikkhante rahogatā phāsukaṭṭhāne nisīdiṃsu. Tato māṇavo bhaddaṃ āha – ‘‘bhadde, imaṃ gharaṃ āgacchantī kittakaṃ dhanamāharasī’’ti? ‘‘Pañcapaṇṇāsa sakaṭasahassāni, ayyā’’ti. ‘‘Sabbaṃ taṃ, yā ca imasmiṃ ghare sattāsīti koṭiyo yantabaddhāni saṭṭhi taḷākānīti evamādibhedā sampatti atthi, taṃ sabbaṃ tuyheva niyyātemī’’ti. ‘‘Tumhe pana kuhiṃ gacchatha, ayyā’’ti? ‘‘Ahaṃ pabbajissāmī’’ti. ‘‘Ayya, ahampi tumhākaṃ āgamanaṃ olokayamānā nisinnā, ahampi pabbajissāmī’’ti. Tesaṃ ādittapaṇṇakuṭi viya tayo bhavā upaṭṭhahanti. Te ‘‘pabbajissāmā’’ti vatvā antarāpaṇato kāsāyarasapītāni cīvarāni mattikāpatte ca āharāpetvā aññamaññaṃ kese ohāretvā ‘‘ye loke arahanto atthi, te uddissa amhākaṃ pabbajjā’’ti pabbajitvā thavikāsu patte pakkhipitvā aṃse laggetvā pāsādato otariṃsu. Gehe dāsesu ca kammakāresu ca na koci sañjāni.
于是他们离开婆罗门村,经过奴隶村门口往前走的时候,奴隶村的居民从他们的举止神态认出了他们。那些人哭着扑倒在他们脚前,说:“主人,你们为什么要让我们变成无依无靠的人?”他们回答说:“我们想,‘三有就像着了火的草屋’,所以出家了。就算我们一个一个把你们放为自由人,一百年也不够。你们自己洗净头发,去过自由人的生活吧。”说完,就在那些人的哭声中离开了。巴利
Atha ne brāhmaṇagāmato nikkhamitvā dāsagāmadvārena gacchante ākappakutavasena dāsagāmavāsino sañjāniṃsu. Te rodantā pādesu patitvā ‘‘kiṃ amhe anāthe karotha, ayyā’’ti āhaṃsu. ‘‘Mayaṃ, bhaṇe, ‘tayo bhavā ādittapaṇṇasālā viyā’ti pabbajimha, sace tumhesu ekekaṃ bhujissaṃ karoma, vassasatampi nappahoti. Tumheva tumhākaṃ sīsaṃ dhovitvā bhujissā hutvā jīvathā’’ti vatvā tesaṃ rodantānaṃyeva pakkamiṃsu.
长老走在前面,转身回头看了看,心里想:“这位跋陀迦毗罗尼,是整个赡部洲都找不出第二个的女子,却跟在我后面走。确实有可能有人会这样想:‘这些出家人也离不开女人,做这种不合出家人身份的事。’要是有人因此起了恶念,就会堕入恶道。我得离开她,自己走才行。”他起了这个念头后,继续往前走,看到一条岔路,就站在岔路口前。跋陀也跟上来,顶礼之后站在一旁。长老对她说:“跋陀,像你这样的女子跟在我后面走,大家看见了会想‘这些出家人也离不开女人’,从而对我们起恶心,就会堕入恶道。在这个岔路口,你走这边,我走那边。”“好的,尊者。女人会成为出家人的障碍,也会让人以为‘出家人也离不开女人’,从而指责我们的过错。”她说完,右绕三圈,在四个方位以五体投地的方式礼拜,双手合十举到额前,那十指相合的双手光洁明亮,说道:“十万劫那么长的时间里结下的情谊,今天断了。您是走右边路的人,右边的路适合您;我们是女人,属于左边这一类,左边的路适合我们。”礼拜之后,她就上路了。就在他们分开的那一刻,这片大地仿佛在说:“我虽然能承载铁围山、须弥山这些,却承载不了你们的功德。”它这样哭喊着,震动了起来。空中响起了像雷一样的声音,铁围山也轰鸣起来。巴利
Thero purato gacchanto nivattitvā olokento cintesi – ‘‘ayaṃ bhaddā kāpilānī sakalajambudīpagghanikā itthī mayhaṃ pacchato āgacchati, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati, yaṃ kocideva evaṃ cinteyya ‘ime pabbajitāpi vinā bhavituṃ na sakkonti, ananucchavikaṃ karontī’ti. Evaṃ koci pāpakena manasā padūsetvā apāyapūrako bhaveyya, imaṃ pahāya mayā gantuṃ vaṭṭatī’’ti cittaṃ uppādetvā purato gacchanto dvedhāpathaṃ disvā tassa matthake aṭṭhāsi. Bhaddāpi āgantvā vanditvā aṭṭhāsi. Atha naṃ āha – ‘‘bhadde, tādisiṃ itthiṃ mama pacchato āgacchantiṃ disvā ‘ime pabbajitāpi vinā bhavituṃ na sakkontī’ti amhesu paduṭṭhacitto mahājano apāyapūrako bhaveyya. Imasmiṃ dvedhāpathe tvaṃ etaṃ gaṇha, ahaṃ ekena gamissāmī’’ti. ‘‘Āma, ayya, mātugāmo ‘pabbajitānaṃ palibodho, pabbajitāpi vinā na bhavantī’ti amhākaṃ dosaṃ dasseyyu’’nti tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā catūsu ṭhānesu pañcapatiṭṭhitena vanditvā dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ paggayha ‘‘satasahassakappapamāṇe addhāne kato mittasanthavo ajja bhijjati, tumheva dakkhiṇā nāma, tumhākaṃ dakkhiṇamaggo vaṭṭati, mayaṃ mātugāmā nāma vāmajātikā, amhākaṃ vāmamaggo vaṭṭatī’’ti vanditvā maggaṃ paṭipajji. Tesaṃ dvedhābhūtakāle ayaṃ mahāpathavī ‘‘ahaṃ cakkavāḷasinerupabbatādayo dhāretuṃ sakkontīpi tumhākaṃ guṇe dhāretuṃ na sakkomī’’ti vadantī viya viravamānā akampittha. Ākāse asanisaddo viya pavatti, cakkavāḷapabbato unnādi.
正等正觉的佛陀也坐在竹林大寺的一间小屋里,听到大地震动的声响,便作意观察:“大地究竟为什么震动?”他观察到:“毕钵罗青年和跋陀迦毗罗尼是为了我,才舍弃了无可估量的殊胜成就而出家。在他们分别的地方,因为两人功德的力量,发生了这场大地震动。我也应该去摄受他们。”于是佛陀从香室出来,亲自拿起钵和衣,没有告诉八十位大长老中的任何一位,就向前迎出三拘卢舍的路,来到王舍城和那烂陀之间的多子榕树下,盘腿坐下。但他坐下的样子,并不像某个穿粪扫衣的人那样随便坐着,而是显现出佛陀的威仪,放出八十肘长的佛光坐着。就在那一刻,像棕榈伞盖、车轮、尖顶屋那么大的佛光向四面八方散射奔流,仿佛千百个月亮和千百个太阳同时升起,把那片树林照得通体光明。三十二大人相的庄严光辉,像群星点缀的虚空,又像开满莲花和睡莲的水面,把树林内部映照得灿烂辉煌。这棵榕树的树干本来是白色的,叶子是青色的,成熟的果实是红色的,但就在那一天,整棵榕树都变成了金黄色。巴利
Sammāsambuddhopi veḷuvanamahāvihāre kuṭiyaṃ nisinno pathavīkampanasaddaṃ sutvā ‘‘kissa nu kho pathavī kampatī’’ti āvajjento ‘‘pippalimāṇavo ca bhaddā ca kāpilānī maṃ uddissa appameyyaṃ sampattiṃ pahāya pabbajitā, tesaṃ viyogaṭṭhāne ubhinnaṃ guṇabalena ayaṃ pathavīkampo jāto, mayāpi etesaṃ saṅgahaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti gandhakuṭito nikkhamma sayameva pattacīvaramādāya asītimahātheresu kañci anāpucchā tigāvutamaggaṃ paccuggamanaṃ katvā rājagahassa ca nālandāya ca antare bahuputtanigrodhamūle pallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdi. Nisinno pana aññatarapaṃsukūliko viya anisīditvā buddhavesaṃ gahetvā asītihatthā buddharaṃsiyo vissajjento nisīdi. Iti tasmiṃ khaṇe paṇṇacchattasakaṭacakkakūṭāgārādippamāṇā buddharaṃsiyo ito cito ca vippharantiyo vidhāvantiyo candasahassasūriyasahassauggamanakālaṃ viya kurumānā taṃ vanantaraṃ ekobhāsaṃ akaṃsu. Dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇasiriyā samujjalatārāgaṇena viya gaganaṃ, supupphitakamalakuvalayena viya salilaṃ vanantaraṃ virocittha. Nigrodharukkhassa khandho pakatiyā seto hoti, pattāni nīlāni pakkāni rattāni. Tasmiṃ pana divase sabbo nigrodho suvaṇṇavaṇṇova ahosi.
大迦叶长老看见他〔世尊〕,心想:“这个人将会是我的导师,我就是为了他〔世尊〕才出家的。”从看见他的那一刻起,他〔大迦叶〕就一路躬身前行,在三个地方顶礼,然后说道:“尊者,世尊是我的导师,我是弟子;尊者,世尊是我的导师,我是弟子。”于是世尊对他说:“迦叶,如果你对大地做这样的礼敬,大地也承受不了。而你知道如来有这样广大的功德,你所做的礼敬,连我的一根毫毛都动不了。坐下吧,迦叶,我要把继承权给你。”于是世尊用三番教诫给他〔大迦叶〕授了具足戒。授戒之后,世尊从多子榕树下出发,让长老跟在后面做随行沙门,然后上路了。导师的身体庄严,具足三十二大人相;大迦叶长老则具足七大人相。他〔大迦叶〕就像被系在金色大船后面一样,一步一步紧跟着导师走。导师走了一小段路,就从路上岔开,在一棵树下做出要坐下的样子。长老知道导师想坐下,就把自己那件碎布僧伽梨叠成四层,铺好了。巴利
Mahākassapatthero taṃ disvā ‘‘ayaṃ amhākaṃ satthā bhavissati, imaṃ ahaṃ uddissa pabbajito’’ti diṭṭhaṭṭhānato paṭṭhāya onato gantvā tīsu ṭhānesu vanditvā ‘‘satthā me, bhante, bhagavā, sāvakohamasmi, satthā me, bhante, bhagavā, sāvakohamasmī’’ti (saṃ. ni. 2.154) āha. Atha naṃ bhagavā āha – ‘‘kassapa, sace tvaṃ imaṃ nipaccakāraṃ mahāpathaviyā kareyyāsi, sāpi dhāretuṃ na sakkuṇeyya. Tathāgatassa pana evaṃ guṇamahantataṃ jānatā tayā kato nipaccakāro mayhaṃ lomampi cāletuṃ na sakkoti. Nisīda, kassapa, dāyajjaṃ te dassāmī’’ti. Athassa bhagavā tīhi ovādehi upasampadaṃ adāsi. Datvā ca bahuputtanigrodhamūlato nikkhamitvā theraṃ pacchāsamaṇaṃ katvā maggaṃ paṭipajji. Satthu sarīraṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇavicittaṃ, mahākassapassa sattamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitaṃ, so kañcananāvāya pacchābaddho viya satthu padānupadikaṃ anugañchi. Satthā thokaṃ maggaṃ gantvā maggā okkamma aññatarasmiṃ rukkhamūle nisajjākāraṃ dassesi. Thero ‘‘satthā nisīditukāmo’’ti ñatvā attano paṭapilotikaṃ saṅghāṭiṃ catugguṇaṃ katvā paññapesi.
导师在那里坐下,用手抚摸着那件衣,说道:“迦叶,你这件碎布僧伽梨确实很柔软。”长老明白导师是在说他的僧伽梨柔软,想必是想披上它,就说:“尊者,请世尊披上这件僧伽梨。”“迦叶,那你披什么呢?”“如果能得到世尊的内衣穿,我就披上它,尊者。”世尊说:“迦叶,你能持用这件我受用已久、已经破旧的粪扫衣吗?因为我接受这件粪扫衣的那天,大地以水界为边都震动了。这件佛所曾受用过的旧衣,不是功德微小的人能持用的,只有具足能力、能圆满修行、宿生就是粪扫衣行者的人,才适合持用。”说完,便和长老交换了衣。巴利
Satthā tattha nisīditvā hatthena cīvaraṃ parimajjanto ‘‘mudukā kho tyāyaṃ, kassapa, paṭapilotikā saṅghāṭī’’ti āha (saṃ. ni. 2.154). So ‘‘satthā me saṅghāṭiyā mudubhāvaṃ kathesi, pārupitukāmo bhavissatī’’ti ñatvā ‘‘pārupatu, bhante, bhagavā saṅghāṭi’’nti āha. ‘‘Kiṃ tvaṃ pārupissasi, kassapā’’ti? ‘‘Tumhākaṃ nivāsanaṃ labhanto pārupissāmi, bhante’’ti. ‘‘Kiṃ pana tvaṃ, kassapa, imaṃ paribhogajiṇṇaṃ paṃsukūlaṃ dhāretuṃ sakkhissasi, mayā hi imassa paṃsukūlassa gahitadivase udakapariyantaṃ katvā mahāpathavī kampi, imaṃ buddhaparibhogajiṇṇacīvaraṃ nāma na sakkā parittaguṇena dhāretuṃ, paṭibalenevidaṃ paṭipattipūraṇasamatthena jātipaṃsukūlikena dhāretuṃ vaṭṭatī’’ti vatvā therena saddhiṃ cīvaraṃ parivattesi.
就这样交换了衣服之后,世尊披上长老的衣,长老披上导师的衣。就在那一刻,连没有知觉的大地也仿佛在说:“尊者,您做了一件极难做到的事!过去从来没有过您把自己披的衣和弟子交换的事,我承受不了您的功德。”大地这样说着,震动起来,一直震到水界。长老心里也想:“我已经得到了诸佛受用过的衣,现在还有什么需要再往上求的呢?”他没有生起骄慢,就在导师面前受持了十三头陀支,大约七天还是凡夫,到第八天就证得了与四无碍解一起生起的阿拉汉果。于是导师用“比丘们,迦叶像月亮一样接近各家,身体收摄、心也收摄,总是像新学比丘一样,在各家不冒失”这样的话来称赞他。后来,导师坐在圣众中间时,又说:“比丘们,在我的比丘弟子中,主张头陀行的人里,这位大迦叶最为第一。”把他安立在头陀说者的首位。巴利
Evaṃ cīvaraṃ parivattetvā therassa cīvaraṃ bhagavā pārupi, satthu cīvaraṃ thero. Tasmiṃ khaṇe acetanāpi ayaṃ mahāpathavī ‘‘dukkaraṃ, bhante, akattha, attano pārutacīvaraṃ sāvakena parivattitapubbaṃ nāma nāhosi, ahaṃ tumhākaṃ guṇaṃ dhāretuṃ na sakkomī’’ti vadantī viya udakapariyantaṃ katvā kampi. Theropi ‘‘laddhaṃ me buddhānaṃ paribhogacīvaraṃ, kiṃ me idāni uttari kattabba’’nti unnatiṃ akatvā satthu santikeyeva terasa dhutaguṇe samādāya sattadivasamattaṃ puthujjano ahosi. Aṭṭhame divase saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Atha naṃ satthā ‘‘kassapo, bhikkhave, candūpamo kulāni upasaṅkamati, apakasseva kāyaṃ apakassa cittaṃ niccanavako kulesu appagabbho’’ti (saṃ. ni. 2.146) evamādinā pasaṃsitvā aparabhāge ariyagaṇamajjhe nisinno ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ dhutavādānaṃ yadidaṃ mahākassapo’’ti (a. ni. 1.188, 191) dhutavādānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.
398 398. 世尊将具寿大迦叶安立在这个“第一”的位置上之后,大迦叶已经获得了大弟子的身份。他回忆起自己过去的业,以欢喜的心情开示自己往昔所修的行迹,于是说出“莲华上世尊”等话。其中,“莲华上”是说:那位世尊从母胎出来的时候起,每当他落脚时,脚一踩下,就有十万瓣的红莲花破开大地涌出来。因此他得到了这个名字。“世尊”的意思是:在一切众生群体中,每一类众生修满一百种善行,而世尊修得的善德是这种善行的一百倍。“如如不动者”:于可意与不可意境,皆证得不动不摇之相。“世间依怙入涅槃”:意为作为众生界之依怙处的世尊以五蕴般涅槃而入灭、隐没不见之时。“作礼敬与赞颂”:在包含诸天神的世间中,由于世尊被尊称为“导师”,他们便以“善哉”欢呼踊跃而行礼敬与赞颂。巴利
398. Evaṃ bhagavatā etadaggaṭṭhāne ṭhapito āyasmā mahākassapo mahāsāvakabhāvaṃ patto attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasenaṃ pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa bhagavatotiādimāha. Tattha padumuttarassāti tassa kira bhagavato mātukucchito nikkhamanakālato paṭṭhāya pādānaṃ nikkhepanasamaye akkantakkantapāde satasahassapattā padumā pathaviṃ bhinditvā uṭṭhahiṃsu. Tasmāssa taṃ nāmaṃ ahosi. Sakalasattanikāyesu ekekena satasatapuññe kate tassa puññassa sataguṇapuññānaṃ katattā bhagavatoti attho. Lokajeṭṭhassa tādinoti sattalokassa padhānabhūtassa iṭṭhāniṭṭhesu akampiyabhāvaṃ pattattā tādino. Nibbute lokanāthamhīti sattalokassa paṭisaraṇabhūte bhagavati khandhaparinibbānena parinibbute, adassanaṃ gateti attho. Pūjaṃ kubbanti santhunoti sadevakassa lokassa sāsanato ‘‘satthā’’ti laddhanāmassa bhagavato sādhukīḷaṃ kīḷantā pūjaṃ karontīti sambandho.
399 人们为火葬而堆柴成堆,从四面八方带着欢喜和满足,以各种方式作供养,这就是“人们堆火”的意思。当那些人心生紧迫感、感到恐惧时,我的喜悦和欢笑就生起、显现了。巴利
399.Aggiṃcinantī janatāti janasamūhā āḷāhanatthāya aggiṃ cinantā rāsiṃ karontā āsamantato moditā santuṭṭhā pakārena moditā santuṭṭhā pūjaṃ karontīti sambandho. Tesusaṃvegajātesūti tesu janasamūhesu saṃvegappattesu utrāsaṃ labhantesu me mayhaṃ pīti hāso udapajjatha pātubhavīti attho.
400 把亲戚朋友召集到一起,意思是把我的亲戚和朋友们聚拢起来,汇成一群。大精进的世尊已经入般涅槃,隐没不见了——我说了这句话。来吧,我们一起做供养吧!这里的 handa 是表示催促、放开的虚词,意思是:因为这个缘故,我们所有聚在一起的人,一起来做供养。seti 也是虚词。巴利
400.Ñātimitte samānetvāti mama bandhusahāye samānetvā rāsiṃ katvā. Mahāvīro bhagavā parinibbuto adassanaṃ agamāsīti idaṃ vacanaṃ abraviṃ kathesinti sambandho. Handa pūjaṃ karomaseti handāti vossaggatthe nipāto, tena kāraṇena mayaṃ sabbe samāgatā pūjaṃ karomāti attho. Seti nipāto.
401 他们回答“善哉”之后,意思是:我的这些亲戚朋友听到“善哉”这句话——也就是“殊妙”“美好”——之后,接受了我的话,就为我生起了更多、更增上的欢笑和喜悦。巴利
401.Sādhūti te paṭissutvāti te mama ñātimittā sādhu iti sundaraṃ bhaddakaṃ iti paṭisuṇitvā mama vacanaṃ sampaṭichitvā me mayhaṃ bhiyyo atirekaṃ hāsaṃ pītiṃ janiṃsu uppādesunti attho.
402 于是,为了展示自己积集的福德,他说出了“于佛陀世间依怙”等话。这里的前后关联是:那座供养殿高一百肘,巍然耸立,宽一百五十肘,升在虚空中,珍贵而精制,以美妙的方式建造;我亲自去做,也让别人去做,积起了福德聚、福德堆。巴利
402. Tato attano katapuññasañcayaṃ dassento buddhasmiṃ lokanāthamhītiādimāha. Satahatthaṃ uggataṃ ubbiddhaṃ diyaḍḍhahatthasataṃ vitthataṃ, vimānaṃ nabhasi ākāse uggataṃ agghiyaṃ, sukataṃ sundarākārena kataṃ, katvā kāretvā ca puññasañcayaṃ puññarāsiṃ kāhāsiṃ akāsinti sambandho.
403 在那里造作了供养物,意思是在那个供养塔庙的地方,用棕榈叶和棕榈叶条装饰得五彩斑斓、庄严辉煌,造作了供养物。自己造作,也让人造作之后,使自己的心清净生信,然后供养那座最上的塔庙——也就是安放佛陀舍利的最殊胜塔庙。这里的关联是这样。巴利
403.Katvāna agghiyaṃ tatthāti tasmiṃ cetiyapūjanaṭṭhāne tālapantīhi tālapāḷīhi cittitaṃ sobhitaṃ agghiyaṃ katvāna kāretvā ca sakaṃ cittaṃ attano cittaṃ pasādetvā cetiyaṃ pūjayuttamanti uttamaṃ buddhadhātunidhāpitaṃ cetiyaṃ pūjayinti sambandho.
404 404. 为了显示那座塔庙的广大威力,他说了“如火堆”等话。其中,“如火堆”的意思是:那座塔庙就像虚空中燃烧的大火堆、大火聚一样,以七宝闪耀;又像开满花朵、盛放绽放的沙罗树王;在虚空中,像因陀罗柱,又像彩虹,向四方照耀、闪烁。应当这样连接理解。巴利
404. Tassa cetiyassa mahimaṃ dassento aggikkhandhovātiādimāha. Tattha aggikkhandhovāti ākāse jalamāno aggikkhandhova aggirāsi iva taṃ cetiyaṃ sattahi ratanehi jalati phullito vikasitapuppho sālarukkharājā iva ākāse indalaṭṭhīva indadhanu iva ca catuddisā catūsu disāsu obhāsati vijjotatīti sambandho.
405 在那里让心生出净信:在那光芒闪耀的舍利室中,让自己的心清净、生起欢喜;凭着这份心的净信,造作了许多种种不同的善业福德。随后,我忆念起“在舍利室和教法中,我造了这么多福德”,命终之后,就像从睡梦中醒来一样,我投生到了三十三天。巴利
405.Tatthacittaṃ pasādetvāti tasmiṃ jotamānadhātugabbhamhi cittaṃ manaṃ pasādetvā somanassaṃ katvā tena cittappasādena bahuṃ anekappakāraṃ kusalaṃ puññaṃ katvāna ‘‘dhātugabbhe ca sāsane ca ettakāni puññāni mayā katānī’’ti evaṃ puññakammaṃ saritvāna kālaṃkatvā tidasaṃ tāvatiṃsabhavanaṃ suttappabuddho viya ahaṃ upapajjiṃ jātoti sambandho.
406 406. 为了显示自己在所生的天界中获得的福报,他说了“千乘”等话。其中,他站在由一千匹信度骏马所牵引的天车之上。意思是:我的宫殿以七层地基善加构建,高耸、挺拔、巍峨。巴利
406. Attano uppannadevaloke laddhasampattiṃ dassento sahassayuttantiādimāha. Tattha hayavāhiṃ sindhavasahassayojitaṃ dibbarathaṃ adhiṭṭhito. Sattahi bhūmīhi saṃ suṭṭhu uggataṃ ubbiddhaṃ uccaṃ mayhaṃ bhavanaṃ vimānaṃ ahosīti attho.
407 在那座天宫里,有一千座全部由黄金打造、通体纯金的尖顶宫殿。“有”就是“存在”的意思。它们以自己的威力和自身威能,照亮并闪耀着全部十个方向——这就是整句的关联。巴利
407. Tasmiṃ vimāne sabbasovaṇṇamayā sakalasovaṇṇamayāni kūṭāgārasahassāni ahuṃ ahesunti attho. Sakatejena attano ānubhāvena sabbā dasa disā pabhāsayaṃ obhāsentāni jalanti vijjotantīti sambandho.
408 在那座我所化现的天宫里,还有别的凸出回廊和正殿。它们是什么造成的呢?是红珊瑚和红宝石造成的。那时,那些凸出回廊也以光芒照亮四方。巴利
408. Tasmiṃ mayhaṃ pātubhūtavimāne aññepi niyyūhā pamukhasālāyo santi vijjanti. Kiṃ bhūtā? Lohitaṅgamayā rattamaṇimayā tadā tepi niyyūhā catasso disā ābhāya pabhāya jotantīti sambandho.
410 我在整个六天界的一切天人之中都是超胜的,我战胜他们。若问“这是谁的果报?”意思是:这就是我所造福德业的果报。巴利
410.Sabbedeve sakalachadevaloke deve abhibhomi abhibhavāmi. Kassa phalanti ce? Mayā katassa puññakammassa idaṃ phalanti attho.
411 接着,为了说明人所获得的成就,他讲了“在六万劫时”这一段。其中意思是:从这一劫往下算,在第六万劫的开头,我曾是名叫乌比达的转轮王,统治四大洲,威震四方,战胜了一切敌人,住在土地上,治理国家。巴利
411. Tato manussasampattiṃ dassento saṭṭhikappasahassamhītiādimāha. Tattha ito kappato heṭṭhā saṭṭhisahassakappamatthake cāturanto catumahādīpavanto vijitāvī sabbaṃ paccatthikaṃ vijitavanto ahaṃ ubbiddho nāma cakkavattī rājā hutvā pathaviṃ āvasiṃ rajjaṃ kāresinti sambandho.
412-4 同样,在贤劫中——因为这一劫有五位佛陀出现,所以叫贤劫——我三十次,也就是三十生,成为四大洲的主宰、最上者,具足轮宝等七宝,精勤于自己的事业,喜好并践行十种王法的转轮王。接着为了显示他做转轮王时所享受的成就,说了“那里也有我的宫殿”等话。其中,在那转轮王的国土里,我的宫殿像因陀罗柱一样高耸,像闪电一样在空中闪耀,有七层等种种高低不同的构造,长与高各二十四由旬,宽十二由旬。因为一切人的心都被它吸引,所以这座城叫“喜乐城”。并说明:这座城有坚固的城墙和城门,有的高十二肘,有的高三十肘。巴利
412-4.Tatheva bhaddake kappeti pañcabuddhapaṭimaṇḍitattā bhaddake nāma kappe. Tiṃsakkhattuṃ tiṃsajātiyā catudīpamhi issaro padhāno cakkaratanādīhi sattahi ratanehi sampanno samaṅgībhūto sakakammābhiraddho attano kamme dasa rājadhamme abhiraddho allīno cakkavattī rājā amhī ahosinti sambandho. Attano cakkavattikāle anubhūtasampattiṃ dassento ‘‘tatthāpi bhavanaṃ mayha’’ntiādimāha. Tattha tasmiṃ cakkavattirajjamhi mayhaṃ bhavanaṃ mama pāsādaṃ indalaṭṭhīva uggataṃ ākāse ṭhitavijjotamānā vijjullatā iva uggataṃ sattabhūmikādibhedehi uccaṃ āyāmato dīghato ca uccato ca catuvīsatiyojanaṃ vitthārato dvādasayojanaṃ ahosīti sambandho. Sabbesaṃ janānaṃ manaṃ allīnabhāvena rammaṇaṃ nāma nagaraṃ ahosīti attho. Daḷhehi dvādasahatthehi vā tiṃsahatthehi vā uccehi pākāratoraṇehi sampannanti dasseti.
415-20 从那里再一半,就是二百五十由旬,这是意思。所谓“放入二十五”,意思是二十五个店铺紧密相连、中间没有间断的街道划分。所谓“生于婆罗门族”,就是出生在婆罗门家庭,生得好。其余部分因为前面已经说过,所以很容易理解。巴利
415-20.Tadaḍḍhakaṃ tato aḍḍhakaṃ aḍḍhatiyasatayojananti attho. Pakkhittā paṇṇavīsatīti vīsatiāpaṇapakkhittaṃ nirantaraṃ vīthiparicchedanti attho. Brāhmaññakulasambhūtoti brāhmaṇakule sujāto. Sesaṃ vuttanayattā suviññeyyamevāti.
3-4. 阿那律长老譬喻的注疏。巴利
3-4. Anuruddhattheraapadānavaṇṇanā
“善慧世尊”等语,是尊者阿那律长老的譬喻(阿波陀那)。这位长老在过去诸佛那里积集了善行,在一次次生命中不断积聚能导向解脱的福德。在莲华上世尊的时代,他出生在一个富足丰饶的居士家庭。成年后,有一天他前往精舍,在世尊面前听法,看到世尊把一位比丘安立为天眼第一,自己也发愿想要得到那个位置。于是他为有十万比丘围绕的世尊举办了七天大布施,到第七天,把最上等的衣服供养给世尊和比丘僧团,然后发了愿。世尊看到他没有任何障碍、必定成就,就授记说:“未来在乔达摩正自觉者的教法中,你将成为天眼第一。”他也在那里继续修福。世尊般涅槃后,在那座七由旬高的黄金塔处,他用许多铜盆、灯树和灯盏,心中作意“愿这成为天眼智的助缘”,举行了盛大的燃灯供养。就这样,他一生修福,在天界和人间流转。到了迦叶世尊的时代,他出生在波罗奈的一个居士家庭。长大成人后,世尊已般涅槃,众人建好了一座一由旬高的黄金塔。他把许多铜盆装满熟酥,每盆中间各放一块糖团,让盆口一个接一个相触,绕着塔摆了一圈。他自己拿的铜盆也装满熟酥,点燃一千支灯芯,顶在头上,整夜绕着塔行走。巴利
Sumedhaṃbhagavantāhantiādikaṃ āyasmato anuruddhattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle vibhavasampanne kuṭumbikakule nibbatti. Vayappatto ekadivasaṃ vihāraṃ gantvā satthu santike dhammaṃ suṇanto satthārā ekaṃ bhikkhuṃ dibbacakkhukānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ dānaṃ patthetvā satasahassabhikkhuparivārassa bhagavato sattāhaṃ mahādānaṃ pavattetvā sattame divase bhagavato bhikkhusaṅghassa ca uttamāni vatthāni datvā paṇidhānaṃ akāsi. Satthāpissa anantarāyena samijjhanabhāvaṃ disvā ‘‘anāgate gotamassa sammāsambuddhassa sāsane dibbacakkhukānaṃ aggo bhavissatī’’ti byākāsi. Sopi tattha puññāni karonto satthari parinibbute sattayojanike kanakathūpe bahukaṃsapātiyo dīparukkhehi dīpakapallikāhi ca ‘‘dibbacakkhuñāṇassa upanissayo hotū’’ti uḷāraṃ dīpapūjaṃ akāsi. Evaṃ yāvajīvaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto kassapassa bhagavato kāle bārāṇasiyaṃ kuṭumbikagehe nibbattitvā viññutaṃ patto satthari parinibbute niṭṭhite yojanike kanakathūpe bahukaṃsapātiyo sappimaṇḍassa pūretvā majjhe ca ekekaṃ guḷapiṇḍaṃ ṭhapetvā mukhavaṭṭiyā mukhavaṭṭiṃ phusāpento cetiyaṃ parikkhipāpesi. Attanā gahitakaṃsapātiṃ sappimaṇḍassa pūretvā sahassavaṭṭiyo jālāpetvā sīse ṭhapetvā sabbarattiṃ cetiyaṃ anupariyāyi.
他这样在那一世也尽形寿行善,之后投生到天界。在天界住满天寿后,从那里命终。当时佛陀还没有出世,他又投生在波罗奈的一户贫苦人家,名叫“安那婆罗”。他在一位名叫须摩那长者的家中做工维持生活。有一天,他看见一位名叫优波离咤的独觉佛,从灭尽定中出定,从香山以神通从空中来到波罗奈门,降落后披好袈裟,在城中挨家挨户乞食。他见了之后,心里生起清净的信心,就接过独觉佛的钵,把自己留着吃的那份饭放进钵里,想要布施给这位独觉佛。他的妻子也把自己那份饭放了进去。他拿过去,交到独觉佛手中。独觉佛接受后,作了随喜祝福就离开了。那天,住在须摩那长者伞盖上的天神高声随喜赞叹说:“啊,这布施!这是无上的布施!已在优波离咤那里好好地建立了!”须摩那长者听到后,心想:“能让天神这样随喜赞叹,这才是最殊胜的布施啊!”于是便向安那婆罗请求分享这份功德。安那婆罗就把功德回向给了他。须摩那长者因此满心欢喜,给了他一千金币,并说:“从今以后,你不用再亲手做苦工了。去建一座像样的房子,安心常住吧。”巴利
Evaṃ tasmimpi attabhāve yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devaloke nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto anuppanne buddhe bārāṇasiyaṃyeva duggatakule nibbatti, ‘‘annabhāro’’tissa nāmaṃ ahosi. So sumanaseṭṭhissa nāma gehe kammaṃ karonto jīvati. Ekadivasaṃ so upariṭṭhaṃ nāma paccekabuddhaṃ nirodhasamāpattito vuṭṭhāya gandhamādanapabbatato ākāsenāgantvā bārāṇasīnagaradvāre otaritvā cīvaraṃ pārupitvā nagare piṇḍāya carantaṃ disvā pasannamānaso pattaṃ gahetvā attano atthāya ṭhapitaṃ bhāgabhattaṃ patte pakkhipitvā paccekabuddhassa dātukāmo ārabhi. Bhariyāpissa attano bhāgabhattañca tattheva pakkhipi. So taṃ netvā paccekabuddhassa hatthe ṭhapesi. Paccekabuddho taṃ gahetvā anumodanaṃ katvā pakkāmi. Taṃ divasaṃ sumanaseṭṭhissa chatte adhivatthā devatā – ‘‘aho dānaṃ, paramadānaṃ, upariṭṭhe suppatiṭṭhita’’nti mahāsaddena anumodi. Taṃ sutvā sumanaseṭṭhi – ‘‘evaṃ devatāya anumoditaṃ idameva uttamadāna’’nti cintetvā tattha pattiṃ yāci. Annabhāro pana tassa pattiṃ adāsi. Tena pasannacitto sumanaseṭṭhi tassa sahassaṃ datvā ‘‘ito paṭṭhāya tuyhaṃ sahatthena kammakaraṇakiccaṃ natthi, patirūpaṃ gehaṃ katvā niccaṃ vasāhī’’ti āha.
因为从灭尽定中出来的独觉佛,接受他布施的饭团,当天就能产生广大的果报,所以须摩那长者去国王那里时,就带着他去了。国王却以敬重的目光看着他。长者说:“大王,这个人确实值得一看。”于是就把当时那人所做的善业,以及自己也曾给他一千金币的事告诉了国王。国王听后很满意,给了他一千金币,并命令他说:“你在某个地方建座房子住下吧。”就给他指定了建房的地址。他让人清理那块地时,许多巨大的宝藏罐子从地里冒了出来。他看到后报告了国王。国王让人把所有财宝取出来堆成一堆,看后问道:“这么多财宝,这城里谁家有?”回答说:“谁家也没有,陛下。”国王便说:“那么,从今天起,这个安那婆罗在这城里就叫大财主长者吧。”当天就为他升起了长者伞盖。巴利
Yasmā nirodhasamāpattito vuṭṭhitassa paccekabuddhassa dinnapiṇḍapāto taṃ divasameva uḷāravipāko hoti, tasmā sumanaseṭṭhi rañño santikaṃ gacchanto taṃ gahetvā agamāsi. Rājā pana taṃ ādaravasena olokesi. Seṭṭhi – ‘‘mahārāja, ayaṃ oloketabbayuttoyevā’’ti vatvā tadā tena katakammaṃ attanāpissa sahassadinnabhāvañca kathesi. Taṃ sutvā rājā tassa tussitvā sahassaṃ datvā ‘‘asukasmiṃ ṭhāne gehaṃ katvā vasāhī’’ti gehaṭṭhānamassa āṇāpesi. Tassa taṃ ṭhānaṃ sodhāpentassa mahantā mahantā nidhikumbhiyo uṭṭhahiṃsu. So tā disvā rañño ārocesi. Rājā sabbaṃ dhanaṃ uddharāpetvā rāsikataṃ disvā – ‘‘ettakaṃ dhanaṃ imasmiṃ nagare kassa gehe atthī’’ti pucchi. ‘‘Na kassaci, devā’’ti. ‘‘Tena hi ayaṃ annabhāro imasmiṃ nagare mahādhanaseṭṭhi nāma hotū’’ti taṃ divasameva tassa seṭṭhichattaṃ ussāpesi.
他做长者的时候,一辈子都在行善,死后投生到天界。在天界和人间长久地轮转之后,在我们世尊即将降生的那个时期,他在迦毗罗卫城白饭王的释迦族家中投胎。他出生后,被取名为阿那律。他是摩诃男的弟弟,也就是世尊叔父的儿子。他天生极其娇贵,福报极大,连饭食都只出现在金盘里。有一天,他母亲心想:“我儿子连‘没有’这个词都不知道,我得让他知道。”于是她让人拿一个空金盘,用另一个金盘盖住,给他送去。半路上,天神用天界的糕点把空盘填满了。这位福报极大的人,在三季各自相应的三座宫殿里,被盛装打扮的舞女们围绕着,像天神一样享受着极大的富贵。巴利
So seṭṭhi hutvā yāvajīvaṃ kalyāṇakammaṃ katvā devaloke nibbatto, dīgharattaṃ devamanussesu saṃsaritvā amhākaṃ bhagavato uppajjanakakāle kapilavatthunagare sukkodanasakkassa gehe paṭisandhiṃ gaṇhi. Tassa jātassa anuruddhoti nāmaṃ akaṃsu. So mahānāmasakkassa kaniṭṭhabhātā bhagavato cūḷapitu putto paramasukhumālo mahāpuñño ahosi. Suvaṇṇapātiyaṃyeva cassa bhattaṃ uppajji. Athassa mātā ekadivasaṃ ‘‘mama putto natthīti padaṃ na jānāti, taṃ jānāpessāmī’’ti cintetvā ekaṃ suvaṇṇapātiṃ tucchakaṃyeva aññāya suvaṇṇapātiyā pidahitvā tassa pesesi, antarāmagge devatā taṃ, dibbapūvehi pūresuṃ. Evaṃ mahāpuñño tiṇṇaṃ utūnaṃ anucchavikesu tīsu pāsādesu alaṅkatanāṭakitthīhi parivuto devo viya mahāsampattiṃ anubhavi.
我们的菩萨那时也从兜率天去世,投生到净饭大王的王后腹中,渐渐长大,在家中度过了二十九年,然后出家修行。他次第修行,最终在菩提树下证得一切知智,在菩提座处度过七个七天,随后到仙人堕处鹿野苑转法轮,利益世间众生,然后前往王舍城,住在竹林园中。那时,净饭大王心想:“听说我儿子已经到了王舍城。去吧,去把我儿子请回来。”于是派了十位大臣,每人带着上千随从。这些人全都以“善来,比丘”的方式出家成了比丘。后来,优陀夷长老请求世尊外出游化,世尊便由两万漏尽比丘围绕,离开王舍城,来到迦毗罗卫城。在亲族聚会上,世尊示现种种神变,宣说了配合神变的法义,让大众饮下不死甘露。第二天,世尊拿着衣钵站在城门口,心中思惟:“诸佛回到故乡,有什么惯例?”知道“次第乞食是惯例”后,就开始次第乞食。净饭王听说“你儿子在乞食”,急忙赶来,在半路上听了法,然后把世尊请进自己宫中,做了盛大的供养和礼敬。世尊在那里做了应当做的摄受亲族之事,度罗睺罗王子出家。不久之后,世尊离开迦毗罗卫城,在末罗国游化,到了阿努毕亚芒果园。巴利
Amhākampi bodhisatto tasmiṃ samaye tusitapurā cavitvā suddhodanamahārājassa aggamahesiyā kucchimhi nibbattitvā anukkamena vuddhippatto ekūnatiṃsa vassāni agāramajjhe vasitvā mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā anukkamena paṭividdhasabbaññutaññāṇo bodhimaṇḍe sattasattāhaṃ vītināmetvā isipatane migadāye dhammacakkaṃ pavattetvā lokānuggahaṃ karonto rājagahaṃ gantvā veḷuvane vihāsi. Tadā suddhodanamahārājā – ‘‘putto kira me rājagahaṃ anuppatto; gacchatha, bhaṇe, mama puttaṃ ānethā’’ti sahassasahassaparivāre dasa amacce pesesi. Te sabbe ehibhikkhupabbajjāya pabbajiṃsu. Tesu udāyittherena cārikāgamanaṃ āyācito bhagavā vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto rājagahato nikkhamitvā kapilavatthupuraṃ gantvā ñātisamāgame anekāni pāṭihāriyāni dassetvā pāṭihāriyavicittaṃ dhammadesanaṃ kathetvā mahājanaṃ amatapānaṃ pāyetvā dutiyadivase pattacīvaramādāya nagaradvāre ṭhatvā ‘‘kiṃ nu kho kulanagaraṃ āgatānaṃ sabbabuddhānaṃ āciṇṇa’’nti āvajjamāno ‘‘sapadānaṃ piṇḍāya caraṇaṃ āciṇṇa’’nti ñatvā sapadānaṃ piṇḍāya carati. Rājā ‘‘putto te piṇḍāya caratī’’ti sutvā turitaturito āgantvā antaravīthiyaṃ dhammaṃ sutvā attano nivesanaṃ pavesetvā mahantaṃ sakkārasammānaṃ akāsi. Bhagavā tattha kattabbaṃ ñātisaṅgahaṃ katvā rāhulakumāraṃ pabbājetvā nacirasseva kapilavatthunagarato mallaraṭṭhe cārikaṃ caramāno anupiyambavanaṃ pāpuṇi.
那时,净饭大王把释迦族人召集起来,说道:“如果我的儿子继续在家生活,他会成为转轮王,具足七宝,有刹帝利大众围绕;我的孙子罗睺罗王子也会和刹帝利大众一起随侍在他身边。你们也应当明白这个道理。如今我的儿子已经成佛,他的随从也应该是刹帝利。你们每家各送一个男孩出家吧。”这话一说完,当即就有八万两千名刹帝利青年一起出家了。巴利
Tasmiṃ samaye suddhodanamahārājā sākiyagaṇaṃ sannipātetvā āha – ‘‘sace mama putto agāraṃ ajjhāvasissa, rājā abhavissa cakkavattī sattaratanasampanno khattiyagaṇaparivāro, nattāpi me rāhulakumāro khattiyagaṇena saddhiṃ taṃ parivāretvā acarissa, tumhepi etamatthaṃ jānātha. Idāni pana mama putto buddho jāto, khattiyāvāssa parivārā hontu, tumhe ekekakulato ekekaṃ dārakaṃ dethā’’ti. Evaṃ vutte ekappahāreneva dveasītisahassakhattiyakumārā pabbajiṃsu.
那时,释迦族的家主摩诃男来到自己的弟弟阿那律·释迦面前,对他说:“亲爱的阿那律,如今一位又一位出身显赫的释迦族青年都跟随世尊出家了,从在家走向了出家。可是我们家族里,还没有一个人从在家走向出家。所以,要么你出家,要么我出家吧。”阿那律听了这话,对居家生活生不起任何喜乐,于是自己作为第七人,从在家走向了出家。他出家的详细过程,在《破僧犍度》(律藏·小品330节起)中已有记载。到了阿努毕亚之后,在他们出家后,就在那个雨安居期间,跋提长老证得阿拉汉果,阿那律长老修成天眼,提婆达多修成八种定,阿难长老安立于入流果,跋古长老和金毗罗长老后来才证得阿拉汉果。所有这些长老,在他们各自成就的方面,过去所发的誓愿和志向都会显现出来。这位阿那律长老从法将(舍利弗尊者)那里领受了禅修业处,前往支提国的东竹林修习沙门道法。他思惟了七项大人之思惟,到第八项时感到疲劳。世尊知道“阿那律在第八项大人之思惟上感到疲劳”,心想“我要满他的愿”,于是去到那里,坐在为他敷设的殊胜佛座上,为他圆满解说了第八项大人之思惟,又开示了以四种资具知足之修习为庄严的圣种大道,然后从空中飞起,回到了跋沙迦林。巴利
Tasmiṃ samaye mahānāmo sakko kuṭumbasāmiko, so attano kaniṭṭhaṃ anuruddhaṃ sakkaṃ upasaṅkamitvā etadavoca – ‘‘etarahi, tāta anuruddha, abhiññātā abhiññātā sakyakumārā bhagavantaṃ pabbajitaṃ anupabbajanti, amhākañca kulā natthi koci agārasmā anagāriyaṃ pabbajito, tena hi tvaṃ vā pabbajāhi, ahaṃ vā pabbajissāmī’’ti. Taṃ sutvā anuruddho gharāvāse ruciṃ akatvā attasattamo agārasmā anagāriyaṃ pabbajito. Tassa pabbajjānukkamo saṅghabhedakakkhandhake (cūḷava. 330 ādayo) āgatoyeva. Evaṃ anupiyaṃ gantvā pabbajitesu pana tesu tasmiṃyeva antovasse bhaddiyatthero arahattaṃ pāpuṇi, anuruddhatthero dibbacakkhuṃ nibbattesi, devadatto aṭṭha samāpattiyo nibbattesi, ānandatthero sotāpattiphale patiṭṭhāsi, bhagutthero ca kimilatthero ca pacchā arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Tesaṃ sabbesampi therānaṃ attano attano āgataṭṭhānesu pubbapatthanābhinīhāro āvi bhavissati. Ayaṃ anuruddhatthero dhammasenāpatissa santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā cetiyaraṭṭhe pācīnavaṃsadāyaṃ gantvā samaṇadhammaṃ karonto satta mahāpurisavitakke vitakkesi, aṭṭhame kilamati. Satthā ‘‘anuruddho aṭṭhame mahāpurisavitakke kilamatī’’ti ñatvā ‘‘tassa saṅkappaṃ pūressāmī’’ti tattha gantvā paññattavarabuddhāsane nisinno aṭṭhamaṃ mahāpurisavitakkaṃ pūretvā catupaccayasantosabhāvanārāmapaṭimaṇḍitaṃ mahāariyavaṃsapaṭipadaṃ kathetvā ākāse uppatitvā bhesakalāvanameva gato.
长老在如来刚离开时,就成了具足三明、漏尽的大阿拉汉。他心里想:“导师知道我的心意后前来,为我圆满了第八项大人之思惟,并把它赐给了我。我的愿望如今已经实现。”于是,他针对诸佛的说法教导以及自己所证悟的法,说出了这些优陀那偈颂:巴利
Thero tathāgate gatamatteyeva tevijjo mahākhīṇāsavo hutvā ‘‘satthā mayhaṃ manaṃ jānitvā āgantvā aṭṭhamaṃ mahāpurisavitakkaṃ pūretvā adāsi, so ca me manoratho matthakaṃ patto’’ti buddhānaṃ dhammadesanaṃ attano ca paṭivedhadhammaṃ ārabbha imā udānagāthā abhāsi –
导师知道了我心里的想法,这位世间无上的导师,
以意所成之身,依神通而接近。
当我心里生起这个念头时,他就进一步为我开示。
佛陀乐于无戏论,也开示了无戏论之法。
“ 我明白了那个法之后,就满心欢喜地安住在佛陀的教法里。
三明已经证得,佛陀的教法已经完成。”巴利
‘‘Mama saṅkappamaññāya, satthā loke anuttaro; Manomayena kāyena, iddhiyā upasaṅkami. ‘‘Yadā me ahu saṅkappo, tato uttari desayi; Nippapañcarato buddho, nippapañcamadesayi. ‘‘Tassāhaṃ dhammamaññāya, vihāsiṃ sāsane rato; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti. (theragā. 901-903);
后来,导师住在祇园大寺时,把他安立在第一的位置上,说:“在具足天眼的比丘中,阿那律是第一。”巴利
Atha naṃ aparabhāge satthā jetavane mahāvihāre viharanto ‘‘dibbacakkhukānaṃ bhikkhūnaṃ anuruddho aggo’’ti (a. ni. 1.192) aggaṭṭhāne ṭhapesi.
421 421. 他这样从世尊那里得到天眼通第一的位置后,忆起自己过去的业,就以喜悦之情宣说自己过去所修的本行事迹,开头说“我见到善慧世尊……”等等。其中,“善慧”:那位世尊具备殊胜的安立智、道果智、观智以及四无碍解等被称为“慧”的功德,所以是善慧。那位善慧者,因为具足福德,所以是世尊,是世间最尊贵、最上、最精进者,最先从轮回中出来,是众人的领袖和引导者,远离人群聚集,已离喧闹,住在独处——我见到了这样安住独处的世尊。这是文句的连接关系。巴利
421. Evaṃ so bhagavato santikā dibbacakkhukānaṃ aggaṭṭhānaṃ labhitvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumedhaṃ bhagavantāhantiādimāha. Tattha sundarā upaṭṭhāpanapaññā maggaphalapaññā vipassanāpaññā catupaṭisambhidādisaṅkhātā medhā yassa bhagavato so sumedho, taṃ sumedhaṃ bhāgyasampannattā bhagavantaṃ lokassa jeṭṭhaṃ seṭṭhaṃ padhānabhūtaṃ saṃsārato paṭhamaṃ niggataṃ narānaṃ āsabhaṃ purecārikaṃ vūpakaṭṭhaṃ vivekabhūtaṃ gaṇasaṅgaṇikārāmato apagataṃ viharantaṃ ahaṃ addasanti sambandho.
422 422. 因为一切法都是自己觉悟的,所以称为正自觉者。“走近后”就是走到附近、来到近旁的意思。“合掌后”就是把十指并拢放在头顶上,就是这个意思。剩下的内容意思都很浅显易懂。巴利
422. Sabbadhammānaṃ sayameva buddhattā sambuddhaṃ, upagantvāna samīpaṃ gantvāti attho. Añjaliṃ paggahetvānāti dasaṅgulipuṭaṃ muddhani katvāti attho. Sesaṃ uttānatthameva.
430 “白天和夜晚都能看见”:意思是,当他投生到天界或人界的时候,用肉眼就能看见四周一由旬之内的一切。巴利
430.Divā rattiñca passāmīti tadā devaloke ca manussaloke ca uppannakāle maṃsacakkhunā samantato yojanaṃ passāmīti attho.
431 “以智见千世界”:意思是用智慧之眼看见一千个轮围世界。“在导师的教法中”:这里指的是如今乔达摩世尊的教法。“供灯布施、供养灯烛,得此果报”:意思是靠供灯这个果报,证得天眼,得到并生起了天眼。巴利
431.Sahassalokaṃ ñāṇenāti paññācakkhunā sahassacakkavāḷaṃ passāmīti attho. Satthu sāsaneti idāni gotamassa bhagavato sāsane. Dīpadānassa dīpapūjāya idaṃ phalaṃ, iminā phalena dibbacakkhuṃ anuppatto paṭiladdho uppādesinti attho.
富楼那·满慈子长老譬喻注巴利
3-5. Puṇṇamantāṇiputtattheraapadānavaṇṇanā
“通晓圣典、持咒”等语,是具寿富楼那·满慈子长老的譬喻。
这位长老在过去诸佛那里曾积集善行,在一次次投生中不断积累能导向解脱的福业。在莲华上佛出世之前很久,他就出生在天鹅城的一个婆罗门富豪家庭,渐渐长大成人。后来,莲华上佛出世,为那些能够被度化的人说法时,他按照前面所说的方式,和大众一起来到精舍,坐在人群边上听法。他看见导师把一位比丘安置在说法第一的位置上,心里就想:“我将来也应该成为这样的人。”说法结束后,大众起身,他上前邀请佛陀,并像前面所说的那样做了盛大的供养,然后对世尊这样说:“尊者,我以这个功德不希求别的什么成就,只希望就像这位比丘在第七天被您亲自安置在说法第一的位置上那样,我将来也能在某一位佛陀的教法中,成为说法第一的人。”他这样发了愿。导师观察未来,看到他的愿望能够实现,就授记说:“在未来十万劫之后,将会有一位名叫乔达摩的佛陀出世,你会在他的教法中出家,成为说法第一的人。”巴利
Ajjhāyakomantadharotiādikaṃ āyasmato puṇṇassa mantāṇiputtattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato uppattito puretarameva haṃsavatīnagare brāhmaṇamahāsālakule nibbattitvā anukkamena viññutaṃ patto. Aparabhāge padumuttare bhagavati uppajjitvā bodhaneyyānaṃ dhammaṃ desente heṭṭhā vuttanayena mahājanena saddhiṃ vihāraṃ gantvā parisapariyante nisīditvā dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ dhammakathikānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā ‘‘mayāpi anāgate evarūpena bhavituṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā desanāvasāne uṭṭhitāya parisāya satthāraṃ upasaṅkamitvā nimantetvā heṭṭhā vuttanayena mahāsakkāraṃ katvā bhagavantaṃ evamāha – ‘‘bhante, ahaṃ iminā adhikārena na aññaṃ sampattiṃ patthemi, yathā paneso bhikkhu sattamadivasamatthake tumhehi dhammakathikānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapito, evaṃ ahampi anāgate ekassa buddhassa sāsane dhammakathikānaṃ aggo bhaveyya’’nti patthanaṃ akāsi. Satthā anāgataṃ oloketvā tassa patthanāya samijjhanabhāvaṃ disvā ‘‘anāgate kappasatasahassamatthake gotamo nāma buddho uppajjissati, tassa sāsane pabbajitvā tvaṃ dhammakathikānaṃ aggo bhavissasī’’ti byākāsi.
他尽自己一生行善,死后在十万劫中积累福德资粮,在天界和人间不断轮回。到了我们世尊的时代,他在迦毗罗卫城附近一个叫多那婆罗门村的婆罗门富豪家里,作为憍陈如长老的外甥出生了。人们给他取名叫富楼那。当导师证得正等觉、转起殊胜法轮之后,逐渐住在王舍城附近时,他在憍陈如长老座下出家,受了具足戒,精进用功,把出家人该做的一切都做到了圆满。他心想“我要去见十力尊”,就和舅舅长老一起来到导师面前,但在迦毗罗卫附近就停了下来,如理作意地修行,不久便让观成熟,证得了阿拉汉果。巴利
So yāvatāyukaṃ kalyāṇakammaṃ katvā tato cuto kappasatasahassaṃ puññasambhāraṃ sambharanto devamanussesu saṃsaritvā amhākaṃ bhagavato kāle kapilavatthunagarassa avidūre doṇavatthunāmake brāhmaṇagāme brāhmaṇamahāsālakule aññāsikoṇḍaññattherassa bhāgineyyo hutvā nibbatti. Tassa puṇṇoti nāmaṃ akaṃsu. So satthari abhisambodhiṃ patvā pavattitavaradhammacakke anukkamena rājagahaṃ upanissāya viharante aññāsikoṇḍaññassa santike pabbajitvā laddhūpasampado padhānamanuyuñjanto sabbaṃ pabbajitakiccaṃ matthakaṃ pāpetvā ‘‘dasabalassa santikaṃ gamissāmī’’ti mātulattherena saddhiṃ satthu santikaṃ āgantvā kapilavatthusāmantāyeva ohiyitvā yoniso manasikāre kammaṃ karonto nacirasseva vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi.
在富楼那长老座下出家的善男子有五百人。长老用十种论事来教导他们。他们全都依照十种论事接受教导,安住在长老的教诫中,证得了阿拉汉果。他们知道自己出家的任务已经圆满完成,就来到亲教师面前,说:“尊者,我们出家的任务已经达到究竟,也获得了十种论事,现在是我们去见十力尊的时候了。”长老听了他们的话,心想:“导师知道我已获得十种论事。我说法时,从不离开十种论事而说。如果我去了,这些比丘全都会围绕着我一起去。这样带着一群人前去见十力尊,不合适。还是让他们先去见十力尊吧。”于是对他们说:“贤友们,你们先走,去见十力尊,以我的名义顶礼如来的双足,我也会沿着你们走过的路随后赶来。”那些长老比丘全都是十力尊的同乡,全都是漏尽者,全都获得了十种论事。他们遵从亲教师的嘱咐,礼敬长老后,便次第游行,走完六十由旬的路程,到达王舍城的竹林大寺,顶礼十力尊的双足后,坐在一边。诸佛世尊向来有与来访比丘互相问候的习惯。世尊便以“比丘们,还过得去吧”等话,亲切地问候他们,然后问:“比丘们,你们从哪里来?”他们回答“从家乡来”之后,世尊又问:“比丘们,在家乡那里,哪位比丘被同乡的出家同修们这样称赞——自己少欲,也对比丘们讲说少欲之法?”他们回答说:“尊者,是富楼那尊者,满答尼之子。”巴利
Tassa pana puṇṇattherassa santike pabbajitā kulaputtā pañcasatā ahesuṃ. Thero te dasakathāvatthūhi ovadi. Tepi sabbe dasakathāvatthūhi ovaditā tassa ovāde ṭhatvā arahattaṃ pāpuṇitvā attano pabbajitakiccaṃ matthakappattaṃ ñatvā upajjhāyaṃ upasaṅkamitvā āhaṃsu – ‘‘bhante, mayaṃ pabbajitakiccassa matthakaṃ pattā, dasannañca kathāvatthūnaṃ lābhino, samayo dāni no dasabalaṃ passitu’’nti, thero tesaṃ vacanaṃ sutvā cintesi – ‘‘mayhaṃ dasakathāvatthulābhitaṃ satthā jānāti. Ahaṃ dhammaṃ desento dasakathāvatthūni amuñcitvāva desemi, mayi ca gacchante sabbepime bhikkhū maṃ parivāretvā gacchissanti, evaṃ me gaṇena saddhiṃ gantvā ayuttaṃ dasabalaṃ passituṃ, ime tāva dasabalaṃ passituṃ gacchantū’’ti. Atha te evamāha – ‘‘āvuso, tumhe purato gantvā dasabalaṃ passatha, mama vacanena tathāgatassa pāde vandatha, ahampi tumhākaṃ gatamaggena āgacchissāmī’’ti. Tepi therā sabbe dasabalassa jātibhūmiraṭṭhavāsino sabbe khīṇāsavā sabbe dasakathāvatthulābhino upajjhāyassa ovādaṃ acchinditvā theraṃ vanditvā anupubbena cārikaṃ carantā saṭṭhiyojanamaggaṃ atikkamma rājagahe veḷuvanamahāvihāraṃ gantvā dasabalassa pāde vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Āciṇṇaṃ kho panetaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ āgantukehi bhikkhūhi saddhiṃ paṭisammoditunti bhagavā tehi saddhiṃ ‘‘kacci, bhikkhave, khamanīya’’ntiādinā nayena madhurapaṭisanthāraṃ katvā ‘‘kuto ca tumhe, bhikkhave, āgatatthā’’ti pucchitvā puna tehi ‘‘jātibhūmito’’ti vutte ‘‘ko nu kho, bhikkhave, jātibhūmiyaṃ jātibhūmakānaṃ bhikkhūnaṃ sabrahmacārīnaṃ evaṃ sambhāvito ‘attanā ca appiccho appicchakathañca bhikkhūnaṃ kattā’’’ti (ma. ni. 1.252) dasakathāvatthulābhiṃ bhikkhuṃ pucchi. Tepi ‘‘puṇṇo nāma, bhante, āyasmā mantāṇiputto’’ti ārocayiṃsu.
舍利弗尊者听了他们的话,很想见到富楼那长老。那时,导师从王舍城去了舍卫城。富楼那长老听说十力者已经到了那里,心想“我要去见导师”,就动身前往,结果在香室里就见到了如来。导师为他说法。长老听完法,礼敬了十力者,为了独处静修而去了安达林,在一棵树下坐着度过白天。舍利弗长老听说他来了,也一路低头寻找,看准了地方,就走到那棵树下坐着的长老跟前,和他互相问候寒暄,然后向长老请教那清净道次第的问题。富楼那长老对他提出的每一个问题都作了回答,用御车譬喻让他极为满意。他们彼此随喜赞叹对方的善说。巴利
Tesaṃ kathaṃ sutvā āyasmā sāriputto theraṃ dassanakāmo ahosi. Atha satthā rājagahato sāvatthiṃ agamāsi. Puṇṇattheropi dasabalassa tattha āgatabhāvaṃ sutvā ‘‘satthāraṃ passissāmī’’ti gantvā antogandhakuṭiyaṃyeva tathāgataṃ sampāpuṇi. Satthā tassa dhammaṃ desesi. Thero dhammaṃ sutvā dasabalaṃ vanditvā paṭisallānatthāya andhavanaṃ gantvā aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi. Sāriputtattheropi tassāgamanaṃ sutvā sīsānulokiko gantvā okāsaṃ sallakkhetvā tasmiṃ rukkhamūle nisinnakaṃ upasaṅkamitvā therena saddhiṃ sammoditvā taṃ visuddhikkamaṃ (ma. ni. 1.257) pucchi. Sopissa pucchitapucchitaṃ byākaronto rathavinītūpamāya ativiya cittaṃ ārādhesi. Te aññamaññassa subhāsitaṃ samanumodiṃsu.
434 后来,当导师坐在比丘僧团中间时,把这位长老立为第一,说:“比丘们,在我的比丘弟子中,说法第一的,就是富楼那。”他回忆起过去世所造的业,以喜悦之心讲述过去生的行迹,于是说出“教师”等话。其中,“教师”是指教导、训练许多婆罗门的人。“持咒者”是指持守咒语的人,意思是,以读诵、听闻、布施的方式持守那被称为第四吠陀的典籍。“于三吠陀”是指对于被称为梨俱吠陀、夜柔吠陀、娑摩吠陀这三部吠陀,以智慧应当持守、因而名为“吠陀”的三部吠陀典籍,他已经到达彼岸、达到究竟。意思是说,已经到达终点。“我被弟子们围绕”是说,我被那些常随左右的弟子们围绕着。“我前往人中最上者”是说,我前往人中最上的世尊,意思是走近他。其余部分很容易理解。巴利
434. Atha naṃ satthā aparabhāge bhikkhusaṅghassa majjhe nisinno theraṃ ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave , mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ dhammakathikānaṃ yadidaṃ puṇṇo’’ti (a. ni. 1.188, 196) etadagge ṭhapesi. So pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ vibhāvento ajjhāyakotiādimāha. Tattha ajjhāyakoti anekabrāhmaṇānaṃ vācetā sikkhāpetā. Mantadharoti mantānaṃ dhāretāti attho, vedasaṅkhātassa catutthavedassa sajjhāyanasavanadānānaṃ vasena dhāretāti vuttaṃ hoti. Tiṇṇaṃ vedānanti iruvedayajuvedasāmavedasaṅkhātānaṃ tiṇṇaṃ vedānaṃ ñāṇena dhāretabbatā ‘‘vedo’’ti laddhanāmesu tīsu vedaganthesu pāraṃ pariyosānaṃ gatoti attho . Purakkhatomhi sissehīti mama niccaparivārabhūtehi sissehi parivuto ahaṃ amhi. Upagacchiṃ naruttamanti narānaṃ uttamaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamiṃ, samīpaṃ gatoti attho. Sesaṃ suviññeyyameva.
438 “通达阿毗达摩的理趣”意思是:我在那位佛陀住世的时代,精通阿毗达摩的义理。“以论事的清净”意思是:在《论事》这部论书中很清净、很善巧;或者说,在少欲、知足等十种论事上很善巧。凭借这种论事的清净,我让一切修行者和智者都明白、觉悟之后,就安住在无漏、无烦恼的状态中,继续住留生活。巴利
438.Abhidhammanayaññūhanti ahaṃ tadā tassa buddhassa kāle abhidhammanayakovidoti attho. Kathāvatthuvisuddhiyāti kathāvatthuppakaraṇe visuddhiyā cheko, appicchasantuṭṭhikathādīsu dasasu kathāvatthūsu vā cheko, tāya kathāvatthuvisuddhiyā sabbesaṃ yatijanānaṃ paṇḍitānaṃ viññāpetvāna bodhetvāna anāsavo nikkileso viharāmi vāsaṃ kappemi.
439 从这以五佛庄严的贤劫起,在第五百劫时,出现了名声远扬、广为人知的转轮王。他们具足轮宝等七宝,是赡部洲等四大洲的主宰,最为尊胜,这样的转轮王四位四位地出现。其余内容按照前面所说的方式来理解。巴利
439.Ito pañcasate kappeti ito pañcabuddhapaṭimaṇḍitato bhaddakappato pañcasate kappe suppakāsakā suṭṭhu pākaṭā cakkaratanādi sattahi ratanehi sampannā jambudīpādicatudīpamhi issarā padhānā caturo cattāro cakkavattirājāno ahesunti attho. Sesaṃ vuttanayamevāti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9