5. 大车品·14. 大车天宫的注释
2. 男天宫义注 · 140 段
14. 大车天宫的注释巴利
14. Mahārathavimānavaṇṇanā
套着千匹骏马、以马为驾的“华美”——这就是大车天宫。它的来历是怎样的呢?世尊住在舍卫城的祇园。那时,具寿大目犍连按照前面所说的方法游历天界,在三十三天中,有一位名叫牧牛的天子从自己的天宫出来,登上一辆套着千匹马的巨大天车,被庞大的眷属围绕,以广大的天威神力前往园林娱乐。这时,具寿出现在天子不远处。天子一见到他,便生起恭敬尊重之心,急忙从车上下来,走到近前,以五体投地礼敬,然后合掌举到头顶,站在一旁。巴利
Sahassayuttaṃ hayavāhanaṃ subhanti mahārathavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena ca samayena āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayena devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavane gopālassa nāma devaputtassa attano vimānato nikkhamitvā sahassayuttaṃ mahantaṃ dibbarathaṃ abhiruyha mahantena parivārena mahatiyā deviddhiyā uyyānakīḷanatthaṃ gacchantassa avidūre pāturahosi. Taṃ disvā devaputto sañjātagāravabahumāno sahasā rathato oruyha upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā añjaliṃ sirasi paggayha aṭṭhāsi.
他过去的业是这样的:据说,他曾用金花环供养毗婆尸世尊,并发愿说:“凭这份福业的力量,愿我生生世世都生有黄金打造的胸饰花环。”发了这个愿之后,他在无数劫里都只在天界善道中轮回。到了迦叶世尊的时代,他投生在纪基迦尸王第一王后的胎中,因为如愿得到了金花环,就得名“胸饰花环”。这位公主长得像天女一样,她的老师是一个名叫牧牛的婆罗门。他为迦叶世尊和声闻僧团办了无与伦比的大布施等种种供养。但因为根器还没成熟,他虽然听了导师为他和公主所说的法,却没能证得殊胜的果位,就以凡夫之身去世了。凭着所积福德的力量,他转生到三十三天,住在一座方圆百由旬的黄金天宫里,有数千万天女做他的眷属。还出现了一辆七宝所成、套着千匹骏马的天车,车厢彩绘分明,发出的声音柔和悦耳,自身的光芒几乎遮住了日轮,就像一辆天界的骏马宝车。巴利
Tassidaṃ pubbakammaṃ – so kira vipassiṃ bhagavantaṃ suvaṇṇamālāya pūjetvā ‘‘imassa puññassa ānubhāvena mayhaṃ bhave bhave sovaṇṇamayā uracchadamālā nibbattatū’’ti katapaṇidhānāya anekakappesu sugatīsuyeva saṃsarantiyā kassapassa bhagavato kāle kikissa kāsirañño aggamahesiyā kucchimhi nibbattāya yathāpaṇidhānaṃ suvaṇṇamālālābhena ‘‘uracchadamālā’’ti laddhanāmāya devakaññāsadisāya rājadhītāya ācariyo gopālo nāma brāhmaṇo hutvā sasāvakasaṅghassa kassapassa bhagavato asadisadānādīni mahādānāni pavattetvā indriyānaṃ aparipakkabhāvena attānaṃ rājadhītarañca uddissa satthārā desitaṃ dhammaṃ sutvāpi visesaṃ nibbattetuṃ asakkonto puthujjanakālakiriyameva katvā yathūpacitapuññānubhāvena tāvatiṃsesu yojanasatike kanakavimāne nibbatti, anekakoṭiaccharāparivāro ahosi, sattaratanamayo cassa sahassayutto suvibhattabhittivicitto siniddhamadhuranigghoso attano pabhāsamudayena avahasanto viya divaṅkaramaṇḍalaṃ dibbo ājaññaratho nibbatti.
他在那里尽享天寿,受用天界福乐之后,便在天界中辗转轮回。值此佛法出世之时,由于彼业的余报,他获得了如前所述的福乐富有,成为一位同样名叫“牧牛”的天子,生于三十三天。正是以此因缘,经中说:“那时,尊者大目犍连……合掌齐顶,恭敬而立。”巴利
So tattha yāvatāyukaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā aparāparaṃ devesuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde tasseva kammassa vipākāvasesena yathāvuttasampattivibhavo gopālo eva nāma devaputto hutvā tāvatiṃsesuyeva nibbatti. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘tena ca samayena āyasmā mahāmoggallāno…pe… añjaliṃ sirasi paggayha aṭṭhāsī’’ti.
大目犍连尊者就这样上前去,用这些偈颂问那位站在那里的天子:巴利
Evaṃ pana upasaṅkamitvā ṭhitaṃ taṃ devaputtaṃ āyasmā mahāmoggallāno imāhi gāthāhi pucchi –
登上一辆套着上千匹骏马的华美马车,这辆车装饰着种种图案。
你环绕园林之地巡行,就像富兰陀罗,又像众生之主婆娑婆。巴利
‘‘Sahassayuttaṃ hayavāhanaṃ subhaṃ, āruyhimaṃ sandanaṃ nekacittaṃ; Uyyānabhūmiṃ abhito anukkamaṃ, purindado bhūtapatīva vāsavo.
黄金所造是你的两根车辕,两端与肩木紧密相接;
构造精良、部件凝合,人中雄者所立,光辉如十五夜月。巴利
‘‘Sovaṇṇamayā te rathakubbarā ubho, phalehi aṃsehi atīva saṅgatā; Sujātagumbā naravīraniṭṭhitā, virocati pannaraseva cando.
此车覆以黄金网,种种众宝为严饰;
善音与妙音,以执拂尘诸臂而光耀。巴利
‘‘Suvaṇṇajālāvatato ratho ayaṃ, bahūhi nānāratanehi cittito; Sunandighoso ca subhassaro ca, virocatī cāmarahatthabāhubhi.
这些轮毂皆由心意所化现,装点于车乘两轮之间空隙的正中;
这些轮毂以百道纹彩描绘,具足百种光泽,如闪电般明耀闪耀。巴利
‘‘Imā ca nābhyo manasābhinimmitā, rathassa pādantaramajjhabhūsitā; Imā ca nābhyo satarājicittitā, sateratā vijjurivappabhāsare.
此车以无数心念为覆,轮辋众多,千辐放光;
其声可闻,音色美妙,宛如五支乐器齐奏。巴利
‘‘Anekacittāvatato ratho ayaṃ, puthū ca nemī ca sahassaraṃsiko; Tesaṃ saro suyyati vaggurūpo, pañcaṅgikaṃ tūriyamivappavāditaṃ.
头顶之心以宝月严饰,常清净、妙丽、光明;
以金缕极相缀合,如琉璃缕,极为照耀。巴利
‘‘Sirasmiṃ cittaṃ maṇicandakappitaṃ, sadā visuddhaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ; Suvaṇṇarājīhi atīva saṅgataṃ, veḷuriyarājīva atīva sobhati.
这些骏马是用宝石与明月装饰的,颈如海螺,迅捷善驰,就像梵天一样;
它们高大魁梧,强壮有力,速度极快,心跟随你的意志,就这样跟随着你。巴利
‘‘Ime ca vāḷī maṇicandakappitā, ārohakambū sujavā brahūpamā; Brahā mahantā balino mahājavā, mano tavaññāya tatheva siṃsare.
这些全都四匹一组地套在一起,它们了解你的心意,就这样顺从地奔跑。
它们步伐平稳地拉车前行,性情柔和,不浮躁,这些最上等的骏马满心欢喜。巴利
‘‘Ime ca sabbe sahitā catukkamā, mano tavaññāya tatheva siṃsare; Samaṃ vahantī mudukā anuddhatā, āmodamānā turagānamuttamā.
摆荡腾跃,凌空翻坠,奋力抖动着精美的饰物;
其声远闻,宛如五部乐器一齐奏响。巴利
‘‘Dhunanti vagganti patanti cambare, abbhuddhunantā sukate piḷandhane; Tesaṃ saro suyyati vaggurūpo, pañcaṅgikaṃ tūriyamivappavāditaṃ.
战车的响声、装饰品的碰撞声,还有马蹄践地的撞击声;
美好的集会中传来声音,乾闼婆的乐音在绚丽的园林里荡漾。巴利
‘‘Rathassa ghoso apiḷandhanāna ca, khurassa nādo abhihiṃsanāya ca; Ghoso suvaggū samitassa suyyati, gandhabbatūriyāni vicitrasaṃvane.
她们站在车上,眼睛像母鹿的眼睛一样圆润柔美,睫毛弯弯,带着微笑,说起话来亲切又讨人喜欢。
她身上披着琉璃珠网,皮肤细滑,受到诸天神、乾闼婆与苏罗上首众神的崇敬。巴利
‘‘Rathe ṭhitātā migamandalocanā, āḷārapamhā hasitā piyaṃvadā; Veḷuriyajālāvatatā tanucchavā, sadeva gandhabbasūraggapūjitā.
彼等身披赤绛黄衣,目广眸绯;
族姓良善,身纤笑净,立于车上,合掌恭侍。巴利
‘‘Tā rattarattambarapītavāsasā, visālanettā abhirattalocanā; Kule sujātā sutanū sucimhitā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
她们戴着贝壳臂钏,穿着漂亮的衣服,腰身匀称,大腿和胸部长得好看。
她们手指圆润,面容姣好,十分悦目;站在车上,双手合掌,恭敬地侍立在一旁。巴利
‘‘Tā kambukeyūradharā suvāsasā, sumajjhimā ūruthanūpapannā; Vaṭṭaṅguliyo sumukhā sudassanā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
其他一些天女有着美丽的发髻,头发均匀分开,光洁明亮;
那些女子随顺于你,乐着你的心意,立于车上,合掌侍立。巴利
‘‘Aññā suveṇī susu missakesiyo, samaṃ vibhattāhi pabhassarāhi ca; Anubbatā tā tava mānase ratā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
她们佩戴着耳饰,身上覆满红莲、青莲,佩戴着庄严饰物,周身涂着旃檀心材的香气。
那些女子随顺于你,乐着你的心意,立于车上,合掌侍立。巴利
‘‘Āveḷiniyo padumuppalacchadā, alaṅkatā candanasāravāsitā; Anubbatā tā tava mānase ratā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
那些佩戴花环者,被红莲与青莲覆盖,装饰华丽,散发着栴檀木心的香气。
那些女子随顺于你,乐着你的心意,立于车上,合掌侍立。巴利
‘‘Tā māliniyo padumuppalacchadā, alaṅkatā candanasāravāsitā; Anubbatā tā tava mānase ratā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
你脖子上、手上、脚上以及头上的那些饰物,
他们照亮了十方一切处,就像秋天升起的太阳一样光辉灿烂。巴利
‘‘Kaṇṭhesu te yāni piḷandhanāni, hatthesu pādesu tatheva sīse; Obhāsayantī dasa sabbaso disā, abbhuddayaṃ sāradikova bhāṇumā.
狂风劲吹,臂上的花环与装饰物也摇动不已,
发出清净、妙好、庄严之音;此音乃一切智者所应谛听。巴利
‘‘Vātassa vegena ca sampakampitā, bhujesu mālā apiḷandhanāni ca; Muñcanti ghosaṃ ruciraṃ suciṃ subhaṃ, sabbehi viññūhi sutabbarūpaṃ.
在离园林地两由旬半的地方,停着车乘、象和乐器,还有歌声;
天帝,她们用宛如莲叶的手臂弹奏琵琶,让你满心欢喜。巴利
‘‘Uyyānabhūmyā ca duvaddhato ṭhitā, rathā ca nāgā tūriyāni ca saro; Tameva devinda pamodayanti, vīṇā yathā pokkharapattabāhubhi.
在这些众多音色甜美、外形悦人的琵琶正被弹奏时,少女们心底涌起喜悦;
她们极其优美地回旋起舞,那些在莲花中受过训练的少女们。巴利
‘‘Imāsu vīṇāsu bahūsu vaggūsu, manuññarūpāsu hadayeritaṃ pītiṃ; Pavajjamānāsu atīva accharā, bhamanti kaññā padumesu sikkhitā.
当歌声与乐器声响起,这些舞蹈也一同和谐交融,
天女们在那里跳舞,她们的光彩从两边照耀,是殊胜的女子。巴利
‘‘Yadā ca gītāni ca vāditāni ca, naccāni cimāni samenti ekato; Athettha naccanti athettha accharā, obhāsayantī ubhato varitthiyo.
众乐齐鸣将你唤醒,你在人间欢喜受敬,如执金刚杵的帝释。
在这众多音声婉转、形貌悦人的琵琶声中,心底涌起的欢欣在你心中荡漾。巴利
‘‘So modasi tūriyagaṇappabodhano, mahīyamāno vajirāvudhoriva; Imāsu vīṇāsu bahūsu vaggūsu, manuññarūpāsu hadayeritaṃ pītiṃ.
你过去世生为人时,自己曾造过什么业?
你受持的是哪一种布萨?你欢喜奉行的是什么法行和誓愿?巴利
‘‘Kiṃ tvaṃ pure kammamakāsi attanā, manussabhūto purimāya jātiyā; Uposathaṃ kaṃ vā tuvaṃ upāvasi, kaṃ dhammacariyaṃ vatamābhirocayi.
此非微劣业行所感,亦非往昔善持布萨之果;
唯你神通威力广大,辉耀天众,赫然独胜。巴利
‘‘Nayīdamappassa katassa kammuno, pubbe suciṇṇassa uposathassa vā; Iddhānubhāvo vipulo ayaṃ tava, yaṃ devasaṅghaṃ abhirocase bhusaṃ.
“ 此是汝布施之果,或持戒之果,
亦合掌之业的果报;我今问汝,愿汝为我说之。”巴利
‘‘Dānassa te idaṃ phalaṃ, atho sīlassa vā pana; Atho añjalikammassa, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti.
1015 在这里,“千连结”是指与千相连,或者千被连结、装配在它上面,所以叫“千连结”。那么这千到底属于谁呢?因为紧接着说的是“马乘”,所以可以理解这里指的就是马。马是它的运载工具,所以叫“马乘”。不过有些论师把“千连结马乘”省略鼻音,当成一个复合词来解释;按这种说法,意思就可以理解为像马乘一样的运载工具,也就是千连结的马乘,或者说连结千匹马的乘具。另一些人则说“千连结”是指与千匹天马相连。“sandananti rathaṃ”是指车。“Nekacittanti anekacittaṃ nānāvidhavicittavantaṃ”是指有许多种、种种不同装饰的。“Uyyānabhūmiṃ abhitoti uyyānabhūmiyā samīpe”是指在园林地附近。因为观待“abhito”这个词,这个业格是用于属格之义。不过有些论师也读作“uyyānabhūmyā”,他们是不顾文法规则而这样读的。“Anukkamanti gacchanto purindado bhūtapatīva vāsavo virocasīti sambandho”是指:前行之时,如众生之主一般的帝释天神、婆薮天,你光辉照耀,这是关联。巴利
1015. Tattha sahassayuttanti sahassena yuttaṃ, sahassaṃ vā yuttaṃ yojitaṃ etasminti sahassayuttaṃ. Kassa panetaṃ sahassanti? ‘‘Hayavāhana’’nti anantaraṃ vuccamānattā hayānanti ayamattho viññāyateva. Hayā vāhanaṃ etassāti hayavāhanaṃ. Keci pana ‘‘sahassayuttahayavāhana’’nti anunāsikalopaṃ ekameva samāsapadaṃ katvā vaṇṇenti, etasmiṃ pakkhe hayavāhanaṃ viya vāhananti attho yujjati. Hayavāhanasahassayuttaṃ yuttahayavāhanasahassanti hi attho. Apare pana ‘‘sahassayuttanti sahassadibbājaññayutta’’nti vadanti. Sandananti rathaṃ. Nekacittanti anekacittaṃ nānāvidhavicittavantaṃ. Uyyānabhūmiṃ abhitoti uyyānabhūmiyā samīpe. ‘‘Abhito’’ti hi padaṃ apekkhitvā sāmiatthe etaṃ upayogavacanaṃ. Keci pana ‘‘uyyānabhūmyā’’tipi paṭhanti, te saddanayampi anupadhārentā paṭhanti. Anukkamanti gacchanto purindado bhūtapatīva vāsavo virocasīti sambandho.
1016 这辆车是纯金打造的。它是你的。车两边的栏楯,就是车厢左右两侧的围栏。为了让车显得庄严,也为了保护站在车上的人,人们在车厢两边做出围栏一样的围护;在这围护前部的两侧,一直到车辕那里,有一段适合用手抓握的车身部件,这里所说的“kubbara”指的就是它,所以说“ubho”(两边)。在其他地方,则把车辕叫做“kubbara”。“phalehi”是指车轭支撑处左右两侧的边缘,这里把边缘叫做“phala”。“aṃsehi”是指依托于栏楯与侧板上的下部肩(heṭṭhimaaṃsa)。“atīva saṅgatā”是指极为善巧地密合,触感佳好,无有间隙。这里是把能工巧匠所造、著名的车上所能见到的殊胜之处,加在它上面来说的。而那辆车因为不是人工所造,是自然生成、非造作的,所以对任何人来说都毫无拼接的痕迹。“sujātagumbā”是指善巧安立的柱群。凡是紧挨着栏楯而立、具有善巧安立的柱节等种种部件的柱群,就依照它们而说“sujātagumbā”。“naravīraniṭṭhitā”是指像由工匠师完成的一样。工匠师们不顾自己身体的疲劳,以精进之力善加考察技艺,因此在人中是具精进者,这里就称为“naravīrā”。或者“naravīrā”是对天子的称呼。“niṭṭhitā”是指已完成、圆满具足殊胜庄严。也有“naravīranimmitā”的读法,意思是由人中具坚定者所造作的一样。由于具有这样的车厢,这辆车对你来说光辉灿烂。像什么呢?就像第十五日的月亮,如在白分第十五日圆满之时的那月亮一样。巴利
1016.Sovaṇṇamayāti suvaṇṇamayā. Teti tava. Rathakubbarā ubhoti rathassa ubhosu passesu vedikā. Yo hi rathassa sobhanatthañceva upari ṭhitānaṃ guttatthañca ubhosu passesu vedikākārena parikkhepo karīyati, tassa purimabhāge ubhosu passesu yāva rathīsā, tāva hatthehi gahaṇayoggo rathassa avayavaviseso, idha so eva kubbaroti adhippeto. Tenevāha ‘‘ubho’’ti. Aññattha pana rathīsā kubbaroti vuccati. Phalehīti rathūpatthambhassa dakkhiṇavāmabhedehi dvīhi phalehi, pariyantāvettha phalāti vuttā. Aṃsehīti kubbaraphale patiṭṭhitehi heṭṭhimaaṃsehi. Atīva saṅgatāti ativiya suṭṭhu saṅgatā suphassitā nibbivarā. Idañca sippiviracite kittimarathe labbhamānavisesaṃ tattha āropetvā vuttaṃ. So pana aporisatāya akittimo sayaṃjāto kenaci aghaṭitoyeva. Sujātagumbāti susaṇṭhitathambhakasamudāyā. Ye hi vedikāya nirantaraṃ ṭhitā susaṇṭhitaghaṭakādiavayavavisesavanto thambhakasamudāyā, tesaṃ vasenevaṃ vuttaṃ ‘‘sujātagumbā’’ti. Naravīraniṭṭhitāti sippācariyehi niṭṭhāpitasadisā. Sippācariyā hi attano sarīrakhedaṃ acintetvā vīriyabalena sippassa suṭṭhu vicāraṇato naresu vīriyavantoti idha ‘‘naravīrā’’ti vuttā. Naravīrāti vā devaputtassa ālapanaṃ. Niṭṭhitāti pariyositā paripuṇṇasobhātisayā. ‘‘Naravīranimmitā’’ti vā pāṭho, naresu dhitisampannehi nimmitasadisāti attho. Evaṃvidhakubbaratāya ayaṃ tava ratho virocati. Kiṃ viya? Pannaraseva cando, sukkapakkhe pannarasiyaṃ paripuṇṇakāle candimā viya.
1017 被金网覆盖,就是用金网罩住、遮覆。也有写成“suvaṇṇajālāvitato”的版本,意思是织上了网纹。以众多,就是为数很多。以种种珍宝,就是用莲花宝、弗沙宝等各种不同种类的珍宝。善欢喜声,就是非常令人欢喜的声音,意思是听起来悦耳甜美的妙音。或者,“善欢喜声”也可以理解为:善巧地作出欢喜之声,也就是在观看舞蹈等场合,因发出“善哉”等赞叹声而作出的欢喜音声;也有人说,这是指“在适当的时候,以祝祷问候的方式善巧发出的欢喜音声”。妙好声,就是极为光明的本性,或者说,在那里奏响的诸天神的歌声与乐器声以美妙而称为妙好声。手持拂尘臂者,就是以手持拂尘之臂,从这边到那边挥动拂尘束的诸天神之臂;或者,以如此形态的诸天神而光辉照耀。巴利
1017.Suvaṇṇajālāvatatoti suvaṇṇajālakehi avatato chādito. ‘‘Suvaṇṇajālāvitato’’tipi pāṭho, gavacchitoti attho. Bahūhīti anekehi. Nānāratanehīti padumarāgaphussarāgādinānāvidharatanehi. Sunandighosoti suṭṭhu nanditabbaghoso, savanīyamadhuraninnādoti attho. Sunandighosoti vā suṭṭhu katanandighoso, naccanādīnaṃ dassanādīsu pavattitasādhukārasaddādivasena katapamodaninnādoti attho, ‘‘kālena kālaṃ āsīvādanavasena suṭṭhu payuttanandighoso’’ti ca vadanti. Subhassaroti suṭṭhu ativiya obhāsanasabhāvo, tattha vā pavattamānānaṃ devatānaṃ sobhanena gītavāditassarena subhassaro. Cāmarahatthabāhubhīti cāmarahatthayuttabāhūhi ito cito ca bījayamāna cāmarakalāpehi devatānaṃ bhujehi, tathābhūtāhi devatāhi vā virocati.
1018 轮毂,就是车轮的轮毂。由心念所化,就是随着“愿它们变成这样”的心念而化现成那样。以车足之间与中央为庄严,就是用由种种宝石光耀而成的车轮——也就是车足——的轮辋边沿,以及辐条之间的部分来装饰。以百道纹彩描绘,就是用种种颜色、数百道线条纹路画成,变得五彩斑斓。犹如百道闪电藤,就是像被称为百道闪电藤的那样,在光明中闪耀放光。巴利
1018.Nābhyoti rathacakkānaṃ nābhiyo. Manasābhinimmitāti ‘‘ime īdisā hontū’’ti cittena nimmitasadisā. Rathassapādantaramajjhabhūsitāti rathassa pādānaṃ rathacakkānaṃ antena neminā nānāratanasamujjalena arānaṃ vemajjhena ca maṇḍitā. Satarājicittitāti anekavaṇṇāhi anekasatāhi rājīhi lekhāhi cittitā vicittabhāvaṃ gatā. Sateratā vijjurivāti sateratasaṅkhātavijjulatā viya pabhāsare vijjotanti.
1019 1019.“Anekacittāvatato”的意思是:被种种花鬘工艺等不同的装饰所覆盖、混杂。也有人读作“Anekacittāvitato”,意思一样,只是为了偈颂念起来顺口而把音节拉长了。“Puthū ca nemī ca”就是宽阔的轮辋,这里的“ca”只是个语气词。“Sahassaraṃsiko”就是有上千道光芒。巴利文也有作“Sahassaraṃsiyo”的。另一些人则读作“natā raṃsiyo”,这里的“natā”是指轮辋的部分弯曲低垂,像阿耆耶弓的弓臂那样弯下来。“Sahassaraṃsiyo”是指像日轮一样散射出光芒之网。“tesaṃ”是指那些像小铃铛网一样垂挂下来的轮辋部分。巴利
1019.Anekacittāvatatoti anekehi mālākammādicittehi avatato samokiṇṇo. ‘‘Anekacittāvitato’’tipi paṭhanti, soyeva attho, gāthāsukhatthaṃ pana dīghakaraṇaṃ. Puthū ca nemī cāti puthulanemi ca, eko ca-kāro nipātamattaṃ. Sahassaraṃsikoti anekasahassaraṃsiko. ‘‘Sahassaraṃsiyo’’tipi pāḷi. Apare pana ‘‘natā raṃsiyo’’ti ca paṭhanti, tattha natāti ajiyadhanudaṇḍako viya oṇatā nemippadesā. Sahassaraṃsiyoti sūriyamaṇḍalaṃ viya vipphurantakiraṇajālā. Tesanti olambamānakiṅkiṇikajālānaṃ nemippadesānaṃ.
1020 “Sirasmiṃ”是指在头部,也就是指车的顶部;或者是指这辆车有一个顶部。“Citta”是指装饰得很精美。“Maṇicandakappita”是指镶嵌了宝珠轮——也就是被像月轮一样的宝珠所镶嵌。“Ruciraṃ pabhassara”用这个来说明它像月轮一样;“sadā visuddha”则用这个进一步说明它比月轮还要殊胜。“Suvaṇṇarājīhī”是指在间隔处呈圆形排列的金色条纹。“Saṅgata”是指组合在一起。“Veḷuriyarājīvā”是说,由于在间隔处被金纹镶嵌的宝珠轮,它就像琉璃条纹一样闪耀。也有读作“Veḷuriyarājīhī”的。巴利
1020.Sirasminti sīse, rathassa sīseti attho. Siro vā asmiṃ rathe. Cittanti vicittaṃ. Maṇicandakappitanti maṇimayamaṇḍalānuviddhaṃ candamaṇḍalasadisena maṇinā anuviddhaṃ. Ruciraṃ pabhassaranti iminā tassa candamaṇḍalasadisataṃyeva vibhāveti, sadā visuddhanti iminā panassa candamaṇḍalatopi visesaṃ dasseti. Suvaṇṇarājīhīti antarantarā vaṭṭākārena saṇṭhitāhi suvaṇṇalekhāhi. Saṅgatanti sahitaṃ. Veḷuriyarājīvāti antarantarā suvaṇṇarājīhi khacitamaṇimaṇḍalattā veḷuriyarājīhi viya sobhati. ‘‘Veḷuriyarājīhī’’ti ca paṭhanti.
1021 “Vāḷī”是指有鬃毛的、尾毛完好的,这是就马而说的。也有读作“Vājī”的写法。“Maṇicandakappitā”是指在悬挂拂尘的地方嵌有宝珠做的月轮。“Ārohakambū”是指身材高大,而且身围与身高相称,意思是具足身高和身围。“Sujavā”是指有漂亮的速度、速度很快、速度迅猛,意思是步伐优美。“Brahūpamā”是指像高大的那样可以衡量,意思是看起来比自己的实际尺寸还要大。“Brahā”是指年长的、一切肢体都发育圆满的。“Mahantā”是指有大威力的、有大神通的。“Balino”是指以身体之力与勇力而有力者。“Mahājavā”是指速度迅疾的。“Mano tavaññāya”是指在了知你的心意之后。“Tatheva”是指与心意相符合的。“Siṃsareti”是指爬行、运转,意思是行进。巴利
1021.Vāḷīti vāḷavanto sampannavāḷadhino, asse sandhāya vadati . ‘‘Vājī’’ti vā pāṭho. Maṇicandakappitāti cāmarolambanaṭṭhānesu maṇimayacandakānuviddhā. Ārohakambūti uccā ceva tadanurūpapariṇāhā ca, ārohapariṇāhasampannāti attho. Sujavāti sundarajavā javavanto mahājavā, sobhanagatikāti attho. Brahūpamāti brahā viya paminitabbā, attano pamāṇato adhikā viya paññāyantāti attho. Brahāti vuḍḍhā pavaḍḍhasabbaṅgapaccaṅgā. Mahantāti mahānubhāvā mahiddhikā. Balinoti sarīrabalena ca ussāhabalena ca balavanto. Mahājavāti sīghavegā. Mano tavaññāyāti tava cittaṃ ñatvā. Tathevāti cittānurūpameva. Siṃsareti saṃsappare, pavattareti attho.
1022 这里“这些”是指前面所说的那些马。“全部”则连一千匹也算在内。“步调一致”是说因为速度相同、行进相同,所以在行进中彼此一致,也就是彼此前进时不快不慢、完全齐平。“以四足行走”就是以四只脚行走。“平稳地承载”是把“步调一致”这个词已经说过的意思表达得更清楚。“柔和”是指性情柔软,也就是贤善、良马的意思。因此说“不躁动”,就是没有躁动、不制造混乱。“充满喜悦”就是十分欢喜,因为已被调伏,所以彼此之间以及对乘车的人等都表现出欢喜。巴利
1022.Imeti yathāvuttaasse sandhāyāha. Sabbeti sahassamattāpi. Sahitāti samānajavatāya samānagamanatāya ca gatiyaṃ sahitā, aññamaññaṃ anūnādhikagamanāti attho. Catūhi pādehi kamanti gacchantīti catukkamā. Samaṃ vahantīti ‘‘sahitā’’ti padena vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ karoti. Mudukāti mudusabhāvā, bhadrā ājānīyāti attho. Tenāha ‘‘anuddhatā’’ti, uddhatarahitā khobhaṃ akarontāti attho. Āmodamānāti pamodamānā, akhaḷuṅkatāya aññamaññaṃ rathikādīnañca tuṭṭhiṃ pavedayantāti attho.
1023 “Dhunantī”是指甩动拂尘、鬃毛和尾毛。“Vaggantī”是指有时一步一步地迈步,以跳跃的方式行走。“Patantī”是指有时奔驰,也就是跳跃的意思。也有人读作“Plavantī”,意思一样。“Abbhuddhunantā”是指更加用力地向上甩动工匠精心制作、打造得很好的小铃铛等马饰。“Tesaṃ”是指那些装饰品。巴利
1023.Dhunantīti cāmarabhāraṃ kesarabhāraṃ vāladhiñca vidhunanti. Vaggantīti kadāci pade padaṃ nikkhipantā vagganena gamanena gacchanti. Patantīti kadāci pavattanti, laṅghantīti attho. ‘‘Plavantī’’ti ca keci paṭhanti, soyevattho. Abbhuddhunantāti kammasippinā sukate suṭṭhu nimmite khuddakaghaṇṭādiassālaṅkāre abhiuddhunantā adhikaṃ uddhunantā. Tesanti tesaṃ piḷandhanānaṃ.
1024 车的声音,就是前面说的车乘声响。Apiḷandhanāna ca 里的 a 只是个语气词。Piḷandhanānaṃ 就是装饰品。也有人说 apiḷandhana 是装饰品的另一种说法,那么整句的意思就是:车的声音和车上装饰品的声音。Khurassanādo 指马匹落蹄的声音。虽说马是在空中行走,但据说因为它们有获得美妙蹄声的业力,所以每一次落蹄都能听到蹄声回响。Abhihiṃsanāya ca 伴随马匹更为高昂的嘶鸣,即马不时发出的嘶鸣声。有人读作“Abhihesanāya cā”。Samitassa 指聚集的天众,其声音也极为柔和甜美,听起来十分悦耳。像什么呢?论中说“gandhabbatūriyāni vicitrasaṃvane”,就像在种种藤蔓的园林中乾闼婆天子的五支伎乐一样。因为依止伎乐的声音,依止的称呼而说为“tūriyāni”。又有读作“Gandhabbatūriyāna ca vicitrasaṃvane”,应将“tūriyānañca”带入鼻音后连接。另有人读作“gandhabbatūriyāni vicitrapavane”。巴利
1024.Rathassa ghosoti yathāvutto rathanigghoso. Apiḷandhanāna cāti a-kāro nipātamattaṃ . Piḷandhanānaṃ ābharaṇānaṃ. Apiḷandhananti ca ābharaṇapariyāyoti vā vadanti, rathassānaṃ ābharaṇānañcaghosoti attho. Khurassanādoti turaṅgānaṃ khuranipātasaddo. Kiñcāpi assā ākāsena gacchanti, madhurassa pana khuranipātasaddassa upaladdhihetubhūtena kammunā tesaṃ khuranikkhepe khuranikkhepe paṭighāto labbhatīti vadanti. Abhihiṃsanāya cāti assānaṃ adhikahiṃsanena ca, antarantarā assehi pavattitahesanena cāti attho. ‘‘Abhihesanāya cā’’ti keci paṭhanti. Samitassāti samuditassa dibbajanassa ghoso ca suvaggu sumadhuraṃ suyyati. Kiṃ viyāti āha ‘‘gandhabbatūriyāni vicitrasaṃvane’’ti, citralatāvane gandhabbadevaputtānaṃ pañcaṅgikatūriyāni viya. Tūriyasannissito hi saddo ‘‘tūriyānī’’ti vutto nissayavohārena. ‘‘Gandhabbatūriyāna ca vicitrasaṃvane’’ti ca pāṭho, ‘‘tūriyānañca’’iti anunāsikaṃ ānetvā yojetabbaṃ. Apare ‘‘gandhabbatūriyāni vicitrapavane’’ti paṭhanti.
1025 站在车上的那些,就是“立于车上者”。Migamandalocanā是说眼神柔嫩细滑,如同幼鹿的目光。“Āḷārapamhā”是说睫毛浓密交合,也就是牛的睫毛。“Hasitā”是含笑,意思是面带笑容。“Piyaṃvadā”是言语亲切的女性们。“Veḷuriyajālāvatatā”是身体被琉璃宝网覆盖。“Tanucchavā”是皮肤细滑。“Sadevā”是恒常,即一切时候。“Gandhabbasūraggapūjitā”是受到乾闼婆等最胜天神的供养。巴利
1025.Rathe ṭhitātāti rathe ṭhitā etā. Migamandalocanāti migacchāpikānaṃ viya mudusiniddhadiṭṭhinipātā. Āḷārapamhāti bahalasaṅgatapakhumā, gopakhumāti attho. Hasitāti pahasitā, pahaṃsitamukhāti attho . Piyaṃvadāti piyavādiniyo. Veḷuriyajālāvatatāti veḷuriyamaṇimayena jālena chāditasarīrā. Tanucchavāti sukhumacchaviyo. Sadevāti sadā eva sabbakālameva. Gandhabbasūraggapūjitāti gandhabbadevatāhi ceva aparāhi ca aggadevatāhi laddhapūjā.
1026 那些天女穿着红色、黄色等彩色衣服,也就是色彩鲜艳的红黄布料。眼睛红艳,是说她们的眼睛特别以红色纹路装饰得很美。出身良家,是说生于信度族,投生在殊胜的天众群体中。身材美好,是说身体端正美好。纯净微笑,是说展现清净的笑容。巴利
1026.Tā rattarattambarapītavāsasāti rajanīyarūpā ca rattapītavatthā ca. Abhirattalocanāti visesato rattarājīhi upasobhitanayanā. Kule sujātāti sindhavakule sujātā visiṭṭhadevanikāye sambhavā. Sutanūti sundarasarīrā. Sucimhitāti suddhasitakaraṇā.
1027 她们戴着金色臂钏。腰身纤细。大腿和乳房丰满,大腿像芭蕉树干,乳房像圆盒。手指圆润,从指根到指尖渐渐变细。面容美丽,或者面带喜悦。相貌悦目好看。巴利
1027.Tā kambukeyūradharāti suvaṇṇamayakeyūradharā. Sumajjhimāti vilaggamajjhā. Ūruthanūpapannāti sampannaūruthanā, kadalikkhandhasadisaūru ceva samuggasadisathanā ca. Vaṭṭaṅguliyoti anupubbato vaṭṭaṅguliyo. Sumukhāti sundaramukhā, pamuditamukhā vā. Sudassanāti dassanīyā.
1028 Aññā是说某些。“Suveṇī”是说她们有美丽的发辫。“Susū”是说她们年纪还轻。“Missakesiyo”是说她们的发髻与红色花鬘等混编在一起。怎么讲呢?通过“Samaṃ vibhattāhi pabhassarāhi ca”来说明:她们的发髻编得匀整,彼此相称,按不同的分法编织,用金线等装饰,闪耀得像蓝宝石等一样,所以叫“杂发髻”,应当这样连接理解。“Anubbatā”是说她们的行为随顺。“Tā”就是指这些天女。巴利
1028.Aññāti ekaccā. Suveṇīti sundarakesaveṇiyo. Susūti daharā. Missakesiyoti rattamālādīhi missitakesavaṭṭiyo. Kathaṃ? Samaṃ vibhattāhi pabhassarāhi cāti, samaṃ aññamaññasadisaṃ nānāvibhattivasena vibhattāhi suvaṇṇacīrādikhacitāhi indanīlamaṇiādayo viya pabhassarāhi kesavaṭṭīhi missitakesiyoti yojanā. Anubbatāti anukūlakiriyā. Tāti accharāyo.
1029 以天栴檀的精华涂抹、遍洒全身。巴利
1029.Candanasāravositāti sārabhūtena dibbacandanena ullittā vicchuritā.
1031 “Kaṇṭhesū”等词,是在展示颈饰、手饰、足饰、头饰等各类装饰。“Obhāsayantī”是说,她们用佩戴在脖子上的璎珞等装饰照亮自身,这样连接理解。其余各处也照此理解。“Abbhuddaya”指升起、向上涌现,也有版本写作“abbhuddasa”,意思相同。“Sāradiko”指秋季的。“Bhāṇumā”指太阳,因为它远离云雾等过患,能很好地照亮十个方向。巴利
1031.Kaṇṭhesūtiādinā gīvūpagahatthūpagapādūpagasīsūpagādiābharaṇāni dasseti. Obhāsayantīti kaṇṭhesu yāni piḷandhanāni, tehi obhāsayantīti yojanā. Evaṃ sesesupi. Abbhuddayanti abhiuggacchanto, ‘‘abbhuddasa’’ntipi pāṭho, soyevattho. Sāradikoti saradakāliko. Bhāṇumāti sūriyo. So hi abbhādidosavirahena dasapi disā suṭṭhu obhāseti.
1032 以风的速度,以及车马奔驰的速度,就像风在吹送、携来悦意的香气和声音那样。muñcanti 的意思是发出、释放。ruciran 是说那声音像五种乐器合奏一样,一层比一层更令人欢喜。sucin 是清净、没有混杂。subhan 是怡人、合意。sabbehi viññūhi sutabbarūpan 是说,那声音是一切有智慧且通达乾闼婆技艺时机的人都应当听、值得听的最上等声音,她们发出这样的声音。巴利
1032.Vātassa vegena cāti manuññagandhūpahāraṃ saddūpahārañca karontena upaharantena viya vāyantena vātassa vegena rathaturaṅgavegena ca. Muñcantīti vissajjenti. Ruciranti pañcaṅgikatūriyāni viya uparūpari rucidāyakaṃ. Sucinti suddhaṃ asaṃsaṭṭhaṃ. Subhanti manuññaṃ. Sabbehi viññūhi sutabbarūpanti sabbehipi viññujātikehi gandhabbasamayaññūhi sotabbaṃ savanīyaṃ uttamasabhāvaṃ ghosaṃ muñcantīti yojanā.
1033 “园林之地”就是指在园林的地面上。“从两边”是指从两侧。也有人读作“从两边而立”,意思一样。“车”就是指那些车。“象”就是指那些象,这里用的是主格形式,表达的是宾格的意义。“声音”是指由车、象和乐器共同产生的声音。“天主”是对天子的称呼。“犹如琵琶的莲花叶臂”,意思是:就像琵琶在音槽、面板、臂和杆都正确安装、并按照各个音阶调好之后,被弹奏时能让听的人感到欢喜;同样,那些车等也以自己的声音使人欢喜。也就是说,就像技艺纯熟的琵琶师用达到“琵琶相”——也就是妙好状态——的双手弹奏琵琶,让大众欢喜;那些车等也同样以自己的声音使人欢喜。巴利
1033.Uyyānabhūmyāti uyyānabhūmiyaṃ. Duvaddhatoti dvīhi addhapassehi. ‘‘Dubhato ca ṭhitā’’tipi paṭhanti, soyevattho. Rathāti rathe. Nāgāti nāge. Upayogatthe hi etaṃ paccattavacanaṃ. Saroti rathanāgatūriyāni paṭicca nibbatto saro. Devindāti devaputtaṃ ālapati. Vīṇā yathā pokkharapattabāhubhīti yathā vīṇā sammadeva yojitehi doṇipattabāhudaṇḍehi taṃtaṃmucchanānurūpaṃ avaṭṭhitehi vādiyamānā suṇantaṃ janaṃ pamodeti, evaṃ taṃ rathādayo attano sarena pamodayanti. Susikkhitabhāvena pokkharabhāvaṃ sundarabhāvaṃ pattehi vīṇāvādakassa hatthehi pavāditā vīṇā yathā mahājanaṃ pamodeti, evaṃ taṃ rathādayo attano sarena pamodayantīti.
1034 这首偈颂“在这些琵琶中”的简要含义是:在这些琵琶当中,有直顶式、曲式、大式、欢喜式、帝萨拉式等许多种类;它们音色柔滑甜美,声音优美动听,因此呈现出悦人的样子。当这些琵琶被弹奏、被演奏时,所生起的喜悦能触动内心、深入人心、夺人心魄,并以喜悦为特征。天女们因为喜悦之势高涨,又凭着自己训练有素,便在天界的莲花之间回旋游舞,展示舞蹈,往来翩然。巴利
1034.Imāsu vīṇāsūti gāthāya ayaṃ saṅkhepattho – imāsu ujukoṭivaṅkabrahatīnandinītisaraādibhedāsu bahūsu vīṇāsu siniddhamadhurassaratāya vaggūsu tato eva manuññarūpāsu hadayeritaṃ hadayaṅgamaṃ hadayahāriniṃ pītiṃ pītinimittaṃ pavajjamānāsu pavādiyamānāsu accharā devakaññā pītivegukkhittatāya attano susikkhitatāya ca dibbapadumesu bhamanti naccaṃ dassentiyo sañcaranti.
1035 这些要各自搭配起来理解,也就是“这些歌咏、这些奏乐、这些舞蹈”。Samenti ekato 的意思是汇合到一起,成为同一韵味。或者也可以这样理解:samenti ekato 是指它们彼此一致、合为一体——琴弦的音与歌声相和,歌声又与琴弦的音相和,并与舞蹈相配合,不失去所获得的欢喜等韵味,彼此融合、协调一致,这就是这里的意思。Athettha naccanti 是说:在这里,有些天女在起舞;另外还有一些天女,在这里、在你的这辆车上跳舞;还有一些最殊胜的女子,一边观看舞蹈,一边以自己的身光和衣服、饰物的光彩,把这里、两侧以及十个方向全都照亮、闪耀。巴利
1035.Imānīti idaṃ paccekaṃ yojetabbaṃ ‘‘imāni gītāni, imāni vāditāni, imāni naccāni cā’’ti. Samenti ekatoti ekajjhaṃ samarasāni honti. Atha vā samenti ekatoti ekato ekajjhaṃ samāni samarasāni karonti, tantissaraṃ gītassarena, gītassarañca tantissarena saṃsandantiyo naccanena yathādhigate hassādirase aparihāpentiyo samenti samānentīti attho. Atthettha naccanti athettha accharā obhāsayantīti evaṃ gītādīni samarase karontiyo atha aññā ekaccā accharā ettha etasmiṃ tava rathe naccanti, atha aññā varitthiyo uttamitthiyo naccaṃ passantiyo attano sarīrobhāsena ceva vatthābharaṇaobhāsena ca ettha etasmiṃ padese ubhato dvīsu passesu dasapi disā kevalaṃ obhāsayanti vijjotayantīti attho.
1036 所谓“so”,就是指这样状态的你。“Tūriyagaṇappabodhano”是说由天界乐器集合奏乐而唤起喜乐。“Mahīyamāno”是说受到尊敬供养。“Vajirāvudhorivā”是说像帝释天神一样,如同手持金刚武器的帝释天神(释提桓因)。巴利
1036.Soti so tvaṃ evaṃbhūto. Tūriyagaṇappabodhanoti dibbatūriyasamūhena katapītipabodhano. Mahīyamānoti pūjīyamāno. Vajirāvudhorivāti indo viya.
1037 有人问:“你持守的是哪一种布萨呢?”意思是,别人也都在持守布萨,那你持守的到底是哪一种、什么样的布萨呢?“法行”指的是布施等福德善行。“戒愿”指的是受持的誓愿。“Abhirocayī”就是欢喜、满足的意思,也就是因欢喜而圆满完成了。也有版本写作“abhirādhayī”,意思是达成、完成。巴利
1037.Uposathaṃ kaṃ vā tuvaṃ upāvasīti aññehipi uposatho upavasīyati, tvaṃ kaṃ vā kīdisaṃ nāma uposathaṃ upavasīti pucchati. Dhammacariyanti dānādipuññapaṭipattiṃ. Vatanti vatasamādānaṃ. Abhirocayīti abhirocesi, ruccitvā pūresīti attho. ‘‘Abhirādhayī’’tipi pāṭho, sādhesi nipphādesīti attho.
1038 这个“idam”只是一个虚词,或者其意图是“这个果”。“Abhirocaseti”的意思是克服而照耀。巴利
1038.Idanti nipātamattaṃ, idaṃ vā phalanti adhippāyo. Abhirocaseti abhibhavitvā vijjotasi.
天子被大长老这样一问,就说明了那件事的来龙去脉。因此这样说:巴利
Evaṃ mahātherena puṭṭho devaputto tamatthaṃ ācikkhi. Tena vuttaṃ –
“ 那位天子满心满意,被目犍连问了之后,
被问到问题后,他作出了解答:这就是那种业的果报。”巴利
‘‘So devaputto attamano, moggallānena pucchito; Pañhaṃ puṭṭho viyākāsi, yassa kammassidaṃ phala’’nti.
已调伏诸根的佛陀,具无上精进,是人中至尊的迦叶,是最上之人。
他打开了不死之门,是天中之天,具备百种福德之相。巴利
‘‘Jitindriyaṃ buddhamanomanikkamaṃ, naruttamaṃ kassapamaggapuggalaṃ; Avāpurantaṃ amatassa dvāraṃ, devātidevaṃ satapuññalakkhaṇaṃ.
我见象王已渡洪流,身如阎浮金像;
见已我心速得清净,见彼以善说为幢之尊。巴利
‘‘Tamaddasaṃ kuñjaramoghatiṇṇaṃ, suvaṇṇasiṅgīnadabimbasādisaṃ; Disvāna taṃ khippamahuṃ sucīmano, tameva disvāna subhāsitaddhajaṃ.
那个饮食,或者衣服,清净又精美,甚至具足美味。
我在自己那撒满鲜花的住处,以无所执著的心,把它安放/供奉好了。巴利
‘‘Tamannapānaṃ athavāpi cīvaraṃ, suciṃ paṇītaṃ rasasā upetaṃ; Pupphābhikiṇṇamhi sake nivesane, patiṭṭhapesiṃ sa asaṅgamānaso.
用那种食物、饮料和衣服,还有嚼食、软食和舔食的东西,
让最尊贵的人(佛陀)感到满足后,我因此转生到天界,在天宫中享受快乐。巴利
‘‘Tamannapānena ca cīvarena ca, khajjena bhojjena ca sāyanena ca; Santappayitvā dvipadānamuttamaṃ, so saggaso devapure ramāmahaṃ.
用这个方法举行这无遮的、三种清净的祭祀,
我舍弃了人身,像月亮一样在天界中享受快乐。巴利
‘‘Etenupāyena imaṃ niraggaḷaṃ, yaññaṃ yajitvā tividhaṃ visuddhaṃ; Pahāyahaṃ mānusakaṃ samussayaṃ, indūpamo devapure ramāmahaṃ.
牟尼啊,渴求长寿、容色、安乐、气力与殊妙形貌者,
应以丰盛备办之食饮,奉施于心无执著之人。巴利
‘‘Āyuñca vaṇṇañca sukhaṃ balañca, paṇītarūpaṃ atikaṅkhatā muni; Annañca pānañca bahuṃ susaṅkhataṃ, patiṭṭhapetabbamasaṅgamānase.
“ 在这个世间或别的世间,都找不到比佛陀更殊胜或跟他相等的人。
他已成为应受供养者中最上的供养对象,是那些追求福德、希求广大果报者的无上福田。”巴利
‘‘Nayimasmiṃ loke parasmiṃ vā pana, buddhena seṭṭho va samo va vijjati; Āhuneyyānaṃ paramāhutiṃ gato, puññatthikānaṃ vipulapphalesina’’nti.
1041 在这里,“已调御诸根者”是指:意根等六根在菩提树下,就已经被最上圣道调伏,因此彻底不再沾染烦恼,所以叫已调御诸根。“佛陀”是指:对应当遍知、应当修习、应当证得、应当断除等一切法,毫无剩余地完全现证正觉,所以叫佛陀。“精进无伦”是说:由于精进圆满,具足四支的精进和四种正勤都已圆满,这就是它的意思。“人中无上”是指:在众人之中最殊胜,在两足众生之中最尊贵。“迦叶”是以种姓来称呼世尊。“开启不死之门者”是指:从拘那含世尊的教法隐没以来,关闭的涅槃大城之门——圣道,将其开启。“天中天”是指:超胜一切天人的天。“具足百福庄严相”是指:以数百种福德之业所成就的大人相。巴利
1041. Tattha jitindriyanti manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ bodhimūleyeva aggamaggena jitattā nibbisevanabhāvassa katattā jitindriyaṃ. Abhiññeyyādīnaṃ abhiññeyyādibhāvato anavasesato abhisambuddhattā buddhaṃ. Puripuṇṇavīriyatāya anomanikkamaṃ caturaṅgasamannāgatassa vīriyassa catubbidhasammappadhānassa ca pāripūriyāti attho. Naruttamanti narānaṃ uttamaṃ dvipaduttamaṃ. Kassapanti bhagavantaṃ gottena vadati. Avāpurantaṃ amatassa dvāranti koṇāgamanassa bhagavato sāsanantaradhānato pabhuti pihitaṃ nibbānamahānagarassa dvāraṃ ariyamaggaṃ vivarantaṃ. Devātidevanti sabbesampi devānaṃ atidevaṃ. Satapuññalakkhaṇanti anekasatapuññavasena nibbattamahāpurisalakkhaṇaṃ.
1042 象:因为能摧破烦恼怨敌,所以像战象一样,意思是大象。大龙:因为已经渡过了四种瀑流和生死轮回的大瀑流,所以是渡瀑流者。似紫磨金像:指身体像紫磨金和阎浮河金所成的像,意思是肤色如同纯金。见已速心净:一见到那位迦叶正自觉者,就立刻因为生起“这是正自觉者世尊”的净信,去除了烦恼垢秽,心得清净纯净;而且这正是仅凭一见而得的。善说幢:就是法幢。巴利
1042.Kuñjaranti kilesapaṭisattunimmaddanena kuñjarasadisaṃ, mahānāganti attho. Catunnaṃ oghānaṃ saṃsāramahoghassa taritattā oghatiṇṇaṃ. Suvaṇṇasiṅgīnadabimbasādisanti siṅgīsuvaṇṇajambunadasuvaṇṇarūpasadisaṃ, kañcanasannibhattacanti attho. Disvāna taṃ khippamahuṃ sucīmanoti taṃ kassapasammāsambuddhaṃ disvā khippaṃ tāvadeva ‘‘sammāsambuddho bhagavā’’ti pasādavasena kilesamalāpagamanena sucimano visuddhamano ahosiṃ, tañca kho tameva disvāna taṃ disvā eva. Subhāsitaddhajanti dhammaddhajaṃ.
1043 我给那位世尊献上食物和饮料,或者也献上衣服。具足味道,也就是有美味,意思是味道殊胜。在散花之处,就是用串好的花和没串好的花,有的垂挂,有的铺散,到处散布。我供奉,就是我献上、我给予。无着心,就是心在任何地方都不执著;这里说的是我就是这样的人,这是句子的连接。巴利
1043.Tamannapānanti tamhi bhagavati annañca pānañca. Athavāpi cīvaranti atha cīvarampi. Rasasā upetanti rasena upetaṃ sādurasaṃ, uḷāranti attho . Pupphābhikiṇṇamhīti ganthitehi ca aganthikehi ca pupphehi olambanavasena santharaṇavasena ca abhikiṇṇe. Patiṭṭhapesinti paṭipādesiṃ adāsiṃ. Asaṅgamānasoti katthaci alaggacitto so ahanti yojanā.
1044 在天界各处,因为一次又一次地往生到不同的天界,而且在那些天界里,是在天宫,也就是善见大城中。我喜悦:我嬉戏、我欢乐。巴利
1044.Saggasoti aparāparūpapattivasena sagge sagge, tatthāpi ca devapure sudassanamahānagare. Ramāmīti kīḷāmi modāmi.
1045 “以这种方式”是说:在当牧牛婆罗门的时候,我曾向迦叶世尊和声闻僧团献上无与伦比的布施,就是靠这样的方式。行了这无闩的供养,三种清净:因为门户不设障碍、慷慨施与,所以叫“无闩”;因为在布施前、布施时、布施后这三个时段,都具备亲身去做、教人去做、事后随念这三种方式,所以叫“三种”;其中因为没有杂染,所以是“清净”;因为舍弃了无量财富,所以是“大施与”。行了这样的供养,也就是作了大布施,这就是它的意思。而那布施虽然是很久以前做的,但因为布施的对象、布施之物和布施之心都很殊胜,通过一再随念,就让它对自己变得明显、亲切,好像就在眼前一样呈现出来,所以他说“这”。巴利
1045.Etenupāyenāti gopālabrāhmaṇakāle sasāvakasaṅghassa kassapabhagavato yathā asadisadānaṃ adāsiṃ, etena upāyena. Imaṃ niraggaḷaṃ yaññaṃ yajitvā tividhaṃ visuddhanti anāvaṭadvāratāya muttacāgatāya ca niraggaḷaṃ, tīsupi kālesu tīhi dvārehi karaṇakārāpanānussaraṇavidhīhi sampannatāya tividhaṃ, tattha saṃkilesābhāvena visuddhaṃ aparimitadhanapariccāgabhāvena mahācāgatāya yaññaṃ yajitvā, mahādānaṃ datvāti attho. Taṃ pana dānaṃ cirakatampi khettavatthucittānaṃ uḷāratāya antarantarā anussaraṇena attano pākaṭaṃ āsannaṃ paccakkhaṃ viya upaṭṭhitaṃ gahetvā āha ‘‘ima’’nti.
1046 天子这样向长老讲完自己所作的业之后,如今既希望别人也能安立于同样的成就,又要表达自己对如来的最殊胜净信与崇敬,于是诵出了“寿命与容貌……”等两首偈颂。其中,abhikaṅkhatā 意为“想望”。muni 是对长老的称呼。巴利
1046. Evaṃ devaputto attanā katakammaṃ therassa kathetvā idāni tādisāya sampattiyā parepi patiṭṭhāpetukāmataṃ tathāgate ca uttamaṃ attano pasādabahumānaṃ pavedento ‘‘āyuñca vaṇṇañcā’’tiādinā gāthādvayamāha. Tattha abhikaṅkhatāti icchantena. Munīti theraṃ ālapati.
1047 天子说“不存在于此世”,是指他自己亲眼所见的世间;说“于他处”,是指这之外别的世间。用这两个词,就表明包括了连同诸天神在内的一切世间。“等同者亦存在”这句,意思是:最殊胜者暂且不说,连与他相等的人都不存在。所谓“已到达应供者中最上的供养”,是说在这个世间,凡是可称为应供的,在这一切当中,如来已达到了最上的供养,也就是最上的应供地位。另有一种读法是“已到达应施者中最殊胜之处”,这里的“最殊胜之处”就是最高、最殊胜的境界,也就是最上的应施地位。至于“为谁”,注释说“为那些希求福德、追求广大果报的人”,意思是:为了那些以福德为目标、想要广大丰盛福德果报的人,如来正是这世间的福德田。也有人读作“已到达应供者中最殊胜之处”,意思是一样的。巴利
1047.Nayimasmiṃ loketi devaputto attano paccakkhabhūtaṃ lokaṃ vadati. Parasminti tato aññasmiṃ. Etena sabbepi sadevake loke dasseti. Samo ca vijjatīti seṭṭho tāva tiṭṭhatu , samo eva na vijjatīti attho. Āhuneyyānaṃ paramāhutiṃ gatoti imasmiṃ loke yattakā āhuneyyā nāma, tesu sabbesu paramāhutiṃ paramaṃ āhuneyyabhāvaṃ gato. ‘‘Dakkhiṇeyyānaṃ paramaggataṃ gato’’ti vā pāṭho, tattha paramaggatanti paramaṃ aggabhāvaṃ, aggadakkhiṇeyyabhāvanti attho. Kesanti āha ‘‘puññatthikānaṃ vipulapphalesina’’nti, puññena atthikānaṃ vipulaṃ mahantaṃ puññaphalaṃ icchantānaṃ, tathāgato eva lokassa puññakkhettanti dasseti. Keci pana ‘‘āhuneyyānaṃ paramaggataṃ gato’’ti paṭhanti, soyevattho.
长老就在他这样说的当下,看出他的心已经变得堪任、柔软、没有障碍、欢喜而清净,于是为他开示了四圣谛。他在谛观结束的时候,证得了入流果。随后,长老回到人间,把自己和那位天子交谈的经过,原原本本地向世尊报告。导师就以这件事作为说法的因缘,为在场的大众开示了法义。那场开示给大众带来了很大的利益。巴利
Evaṃ kathentameva taṃ thero kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacittañca ñatvā saccāni pakāsesi. So saccapariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhahi. Atha thero manussalokaṃ āgantvā bhagavato tamatthaṃ attanā ca devaputtena ca kathitaniyāmeneva ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattapariyāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9