7. 善置天宫品·第5篇 芒果天宫的注释
2. 男天宫义注 · 243 段
第5篇 芒果天宫的注释巴利
5. Ambavimānavaṇṇanā
“这宝柱高耸”这段偈颂,说的就是那座芒果天宫。它的来历是什么呢?世尊住在王舍城竹林精舍的时候,王舍城里有个穷苦人,靠替别人看守芒果园来换取饭食和工钱。有一天,正是盛夏,太阳炙热,热沙烫得难受,阳焰如网般晃动铺展在大地上。他在离那座芒果园不远的小路上,看见尊者舍利弗正汗流浃背地走来。他心生恭敬与尊重,便走上前去,这样说道:“尊者,这天气太热了,您看起来已经非常疲惫。恳请尊者进这座芒果园稍作休息,等长途跋涉的疲劳消退了再走。请您慈悲,答应吧。”为了让他的净信更加增长,长老便走进那座园林,在一棵芒果树下坐了下来。巴利
Uccamidaṃmaṇithūṇanti ambavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rājagahe aññataro duggatapuriso paresaṃ bhattavetanabhato hutvā ambavanaṃ rakkhati. So ekadivasaṃ āyasmantaṃ sāriputtaṃ gimhasamaye sūriyātapasantatte uṇhavālikānippīḷite vipphandamānamarīcijālavitthate bhūmippadese tassa ambārāmassa avidūrena maggena sedāgatena gattena gacchantaṃ disvā sañjātagāravabahumāno upasaṅkamitvā evamāha ‘‘mahā ayaṃ, bhante, ghammapariḷāho, ativiya parissantarūpo viya dissati, sādhu, bhante, ayyo imaṃ ambārāmaṃ pavisitvā muhuttaṃ vissamitvā addhānaparissamaṃ paṭivinodetvā gacchatha anukampaṃ upādāyā’’ti. Thero visesato tassa cittappasādaṃ paribrūhetukāmo taṃ ārāmaṃ pavisitvā aññatarassa ambarukkhassa mūle nisīdi.
那男子又说:“尊者,如果您想洗澡,我就从这口井里打水来给您洗,还会给您喝的水。”长老默不作声,算是答应了。那人就从井里打水,过滤后给长老洗澡。洗完之后,又帮长老洗净手脚,等长老坐下,就端上喝的水。长老喝了水,身体的疲劳消除了,便对那男子供水和洗澡的功德表示随喜,然后离开了。这时那男子心里生起极大的欢喜和喜悦,他想:“我为被暑热折磨的长老消除了暑热,我真是积累了很多福德啊!”后来他命终之后,投生到了三十三天。大目犍连尊者来到他那里,用下面这些偈颂问他所造的福德。巴利
Puna so puriso āha ‘‘sace, bhante, nhāyitukāmattha, ahaṃ ito kūpato udakaṃ uddharitvā tumhe nhāpessāmi, pānīyañca dassāmī’’ti. Theropi adhivāsesi tuṇhībhāvena. So kūpato udakaṃ uddharitvā parissāvetvā theraṃ nhāpesi, nhāpetvā ca hatthapāde dhovitvā nisinnassa pānīyaṃ upanesi. Thero pānīyaṃ pivitvā paṭippassaddhadaratho tassa purisassa udakadāne ceva nhāpane ca anumodanaṃ vatvā pakkāmi. Atha so puriso ‘‘ghammābhitattassa vata therassa ghammapariḷāhaṃ paṭippassambhesiṃ, bahuṃ vata mayā puññaṃ pasuta’’nti uḷārapītisomanassaṃ paṭisaṃvedesi. So aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajji. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno upasaṅkamitvā imāhi gāthāhi katapuññaṃ pucchi.
这座天宫高耸,以摩尼宝柱为庄严,四周方圆十二由旬。
七百座尖顶楼阁,高大宏伟,琉璃为柱,金箔覆顶,美妙庄严。巴利
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasa yojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
你在那里吃、喝、住,天界的琵琶也弹奏出悦耳的声音;
这里有天界的妙味与五种欲乐,又有身覆金缕的天女翩翩起舞。巴利
‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Dibbā rasā kāmaguṇettha pañca, nāriyo ca naccanti suvaṇṇachannā.
“ 你是因为什么,才有这样的容貌?……
你的容貌也照耀着所有方向。”巴利
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
‘‘So devaputto attamano…pe… Yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
夏天最后一个月,太阳正猛烈地炙烤着。
有个受雇于人的男子,正在给别人的芒果园浇水。巴利
‘‘Gimhānaṃ pacchime māse, patapante divaṅkare; Paresaṃ bhatako poso, ambārāmamasiñcati.
那时,一位名叫舍利弗的比丘来了。
身体疲惫不堪,心却毫不疲倦。巴利
‘‘Atha tenāgamā bhikkhu, sāriputtoti vissuto; Kilantarūpo kāyena, akilantova cetasā.
见彼走来,我浇芒者说道:
善哉尊者,愿我为您沐浴,此于我当得安乐。巴利
‘‘Tañca disvāna āyantaṃ, avocaṃ ambasiñcako; Sādhu taṃ bhante nhāpeyyaṃ, yaṃ mamassa sukhāvahaṃ.
他因为怜悯我,就放下了钵和袈裟;
他坐在树根下,在树荫里,只穿着一件袈裟。巴利
‘‘Tassa me anukampāya, nikkhipi pattacīvaraṃ; Nisīdi rukkhamūlasmiṃ, chāyāya ekacīvaro.
净心之人以澄澈之水,
于树根下、树荫中,为彼独着一衣者沐浴。巴利
‘‘Tañca acchena vārinā, pasannamānaso naro; Nhāpayī rukkhamūlasmiṃ, chāyāya ekacīvaraṃ.
芒果树已经浇过水,沙门也已经沐浴过,
我也积累了不少福德。
他就这样用喜遍满自己的整个身体。巴利
‘‘Ambo ca sitto samaṇo ca nhāpito, Mayā ca puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ; Iti so pītiyā kāyaṃ, sabbaṃ pharati attano.
就在那一世,我只造了那么一点业。
舍弃了人身之后,我已经投生到欢喜园。巴利
‘‘Tadeva ettakaṃ kammaṃ, akāsiṃ tāya jātiyā; Pahāya mānusaṃ dehaṃ, upapannomhi nandanaṃ.
“ 在欢喜园那片可爱的树林里,点缀着各种各样的鸟群;
我沉迷于歌舞,被天女们簇拥着。”巴利
‘‘Nandane ca vane ramme, nānādijagaṇāyute; Ramāmi naccagītehi, accharāhi purakkhato’’ti. –
他也用这些偈颂回答了他。巴利
Sopi tassa imāhi gāthāhi byākāsi.
1151 这里,“热季的最后一个月”是指頞沙荼月。“照耀”的意思是极其闪耀,把热气完全散发出来。“在日轮”就是太阳;也有写成divākare的读法。“浇洒”就是浇水;-kā只是语助词,意思是在芒果树根下持续地洒水。也有读作“asiñcathā”的,意思是“你浇洒了”。还有读作“asiñcahaṃ”的,意思是:那时我做了别人的雇工,浇灌了芒果园。巴利
1151. Tattha gimhānaṃ pacchime māseti āsāḷhimāse. Patapanteti ativiya dippante, sabbaso uṇhaṃ vissajjenteti attho. Divaṅkareti divākare, ayameva vā pāṭho. Asiñcatīti siñcati, -kāro nipātamattaṃ, siñcati ambarukkhamūlesu dhuvaṃ jalasekaṃ karotīti attho. ‘‘Asiñcathā’’ti ca pāṭho, siñcitthāti attho. ‘‘Asiñcaha’’nti ca paṭhanti, paresaṃ bhatako poso hutvā tadā ambārāmaṃ asiñciṃ ahanti attho.
1152 “由此”是说:他朝着芒果园所在的那个方向,去了、走到了。“心不疲倦”:因为心苦已经通过道被断除了,所以即使他的心不疲倦,身体却显出疲倦的样子,他就这样沿着那条路去了。这是整体的关联解释。巴利
1152.Tenāti yena disābhāgena so ambārāmo, tena agamā agañchi. Akilantova cetasāti cetodukkhassa maggeneva pahīnattā cetasā akilantopi samāno kilanturūpo kāyena tena maggena agamāti yojanā.
1153-4 “我那时说了”要与后文连接起来理解,即“我那时是浇灌芒果树的人”——这是句子的关联解释。“一衣”,意为想要洗澡,这是他的用意。巴利
1153-4.Avocaṃ ahaṃ tadā ambasiñcako hutvāti yojanā. Ekacīvaroti nhāyitukāmoti adhippāyo.
1156 他是这样想的:“芒果树已经浇过水,沙门已经洗过澡,我也积累了不小的福德,只凭一次行动就办成了三件事。”那人以这样生起的喜遍满自己的整个身体,使之持续不断地充满——这是句子的连接方式。这里用的是现在时来表达过去的意思,意思是“曾经遍满”。巴利
1156.Itīti evaṃ ‘‘ambo ca sitto, samaṇo ca nhāpito, mayā ca puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ, ekeneva payogena tividhopi attho sādhito’’ti iminākārena pavattāya pītiyā so puriso attano sabbaṃ kāyaṃ pharati, nirantaraṃ phuṭaṃ karotīti yojanā. Atītatthe cetaṃ vattamānavacanaṃ, pharīti attho.
1157 他的意思是:我当时就只做了那么一点点业,就只是布施了那么一点水而已;在那一生里,我再也想不起还做过别的什么。他们所说的,按照前面讲过的方式理解就好。巴利
1157.Tadeva ettakaṃ kammanti taṃ ettakaṃ evaṃ pānīyadānamattakaṃ kammaṃ akāsiṃ, tāya tassaṃ jātiyaṃ aññaṃ nānussarāmīti adhippāyo. Tesaṃ vuttanayameva.
6. 牧牛人天宫注释巴利
6. Gopālavimānavaṇṇanā
看见天神之后,他问那些比丘——这是牧牛人天宫的故事。这件事是怎么发生的呢?世尊当时住在王舍城的竹林精舍。那时候,王舍城有一个牧牛人,为了吃早饭,把凝乳食品用碎布包起来,出了城,来到牛群吃草的地方。具寿大目犍连知道:“这个人马上就要死了,他供养我凝乳食品之后,会往生到三十三天。”于是就走近他。牧牛人看了看时间,想把凝乳食品供养长老。可就在那时,牛群闯进了一片豆田。牧牛人心里想:“我到底是先把凝乳食品供养长老,还是先把牛从豆田里赶出来?”接着他又想:“豆田主人想怎么处置我,就随他们吧。可长老一旦走了,我就没机会供养凝乳食品了。我还是先把凝乳食品供养尊者吧!”于是他把凝乳食品端给长老。长老出于悲悯,接受了。巴利
Disvānadevaṃ paṭipucchi bhikkhūti gopālavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rājagahavāsī aññataro gopālako pātarāsatthāya pilotikāya puṭabaddhaṃ kummāsaṃ gahetvā nagarato nikkhamitvā gāvīnaṃ caraṇaṭṭhānabhūtaṃ gocarabhūmiṃ sampāpuṇi. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno ‘‘ayaṃ idāneva kālaṃ karissati, mayhañca kummāsaṃ datvā tāvatiṃsesu uppajjissatī’’ti ca ñatvā tassa samīpaṃ agamāsi. So velaṃ oloketvā therassa kummāsaṃ dātukāmo ahosi. Tena ca samayena gāviyo māsakkhettaṃ pavisanti. Atha so gopālo cintesi ‘‘kiṃ nu kho therassa kummāsaṃ dadeyyaṃ, udāhu gāviyo māsakkhettato nīhareyya’’nti. Athassa etadahosi ‘‘māsasāmikā maṃ yaṃ icchanti, taṃ karontu, there pana gate kummāsadānantarāyo me siyā, handāhaṃ paṭhamaṃ ayyassa kummāsaṃ dassāmī’’ti taṃ therassa upanesi. Paṭiggahesi thero anukampaṃ upādāya.
这时,他为了把母牛赶回去,没留意前面的危险,就飞快地跑过去,脚碰到了一条毒蛇,被蛇咬了。长老出于悲悯,就开始吃那份凝乳食品。牧牛人把母牛赶回来后,看见长老正在吃凝乳食品,心里生起净信,感受到强烈的喜悦和满足,就坐了下来。就在那一刻,蛇毒已经蔓延到他全身。只过了片刻,剧毒猛烈上冲至头顶,他就命终了。命终之后,他往生到三十三天中一座宽十二由旬的黄金宫殿里。具寿大目犍连尊者看到这个情景,就用下面这些偈颂问他:巴利
Atha naṃ gāviyo nivattetuṃ parissayaṃ anoloketvā vegena upadhāvantaṃ pādena phuṭṭho āsīviso ḍaṃsi. Theropi taṃ anukampamāno taṃ kummāsaṃ paribhuñjituṃ ārabhi. Gopālakopi gāviyo nivattetvā āgato theraṃ kummāsaṃ paribhuñjantaṃ disvā pasannacitto uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedento nisīdi. Tāvadevassa sakalasarīraṃ visaṃ ajjhotthari. Muhuttameva vege muddhapatte kālamakāsi, kālakato ca tāvatiṃsesu dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno disvā imāhi gāthāhi paṭipucchi –
比丘见到那位天神后,就在高耸而长久存在的天宫里问他:
他手上戴着装饰的臂环,声名显赫,就像月天子身处天宫之中一样。巴利
‘‘Disvāna devaṃ paṭipucchi bhikkhu, ucce vimānamhi ciraṭṭhitike; Āmuttahatthābharaṇaṃ yasassiṃ, dibbe vimānamhi yathāpi candimā.
他打扮得很漂亮,戴着花环,穿着好衣服,戴着精美的耳环,头发和胡须也修剪得整整齐齐。
双手饰以珍珠,声名远扬,就像天宫里的月亮一样。巴利
‘‘Alaṅkato malyadharo suvattho, sukuṇḍalī kappitakesamassu; Āmuttahatthābharaṇo yasassī, dibbe vimānamhi yathāpi candimā.
天界的琵琶也奏出悦耳的声音;那些受过训练、相貌端正的乐师们,每八人一组、每八人一组地合奏着。
天界的少女们,她们游于三十三天,殊胜庄严,一边跳舞,一边唱歌,一边令人生起欢喜。巴利
‘‘Dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Aṭṭhaṭṭhakā sikkhitā sādhurūpā; Dibbā ca kaññā tidasacarā uḷārā, naccanti gāyanti pamodayanti.
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe…
‘Vaṇṇo ca te’:你的容色,‘sabbadisā’意为一切方向,‘pabhāsatī’意为照耀。你的色相也照耀着一切方向。”巴利
Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
他也回答了他:
【补注:“Sopi”:他也,“tassa”意为对他,“byākāsi”意为作出了回答】巴利
Sopi tassa byākāsi –
1163 那位天子很满意……(中略)……“这是谁的业果?”巴利
1163. ‘‘So devaputto attamano…pe…yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我昔生为人,在人中与众共护他人母牛;
尔时有一沙门来至我侧,群牛便去食豆。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, saṅgamma rakkhissaṃ paresaṃ dhenuyo; Tato ca āgā samaṇo mamantike, gāvo ca māse agamaṃsu khādituṃ.
尊者,当时我心里这样想:今天有两件事要做,两件都该完成。
从那以后,我如理地获得了想,喊道:“尊者,我布施!”便抛出了那无量的(布)。巴利
‘‘Dvayajja kiccaṃ ubhayañca kāriyaṃ, iccevahaṃ bhante tadā vicintayiṃ; Tato ca saññaṃ paṭiladdha yoniso, ‘dadāmi bhante’ti khipiṃ anantakaṃ.
我急忙赶到绿豆田,免得这有主的财物被毁掉。
就在这时,一条黑色剧毒的大蛇咬住了正匆忙赶路的、具念的我的脚。巴利
‘‘So māsakhettaṃ turito avāsariṃ, purā ayaṃ bhañjati yassidaṃ dhanaṃ; Tato ca kaṇho urago mahāviso, aḍaṃsi pāde turitassa me sato.
我为苦所逼,比丘悯我亲解缚,慈愍纳我麦饼供;
命终舍身,即生为天神。巴利
‘‘Svāhaṃ aṭṭomhi dukkhena pīḷito, bhikkhu ca taṃ sāmaṃ muñcitvānantakaṃ; Ahāsi kummāsaṃ mamānukampayā, tato cuto kālakatomhi devatā.
我所造的那份善业,如今我自己亲身享受着它的乐果;
尊者,因为您对我怀着深切的悲悯,我怀着感恩之心向您顶礼。巴利
‘‘Tadeva kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayā, sukhañca kammaṃ anubhomi attanā; Tayā hi bhante anukampito bhusaṃ, kataññutāya abhivādayāmi taṃ.
在这个包括诸天神和魔众的世间里,没有另一位像您这样悲悯的牟尼。
尊者,因为您确实深深地悲悯我,我怀着感恩之心向您顶礼。巴利
‘‘Sadevake loke samārake ca, añño muni natthi tayānukampako; Tayā hi bhante anukampito bhusaṃ, kataññutāya abhivādayāmi taṃ.
“ 此界或他界,实无余牟尼如您这般悲悯;
尊者,我深受您悲悯,怀感恩之心向您顶礼。”巴利
‘‘Imasmiṃ loke parasmiṃ vā pana, añño munī natthi tayānukampako; Tayā hi bhante anukampito bhusaṃ, kataññutāya abhivādayāmi ta’’nti.
这时,具寿大目犍连就按照他自己和那位天神所说的内容,原原本本地向世尊禀报了。导师认可了这件事的义理,并以这件事作为因由,为在场的大众说法,于是说出了“见天子已,比丘问”等偈颂。巴利
Athāyasmā mahāmoggallāno attanā ca devatāya ca kathitaniyāmeneva taṃ bhagavato ārocesi. Satthā tamatthaṃ paccanubhāsitvā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desetuṃ ‘‘disvāna devaṃ paṭipucchi bhikkhū’’tiādimāha.
1159 这里,“天”指的是那位牧牛天子。“比丘”是导师针对尊者大目犍连说的。因为他已经完全断除了一切烦恼,所以是比丘。因为天宫能安住很久,乃至能持续一劫之久,所以说是“久住者”;也有人读作“久住”。这个词要和“天”连起来理解。因为他在那里安住了三俱胝六百万年之久,所以同样有资格被称为“久住者”。“犹如月天子”:就像月天子在自己殊妙的天宫中,以悦意、清凉、令人喜爱的光线之网而闪耀;“如是照耀”:这位天子也同样照耀——这是省略了后续词句的说法。巴利
1159. Tattha devanti gopāladevaputtaṃ. Bhikkhūti āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ sandhāya satthā vadati. So hi sabbaso bhinnakilesatāya bhikkhu. Vimānassa bahukālāvaṭṭhāyitāya kappaṭṭhitikatāya eva vā ‘‘ciraṭṭhitike’’ti vuttaṃ, ‘‘ciraṭṭhitika’’ntipi keci paṭhanti. Tañhi ‘‘deva’’nti iminā sambandhitabbaṃ. Sopi hi saṭṭhisatasahassādhikā tisso vassakoṭiyo tattha avaṭṭhānato ‘‘ciraṭṭhitike’’ti vattabbataṃ labhati. Yathāpi candimāti yathā candimā devaputto kantasītalamanoharakiraṇajālasamujjale attano dibbe vimānamhi virocati, evaṃ virocamānanti vacanasesā.
1160 “装饰”等这些话,是为了说明那位天子被长老询问时的情形,这些内容前面已经讲过了。巴利
1160.Alaṅkatotiādi tassa devaputtassa therena pucchitākāradassanaṃ, taṃ heṭṭhā vuttatthameva.
1164 Saṅgammā 的意思是聚集起来,或者说汇集到一起。这里“因”的意思也包含在内,因为“众多合为一体”就是它的含义。Āgā 就是来了。Māse 指的是绿豆作物。巴利
1164.Saṅgammāti saṅgametvā, saṅgammāti vā saṅgahetvā. Hetvatthopi hi idha antonīto, bahū ekato hutvāti attho. Āgāti āgañchi. Māseti māsasassāni.
1165 “二事今”是说今天当下有两件应当做的事。“两件都应做”只是把前面这个意思换一种说法。“想”指的是法想。所以经文说“如理”,意思是得到之后。“抛”是指被硬塞进手里的动作。“无边布”是指把凝乳食品放进去、扎好、放置的那块碎布。这里开头的“a”只是语助词,没有实际意义。巴利
1165.Dvayajjāti dvayaṃ ajja etarahi kiccaṃ kātabbaṃ. Ubhayañca kāriyanti vuttassevatthassa pariyāyavacanaṃ. Saññanti dhammasaññaṃ. Tenāha ‘‘yoniso’’ti paṭiladdhāti paṭilabhitvā. Khipinti paniggāhāpanavasena hatthe khipiṃ. Anantakanti nantakaṃ kummāsaṃ pakkhipitvā bandhitvā ṭhapitaṃ pilotikaṃ. A-kāro cettha nipātamattaṃ.
1166 So指的是我。Turito是慌张匆忙的样子。Avāsariṃ是走上前去,或者是我进去了。Purā ayaṃ bhañjati yassidaṃ dhananti意思是:这些绿豆属于那位田主,这群牛正要毁坏它们,而在被毁坏之前——也就是在被踩踏之前更早的时候——这是这个意思。Tato是在那里。Turitassa me sato是说:当时我正慌张匆忙,因为急着赶路,没有看路上的黑蛇就走了过去。这是要表达的意思。巴利
1166.Soti so ahaṃ. Turitoti turito sambhamanto. Avāsarinti upagacchi, pāvisiṃ vā. Purā ayaṃ bhañjati yassidaṃ dhananti yassa khettasāmikassa idaṃ māsasassaṃ dhanaṃ, taṃ ayaṃ gogaṇo bhañjati purā tassa bhañjanato, āmaddanato puretaramevāti attho. Tatoti tattha. Turitassa me satoti sambhamantassa me samānassa, sahasā gamanena magge kaṇhasappaṃ anoloketvā gatassāti adhippāyo.
1167 我被苦逼迫,被那毒蛇咬伤所折磨、所侵害、所摧残,被死亡的痛苦所逼迫。所谓“他吞下”,就是咽下去、吃掉了的意思。从那里死后,我便命终,成为天神——也就是从人的生命状态死去,到了临死的时刻;或者说,因为寿行耗尽而被称作“时”的那一刻已经到来,所以命终。而就在紧接着的下一刹那,我获得天神的身份,成为天神。巴利
1167.Aṭṭomhi dukkhena pīḷitoti tena āsīvisaḍaṃsanena aṭṭo aṭṭito upadduto maraṇadukkhena bādhito bhavāmi. Ahāsīti ajjhohari, paribhuñjīti attho. Tato cuto kālakatomhi devatāti tato manussattabhāvato cuto maraṇakālappattiyā, tattha vā āyusaṅkhārassa khepanasaṅkhātassa kālassa katattā kālakato, tadanantarameva ca amhi devatā devattabhāvappattiyā devatā homīti attho.
1169 或者,“Tayā”是在从格中,这里说的是具格。其余部分按前面说过的方式理解。巴利
1169.Tayāti tayā sadiso añño muni moneyyaguṇayutto isi natthi. Tayāti vā nissakke idaṃ karaṇavacanaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
7. 坎达卡天宫的注释巴利
7. Kaṇḍakavimānavaṇṇanā
“犹如满月时的月亮……”这是《犍陟天宫》的偈颂。它的起因是什么?世尊住在舍卫城的祇园。那时,具寿大目犍连按照前面所说的方式游历天界,到了三十三天。就在那时,犍陟天子从自己的天宫出来,登上天车,在大群眷属的围绕下,以广大的天威前往园林。他看见具寿大目犍连后,立刻生起恭敬尊重之心,急忙从车上下来,走到长老面前,五体投地礼拜,然后合掌立于一旁。于是,长老对他——巴利
Puṇṇamāseyathā candoti kaṇḍakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena ca samayena āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayeneva devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ gato. Tasmiṃ khaṇe kaṇḍako devaputto sakabhavanato nikkhamitvā dibbayānaṃ abhiruhitvā mahantena parivārena mahatiyā deviddhiyā uyyānaṃ gacchanto āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ disvā sañjātagāravabahumāno sahasā yānato oruyha theraṃ upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā sirasmiṃ añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Atha naṃ thero –
就像满月那天,月亮被群星环绕着;
月亮作为众星之主,从四面八方巡行。巴利
‘‘Puṇṇamāse yathā cando, nakkhattaparivārito; Samantā anupariyāti, tārakādhipatī sasī.
在天城中的这座天界宫殿与彼(月亮)相似,
那座宫殿以其光彩格外辉映,就像初升的太阳一样光芒四射。巴利
‘‘Tathūpamaṃ idaṃ byamhaṃ, dibbaṃ devapuramhi ca; Atirocati vaṇṇena, udayantova raṃsimā.
琉璃、黄金、水晶和白银,
还有猫眼珍珠和红宝石。巴利
‘‘Veḷūriyasuvaṇṇassa, phalikā rūpiyassa ca; Masāragallamuttāhi, lohitaṅgamaṇīhi ca.
绚丽悦人的地面,用琉璃铺成;
美丽的尖顶楼阁,悦意宜人,你的宫殿建造得极为精美。巴利
‘‘Citrā manoramā bhūmi, veḷūriyassa santhatā; Kūṭāgārā subhā rammā, pāsādo te sumāpito.
你的莲池很可爱,群鱼在那里游弋。
池水清澈又明净,铺着金色的沙子。巴利
‘‘Rammā ca te pokkharaṇī, puthulomanisevitā; Acchodakā vippasannā, soṇṇavālukasanthatā.
各种莲花覆盖着,白莲花也遍布其中;
带着宜人的香气向四周飘散,那是被微风吹拂着送出的芬芳。巴利
‘‘Nānāpadumasañchannā, puṇḍarīkasamotatā; Surabhiṃ sampavāyanti, manuññā mātuteritā.
你那两边都有为你造好的树丛;
花树和果树两者皆备。巴利
‘‘Tassā te ubhato passe, vanagumbā sumāpitā; Upetā puppharukkhehi, phalarukkhehi cūbhayaṃ.
在金色脚的坐榻上,在柔软的牛毛垫上;
天女们围绕在他身边侍奉,就像侍奉安坐的天王一样。巴利
‘‘Sovaṇṇapāde pallaṅke, muduke gonakatthate; Nisinnaṃ devarājaṃva, upatiṭṭhanti accharā.
遍身众庄严,种种华鬘饰;
彼等悦汝大威神,如自在天汝欢娱。巴利
‘‘Sabbābharaṇasañchannā , nānāmālāvibhūsitā; Ramenti taṃ mahiddhikaṃ, vasavattīva modasi.
还有鼓、螺号、腰鼓、琵琶和铜钹,
你欢喜于美妙歌舞之中,具足喜悦。巴利
‘‘Bherisaṅkhamudiṅgāhi, vīṇāhi paṇavehi ca; Ramasi ratisampanno, naccagīte suvādite.
你有种种天界的色、天界的声,还有味;
你所钟意的香气,还有那些让人愉悦的触感。巴利
‘‘Dibbā te vividhā rūpā, dibbā saddā atho rasā; Gandhā ca te adhippetā, phoṭṭhabbā ca manoramā.
在那座殊胜的天宫里,天子啊,你大放光明;
你的容色超群照耀,犹如正在升起的太阳。巴利
‘‘Tasmiṃ vimāne pavare, devaputta mahappabho; Atirocasi vaṇṇena, udayantova bhāṇumā.
“ 此乃汝布施之果,或亦持戒之果;
或是合掌敬礼业,汝既被问,请为我宣说。”巴利
‘‘Dānassa te idaṃ phalaṃ, atho sīlassa vā pana; Atho añjalikammassa, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti. –
他以称赞所获成就为开端,问起过去所造的业。巴利
Adhigatasampattikittanamukhena katakammaṃ pucchi.
“ 那位天子满心欢喜,被目犍连问到的时候;
被问到问题后,他解答了这是何种业的果报。”巴利
‘‘So devaputto attamano, moggallānena pucchito; Pañhaṃ puṭṭho viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾在迦毗罗卫城,释迦族最殊胜的都城里;
我是净饭王儿子的犍陟,和他同一天出生。巴利
‘‘Ahaṃ kapilavatthusmiṃ, sākiyānaṃ puruttame; Suddhodanassa puttassa, kaṇḍako sahajo ahaṃ.
当他在半夜为了觉悟而离家出走时,
他用柔软的双手和赤铜色闪亮的指甲对我。巴利
‘‘Yadā so aḍḍharattāyaṃ, bodhāya mabhinikkhami; So maṃ mudūhi pāṇīhi, jālitambanakhehi ca.
拍腿说道:“好好驮着!”
‘ 我要救度世间,已证得无上正觉。’巴利
‘‘Satthiṃ ākoṭayitvāna, vaha sammāti cabravi; ‘Ahaṃ lokaṃ tārayissaṃ, patto sambodhimuttamaṃ’.
我听着你这句话,心里涌起了巨大的欢喜。
那时我心里欢喜、心情愉快,曾这样发出嘶鸣。巴利
‘‘Taṃ me giraṃ suṇantassa, hāso me vipulo ahu; Udaggacitto sumano, abhisīsiṃ tadā ahaṃ.
我知释迦子、大名闻者已乘于我,
心踊跃,意欣悦,当载此无上士。巴利
‘‘Abhirūḷhañca maṃ ñatvā, sakyaputtaṃ mahāyasaṃ; Udaggacitto mudito, vahissaṃ purisuttamaṃ.
到了别人的地盘,太阳升起的时候,
他丢下我和阐那,毫无留恋地离开了。巴利
‘‘Paresaṃ vijitaṃ gantvā, uggatasmiṃ divākare; Mamaṃ channañca ohāya, anapekkho so apakkami.
我用舌头舔他那有赤褐色指甲的双脚;
我哭着看那位大雄远去。巴利
‘‘Tassa tambanakhe pāde, jivhāya parilehisaṃ; Gacchantañca mahāvīraṃ, rudamāno udikkhisaṃ.
我因见不到那位具足吉祥的释迦子
我得了重病,很快就死了。巴利
‘‘Adassanenahaṃ tassa, sakyaputtassa sirīmato; Alatthaṃ garukābādhaṃ, khippaṃ me maraṇaṃ ahu.
正是由于他的威神力,我才住在这座天宫里。
具足一切欲乐功德,就像天人住在天宫里一样。巴利
‘‘Tasseva ānubhāvena, vimānaṃ āvasāmidaṃ; Sabbakāmaguṇopetaṃ, devo devapuramhiva.
昔闻菩提之声,我心得生欢喜;
以此善根之力,我将灭尽诸漏。巴利
‘‘Yañca me ahuvā hāso, saddaṃ sutvāna bodhiyā; Teneva kusalamūlena, phusissaṃ āsavakkhayaṃ.
尊者,如果您真的要去导师佛陀面前,
也请以我的话,用头顶礼致敬。巴利
‘‘Sace hi bhante gaccheyyāsi, satthu buddhassa santike; Mamāpi naṃ vacanena, sirasā vajjāsi vandanaṃ.
“ 我也要去见那位无人能比的胜者。
见到像世间主那样的人是难得的。”巴利
‘‘Ahampi daṭṭhuṃ gacchissaṃ, jinaṃ appaṭipuggalaṃ; Dullabhaṃ dassanaṃ hoti, lokanāthāna tādina’’nti. –
他也讲了自己前世造过的业。原来,就在紧挨着的那一世,他和我们的菩萨同时出生,是一匹名叫犍陟的马王。菩萨出家那天夜里,正是骑着他离开的。就在那一夜剩下的时间里,他驮着这位大士越过了三个王国,一直送到阿诺玛河边。然后,太阳升起时,大士从嘎帝咖拉大梵天那里接过献上的衣钵,出家为僧,便把他和阐那一起打发回迦毗罗卫去。他怀着满心的眷恋,用舌头舔大士的双脚,睁开明亮柔和的眼睛,一直望着,直到再也看不见为止。当世间主从视野中消失时,他心里生起清净的信心,想道:“我曾驮过这样一位世间最崇高的导师、大士,我这身体真是没白得啊。”随后,他实在受不了与长久相伴的大士分离的痛苦,又受到将来能生天享福的法则推动,便命终转生到了三十三天。关于他,经中这样说:“如满月之月……我于迦毗罗卫”等等。巴利
Sopi attanā katakammaṃ kathesi. Ayañhi anantare attabhāve amhākaṃ bodhisattena sahajāto kaṇḍako assarājā ahosi. So abhinikkhamanasamaye abhiruḷho teneva rattāvasesena tīṇi rajjāni mahāpurisaṃ atikkamāpetvā anomānadītīraṃ sampāpesi. Atha so mahāsattena sūriye uggate ghaṭikāramahābrahmunā upanītāni pattacīvarāni gahetvā pabbajitvā channena saddhiṃ kapilavatthuṃ uddissa vissajjito. Sinehabhārikena hadayena mahāpurisassa pāde attano jivhāya lehitvā pasādasommāni akkhīni ummīletvā yāva dassanapathā olokento dassanūpacāraṃ pana atikkante lokanāthe ‘‘evaṃvidhaṃ nāma lokagganāyakaṃ mahāpurisaṃ ahaṃ vahiṃ, saphalaṃ vata me sarīraṃ ahosī’’ti pasannamānaso hutvā puna cirakālaṃ saṅgatassa pemassa vasena viyogadukkhaṃ asahanto bhāviniyā dibbasampattiyā vasena dhammatāya codiyamāno kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘puṇṇamāse yathā cando…pe… ahaṃ kapilavatthusmi’’ntiādi.
1171 这里,“满月”指白半月的第十五日,也就是月圆之日。“星宿王”就是众星之主。“月”指带有兔影的月亮。有些人读作“星宿王显现”,对他们来说,“星宿王”是不变格形式的表达,应该这样理解:以星宿之主的身份显现,并巡行。巴利
1171. Tattha puṇṇamāseti puṇṇamāsiyaṃ sukkapakkhe pannarasiyaṃ. Tārakādhipatīti tārakānaṃ adhipati. Sasīti sasalañchanavā. ‘‘Tārakādhipa dissatī’’ti keci paṭhanti, tesaṃ tārakādhipāti avibhattikaniddeso, tārakānaṃ adhipo hutvā dissati anupariyāti cāti yojanā kātabbā.
1172 在天界中也是天。就像对人来说天界是最殊胜的地方,同样,你的这座宫殿比天界还要殊胜——这就是要表达的意思。因此说“以容色极度闪耀,犹如升起的具光者”,意思是犹如正在升起的太阳。巴利
1172.Dibbaṃ devapuramhi cāti devapurasmimpi dibbaṃ. Yathā manussānaṃ ṭhānato devapuraṃ uttamaṃ, evaṃ devapurato cāpi idaṃ tava vimānaṃ uttamanti dasseti. Tenāha ‘‘atirocati vaṇṇena, udayantova raṃsimā’’ti, uggacchanto sūriyo viyāti attho.
1173 琉璃与黄金:这是说,这座宫殿是由琉璃和黄金建造而成的,这是用省略的方式来表达的完整意思。水晶:即水晶宝石。巴利
1173.Veḷūriyasuvaṇṇassāti veḷuriyena suvaṇṇena ca idaṃ byamhaṃ nimmitanti vacanasesena yojanā. Phalikāti phalikamaṇinā.
1175 池塘:指各个池塘。巴利
1175.Pokkharaṇīti pokkharaṇiyo.
1177-8 Tassāti 是指“对她的”,也就是对那个池塘。Vanagumbāti 是说到园林中开满花的树丛。Devarājaṃvāti 是像对帝释天神那样。Upatiṭṭhantīti 意思是做侍奉的事。巴利
1177-8.Tassāti tassā pokkharaṇiyā. Vanagumbāti uyyāne supupphagacche sandhāya vadati. Devarājaṃvāti sakkaṃ viya. Upatiṭṭhantīti upaṭṭhānaṃ karonti.
1179 被一切装饰所覆盖,意思是全身都用所有女性装饰品装扮好了。vasavattīvā 一句,意思是:就像自在天王一样。巴利
1179.Sabbābharaṇasañchannāti sabbehi itthālaṅkārehi paṭicchāditā, sabbaso vibhūsitasarīrāti attho. Vasavattīvāti vasavattidevarājā viya.
1180 “执鼓、螺、腰鼓者”这一说法,是通过改变词性(变格)的方式表达的,应当这样搭配理解:以鼓、螺、腰鼓。“具足喜乐”指具足天界的喜乐。“舞蹈与歌唱、善妙演奏”指在舞蹈中、在歌唱中、在善妙的演奏中;也可以理解为以舞蹈、歌唱、善妙演奏为因。这里的处格是表示原因(因相)的用法,或者补上“所奏”一词来理解。巴利
1180.Bherisaṅkhamudiṅgāhīti liṅgavipallāsena vuttaṃ, bherīhi ca saṅkhehi ca mudiṅgehi cāti yojanā. Ratisampannoti dibbāya ratiyā samaṅgībhūto. Naccagīte suvāditeti nacce ca gīte ca sundare vādite ca, naccane ca gāyane ca sundare vādite ca hetubhūte. Nimittatthe hi etaṃ bhummaṃ, pavattiteti vā vacanaseso.
1181 “天界的种种色”:指属于天界、种种不同、由眼识所了别的色境,是你所想要的、如你所愿而令人愉悦的,它们都存在——这里要把动词补出来配合理解。“天界的种种声”等也应按同样的方式来理解。巴利
1181.Dibbā te vividhā rūpāti devalokapariyāpannā nānappakārā cakkhuviññeyyā rūpā tuyhaṃ adhippetā yathādhippetā manoramā vijjantīti kiriyāpadaṃ ānetvā yojetabbaṃ. Dibbā saddātiādīsupi eseva nayo.
1185 “犍陟是与我同日出生的”这句话里,“我”只是个语气助词。有些人把它读成“ahū”,意思是:名叫犍陟的马王和大士在同一天出生,所以它是同日出生的伙伴。巴利
1185.Kaṇḍako sahajo ahanti ettha ahanti nipātamattaṃ. ‘‘Ahū’’ti keci paṭṭhanti, kaṇḍako nāma assarājā mahāsattena saha ekasmiṃyeva divase jātattā sahajo ahosinti attho.
1186 半夜时分,指的是中夜那段时间。“为了觉悟而出家”里的“ma”是连接音节用的字,意思是:为了证得正觉而做大出家。“以柔软的手”,是在说柔软手这一大人相。“以网纹、赤铜色的指甲”,指的是有网纹、赤铜色的指甲。由此显示网缦手这一大人相,以及赤铜色指甲这一随形好。巴利
1186.Aḍḍharattāyanti aḍḍharattiyaṃ, majjhimayāmasamayeti attho. Bodhāya mabhinikkhamīti ma-kāro padasandhikaro, abhisambodhiatthaṃ mahābhinikkhamanaṃ nikkhamīti attho. Mudūhi pāṇīhīti muduhatthataṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ vadati. Jālitambanakhehīti jālavantehi abhilohitanakhehi. Tena jālahatthataṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ tambanakhataṃ anubyañjanañca dasseti.
1187 satthi本来指小腿,这里指的是靠近小腿的大腿部位,所以叫“satthi”。“敲击后”就是拍打之后。他说“善友,驮我吧”,意思是说:“善友犍陟,今晚请你驮我,做我的坐骑。”接着为了说明大士当时所示驮运的目的,他说:“我将度脱世间,已证得无上正觉。”这就表明这次驮运的目的极其殊胜:“我证得无上正等觉之后,将度脱包括天神在内的整个世间,出离轮回的大瀑流,因此你不该认为这次出行是随随便便的。”巴利
1187.Satthi nāma jaṅghā, idha pana satthino āsannaṭṭhānabhūto ūruppadeso ‘‘satthī’’ti vutto. Ākoṭayitvānāti appoṭhetvā. ‘‘Vaha sammā’’ti cabravīti ‘‘samma kaṇḍaka, ajjekarattiṃ maṃ vaha, mayhaṃ opavuyhaṃ hohī’’ti ca kathesi. Vahane pana payojanaṃ tadā mahāsattena dassitaṃ vadanto ‘‘ahaṃ lokaṃ tārayissaṃ, patto sambodhimuttama’’nti āha. Tena ‘‘ahaṃ uttamaṃ anuttaraṃ sammāsambodhiṃ patto adhigato hutvā sadevakaṃ lokaṃ saṃsāramahoghato tārayissāmi, tasmā nayidaṃ gamanaṃ yaṃkiñcīti cinteyyāsī’’ti gamane payojanassa anuttarabhāvaṃ dasseti.
1188-9 喜悦就是满足。广大就是极其宽广。我希求就是我希望、我渴望、我接受。知道我已被骑上,就是知道名声广大的释迦子、释迦族王子、大士已骑上我坐着。我将驮载就是我将运送。巴利
1188-9.Hāsoti tuṭṭhi. Vipuloti mahāuḷāro. Abhisīsinti āsisiṃ icchiṃ sampaṭicchiṃ . Abhirūḷhañca maṃ ñatvā, sakyaputtaṃ mahāyasanti patthaṭavipulayasaṃ sakyarājaputtaṃ mahāsattaṃ maṃ abhiruyha nisinnaṃ jānitvā. Vahissanti nesiṃ.
1190-91 “他人的”指其他国王的。“领土”指他人的王国。“舍弃”就是抛弃。“出发”就是开始离开。也有版本读作“游行”。“遍舐”就是到处舔。“仰视”就是抬头观看。巴利
1190-91.Paresanti pararājūnaṃ. Vijitanti desaṃ pararajjaṃ. Ohāyāti vissajjitvā. Apakkamīti apakkamituṃ ārabhi. ‘‘Paribbajī’’ti ca paṭhanti. Parilehisanti parito lehiṃ. Udikkhisanti olokesiṃ.
1192-3 “重病”是指沉重而剧烈的病,也就是濒临死亡的痛苦。因此说“我很快就死了”。因为他过去在多生中一直是大士忠实的追随者,所以无法忍受离别的痛苦;但当他听说“他已出家,为了证得正等正觉”之后,心中生起了远离欲染的广大喜与悦,因此命终之后立刻投生在三十三天,殊胜的天界福报也随即显现。因此说“正是以他的威神力”,意思是依靠他安住于该处时由净信所生的福业之力。“天神在天城中”:就像三十三天的帝释天王一样。巴利
1192-3.Garukābādhanti garukaṃ bāḷhaṃ ābādhaṃ, maraṇantikaṃ dukkhanti attho. Tenāha ‘‘khippaṃ me maraṇaṃ ahū’’ti. So hi anekāsu jātīsu mahāsattena daḷhabhattiko hutvā āgato, tasmā viyogadukkhaṃ sahituṃ nāsakkhi, ‘‘sammāsambodhiṃ adhigantuṃ nikkhanto’’ti pana sutvā nirāmisaṃ uḷāraṃ pītisomanassañca uppajji, tena maraṇānantaraṃ tāvatiṃsesu nibbatti, uḷārā cassa dibbasampattiyo pāturahesuṃ. Tena vuttaṃ ‘‘tasseva ānubhāvenā’’ti, ṭhānagatassa pasādamayapuññassa balena. Devo devapuramhivāti tāvatiṃsabhavane sakko devarājā viya.
1194 当我听到“菩提”的声音——“已证得无上正觉”——那时我心中生起了喜悦。因为最先听到的是“菩提”之声,所以当时我生起了喜悦;这喜悦生起之处就是听闻。正是以这份善根、这颗善种子,我将触证、我将证得。巴利
1194.Yañcame ahuvā hāso, saddaṃ sutvāna bodhiyāti ‘‘patto sambodhimuttama’’nti paṭhamataraṃ bodhisaddaṃ sutvā tadā mayhaṃ hāso ahu, yaṃ hāsassa bhavanaṃ sussanaṃ, teneva kusalamūlena teneva kusalabījena phusissanti phusissāmi pāpuṇissāmi.
1195 天子这样讲述了自己已证得和将来会得到的殊胜果报之因——也就是自己的善业。这时,他自己虽然也想去世尊那里,却还是先请长老代他向世尊顶礼,于是说了以“如果”开头的偈颂。其中,“如果你去”就是“如果你将要去”的意思。有些版本读作“如果你去”,意思一样。“也以我的话”是说:不单单凭你自己的本意,也要以我的话向世尊。“你应说”就是“你应当说”。连起来的意思就是“也替我以头面顶礼”。巴利
1195. Evaṃ devaputto yathādhigatāya anāgatāya bhavasampattiyā kāraṇabhūtaṃ attano kusalakammaṃ kathento idāni attanā bhagavato santikaṃ gantukāmopi puretaraṃ therena satthu vandanaṃ pesento ‘‘sace’’ti gāthamāha. Tattha sace gaccheyyāsīti yadi gamissasi. ‘‘Sace gacchasī’’ti keci paṭhanti, so evattho. Mamāpi naṃ vacanenāti na kevalaṃ tava sabhāveneva, atha kho mamāpi vacanena bhagavantaṃ. Vajjāsīti vadeyyāsi, mamāpi sirasā vandananti yojanā.
1196 即使现在我已经派人送去了礼敬,但为了表明自己不会只是派人去就停在那里,他说:“我也要亲自去拜见那位无可匹敌的胜者。”接着,为了说明亲自前往是更坚实的理由,他又说:“世间怙主、如如者,是很难见到的。”巴利
1196. Yadipi dāni vandanañca pesemi, pesetvā eva pana na tiṭṭhāmīti dassento āha ‘‘ahampi daṭṭhuṃ gacchissaṃ, jinaṃ appaṭipuggala’’nti. Gamane pana daḷhataraṃ kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘dullabhaṃ dassanaṃ hoti, lokanāthāna tādina’’nti āha.
他知恩感恩,于是来到导师面前;
听了具眼者的话,他净化了法眼。巴利
‘‘So kataññū katavedī, satthāraṃ upasaṅkami; Sutvā giraṃ cakkhumato, dhammacakkhuṃ visodhayi.
“ 净除了邪见、疑惑和戒禁之后,
礼敬了世尊的双足之后,就在那里消失了。”巴利
‘‘Visodhetvā diṭṭhigataṃ, vicikicchaṃ vatāni ca; Vanditvā satthuno pāde, tatthevantaradhāyathā’’ti. –
这两首偈颂是结集者们安立的。巴利
Imā dve gāthā saṅgītikārehi ṭhapitā.
1197 在这里,听了具眼者的话,是指听了具备五眼的具眼者、正自觉者的话语。法眼,是指入流道。清净,是指证得。因为证得本身就是他的清净。巴利
1197. Tattha sutvā giraṃ cakkhumatoti pañcahi cakkhūhi cakkhumato sammāsambuddhassa vacanaṃ sutvā. Dhammacakkhunti sotāpattimaggaṃ. Visodhayīti adhigacchi. Adhigamoyeva hi tassa visodhanaṃ.
1198 1198.“净化了恶见”是指断除邪见。“以及疑惑和戒禁取”是指:对十六事和八事的疑惑,以及认为“通过戒禁能得清净”而生起的戒禁取,都净化了。这是句子的连接方式。在这里,因为那些执取是连同各种方式一起生起的,所以说为“戒禁取”。其余部分和前面所说的一样。巴利
1198.Visodhetvā diṭṭhigatanti diṭṭhigataṃ samugghātetvā. Vicikicchaṃ vatāni cāti soḷasavatthukaṃ aṭṭhavatthukañca vicikicchañca ‘‘sīlabbatehi suddhī’’ti pavattanakasīlabbataparāmāse ca visodhayīti yojanā. Tattha hi saha pariyāyehi tathā pavattā parāmāsā ‘‘vatānī’’ti vuttaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
第8篇 多色天宫注释巴利
8. Anekavaṇṇavimānavaṇṇanā
“多色、消除忧悲苦恼”指的是多色天宫。它的来历是这样的:世尊住在舍卫城祇园。那时,具寿大目犍连按照前面所说的方法游历天界,来到了三十三天。这时,一位多色天子看见他,生起恭敬尊重之心,便上前合掌而立。长老说道:巴利
Anekavaṇṇaṃ darasokanāsananti anekavaṇṇavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayena devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ agamāsi. Atha naṃ anekavaṇṇo devaputto disvā sañjātagāravabahumāno upasaṅkamitvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Thero –
登上种种色彩、消除忧悲的种种奇妙斑斓的天宫;
被天女们簇拥围绕着,你像善化现的众生主一样,尽情享受着欢乐。巴利
‘‘Anekavaṇṇaṃ darasokanāsanaṃ, vimānamāruyha anekacittaṃ; Parivārito accharāsaṅgaṇena, sunimmito bhūtapatīva modasi.
没有人能和他平起平坐,更别说超过他了——无论名声、福德还是神通。
所有天人和三十三天的天众都聚集在一起,向他行礼致敬,就像众天神向月亮行礼一样。
这些天女在你四周跳舞、唱歌,让你满心欢喜。巴利
‘‘Samassamo natthi kuto panuttaro, yasena puññena ca iddhiyā ca; Sabbe ca devā tidasagaṇā samecca, taṃ taṃ namassanti sasiṃva devā; Imā ca te accharāyo samantato, naccanti gāyanti pamodayanti.
“ 你已经获得了天神的成就,拥有广大的神通威力,
你生为人时,做了什么福德善事?
你凭什么有这般炽盛的威光?
你的色相也照耀着一切方所。”巴利
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo, Manussabhūto kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvo, Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他先赞叹对方已经得到的成就,然后问起他过去所造的业。为了说明这一点——巴利
Adhigatasampattikittanamukhena katakammaṃ pucchi. Taṃ dassetuṃ –
1202 那位天子满心欢喜……(中略)……“这是什么样的业所带来的果报?”巴利
1202. ‘‘So devaputto attamano…pe…yassa kammassidaṃ phala’’nti. –
已说。那位天子也——巴利
Vuttaṃ . Sopi –
尊者,过去我曾是名为善慧的胜者的弟子;
我是个还没觉悟的凡夫,要游方七年。巴利
‘‘Ahaṃ bhadante ahuvāsi pubbe, sumedhanāmassa jinassa sāvako; Puthujjano ananubodhohamasmi, so satta vassāni paribbajissahaṃ.
我曾是那位善慧佛——胜利者、导师——的弟子,他已般涅槃,已渡过瀑流,心如如不动。
礼拜那座由珍宝堆积而成、又以金网覆盖的宝塔后,我在塔前令心清净欢喜。巴利
‘‘Sohaṃ sumedhassa jinassa satthuno, parinibbutassoghatiṇṇassa tādino; Ratanuccayaṃ hemajālena channaṃ, vanditvā thūpasmiṃ manaṃ pasādayiṃ.
我没有布施,也没有能用来布施的东西,但我确实劝别人去做了布施。
你们要供养这位值得供养者的舍利,据说这样你们就能从这个世界往生到天界。巴利
‘‘Na māsi dānaṃ na ca matthi dātuṃ, pare ca kho tattha samādapesiṃ; Pūjetha naṃ pūjanīyassa dhātuṃ, evaṃ kira saggamito gamissatha.
我确实亲手造过这样的善业,
我亲身享受着天界的快乐;
我因欢喜而自豪地身处三十三天众之中,
他未达到那份福德的尽头,甚至,这样说道。巴利
‘‘Tadeva kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayā, Sukhañca dibbaṃ anubhomi attanā; Modāmahaṃ tidasagaṇassa majjhe, Na tassa puññassa khayampi ajjhaga’’nti. – kathesi;
据说,距今三万劫以前,有一位名叫善慧的正自觉者出现在世间。他让包括天界在内的整个世界变成一片光明,完成佛陀该做的事之后,就入了涅槃。人们收取了世尊的舍利,建起宝塔。后来有一个人,在导师的教法中出家,修了七年梵行,却因为心不能安定,心生悔恨而还俗了。还俗以后,他因为内心充满警策,又对法有强烈的欲求,就在塔院里做清扫、整理等事,守持常戒和布萨戒,听闻佛法,还劝别人一起修福,如此往来游行。他命终之后,投生到三十三天。由于善业功德广大,他成了有大威德、有大神力的天人,受到帝释天神等天神的恭敬和供养。在那里住满天寿之后,从那里死去,又在天界和人间不断流转。到了现在这位佛陀出世的时代,他凭着那份业力的残余果报,又投生在三十三天。天神们认出他,说他是“种种色”。关于他,经中这样说:“那时,种种色天子……甚至未曾达到那福德的穷尽。”巴利
Ito kira tiṃsakappasahasse sumedho nāma sammāsambuddho loke uppajjitvā sadevakaṃ lokaṃ ekobhāsaṃ katvā katabuddhakicco parinibbuto, manussehi ca bhagavato dhātuṃ gahetvā ratanacetiye kate aññataro puriso satthu sāsane pabbajitvā satta vassāni brahmacariyaṃ caritvā anavaṭṭhitacittatāya kukkuccako hutvā uppabbaji. Uppabbajito ca saṃvegabahulatāya dhammacchandavantatāya ca cetiyaṅgaṇe sammajjanaparibhaṇḍādīni karonto niccasīlauposathasīlāni rakkhanto dhammaṃ suṇanto aññe ca puññakiriyāya samādapento vicari. So āyupariyosāne kālakato tāvatiṃsesu nibbatti. So puññakammassa uḷārabhāvena mahesakkho mahānubhāvo sakkādīhi devatāhi sakkatapūjito hutvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto aparāparaṃ devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde tasseva kammassa vipākāvasesena tāvatiṃsabhavane nibbatti, ‘‘anekavaṇṇo’’ti naṃ devatā sañjāniṃsu. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘atha naṃ anekavaṇṇo devaputto…pe… na tassa puññassa khayampi ajjhaganti kathesī’’ti.
1199 在这里,“种种色”是指青、黄等各种颜色,因为颜色多种多样,又因为邻近天宫等有种种形状,所以是种种不同的色彩。“能除疲惫与忧愁”是指:它以清凉的性质消除疲劳和热恼,又因为令人喜悦、好看,使忧愁没有产生的机会,所以能除疲惫与忧愁。“种种心”是指种种不同形态的心。“如同化乐天王”:意思是,即使生在三十三天,也因为拥有广大的天界受用,而像化乐天王一样欢喜、满足、快乐。巴利
1199. Tattha anekavaṇṇanti nīlapītādivasena vividhavaṇṇatāya anantaravimānādīnaṃ vividhasaṇṭhānatāya ca nānāvidhavaṇṇaṃ. Darasokanāsananti sītalabhāvena darathapariḷāhānaṃ vinodanato manuññatāya dassanīyatāya ca sokassa anokāsato darasokanāsanaṃ. Anekacittanti nānāvidhacittarūpaṃ. Sunimmito bhūtapatīvāti tāvatiṃsakāyikopi uḷāradibbabhogatāya sunimmitadevarājā viya modasi tussasi abhiramasi.
1200 所谓“等同者”,就是他自己完全平等,没有任何差别地与你相似。既然连一个和你相似的人都没有,那又怎么会有人因为某种原因而比你更高、更超胜呢?那么,凭什么说有“等同”和“更超胜”呢?他说:“以名声、福德和神通。”其中,“名声”指随从眷属;“神通”指威力。或者,“名声”指主权,“神通”指天界神通。或者,“名声”指财富成就,“神通”指随心所欲地获得五欲享受。或者,“名声”指名声称誉,“神通”指成就圆满。“福德”则指在各地所说的其余福报,或者就是指福德业本身。巴利
1200.Samassamoti samo eva hutvā samo, nibbariyāyena sadiso te tuyhaṃ natthi, kuto pana kena kāraṇena uttari adhiko ko nāma siyā. Kena pana samatā uttaritaratā cāti āha ‘‘yasena puññena ca iddhiyā cā’’ti. Tattha yasenāti parivārena. Iddhiyāti ānubhāvena. Yasenāti vā issariyena, iddhiyāti deviddhiyā. Yasenāti vā vibhavasampattiyā, iddhiyāti yathicchi tassa kāmaguṇassa ijjhanena. Yasenāti vā kittighosena, iddhiyāti samiddhiyā. Puññenāti tattha tattha vuttāvasiṭṭhapuññaphalena, puññakammeneva vā.
“一切天众”是按通称来说的,再用“三十三天众”加以限定,才说出这个意思。对某些人虽也一一恭敬,却并非欢喜而做,对这位则不是这样。为了说明对这位即使欢喜,他们也一定会恭敬,所以说了“聚集而来”。那个“taṃ”,就是“tvaṃ”(你)。就像白分初日新月出现时,人们和天众都生起敬重心去礼拜月亮一样,一切三十三天众也都这样礼拜你,这就是这句话的意思。巴利
‘‘Sabbe ca devā’’ti sāmaññato gahitamatthaṃ ‘‘tidasagaṇā’’ti iminā visesetvā vuttaṃ. Ekaccassa paccekaṃ nipaccakāraṃ karontāpi pamuditā na karonti , na evametassa . Etassa pana pamuditāpi karontiyevāti dassetuṃ ‘‘sameccā’’ti vuttaṃ. Taṃ tanti taṃ tvaṃ. Sasiṃva devāti yathā nāma sukkapakkhapāṭipadiyaṃ dissamānaṃ sasiṃ candaṃ manussā devā ca ādarajātā namassanti, evaṃ taṃ sabbepi tidasagaṇā namassantīti attho.
1203 “尊者”这个称呼,是出于恭敬和尊重而对长老说的。“我曾是”就是“我曾经存在过”。“在过去”指前世。“名为善慧的胜者的弟子”:我因为在那位众所周知名为善慧的正自觉者的教法里出家,所以成了他的弟子。“凡夫”指还不是圣者的人。在那里,因为连对诸谛有一点点随觉都没有,所以说是“没有觉知”。“那个我曾在七年中出家游行”:意思是,那个我在七年里,只凭着出家的功德而游方,并没有证得超越常人的法。巴利
1203.Bhadanteti theraṃ gāravabahumānena samudācarati. Ahuvāsinti ahosiṃ. Pubbeti purimajātiyaṃ. Sumedhanāmassa jinassa sāvakoti sumedhoti evaṃ pākaṭanāmassa sammāsambuddassa sāsane pabbajitabhāvena sāvako. Puthūjjanoti anariyo. Tatthāpi saccānaṃ anubodhamattassāpi abhāvena ananubodho. So satta vassāni paribbajissahanti so ahaṃ satta saṃvaccharāni pabbajjāguṇamattena vicariṃ, uttarimanussadhammaṃ nādhigacchinti adhippāyo.
1204 宝聚塔,就是用摩尼珠、黄金等宝物堆砌而成的高耸宝塔。以金网覆盖,是说四周和上方都用金网遮覆。礼敬后,是以五体投地的方式,在那里处处作礼。于塔中令心清净,是说心想“这座塔确实是一切知智功德所依的舍利塔”,从而在塔中令心生起清净。巴利
1204.Ratanuccayanti maṇikanakādiratanehi uccitaṃ ussitaratanacetiyaṃ. Hemajālena channanti samantato upari ca kañcanajālena paṭicchāditaṃ. Vanditvāti pañcapatiṭṭhitena tattha tattha paṇāmaṃ katvā. Thūpasmiṃ manaṃ pasādayinti ‘‘sabbaññuguṇādhiṭṭhānāya vata dhātuyā ayaṃ thūpo’’ti thūpasmiṃ cittaṃ pasādesiṃ.
1205 我并没有做过布施,我所作的布施并不存在,未曾发生。那又是为什么呢?因为我没有任何属于自己的、可以用来布施的东西,连一点点可施之物都找不到。可是我却劝勉其他众生在那里行布施。也有人读作“Paresañca tattha samādapesi”(而且我在那里劝勉了他人),这里的“paresaṃ”应当理解为目的格意义上的属格。“Pūjetha nan”等语,是显示劝勉的方式,应与“taṃ dhātuṃ”连起来理解。“Evaṃ kirā”中的“kira”是传闻的意思。巴利
1205.Na māsi dānanti me mayā kataṃ dānaṃ nāsi nāhosi. Kasmā pana? Na ca metthi dātunti me mama pariggahabhūtaṃ dānaṃ dātuṃ na atthi, na kiñci deyyavatthu vijjati, pare ca kho satte tattha dāne samādapesiṃ. ‘‘Paresañca tattha samādapesi’’nti ca paṭhanti, tattha paresanti upayogatthe sāmivacanaṃ daṭṭhabbaṃ . Pūjetha nantiādi samādapanākāradassanaṃ, taṃ dhātunti yojanā. Evaṃ kirāti kira-saddo anussavattho.
1206 我没有达到那份福德的灭尽——那时我为了善慧世尊所造的福德业,其灭尽我未曾达到;这正说明我现在还在承受那份业所剩余的果报。至于这里没有说到的内容,因为前面已经讲过其中的道理,所以应该知道那是很容易理解的。巴利
1206.Na tassa puññassa khayampi ajjhaganti tassa tadā sumedhaṃ bhagavantaṃ uddissa katassa puññakammassa parikkhayaṃ nādhigacchiṃ, tasseva kammassa vipākāvasesaṃ paccanubhomīti dasseti. Yaṃ panettha na vuttaṃ, taṃ heṭṭhā vuttanayattā suviññeyyamevāti daṭṭhabbaṃ.
1 2 3 4 5 6 7 8 9