《老法经》的注释
1. Jarādhammasuttavaṇṇanā
511屋前:楼阁后部被太阳晒到的地方,叫“后晒”,也就是在那后晒之处。因为那是就楼阁前部的方位而说的。可是,世尊那金刚不坏之身,哪里需要晒暖呢?于是说“正自觉者……”等语。这里说的是讲这部经的时候。其实并不能被晒暖,因为一寻光与身光不会被任何光明所遮蔽。虽然佛光确实不会被日光所遮蔽,但由于暑热的本性,光线向四周散射,使日光变得锐利而炎热,所以说“光线之热”。现在为了用譬喻说明这个道理,说了“正如……”等语。
511. Pamukhe , pāsādassa ca pacchimabhāge ātapo pacchātapo, tasmiṃ pacchātape. So hi pāsādassa pamukhabhāvena kato. Kiṃ pana bhagavato vajirasāraṃ sarīraṃ otāpetabbaṃ hotīti āha – ‘‘sammāsambuddhassā’’tiādi . Ayañca imaṃ suttaṃ desitasamaye. Na sakkoti byāmappabhāya kāyaci pabhāya anabhibhavanīyattā. Kiñcāpi buddhābhā sūriyābhāya anabhibhavanīyā, ghammasabhāvatāya pana rasmīnaṃ parito pharantī sūriyābhā tikhiṇā uṇhāti āha ‘‘rasmiteja’’nti. Idāni tamatthaṃ upamāya vibhāvetuṃ ‘‘yatheva hī’’tiādi vuttaṃ.
就像在清澈的金色叶片上回旋的漩涡一样。据说这是一种带有责备意味的奇特说法,就像“真是奇特,这是无差别的果报之说”等说法中的用法一样。他说“如今则不是这样”,是就他自己显而易见的情况而言,不是说其他人也不是这样。血管网,就是血管的脉络网络。并非如此,是说不像其他普通众生所描述的那样,因为他所积聚的福德资粮极为广大,异熟果报已经达到了极致。因此他说“在其他人身上不明显”。细纹回旋,就是微细的皱纹回旋。因此说“如发端般大小”。一切,指所有的血管网。前倾,是指略微向前弯曲的状态。因此说“这在其他人身上不明显”。依推理而得,是通过推理来认定。Dhī一词,在与Dhī这个词结合时用的是受格。Dhī是表示厌弃的叹词。呵责,是厌弃的运用。愿它落于你,就是让它落到你身上。
Suvaṇṇāvaṭṭaṃ viyāti acche suvaṇṇapatte vinivattaāvaṭṭaṃ viya. Garahaṇacchariyaṃ nāma kiretaṃ ‘‘acchariyametaṃ avisicchephalavada’’ntiādīsu viya. Na evametarahīti attano pākaṭavasena vadati, na itaresampīti. Sirājālāti sirāsantānā. Evarūpaṃ na hotīti aññesaṃ pākatikasattānaṃ vuttākāraṃ viya na hoti puññasambhārassa uḷāratamattā vipaccanassa pariyantagatattā. Tenāha ‘‘aññesaṃ apākaṭa’’nti. Valiyāvaṭṭakanti appakaṃ valiyāvaṭṭaṃ. Tenāha ‘‘kesaggappamāṇa’’nti. Sabbānīti sirājālāni. Purato vaṅkoti thokaṃ purato natamattaṃ sandhāyāha. Tena vuttaṃ ‘‘svāyaṃ aññesaṃ apākaṭo’’ti. Nayaggāhatoti anumānato. Dhī tanti dhī-saddayoge upayogavacanaṃ. Dhīti jigucchanatthe nipāto. Dhikkāroti jigucchāpayogo. Taṃ phusatūti tuyhaṃ pāpuṇātu.
2. 伍那巴婆罗门经注释
2. Uṇṇābhabrāhmaṇasuttavaṇṇanā
512“彼此的”,就是这一个和那一个。它不领受,是因为那不在它自己的范围内。现在,为了从随顺和反面的角度说明它属于其他范围这一点,才说了“如果……”等话。
512.Aññamaññassāti añño aññassa. Na paccanubhoti attano avisayabhāvato. Idāni taṃ aññavisayataṃ anvayato byatirekato vibhāvetuṃ ‘‘sace hī’’tiādi vuttaṃ.
各种境在这里回转,所以叫依止处。诸根识即使没有那样的意图,也像是能如实了知自己的所缘,并作出告知与识别那样运作;世间在其他方面也是依据这个道理而成立的。因此世尊说:“意是依止,正是意领受它们的行境和对象。”因为意门的速行心能特别地领受意的对象,而五门的速行心只是单纯地领受思量。这里举出“染著等”的摄取只是一个例子,因此应当知道,“信等”也已经被包含在内了,这是依据五门转起的情况而说的。而“在一门中”,指的就是在眼门。
Visayāni paṭisaranti etthāti paṭisaraṇaṃ. Indriyaviññāṇāni hi asatipi tādise adhippāye attano ārammaṇassa yāthāvato sampajānanato pavedanavijānanāni karontāni viya pavattanti, tathā lokassa aññattha siddhito. Tenāha bhagavā – ‘‘mano paṭisaraṇaṃ, manova nesaṃ gocaravisayaṃ paccanubhotī’’ti manodvārikajavanamano hi savisesaṃ manovisayaṃ paccanubhoti, pañcadvārikajavanamano mananamattameva paccanubhavati. Rajjanādiggahaṇañcettha nidassanamattaṃ, tasmā saddahanādipi gahitamevāti daṭṭhabbaṃ, pañcadvārappavattivasena tathā vuttaṃ. Ekasmiṃ pana dvāreti cakkhudvāre.
势力微弱的受用者,就是那些没有多大威势的王家受用物。它们来到财富产生的场所。因为轭绳等标志而应得的钱币,叫轭钱币。因为脚镣等标志而应收取的钱币,叫脚镣钱币。在宣布禁杀令之后,以伤害为缘由而应收取的钱币,叫禁打钱币。为了说明它的数量,说了“八钱币”等等。以百为基准的,就是以一百亩土地为基准。
Dubbalabhojakāti appānubhāvā rājabhoggā. Āyanti bhoguppattiṭṭhānaṃ. Yottabandhādinimittaṃ laddhabbakahāpaṇo yottakahāpaṇo. Addubandhādinimittaṃ gahetabbakahāpaṇo addukahāpaṇo. Māghātaghosanāya katāya hiṃsānimittaṃ gahetabbakahāpaṇo māpahārakahāpaṇo. Tassa parimāṇaṃ dassetuṃ ‘‘aṭṭhakahāpaṇo’’tiādi vuttaṃ. Satavatthukanti satakarīsavatthukaṃ.
圣道念就是圣道之念。精勤修习的人,他的速行心会奋力向上,然后以圣道念忆念圣道,因为最终归宿就是涅槃。那是指涅槃。那是指果解脱。这里以最上的圣道念而忆念。果解脱和涅槃这两者,都是圣道已经成就的。从所缘的角度来说,这个涅槃没有可依止的,所以叫无依止,因为无为不死的本性是寂静恒常。但它本身却是一切圣者的依止处。因此说:涅槃是阿拉汉的归趣。已证入涅槃,就是以涅槃为依止。到了那里之后,不再去别处,因为已经到达的人没有另一个那样的去处。涅槃在一切方面都是终点,所以叫以涅槃为终点。
Maggasatīti ariyamaggasati. Bhāvanamanuyuñjantassa hi javanamano ussakkitvāva maggasatiṃ paṭisarati tappariyosānattā. Tanti nibbānaṃ. Sāti phalavimutti. Paṭisarati aggamaggasatiyā. Phalavimutti nibbānanti ubhayaṃ maggassa siddhāyevāti. Ārammaṇavasena natthi etassa paṭisaraṇanti appaṭisaraṇaṃ asaṅkhatāmatassa santiniccasabhāvattā. Sayaṃ pana sabbesaṃyeva ariyānaṃ paṭisaraṇaṃ. Tenāha ‘‘nibbānaṃ arahato gatī’’ti (pari. 339). Nibbānaṃ anupaviṭṭhaṃ nibbānanissayattā. Na tato paraṃ gacchati gatassa aññassa tādisassa abhāvā. Nibbānaṃ pari sabbaso osānanti nibbānapariyosānaṃ.
从根本生起,就是根已生起。它正是从那里建立起来的。那么,这个信是什么呢?回答说:由圣道而来的信。圣道是坚固、不可夺坏的信的根本。与邪见相应的心和疑心这五种不善心,已经以断除的方式被舍断了。在五盖当中,导向恶趣的盖在初道时就已经被舍断;其余的盖则是通过禅那以镇伏的方式被舍断。在五下分结中,因为只是部分地断除了,所以就像外在的结缚一样生起,因此说住于禅那不来者的阶位。因此说:他不退失……中略……会般涅槃。
Mūlajātā jātamūlā. Tato eva patiṭṭhitā. Kā panassāti āha ‘‘maggena āgatasaddhā’’ti. Maggo daḷhāya asaṃhāriyasaddhāya mūlaṃ diṭṭhisampayuttāni ceva vicikicchācittañcāti pañca akusalacittāni samucchedavasena pahīnāni. Pañca nīvaraṇānīti ettha apāyagamanīyāni paṭhamamaggeneva pahīnāni, itarāni vikkhambhanavasena jhānena pahīnānīti pañcasu orambhāgiyakilesasaṃyojanesu ekadesavigameneva bahiddhāsaṃyojano viya jātoti vuttaṃ ‘‘jhānaanāgāmiṭṭhāne ṭhito’’ti. Tenāha ‘‘so aparihīna…pe… nibbāyeyyā’’ti.
5. 第一东园经的注释
5. Paṭhamapubbārāmasuttavaṇṇanā
515从“东库小室”那段经文开始,这里只讲了果根,因为这段开示是依最上果来说的。
515. Pubbakoṭṭhake evaṃ āgatasuttaṃ ādiṃ katvā phalindriyāneva kathitāni aggaphalavasena desanāya āgatattā.
10. 《阿巴那经》的注释
10. Āpaṇasuttavaṇṇanā
520与观一起,从入流果再往上还有三道。因为已经通过证得道而直接亲证,所以说“这些就是你的法”。其中,为了显示最殊胜的阿拉汉果,依它们同属根的性质,把它们合在一起说成“名为阿拉汉果根”。“超越而见”就是证悟之后如实地看见。“以四根”就是以精进根等四根。“那是指与观、道、果俱行的”,这是把它们混合在一起说的。
520.Uparisaha vipassanāya tayo maggāti vipassanāya saha sotāpattiphalato upari tayo maggā. Maggādhigamena idāni paccakkhabhūtattā ‘‘ime kho te dhammā’’ti vuttā. Tattha yaṃ aggabhūtaṃ, tassa vasena dassetuṃ ‘‘arahattaphalindriyaṃ nāmā’’ti vuttaṃ indriyabhāvasāmaññena ekajjhaṃ katvā. Ativijjhitvā passāmīti sacchikatvā yāthāvato passāmi. Catūhi indriyehīti vīriyindriyādīhi catūhi indriyehi. Sā vipassanāmaggaphalasahagatā siyāti missakā vuttā.