7. 善置天宫品·9. 马特昆达利天宫的注释
2. 男天宫义注 · 99 段
9. 马特昆达利天宫的注释
9. Maṭṭhakuṇḍalīvimānavaṇṇanā
装饰着打磨过的耳环的人,说的就是玛提昆达利天宫。它的来历是什么呢?世尊住在舍卫城的祇园。那时,舍卫城有一位婆罗门,富有、钱财丰厚、产业广大,却没有信心、没有净信,持有邪见,不给任何人任何东西。因为从不布施,他就被人称为“从未布施过的人”。他由于邪见和悭吝,连想见如来或如来的弟子都不愿意。他还教导自己名叫玛提昆达利的儿子说:“孩子,你不可以去接近沙门乔达摩和他的弟子们,也不可以见他们。”儿子也照做了。后来,他的儿子生病了。婆罗门害怕钱财耗尽,不肯请医用药,直到病情加重,才叫来医生看诊。医生们查看他的身体后,知道“已经治不好了”,就都离开了。婆罗门心想:“儿子要是死在屋里,搬出去很麻烦。”于是就把儿子放在门外门廊处躺着。
Alaṅkatomaṭṭhakuṇḍalīti maṭṭhakuṇḍalīvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena sāvatthivāsī eko brāhmaṇo addho mahaddhano mahābhogo assaddho appasanno micchādiṭṭhiko kassaci kiñci na deti, adānato eva ‘‘adinnapubbako’’ti paññāyittha. So micchādiṭṭhibhāvena ca luddhabhāvena ca tathāgataṃ vā tathāgatasāvakaṃ vā daṭṭhumpi na icchati. Maṭṭhakuṇḍalaṃ nāma attano puttañca sikkhāpesi ‘‘tāta , tayā samaṇo gotamo tassa sāvakā ca na upasaṅkamitabbā na daṭṭhabbā’’ti. Sopi tathā akāsi. Athassa putto gilāno ahosi, brāhmaṇo dhanakkhayabhayena bhesajjaṃ na kāresi, roge pana vaḍḍhiteva vejje pakkositvā dassesi. Vejjā tassa sarīraṃ oloketvā ‘‘atekiccho’’ti taṃ ñatvā apakkamiṃsu. Brāhmaṇo ‘‘putte abbhantare mate nīharaṇaṃ dukkha’’nti puttaṃ bahidvārakoṭṭhake nipajjāpesi.
世尊在黎明时分从大悲定中出定,观察世间,看见青年玛提昆达利寿命已尽,当天就要死去,而且他感得地狱果报的业已经成熟。世尊心想:“如果我到那里去,他对我生起净信,死后往生天界,再去火葬场见正在哭泣的父亲,让他心生警醒。这样一来,他和他的父亲都会来到我面前,大众也会聚集起来。那时我为他们说法,就会有大法的现观发生。”世尊这样了知之后,上午时分穿好上衣,拿着钵和袈裟,与大比丘僧团一起,进入舍卫城乞食。他站在青年玛提昆达利父亲的住家附近,放出六色佛光。青年看见那些光芒,心想“这是什么”,便四处张望,看见了世尊——善调御、善守护,诸根寂静,具足三十二大人相、八十种随形好,一寻光芒和顶髻光轮,以无与伦比的佛之庄严和不可思议的佛威德,光耀夺目。青年看见后,心里这样想:“这一定是佛陀世尊来到了这里。他的身相圆满,以自己的威光胜过太阳,以可爱胜过月亮,以寂静胜过一切沙门婆罗门。寂静应当就在这里了。我想,他就是这世间最上的人,正是为了怜悯我才来到这里的。”由于以佛陀为所缘的喜悦,他全身从头到脚持续遍满喜乐,感受到极大的喜悦与满足,心生净信,合掌举起,伏身礼拜。世尊看见他这样,心想“对他来说,仅凭这些就足以往生天界了”,便离开了。
Bhagavā rattiyā paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ volokento addasa maṭṭhakuṇḍalīmāṇavaṃ khīṇāyukaṃ tadaheva cavanadhammaṃ, nirayasaṃvattanikañcassa kammaṃ katokāsaṃ. ‘‘Sace panāhaṃ tattha gamissāmi, so mayi cittaṃ pasādetvā devaloke nibbattitvā pitaraṃ āḷāhane rodamānaṃ upagantvā saṃvejessati, evaṃ so ca tassa pitā ca mama santikaṃ āgamissati, mahājanakāyo sannipatissati tattha mayā dhamme desite mahādhammābhisamayo bhavissatī’’ti evaṃ pana ñatvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ sāvatthiṃ piṇḍāya paviṭṭho maṭṭhakuṇḍalīmāṇavassa pitu gehasamīpe ṭhatvā chabbaṇṇabuddharaṃsiyo vissajjesi. Tā disvā māṇavo ‘‘kimeta’’nti ito cito ca vilokento addasa bhagavantaṃ dantaṃ guttaṃ santindriyaṃ dvattiṃsāya mahāpurisalakkhaṇehi asītiyā anubyañjanehi byāmappabhāya ketumālāya ca vijjotamānaṃ anupamāya buddhasiriyā acinteyyena buddhānubhāvena virocamānaṃ. Disvā tassa etadahosi ‘‘buddho nu kho bhagavā idhānuppatto, yassāyaṃ rūpasampadā attano tejasā sūriyampi abhibhavati, kantabhāvena candimaṃ, upasantabhāvena sabbepi samaṇabrāhmaṇe, upasamena nāma ettheva bhavitabbaṃ, ayameva ca maññe imasmiṃ loke aggapuggalo, mameva ca anukampāya idhānuppatto’’ti buddhārammaṇāya pītiyā nirantaraṃ phuṭasarīro anappakaṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedento pasannacitto añjaliṃ paggayha nipajji. Taṃ disvā bhagavā ‘‘alaṃ imassa ettakena saggūpapattiyā’’ti pakkāmi.
他也同样没有舍弃那份喜悦就命终了,投生到三十三天一座十二由旬宽的宫殿里。他的父亲为他办完遗体供养后,第二天清晨来到火葬场,一边哀叹“呜呼,玛提昆达利!呜呼,玛提昆达利!”,一边绕着火葬场哭泣。天子观察自己广大的福报,心想:“我是从哪里来到这里的?是造了什么业?”他观照自己的前一世,知道了那些事,又看到临终时对世尊生起的心之净信、那令人欢喜的合掌之举,心想:“啊,佛陀世尊们真是有大神力啊!”对如来生起了格外殊胜的净信与敬重。他又想:“那位从未施舍过任何东西的婆罗门,现在在做什么呢?”看到他正在火葬场哭泣,心想:“这人以前连一点药都没给过我,现在却在火葬场白白哭泣。来吧,我要让他警醒,把他安立在善法上。”于是他从天界下来,化作玛提昆达利的模样,哭着举起手臂喊:“呜呼,月亮啊!呜呼,太阳啊!”,站在父亲身旁。这时,婆罗门心想:“难道是玛提昆达利来了?”便以偈颂问道:
Sopi taṃ pītisomanassaṃ avijahantova kālaṃ katvā tāvatiṃsesu dvādasayojanike vimāne nibbatti. Pitā panassa sarīrasakkāraṃ karitvā dutiyadivase paccūsavelāyaṃ āḷāhanaṃ gantvā ‘‘hā hā maṭṭhakuṇḍali, hā hā maṭṭhakuṇḍalī’’ti paridevamāno āḷāhanaṃ anuparikkamanto rodati. Devaputto attano vibhavasampattiṃ oloketvā ‘‘kuto nu kho ahaṃ idhāgato kiñca kammaṃ katvā’’ti upadhārento attano purimattabhāvaṃ ñatvā tattha ca maraṇakāle bhagavati pavattitaṃ cittappasādaṃ manoharaṃ añjalikaraṇamattaṃ disvā ‘‘aho mahānubhāvā buddhā bhagavanto’’ti sātisayaṃ tathāgate sañjātappasādabahumāno ‘‘adinnapubbakabrāhmaṇo nu kho kiṃ karotī’’ti upadhārento āḷāhane rodamānaṃ disvā ‘‘ayaṃ mayhaṃ pubbe bhesajjamattampi akatvā idāni niratthakaṃ āḷāhane rodati, handa naṃ saṃvejetvā kusale patiṭṭhāpessāmī’’ti devalokato āgantvā maṭṭhakuṇḍalīrūpena rodamāno ‘‘hā hā canda, hā hā sūriyā’’ti bāhā paggayha kandanto pitu samīpe aṭṭhāsi. Atha naṃ brāhmaṇo ‘‘ayaṃ maṭṭhakuṇḍalī āgato’’ti cintetvā gāthāya ajjhabhāsi –
“你盛装打扮,戴着光滑的耳环,佩戴花鬘,身上涂着旃檀香;
你在林中举起手臂哭泣,是什么让你痛苦?”
‘‘Alaṅkato maṭṭhakuṇḍalī, māladhārī haricandanussado; Bāhā paggayha kandasi, vanamajjhe kiṃ dukkhito tuva’’nti.
在这里,“盛装”是指打扮装饰。“戴着光滑耳环”是指:为了不让身体部位被摩擦,不戴花环、藤蔓之类的东西,而只以光滑的形式做成耳环。或者,“戴着光滑耳环”是指洁净的耳环,意思是加热后用天然朱砂擦拭、洗净,再用猪毛打磨过的耳环。“佩戴花环”是指戴着花环,也就是以花鬘作装饰。“周身涂着红檀香”是指全身都涂满了红檀香。“为何”是提问的话。“忧愁”是指陷入痛苦。或者“为何忧愁”是一个整体,意思是“因为什么痛苦而忧愁”。
Tattha alaṅkatoti vibhūsito. Maṭṭhakuṇḍalīti sarīrappadesassa aghaṃsanatthaṃ mālālatādayo adassetvā maṭṭhākāreneva katakuṇḍalo. Atha vā maṭṭhakuṇḍalīti visuddhakuṇḍalo, tāpetvā jātihiṅgulikāya majjitvā dhovitvā sūkaralomena majjitakuṇḍaloti attho . Māladhārīti mālaṃ dhārento, piḷandhitamāloti attho. Haricandanussadoti rattacandanena sabbaso anulittagatto. Kinti pucchāvacanaṃ. Dukkhitoti dukkhappatto. Kiṃdukkhitoti vā ekameva padaṃ, kena dukkhena dukkhitoti attho.
这时,那位天子对他说:
Atha naṃ devaputto āha –
“金色辉煌的车厢已为我出现,
我却找不到它的一对车轮;为此悲苦,我今舍弃身命。”
‘‘Sovaṇṇamayo pabhassaro, uppanno rathapañjaro mama; Tassa cakkayugaṃ na vindāmi, tena dukkhena jahāmi jīvita’’nti.
这时,那位婆罗门对他说:
Atha naṃ brāhmaṇo āha –
“黄金做成的、宝石做成的、珊瑚做成的,还有白银做成的,
贤善的年轻人,请告诉我,我来为你做一对车轮。”
‘‘Sovaṇṇamayaṃ maṇimayaṃ, lohitakamayaṃ atha rūpiyamayaṃ; Ācikkha me bhaddamāṇava, cakkayugaṃ paṭipādayāmi te’’ti.
青年听完后心想:“这个人不给儿子找药,看见我长得像他儿子,就哭着说‘我要用黄金等材料做车轮’。算了,我要把他狠狠治一治。”于是他问道:“你要给我做多大的轮对?”对方说:“随你想要多大。”青年便恳求道:“我需要日月,把日月给我吧。”他这样恳求着——
Taṃ sutvā māṇavo ‘‘ayaṃ puttassa bhesajjaṃ akatvā puttapatirūpakaṃ maṃ disvā rodanto ‘suvaṇṇādimayaṃ rathacakkaṃ karomī’ti vadati, hotu niggaṇhissāmi na’’nti cintetvā ‘‘kīva mahantaṃ me cakkayugaṃ karissasī’’ti vatvā ‘‘yāva mahantaṃ ākaṅkhasī’’ti vutte ‘‘candimasūriyehi me attho, te me dehī’’ti yācanto –
“少年答言:日月二者,于此皆现;
我车黄金所成,以彼双轮而辉耀。”
‘‘So māṇavo tassa pāvadi, candasūriyā ubhayettha dissare; Sovaṇṇamayo ratho mama, tena cakkayugena sobhatī’’ti.
于是婆罗门对他说:
Atha naṃ brāhmaṇo āha –
“年轻人,你真是个愚痴的人,竟然去追求不该追求的东西。
我以为你会死,因为你得不到日月。”
‘‘Bālo kho tvaṃ asi māṇava, yo tvaṃ patthayase apatthiyaṃ; Maññāmi tuvaṃ marissasi, na hi tvaṃ lacchasi candasūriye’’ti.
这时,那个青年对他说:“那么,人哭泣到底是因为对已认识的事物(而哭)才成为愚人,还是因为对尚未认识的事物(而哭)才成为愚人呢?”
Atha naṃ māṇavo ‘‘kiṃ pana paññāyamānassatthāya rodanto bālo hoti, udāhu apaññāyamānassā’’ti vatvā –
“来去往返也能看见,色界在两边次第流转。
已死的亡者了不可见,在此哭泣的人中,谁更愚痴?”
‘‘Gamanāgamanampi dissati, vaṇṇadhātu ubhayattha vīthiyā; Peto kālakato na dissati, ko nidha kandataṃ bālyataro’’ti.
婆罗门听了这话,心里认定“这位说得有道理”,于是——
Taṃ sutvā brāhmaṇo ‘‘yuttaṃ esa vadatī’’ti sallakkhetvā –
“诚然,青年,你说得真实,我才是哭泣者中最愚痴的那一个。”
就像小孩哭着想要月亮,我竟然去盼望一个已经死去的人回来。
‘‘Saccaṃ kho vadesi māṇava, ahameva kandataṃ bālyataro; Candaṃ viya dārako rudaṃ, petaṃ kālakatābhipatthayi’’nti. –
说完那番话后,他不再忧愁,接着称赞那位青年,诵出这些偈颂:
Vatvā tassa kathāya nissoko hutvā māṇavassa thutiṃ karonto imā gāthā abhāsi –
我确实在燃烧,就像被浇了酥油的火焰一样。
就像用水浇洒,熄灭了一切热恼。
‘‘Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ; Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.
确实,那根刺已被拔除,那扎根在心里的忧愁。
那个在我被忧愁吞没时,替我驱散丧子之痛的人。
‘‘Abbahī vata me sallaṃ, sokaṃ hadayanissitaṃ; Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi.
“我已安稳地拔掉了刺,清凉,寂灭。
青年,听了你的话,我不再忧愁,也不再哭泣。”
‘‘Svāhaṃ abbūḷhasallosmi, sītibhūtosmi nibbuto; Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇavā’’ti.
1208-10这里,“车笼”指车身的部位。“我找不到”就是我没得到。“贤善青年”是称呼语。“我提供”意思是做好之后给出去,说话人的意思是:不要因为缺了一对轮子就放弃生命。“两者在这里都看得见”是说月亮和太阳这两者都在天空中看得见。“ya”是连接音节的虚音,也可以拆开来读作“ubhaye ettha”,意思是两者都在这里。
1208-10. Tattha rathapañjaroti rathūpatthaṃ. Na vindāmīti na labhāmi. Bhaddamāṇavāti ālapanaṃ. Paṭipādayāmīti sampādetvā dadāmi, mā cakkayugābhāvena jīvitaṃ jahīti adhippāyo. Ubhayettha dissareti ubhopi ettha candasūriyā ākāse dissanti. Ya-kāro padasandhikaro, ubhaye etthāti vā padavibhāgo.
1212日复一日,随着太阳月亮的上升和下落,可以看见它们的运行和返回。巴利文本也写作“Gamanogamana”,意思是上升和下落。所谓“色彩要素”,是指具有清凉特性的、殊胜悦目的光彩,以及具有温热特性的、殊胜锐利的光彩,也就是种种颜色的显现。关于“于两者处”,应当这样连接:在月亮和太阳两者中,都能看到色彩要素。“于路径”,是指在虚空中运行的轨道,或者像龙道那样的路径。也有读作“Ubhayetthā”的,这是“ubhaye etthā”的连声。“更愚者”,就是更愚昧、极度愚痴的人。
1212.Gamanāgamananti divase divase ogamanuggamanavasena candasūriyānaṃ gamanaṃ āgamanañca dissati. ‘‘Gamanogamana’’ntipi pāḷi, uggamanaṃ ogamanañcāti attho. Vaṇṇadhātūti sītibhāvavisiṭṭhā kantabhāvabhāsurā, uṇhabhāvavisiṭṭhā tikkhabhāvabhāsurā ca vaṇṇanibhā. Ubhayatthāti cande sūriye cāti dvīsupi vaṇṇadhātu dissatīti yojetabbaṃ. Vīthiyāti pavattanavīthiyaṃ ākāse, nāgavīthiyādivīthiyaṃ vā. ‘‘Ubhayetthā’’tipi pāṭho, ubhaye etthāti padavisandhi. Bālyataroti bālataro atisayena bālo.
1213听了这番话,他停下来这样思量:“我竟然去求一个根本得不到的东西,结果只是被忧愁之火燃烧,这种毫无意义的倒霉事对我有什么用?”这时,天子收起那副戴着光滑耳环的模样,就以自己原本的天人之身站着。婆罗门却不再看他,仍旧用称呼年轻人的口气说:“年轻人,你说得对……”等等。这里“像小孩哭着要月亮”,意思是:就像因为想要月亮而哭着的小孩一样。“渴望死者”,就是说我渴望着已经死去的人。也有“Abhipatthaya”这种读法。
1213. Imaṃ pana kathaṃ sutvā ‘‘alabbhanīyavatthuṃ vatāhaṃ patthetvā kevalaṃ sokagginā ḍayhāmi, kiṃ me niratthakena anayabyasanenā’’ti paṭisaṅkhāne aṭṭhāsi. Atha devaputto maṭṭhakuṇḍalīrūpaṃ paṭisaṃharitvā attano dibbarūpeneva aṭṭhāsi. Brāhmaṇo pana taṃ anoloketvā māṇavavohāreneva voharanto ‘‘saccaṃ kho vadesi māṇavā’’tiādimāha. Tattha candaṃ viya dārako rudanti candaṃ abhipatthayaṃ rudanto dārako viyāti attho. Kālakatābhipatthayinti kālakataṃ abhipatthayiṃ. ‘‘Abhipatthaya’’ntipi pāṭho.
1214-5“燃烧的”:是指被忧愁之火燃烧。“熄灭痛苦”:是指熄灭痛苦、忧恼的灼热。“拔出”:是指拔除、抽离。
1214-5.Ādittanti sokagginā ādittaṃ. Nibbāpaye daranti nibbāpayi darathaṃ sokapariḷāhaṃ. Abbahīti uddhari.
这时,婆罗门消除了忧愁,看见那位以天界之身站在自己面前的教导者,便问道:“你究竟是谁?”
Atha brāhmaṇo sokaṃ vinodetvā attano upadesadāyakaṃ dibbarūpena ṭhitaṃ disvā ‘‘ko nāma tva’’nti pucchanto –
“你是天神,还是甘塔拔,或者是帝释天神、过去常行布施的帝释?
你是谁?又是谁的儿子?我们如何才能了知你?”
‘‘Devatā nusi gandhabbo, adu sakko purindado; Ko vā tvaṃ kassa vā putto, kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti. –
他说。那个人也对他这样说道:
Āha. Sopi tassa –
“你亲手在火葬场火化了儿子之后,为他哭泣、流泪?
我做了善业之后,就投生到了三十三天众当中。”
‘‘Yañca kandasi yañca rodasi, puttaṃ āḷāhane sayaṃ dahitvā; Svāhaṃ kusalaṃ karitvā kammaṃ, tidasānaṃ sahabyataṃ gato’’ti. –
他说的是自己。其中,“你哭喊、你悲泣”,是指你为了你的儿子玛提昆达利而哭泣,流下眼泪。
Attānaṃ kathesi. Tattha yañca kandasi yañca rodasīti yaṃ tava puttaṃ maṭṭhakuṇḍaliṃ uddissa rodasi, assūni muñcasi.
这时,那位婆罗门对他说:
Atha naṃ brāhmaṇo āha –
“其于自家行布施,或多或少未曾见;
如是布萨亦未见——汝以何业生天界?”
‘‘Appaṃ vā bahuṃ vā nāddasāma, dānaṃ dadantassa sake agāre; Uposathakammaṃ vā tādisaṃ, kena kammena gatosi devaloka’’nti.
在这里,应这样连接理解:“我们没有见过布萨羯磨或那样的(事)。”
Tattha ‘‘uposathakammaṃ vā tādisaṃ nāddasāmā’’ti yojanā.
这时,那个青年对他说:
Atha naṃ māṇavo āha –
我正生病,痛苦不堪,卧病在床,在自己的家里,身体虚弱难受;
我见到了佛陀——远离尘垢、度越疑惑的善逝,具无上智慧。
‘‘Ābādhikohaṃ dukkhito gilāno, āturarūpomhi sake nivesane; Buddhaṃ vigatarajaṃ vitiṇṇakaṅkhaṃ, addakkhiṃ sugataṃ anomapaññaṃ.
1221这一段只有编号,没有可翻译的巴利文内容。
1221.
“那时,我心怀喜悦,心中净信,向如来合掌。
我行此善业后,便往生与三十三天众为伴。”
‘‘Svāhaṃ muditamano pasannacitto, añjaliṃ akariṃ tathāgatassa; Tāhaṃ kusalaṃ karitvāna kammaṃ, tidasānaṃ sahabyataṃ gato’’ti.
1220-21在这其中,“有病者”指身上带着病。“受苦者”指正因为那种有病状态而生起苦。“病患者”意思是正在生病。“病态之身者”指身体被苦受所逼迫。“离尘者”指已经离开了贪等尘垢。“超越疑惑者”指因为一切疑惑都已彻底断除,所以已经渡过了疑。“无上慧者”指智慧圆满,意思就是一切知者。“我作”就是我做了。“彼我”就是那个我。
1220-21. Tattha ābādhikoti ābādhasamaṅgī. Dukkhitoti teneva ābādhikabhāvena jātadukkho. Gilānoti gilāyamānoti attho. Āturarūpoti dukkhavedanābhitunnakāyo. Vigatarajanti vigatarāgādirajaṃ. Vitiṇṇakaṅkhanti sabbaso saṃsayānaṃ samucchinnattā tiṇṇavicikicchaṃ. Anomapaññanti paripuṇṇapaññaṃ, sabbaññunti attho. Akarinti akāsiṃ. Tāhanti taṃ ahaṃ.
他这样解说的时候,那位婆罗门的整个身体都充满了喜悦。他为了表达那份喜悦,就说了下面的话——
Evaṃ tasmiṃ kathenteyeva brāhmaṇassa sakalasarīraṃ pītiyā paripūri. So taṃ pītiṃ pavedento –
“真是太奇妙了,真是太稀有了!
合掌行礼的果报就是这样;
我也满心欢喜,带着清净的心,
就在今天,我皈依佛陀。”——他说道;
‘‘Acchariyaṃ vata abbhutaṃ vata, Añjalikammassa ayamīdiso vipāko; Ahampi muditamano pasannacitto, Ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ vajāmī’’ti. – āha;
在这里,“稀有”是指因为它不常出现,所以值得拍手赞叹;“未曾有”是指因为它过去从未发生过。通过这两者显示出它足以让人惊叹之后,他说:“我也心怀喜悦、信心清净,从今天起皈依佛陀。”
Tattha anabhiṇhappavattitāya accharaṃ paharituṃ yogganti acchariyaṃ, abhūtapubbatāya abbhutaṃ. Ubhayenapi vimhayāvahataṃyeva dassetvā ‘‘ahampi muditamano pasannacitto, ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ vajāmī’’ti āha.
这时,那位天子为了引导他皈依三宝、受持戒律,便说道:
Atha naṃ devaputto saraṇagamane sīlasamādāne ca niyojento –
就在今日,你应以净信心皈依佛陀,亦皈依法与僧伽。
同样,你应当受持那无缺无穿的五学处。
‘‘Ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ vajāhi, dhammañca saṅghañca pasannacitto; Tatheva sikkhāya padāni pañca, akhaṇḍaphullāni samādiyassu.
“你应速疾远离杀生,并于世间避开不与取;
不饮酒,不妄语,满足于自己的妻子。”
‘‘Pāṇātipātā viramassu khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayassu; Amajjapo mā ca musā bhaṇāhi, sakena dārena ca hohi tuṭṭho’’ti. –
他说了两首偈颂。
Gāthādvayamāha.
1223在这里,“同样地”的意思是:就像你以清净的信心皈依佛,心里认定“世尊是正自觉者”一样,同样地,你也要以清净的信心皈依法和僧,心里认定“法是善说的,僧伽是善行的”。又像你以清净的信心皈依了三宝一样,同样地,你也要以清净的信心,想到“这五戒决定能在现世和来世带来利益与安乐”,从而受持五戒。这五戒是学处,属于增上戒学,也是增上心和增上慧的途径。要以不破坏、不染污的方式受持,也就是让它完整无缺、没有破损,受持之后还要照着去做。这就是这里的意思。
1223. Tattha tathevāti yathā pasannacitto ‘‘sammāsambuddho bhagavā’’ti buddhaṃ saraṇaṃ vajesi, tatheva ‘‘svākkhāto dhammo, suppaṭipanno saṅgho’’ti pasannacitto dhammañca saṅghañca saraṇaṃ vajāhi. Yathā vā pasannacitto ratanattayaṃ saraṇaṃ vajesi, tatheva ‘‘ayaṃ ekaṃsato diṭṭheva dhamme abhisamparāyañca hitasukhāvaho’’ti pasannacitto sikkhāya adhisīlasikkhāya padāni koṭṭhāsabhūtāni adhicittaadhipaññāsikkhāya vā upāyabhūtāni pañcasīlāni avikopanato ca asaṃkilissanato ca akhaṇḍaphullāni samādiyassu, samādāya vattassūti attho.
天子这样劝导婆罗门皈依并受持戒律后,婆罗门以头敬受他的这番话——
Evaṃ devaputtena saraṇagamane sīlasamādāne ca niyojito brāhmaṇo tassa vacanaṃ sirasā sampaṭicchanto –
“夜叉,你是为我着想;天神,你是为我求利益。
我遵从你的话语,你即是我的老师。”
‘‘Atthakāmosi me yakkha, hitakāmosi devate; Karomi tuyhaṃ vacanaṃ, tvaṃsi ācariyo mamā’’ti. –
说完偈颂后,就安住在那里——
Gāthaṃ vatvā tattha patiṭṭhahanto –
我皈依佛陀,亦皈依无上之法。
我皈依人天之主的僧团。
‘‘Upemi saraṇaṃ buddhaṃ, dhammañcāpi anuttaraṃ; Saṅghañca naradevassa, gacchāmi saraṇaṃ ahaṃ.
“我很快远离杀生(夺取众生的生命),在世间避开别人没给的东西;
我不喝酒,也不说假话,对自己的妻子感到满足。”
‘‘Pāṇātipātā viramāmi khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayāmi; Amajjapo no ca musā bhaṇāmi, sakena dārena ca homi tuṭṭho’’ti. –
他说了两首偈颂。那也同样很容易理解。
Gāthādvayamāha. Tampi suviññeyyameva.
于是那位天子心想:“我已经为这位婆罗门做了该做的事,现在他自己就会去亲近世尊了。”这样想完,他就在原地消失了。那位婆罗门呢,因为对世尊生起了净信和深深的敬意,又被那位天神催促着,便朝着精舍的方向走去,心里想:“我要去亲近沙门乔达摩。”大众看见他这样,就议论说:“这位婆罗门这么长时间以来一直不去亲近如来,今天却因为丧子之痛才去亲近,不知道会是一场怎样的说法开示呢?”于是众人就跟在他后面一同前往。
Tato devaputto ‘‘kataṃ mayā brāhmaṇassa kattabbayuttakaṃ, idāni sayameva bhagavantaṃ upasaṅkamissatī’’ti tattheva antaradhāyi. Brāhmaṇopi kho bhagavati sañjātapasādabahumāno devatāya ca codiyamāno ‘‘samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamissāmī’’ti vihārābhimukho gacchati. Taṃ disvā mahājano ‘‘ayaṃ brāhmaṇo ettakaṃ kālaṃ tathāgataṃ anupasaṅkamitvā ajja puttasokena upasaṅkamati, kīdisī nu kho dhammadesanā bhavissatī’’ti taṃ anubandhi.
婆罗门走到世尊跟前,跟世尊互相问候寒暄之后,这样说道:“乔达摩尊者,什么都不布施,也不持戒,仅仅凭着对您们生起的净信,有可能投生到天界吗?”世尊说:“婆罗门,今天拂晓的时候,戴耳环天子难道没有把他自己投生天界的原因告诉你吗?”就在那一刻,戴耳环天子连同天宫一起出现,显现出可见的身形,从天宫下来,顶礼世尊,合掌恭敬地站在一旁。于是,世尊在当时的集会中,讲述了那位天子所修的善行;他了解到在场大众的心已经变得柔软堪教,就为他们作了殊胜的法义开示。开示结束时,那位天子、这位婆罗门,以及在场的集会大众,共八万四千人,都通达了法。
Brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ katvā evamāha ‘‘sakkā nu kho bho gotama kiñci dānaṃ adatvā sīlaṃ vā arakkhitvā kevalaṃ tumhesu pasādamattena sagge nibbattitu’’nti. ‘‘Nanu, brāhmaṇa, ajja paccūsavelāyaṃ maṭṭhakuṇḍalinā devaputtena attano devalokūpapattikāraṇaṃ tuyhaṃ kathika’’nti bhagavā avoca. Tasmiṃ khaṇe maṭṭhakuṇḍalīdevaputto saha vimānena āgantvā dissamānarūpo vimānato oruyha bhagavantaṃ abhivādetvā añjaliṃ paggayha ekamantaṃ aṭṭhāsi. Atha bhagavā tassaṃ parisati tena devaputtena katasucaritaṃ kathetvā parisāya cittakallataṃ ñatvā sāmukkaṃsikaṃ dhammadesanaṃ akāsi. Desanāpariyosāne devaputto ca brāhmaṇo ca sannipatitaparisā cāti caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.