《获得经》的注释
1. Paṭilābhasuttavaṇṇanā
481在正勤方面着手,就是依正勤、以修习的方式着手。因此他说“修习时”。就像在解说精进根时,开示说“依四正勤而获得精进”,同样地,在解说念根时,则是“依四念处而获得念”,所以说“在念根方面也是同样的道理”。然而,在解说信根等时,并没有那样开示。
481.Sammappadhāne ārabbhāti sammappadhāne bhāvanāvasena ārabbha. Tenāha ‘‘bhāvento’’ti. Yathā vīriyindriyaniddese ‘‘cattāro sammappadhāne ārabbha vīriyaṃ paṭilabhatī’’ti desanā āgatā, evaṃ satindriyaniddese ‘‘cattāro satipaṭṭhāne ārabbha satiṃ paṭilabhatī’’ti, tasmā ‘‘satindriyepi eseva nayo’’ti vuttaṃ. Saddhindriyādiniddesesu pana na tathā deseti.
2. 第一 略经的注释
2. Paṭhamasaṃkhittasuttavaṇṇanā
482诸根有锐利等状态,应当依观、依道或依果来把握,所以说“由此……中略……应知”。不过,圣典里不是只取了柔软的状态吗?确实如此,但那是因为如果没有锐利的状态,就不会有“锐利等状态”的说法。因为说这个柔软,才得以相对它说那个锐利,锐利与柔软两者互相观待才能成立,就像河的彼岸与此岸一样。现在,为了把“由此”等简要说的义理详细显示出来,所以说了“圆满”等。其中,“圆满”就是具足;另一个词是它的同义词。或者,“圆满”指遍熟,就是圆满的意思。为什么说“比它更柔软的,是法随行道的”呢?因为“由此”指的正是入流道的观根,而所说的“比它更柔软的”第一道位,可能是法随行,也可能是信随行,这难道不相违吗?这没有过失:这里是依入流道的一分位,即相对于应得的第一道,来区分观而作意趣的。因为,如果有人成为入流者后,不改变威仪,就于本座证得一来道,便就他的观根不作区分而说:“比它更柔软的,名为入流道的观根”。如果有人成为入流者后,经过一段时间才成一来者,则有为入流道而转起的观根。如果他属于法随行种性,那么较上述观根更柔软的,就说“比它更柔软的,是法随行道的”。把“观根”引来连接。法随行观根与信随行观根相比,信随行观根之所以更柔软,其理由后面自然会说到。以法、以慧随行于道流,就是法随行,是慧更殊胜的圣者。以信随行于道流,就是信随行,是信更殊胜的圣者。
482. Indriyānaṃ tikkhādibhāvo vipassanāvasena vā maggavasena vā phalavasena vā gahetabboti vuttaṃ ‘‘tatoti…pe… veditabba’’nti. Nanu cettha mudubhāvo eva pāḷiyaṃ gahitoti? Saccametaṃ, taṃ pana tikkhabhāve asati na hoti tikkhādibhāvoti vuttaṃ. Yato hi ayaṃ mudu, ito taṃ tikkhanti vattabbataṃ labhati apekkhāsiddhattā tikkhamudubhāvānaṃ pārāpāraṃ viya. Idāni ‘‘tato’’tiādinā saṅkhepato vuttamatthaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘samattānī’’tiādi vuttaṃ. Tattha samattānīti sampannāni. Itaraṃ tasseva vevacanaṃ. Samattānīti vā pariyattāni, samattānīti attho. ‘‘Tato mudutarāni dhammānusārīmaggassā’’ti kasmā vuttaṃ? Tatoti hi sotāpattimaggavipassanindriyāni adhippetāniyeva, ‘‘tato mudutarānī’’ti vuttapaṭhamamaggo dhammānusārī vā siyā saddhānusārī vāti byabhicarati? Nāyaṃ doso, sotāpattimaggekadesavaseneva laddhabbapaṭhamamaggāpekkhāya vipassanāya vibhāgassa adhippetattā. Yo hi sotāpanno hutvā iriyāpathaṃ akopetvā yathānisinnova sakadāgāmimaggaṃ pāpuṇāti, tassa vipassanindriyāni sandhāya avibhāgena vuttaṃ – ‘‘tato mudutarāni sotāpattimaggassa vipassanindriyāni nāmā’’ti. Yo pana sotāpanno hutvā kālantarena sakadāgāmī hoti, tassa sotāpattimaggatthāya pavattāni vipassanindriyāni nāma honti. So ce dhammānusārīgotto, tassa yathāvuttavipassanindriyato mudutarānīti ‘‘tato mudutarāni dhammānusārīmaggassā’’ti vuttaṃ. Vipassanindriyāni nāmāti ānetvā sambandho. Dhammānusārīvipassanindriyato saddhānusārīvipassanindriyānaṃ mudubhāvassa kāraṇaṃ sayameva vakkhati. Dhammena paññāya maggasotaṃ anussaratīti dhammānusārī, paññuttaro ariyo. Saddhāya maggasotaṃ anussaratīti saddhānusārī, saddhuttaro ariyo.
像这样通过观的方式说明之后,为了再通过道的方式来说明,就开始了“同样地”等话。从相应和自性两方面来说,属于阿拉汉道的诸根,就是阿拉汉道根。说到“阿拉汉果根”这一句时,这里的理路也是一样的。
Evaṃ vipassanāvasena dassetvā maggavasena dassetuṃ ‘‘tathā’’tiādi āraddhaṃ. Sampayogato sabhāvato ca arahattamaggapariyāpannāni arahattamaggindriyāni. Arahattaphalindriyānīti etthāpi eseva nayo.
现在为了依果来显示,所以说了“完全具足、圆满”等话。由于入流道位的补特伽罗而有差别,因此这两者在第三轮中不可得,这就是其意趣。法随行者和信随行者的差别是如何产生的?他说“也依来临,也依道”。为了显示这两者,他说了“信随行补特伽罗”等。“令其受持教示”,就是掌握教说。
Idāni phalavasena dassetuṃ ‘‘samattāni paripuṇṇānī’’tiādi vuttaṃ. Sotāpattimaggaṭṭhapuggalavasena nānattaṃ jātaṃ, tasmā te dvepi idha tatiyavāre na labbhantīti adhippāyo. Dhammānusārīsaddhānusārīnaṃ nānattaṃ kathaṃ jātanti āha ‘‘āgamanenapi maggenapī’’ti. Tadubhayaṃ dassento ‘‘saddhānusārīpuggalo’’tiādimāha. Uddisāpentoti uddesaṃ gaṇhanto.
道是锋利的,因为亲依止根(信等根)具有锐利、明净的性质。因此说“运载锐利之智”。“无行”,是指纯粹以自性(自然发生)。“少功用”是它的同义词。法随行的人在修行时镇伏烦恼,苦很小,困难很少,毫不疲劳地就能镇伏烦恼。而信随行的人则要受苦、受艰难,疲劳不堪之后才能镇伏。所以,法随行者在预备道阶段,断烦恼的智慧不迟钝,锐利地运作。就像用锋利的刀切芭蕉,切口平整,刀划过迅速,听不到声音,不需要费很大力气——法随行者的预备道修习就是这样。而信随行者在预备道阶段,断烦恼的智慧迟钝,不锋利、不锐利地运作。就像用不太锋利的刀切芭蕉,切口不平整,刀划过不迅速,能听到声音,要费很大力气——信随行者的预备道修习就是这样。即便如此,在烦恼灭尽上并没有差别。因此说“然而在烦恼灭尽上”等。其余的烦恼也因与结的灭尽相应而灭尽。
Maggo tikkho hoti upanissayindriyānaṃ tikkhavisadabhāvato. Tenāha ‘‘sūraṃ ñāṇaṃ vahatī’’ti. Asaṅkhārenāti saraseneva. Appayogenāti tasseva vevacanaṃ. Dhammānusārīpuggalo hi āgamanamhi kilese vikkhambhento appadukkhena appakasirena akilamantova vikkhambhetuṃ sakkoti. Saddhānusārīpuggalo pana dukkhena kasirena kilamanto hutvā vikkhambhetuṃ sakkoti, tasmā dhammānusārissa pubbabhāgamaggakkhaṇe kilesacchedakañāṇaṃ adandhaṃ tikhiṇaṃ hutvā vahati, yathā nāma tikhiṇena asinā kadaliṃ chindantassa chinnaṭṭhānaṃ maṭṭhaṃ hoti, asi khippaṃ vahati, saddo na suyyati, balavavāyāmakiccaṃ na hoti, evarūpā dhammānusārino pubbabhāgabhāvanā hoti, saddhānusārino pana pubbabhāgakkhaṇe kilesacchedakañāṇaṃ dandhaṃ na tikhiṇaṃ asūraṃ hutvā vahati, yathā nāma nātitikhiṇena asinā kadaliṃ chindantassa chinnaṭṭhānaṃ na maṭṭhaṃ hoti, asi sīghaṃ na vahati, saddo suyyati, balavavāyāmakiccaṃ icchitabbaṃ hoti, evarūpā saddhānusārino pubbabhāgabhāvanā hoti. Evaṃ santepi kilesakkhaye nānattaṃ natthi. Tenāha ‘‘kilesakkhaye panā’’tiādi. Avasesā ca kilesā khīyanti saṃyojanakkhayāya yogattā.
3. 第二略经的注释
3. Dutiyasaṃkhittasuttavaṇṇanā
483“由于这个”是指:因为果有差别,所以修行才有不同。根有差别,是指信等诸根各不相同。果有差别,是指阿拉汉果等果位各不相同。人有差别,是指不来者等人各不相同。
483.Tatoti phalato phalavemattatāya cariyamānattā. Indriyavemattatā saddhādīnaṃ indriyānaṃ nānattena. Phalanānattanti arahattaphalādinānattaṃ. Puggalanānattanti anāgāmiādipuggalanānattaṃ.
4. 第三略经注释
4. Tatiyasaṃkhittasuttavaṇṇanā
484以戒蕴等和信根等从各方面修到圆满,正在修习圆满的阿拉汉道的人,从证得的角度来说,就是在成就、实现阿拉汉果。所谓“三部分道”,是指因为戒蕴等还没有圆满、只成为一部分的那三个下位的道。“一部分”就是指下位的三个果。所谓“在四者中”,是指在这个品里第一等四部经中。虽然在这里,第三经说“从彼处以果的力量出离”,第四经说“圆满的圆满者成就,一部分的部分者”,但因为有一句话说“在四部经里都只说了混杂的诸根”,所以应当知道,也可以依观来作相应的联结。
484. Sīlakkhandhādīhi saddhindriyādīhi ca parito pūraṇena paripūraṃ arahattamaggaṃ karonto nipphattito arahattaphalaṃ ārādheti nipphādeti. Tayo padesamaggeti sīlakkhandhādīnaṃ apāripūriyā ekadesabhūte tayo heṭṭhimamagge. Padesaṃ heṭṭhimaphalattayaṃ. Catūsūti imasmiṃ vagge paṭhamādīsu catūsu suttesu. Kāmañcettha tatiye ‘‘tatoti phalavasena nissakka’’nti vuttaṃ, catutthe ‘‘paripūraṃ paripūrakārī ārādheti, padesaṃ padesakārī’’ti, ‘‘catūsupi suttesu missakāneva indriyāni kathitānī’’ti pana vacanato vipassanāvasenapi yojanā labbhatevāti daṭṭhabbaṃ.
5-7. 第一广说经等的注释
5-7. Paṭhamavitthārasuttādivaṇṇanā
485-487这里的“出离”应当理解为依观而说,不是依道果而说,因为在这部经里,所指的完全只是观根。现在为了把这一点说清楚,才说了“圆满……”等话。在无烦天等五净居天中,不论投生在哪一处,都还没有活到寿命的一半,就在中途以烦恼般涅槃而般涅槃,所以叫中般涅槃者;因为不靠造作、不靠加行,自然就般涅槃,所以叫无行般涅槃者;与此相反的情况,就是有行般涅槃者;因为具有向上流动的性质,他的渴爱之流或轮回之流是向上的,所以叫上流;或者因为向上走后才能证得,他的道流是向上的,所以叫上流;因为前往色究竟天,所以叫至色究竟天者。在这里,应当这样理解这些词的含义。
485-487.Vipassanāvasena nissakkaṃ veditabbaṃ, na maggaphalavasena, imasmiṃ sutte sabbasova vipassanindriyānaṃ eva adhippetattā. Idāni tamatthaṃ pākaṭaṃ kātuṃ ‘‘paripuṇṇāni hī’’tiādi vuttaṃ. Avihādīsu pañcasu suddhāvāsesu tattha tattha āyuvemajjhaṃ anatikkamitvā antarā kilesaparinibbānena parinibbāyanato antarāparinibbāyī, asaṅkhārena appayogena sarasatova parinibbāyanato asaṅkhāraparinibbāyī, tabbipariyāyato sasaṅkhāraparinibbāyī, uddhaṃ vāhibhāvena uddhamassa taṇhāsotaṃ vaṭṭasotaṃ vāti uddhaṃsoto, uddhaṃ vā gantvā paṭilabhitabbato uddhamassa maggasotanti uddhaṃsoto, akaniṭṭhabhavaṃ gacchatīti akaniṭṭhagāmīti evamettha saddattho daṭṭhabbo.
这里说的“此处”,是指前面讲“依观而出离”的那个地方。所谓“只站在阿拉汉道上”,意思是就在这一生中,只站在阿拉汉道上,而不是站在观上。应当举出五种出离来说明,也就是“以比那更柔软的根而成为中般涅槃者”等五种出离。现在为了阐明这个道理,就说“阿拉汉道的……”等等。其中,在无热天等处投生后,刚一投生就般涅槃的,是第一种中般涅槃者;在那里还没活到寿命的一半就般涅槃的,是第二种中般涅槃者;活到寿命一半之后才般涅槃的,应当知道是第三种中般涅槃者。为什么说“五种出离”呢?难道不应该说“无行般涅槃者和有行般涅槃者”吗?为了说明不应该那样说,就指出“无行般涅槃者的以及有行般涅槃者的,也正是这五种人”。
Imasmiṃ pana ṭhāneti ‘‘vipassanāvasena nissakka’’nti vuttaṭṭhāne. Arahattamaggeyeva ṭhatvāti imasmiṃyeva bhave arahattamaggeyeva, na vipassanāya ca ṭhatvā. Pañca nissakkāni nīharitabbānīti ‘‘tato mudutarehi antarāparinibbāyī hotī’’tiādīni pañca nissakkāni niddhāretvā kathetabbāni. Idāni tamatthaṃ vivaranto ‘‘arahattamaggassa hī’’tiādimāha. Tattha avihādīsu uppajjitvā uppannasamanantarāya parinibbāyanato paṭhamaantarāparinibbāyī. Tattha āyuppamāṇavemajjhaṃ appatvāva parinibbāyanato dutiyaantarāparinibbāyī, āyuvemajjhaṃ patvā parinibbāyanato tato paraṃ tatiyaantarāparinibbāyī veditabbo. ‘‘Pañca nissakkānī’’ti kasmā vuttaṃ? Nanu asaṅkhārasasaṅkhāraparinibbāyīti vattabbanti? Na vattabbanti dassento āha ‘‘asaṅkhāraparinibbāyissa sasaṅkhāraparinibbāyinopi eteva pañca janā’’ti.
“三种出离”,就是“以比那更柔软的根而成为入流者”等三种出离的说法。这里没有把一来者直接算进去,因为一来者应当站在不来道的观根上来区分出来:由于比不来道的观根更柔软,所以成为一来者。“一来……更柔软……”这一句,是说与一来道的观根相比,被称为“一种子”的入流者的观根更为柔软,这样合起来说成三种。“法随者”等两类,已经被“家家”等两类所包含。“一来道的……”等话,只是对前面所说含义的解释。其余部分和前面所说的一样。第六经和第七经也是按照前面所说的方式,也就是说,第六经和第七经与第二经、第三经所说的方式相同。不过,那里说的是混合的根,这里说的则是前行观阶段的根,这就是差别所在。
Tīṇi nissakkānīti ‘‘tato mudutarehi sotāpanno hotī’’tiādīni tīṇi nissakkapadāni. Idha sakadāgāmī na gahito, so anāgāmimagge ṭhatvā nīharitabbo, anāgāmimaggassa vipassanindriyehi mudutarehi sakadāgāmī hoti. Sakadā…pe… mudutarānīti idaṃ sakadāgāmimaggassa vipassanindriyehi ekabījisaṅkhātasotāpannavipassanindriyāni mudutarāni hontīti tīṇi katvā vuttaṃ. Dhammānusārītiādidvayaṃ kolaṃkolādidvayena gahitaṃ hotīti. Sakadāgāmimaggassa hītiādi vuttasseva atthassa vivaraṇaṃ. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva. Chaṭṭhasattamāni vuttanayānevāti chaṭṭhasattamāni suttāni dutiyatatiyesu vuttanayāneva. Tattha pana missakāni indriyāni kathitāni, idha pubbabhāgavipassanindriyāni kathitānīti ayameva viseso.
《行道经》的注释
8. Paṭipannasuttavaṇṇanā
488所谓“那部经是依道与果而说‘出离’”,正如经中已经说过:“为现证阿拉汉果而成为行道者”等等。“以八者”,就是以四种果和四种道,共为八种。它是出离于外的,不是内在的存在。这里只说出世间根,因为它们属于道心与果心生起的范畴。
488.Tanti maggaphalavasena nissakkaṃ. Pāḷiyaṃ vuttameva ‘‘arahattaphalasacchikiriyāya paṭipanno hotī’’tiādinā. Aṭṭhahīti catūhi phalehi catūhi ca maggehīti aṭṭhahi. Bahibhūto na antobhāvo. Lokuttarāneva indriyāni kathitāni maggaphalacittuppādapariyāpannattā.
9-10. 具足经等的注释
9-10. Sampannasuttādivaṇṇanā
489-490489-490. 关于“根具足”这一说法,这里的“具足”一词是圆满的意思,所以说“诸根圆满”。因为它们是依照共通性来教导的,所以这里说的是混合的诸根。
489-490.Indriyasampannoti ettha sampannasaddo paripūriatthoti āha ‘‘paripuṇṇindriyo’’ti. Missakāni indriyāni kathitāni sāmaññatova desitattā.