4. 乐根品
4. Sukhindriyavaggo
4. 根相应复注 · 13 段
1-5. 《纯净经》等经的注释
1-5. Suddhikasuttādivaṇṇanā
501-505正如眼以在见上的主导义而为眼根，同样，乐受以在感受乐上的主导义而为乐根。其余诸根也是同样的道理。剩下的诸根属于三地，意思是：剩下的这些根，按三种地的分类来说，就是三地所摄。
501-505. Yathā cakkhu dassane adhipateyyaṭṭhena cakkhundriyaṃ, evaṃ sukhavedanā sukhane adhipateyyaṭṭhena sukhindriyaṃ. Esa nayo sesesupi. Sesaṃ tebhūmakanti sesaṃ bhūmittayavasena tebhūmakaṃ.
《第一分别经》的注释
6. Paṭhamavibhaṅgasuttavaṇṇanā
506关于“身性的”：这是依它的所依处所作的解说，所以说“以身净色为依处”。关于自性的解说：乐就是乐根的自性。以可悦意之义，令诸法在自身中生起悦乐，所以叫“甘甜”、“甜美”。“受的”：就是感受，意思是领纳、体验。“与其他法不同”：指与触等其他法不相似。“身性的”：指依止于净色身。“心所性的”：指依止于心，因此说“然而在此处”等。身净色……不存在，所以说“以四种净色身为所依处”。
506.Kāyikanti ayamassa nissayavasena niddesoti āha – ‘‘kāyapasādavatthuka’’nti. Sarūpaniddeso sukhaṃ sukhindriyassa sarūpanti. Sādanīyaṭṭhena dhammapadāni attani assādayatīti sātaṃ, madhuraṃ. Vedayitanti vediyanaṃ, anubhavananti attho. Aññadhammavisiṭṭhoti phassādīhi aññehi dhammehi visadiso. Kāyikanti pasādakāyasannissitaṃ. Cetasikanti cetosannissitaṃ, tena vuttaṃ ‘‘ettha panā’’tiādi. Kāyapasāda…pe… natthi, tasmā ‘‘cattāro pasādakāye vatthuṃ katvā’’ti vuttaṃ.
第9篇 木柴譬喻经的注释
9. Kaṭṭhopamasuttavaṇṇanā
509“两木”指下钻木和上钻木。如果两木只是碰了一下，并没有真正合在一起，为了排除这种情况，所以说“由摩擦与密合”。因为正是通过反复摩擦，火才产生出来。下钻木好比所依和所缘——即使没有刻意用力，它们也能由同类触的缘而生起。上钻木好比触——它依着对所依、所缘等的接触而运作。两木相摩擦好比触的摩擦——触正是在所依和所缘上以摩擦的方式运作。火好比受——以燃烧（灼热）之义而显现，而且两者都是刹那性的。或者也可以说：所依和所缘好比上钻木——就像取放柴薪等需要用力，它们有运作生起的可能；触好比下钻木——以不用力、不主动的方式成就自身的作用。
509.Dvinnaṃaraṇīnanti adharuttarāraṇīnaṃ. Kiñci dvayaṃ saṅghaṭṭitamattaṃ hutvā na samodhānagataṃ hotīti taṃnivattanatthaṃ ‘‘saṅghaṭṭanasamodhānā’’ti vuttaṃ. Punappunaṃ saṅghaṭṭanena hi tejopātubhāvo. Adharāraṇī viya vatthārammaṇaṃ asatipi vāyāme tajjasamphassapaccayato. Uttarāraṇī viya phasso vatthārammaṇādiphassena pavattanato. Saṅghaṭṭo viya phassasaṅghaṭṭanaṃ araṇidvayasaṅghaṭṭanā viya phassasseva vatthārammaṇesu saṅghaṭṭanākārena pavattito. Aggi viya vedanā anudahanaṭṭhena khaṇikāvāyañca. Vatthārammaṇaṃ vā uttarāraṇī viya indhanāpātagahaṇādīsu ussāhassa viya pavattisambhavato. Phasso adharāraṇī viya nirussāhanirīhatāvasena attasādhanato.
第10 《逆次第经》的注释
10. Uppaṭipāṭikasuttavaṇṇanā
510味，即破坏与灭尽。凡是诸法的味，即如实法的味，就以那如实法的味（来说）。按次第，即按顺序；这里是以两种方式来说诸法的舍断次第。于此根分别中，即在这称为根相应的根分别之中。由于未宣说，是因为不像其余诸经那样以“乐根”等名目来宣说，所以这部经名为《次第经》。被粗糙触所触的。那个，即刺伤感受等。这苦根的。
510. Rasanaṃ bhañjanaṃ nirujjhanaṃ raso. Yo yo dhammānaṃ raso yathādhammaraso, tena yathādhammarasena. Paṭipāṭiyāti kamena, ubhayenapi dhammānaṃ pahānakkamenāti vuttaṃ hoti. Imasmiṃ indriyavibhaṅgeti imasmiṃ indriyasaṃyuttasaññite indriyavibhaṅge. Adesitattāti sesasuttāni viya ‘‘sukhindriya’’ntiādinā adesitattā idaṃ uppaṭipāṭikasuttaṃ nāma. Valiyā kharasamphassāya phuṭṭhassa. Tanti kaṇṭakavedanādiṃ. Etassa dukkhindriyassa.
“它们的”：指忧根等。“正由各自的因”：就是由它们各自不共的因。为了显示它们各自的特因，所以说“或因钵与衣等”。
Tesaṃtesanti domanassindriyādīnaṃ. Kāraṇavasenevāti taṃtaṃasādhāraṇakāraṇavasena. Tesañhi visesakāraṇaṃ dassento ‘‘pattacīvarādīnaṃ vā’’ti āha.
不作一次次单独的抽取，而是合在一起。要接上上下文来理解：它们在第二禅那等的近行刹那就已经灭去。那些苦根、忧根等。殊胜的灭，就是以直接对治的方式彻底断除、完全止息。只是灭而已，就是仅仅灭。种种转向，是指由那种转向而生起安止速行路，与那种转向不同，或是多种转向。因为在安止速行路中，近行只有一次转向，而另一种则是多次转向，因为它反复多次生起。因不舒适的坐姿而生起的疲劳，就是不舒适座位带来的逼恼。以喜遍满，是指以喜的遍满为味。或者，由于喜所生的殊妙色遍及身体，故如是说。因此说“整个身体都充满快乐”。在寻伺为缘一句中，pi 一词并无对应处，应将它移至“已断除的”之处而连接为“已断除的忧根”。应连接为：这忧根生起。又由“我如此长久地寻、伺，身体也疲劳，心也受损”之语，应知身心的疲劳以寻伺为缘。应连接为：在寻伺存在时，忧根生起。在那里，它可能会有生起，即在第二禅近行中，这忧可能有生起。“在那里，它可能会有生起”这一假设之语，是为了显示在近行刹那忧已被善断除。正如所说：“然而并非在第二禅中，因为已断除之缘故。”已断除的喜根也如喜一样不远，故说“邻近”。显示此义：在种种转向的近行中，即使已断除的断支，因未以对治所损害，也会间或生起，故说“达到安止的”等。他们说：“由于如此修习是可欲的，正如从道速行路之前，有两三速行轮相似随观生起，同样在此，从安止速行路之前，有两三速行轮与舍俱生起。”无余，即善遍压伏，故以遍压伏而无余。
Ekatovāti punappunaṃ paduddhāraṇaṃ akatvā ekajjhameva. Dutiyajjhānādīnaṃ upacārakkhaṇe eva nirujjhantīti ānetvā sambandho. Tesaṃ dukkhindriyadomanassādīnaṃ. Atisayanirodhoti suṭṭhu pahānaṃ ujuppaṭipakkhena vūpasamo. Nirodhoyevāti nirodhamattameva. Nānāvajjaneti yena āvajjanena appanāvīthi hoti, tato bhijjāvajjane, anekāvajjane vā. Appanāvīthiyañhi upacāro ekāvajjano, itaro anekāvajjano anekakkhattuṃ pavattanato. Visamanisajjāya uppannakilamatho visamāsanupatāpo. Pītipharaṇenāti pītiyā pharaṇarasattā. Pītisamuṭṭhānānaṃ vā paṇītarūpānaṃ kāyassa byāpanato vuttaṃ. Tenāha ‘‘sabbo kāyo sukhokkanto hotī’’ti. Vitakkavicārapaccayepīti pi-saddo aṭṭhānapayutto, so ‘‘pahīnassā’’ti ettha ānetvā sambandhitabbo ‘‘pahīnassapi domanassindriyassā’’ti. Etaṃ domanassindriyaṃ uppajjatīti sambandho. ‘‘Tassa mayhaṃ aticiraṃ vitakkayato vicārayato kāyopi kilami, cittampi vihaññī’’ti ca vacanato kāyacittakhedānaṃ vitakkavicārapaccayatā veditabbā. Vitakkavicārabhāve uppajjati domanassindriyanti ānetvā sambandhitabbaṃ. Tatthassa siyā uppattīti tattha dutiyajjhānupacāre assa domanassassa uppatti bhaveyya. ‘‘Tatthassa siyā uppattī’’ti idaṃ parikappavacanaṃ upacārakkhaṇe domanassassa suppahīnabhāvadassanatthaṃ. Tathā hi vuttaṃ ‘‘na tveva dutiyajjhāne pahīnapaccayattā’’ti. Pahīnampi somanassindriyaṃ pīti viya na dūreti katvā ‘‘āsannattā’’ti vuttaṃ. Nānāvajjanupacāre pahīnampi pahānaṅgaṃ paṭipakkhena avihatattā antarantarā uppajjeyyāti imamatthaṃ dassento ‘‘appanāppattāyā’’tiādimāha. ‘‘Tādisāya āsevanāya icchitabbattā yathā maggavīthito pubbe dve tayo javanavārā sadisānupassanāva pavattanti, evamidhāpi appanāvārato pubbe dve tayo javanavārā upekkhāsahagatāva pavattantī’’ti vadanti. Aparisesanti suvikkhambhitanti katvā vikkhambhanena anavasesaṃ.
所谓“如是性”，就是指具有初禅的那种状态。而这种状态，既可以通过使它生起来达成，也可以通过进入已经生起的等至来达成，所以说“为了生起，为了等至”。“二者”，是指在第九部和第十部经中。
Tathattāyāti tathabhāvāya paṭhamajjhānasamaṅgitāya. Sā panassa uppādanena vā uppannassa samāpajjanena vā hotīti vuttaṃ ‘‘uppādanatthāya samāpajjanatthāyā’’ti. Dvīsūti navamadasamesu suttantesu.
