5. 转轮王品
5. Cakkavattivaggo
2. 觉支相应复注 · 11 段
《三慢经》的注释
1. Vidhāsuttavaṇṇanā
222“被区分”就是种类;慢等的部分、份额,所以说“三种慢的部分”。所谓“以种种方式安置”,是指通过“我更优胜”等说法,以各种方式加以区分、安立,或者应当被如此安立。
222. Vidhīyantīti vidhā, mānādibhāgā koṭṭhāsāti āha ‘‘tayo mānakoṭṭhāsā’’ti. Tathā tathā vidahanatoti ‘‘seyyohamasmī’’tiādinā tena tenākārena vidahanato ṭhapanato, ṭhapetabbato vā.
《转轮王经》的注释
2. Cakkavattisuttavaṇṇanā
223因具足祥瑞圆满而称为王,即光彩显耀、庄严殊胜,也就是以布施、爱语、利行、同事这四种摄事。能使欢喜,就是令人喜悦。“已高升”是指被宣说、生起之后,到处流传。“转动轮”就是使轮宝运转。“天处”是指应当供养的天神之处。“以恭敬之义”就是处于值得恭敬的状态。无价,是因为这宝是由长久积累的福德威力所成就,并非其他转轮王所拥有的宝所能相比。“无劣”是指并非下劣,是最殊胜的。“世间”指人世间,以此排除其他世界。用“存在”一词,排除了过去与未来。意指诸佛只是偶尔出现,而转轮王也大多就在那时出现。“无劣”是指并非下劣,是最殊胜的。其余诸宝。
223.Sirisampattiyā rājati dippati sobhatīti rājā, dānapiyavacanaatthacariyāsamānattatāsaṅkhātehi catūhi saṅgahavatthūhi. Rañjetīti rameti. Abbhuggatāyāti udīritā nibbattito tattha tattha gacchanato. Cakkaṃ vattetīti cakkaratanaṃ pavatteti. Devaṭṭhānanti pūjanīyadevaṭṭhānaṃ. Cittīkataṭṭhenāti pūjanīyabhāvena. Aggho natthi cirakālasambhavapuññānubhāvasiddharatanasabbhāvato. Aññehi cakkavattino pariggahabhūtaratanehi. Loketi manussaloke. Tena tadaññalokaṃ nivatteti. Vijjamānaggahaṇena atītānāgataṃ nivatteti. Buddhā ca kadāci karahaci uppajjanti cakkavattinopi yebhuyyena tasmiṃyeva uppajjanatoti adhippāyo. Anomassāti alāmakassa ukkaṭṭhassa. Sesāni ratanāni.
这里,“于彼”是句中的语气词,用来表示“在那里出现”。说了“不合理”之后,为了阐明其中的意趣,才接着说“已出现……”等。因为诸宝要依待转轮这一必然规律,所以才用“转轮王”这个说法。“以决定”就是必然、必定。“应被宣说性”是说将来会有的情况,就像说“佛陀前往王舍城”那样,是一种假说式的表达。“已得名称者”,是指在世间已获得“转轮王”这个称号、为人所向往的殊胜之人。“因为说其根本生起”,也是因为“转轮王出现”这句话本身就是对最初生起的说明。现在为了阐明这个意思,才接着说“因为……”等。因为那位转轮王出现,轮宝才生起,于是“转轮王”这个名称也就生起。至于“他将转动轮宝”这一句,则是不观待必然规律,而是立足于轮宝在他那里生起,依据“诸宝尚未出现而轮宝先出”的说法,从而生起“转轮王”这个想。“唯一者”,指轮宝最先出现。在某个具体情形中,国王先有了“转轮王”的称名,之后诸宝才出现,因为多数宝的出现,才依据多数的出现而说“转轮王出现故诸宝出现”。这是称为因与作者、称名的意义差别。“出现故”,即从出现来说。福德资粮由于是不同相续,所以对诸宝来说,也间接地成为近依因,这样说。这正是合理的,因为它与前面所说的道理相应。
Tatrāti vākyopaññāsane nipāto, tasmiṃ pātubhāvavacane. ‘‘Ayutta’’nti vatvā tattha adhippāyaṃ vivaranto ‘‘uppannaṃ hī’’tiādimāha. Tehi ratanehi cakkavattananiyamāpekkhatāya cakkavattivacanassa. Niyamenāti ekantena. Vattabbataṃ āpajjati bhāvini bhūte viya upacāroti yathā – ‘‘agamā rājagahaṃ buddho’’ti (su. ni. 410). Laddhanāmassāti cakkavattīti loke laddhasamaññassa patthanīyassa purisavisesassa. Mūluppattivacanatopīti ‘‘cakkavattissa pātubhāvā’’ti etassa paṭhamuppattiyā vacanatopi. Idāni tamatthaṃ vivaranto ‘‘yo hī’’tiādimāha. Yo hi cakkavattirājā, tassa uppattiyā cakkaratanassa uppajjanato cakkavattīti evaṃ nāmaṃ uppajjati. ‘‘Cakkaṃ vattessatī’’ti idaṃ pana niyāmaṃ anapekkhitvā tassa uppajjatīti ratanānuppattiṃ gahetvā vuttanayato saññā uppajjati ‘‘cakkavattī’’ti. Ekamevāti cakkaratanameva paṭhamaṃ pātubhavati. Yasmiṃ bhūte rañño cakkavattisamaññā, atha pacchā ratanāni pātubhavantīti bahūnaṃ pātubhāvaṃ upādāya bahulavacanatopi etaṃ ‘‘cakkavattissa pātubhāvā ratanānaṃ pātubhāvo’’ti vuttaṃ. Ayaṃ hetukattusaññito atthabhedo. Pātubhāvāti pātubhāvato. Puññasambhāro bhinnasantānatāya ratanānampi pariyāyena upanissayahetūti vuttaṃ. Yuttamevetaṃ yathāvuttayuttiyuttattā.
应当被说出的意趣,就是它有这样的意趣,所以叫意趣,也就是对含义的说明;从简略的角度说的意趣,就是简略意趣。因为依靠轮宝的威力,转轮王的自在威德得以成就,所以说了能施与者。因为它在一由旬大小的范围内生起,所以是一由旬大小的黑暗。这里省略了避开过长、过短等六种过失而安住这句话。
Vattabbabhūto adhippāyo etassa atthīti adhippāyo, atthaniddeso, saṅkhepato adhippāyo saṅkhepādhippāyo. Cakkaratanānubhāvena cakkavattissariyassa sijjhanato ‘‘dātuṃ samatthassā’’ti vuttaṃ. Yojanappamāṇe padese pavattattā yojanappamāṇaṃ andhakāraṃ. Atidīghātirassatādiṃ chabbidhaṃ dosaṃ vivajjetvā ṭhitassāti vacanaseso.
作为一切四地法的前导,它通过寻求和探究诸善法的趣向而运作。由于连佛陀等圣者也无法舍弃它,而且它本身具有大法的自性,又在法身中以最胜的意义而称为“法身所成”。又因为它是慧的宫殿,以处于上位之义,所以称为“极高”。以“已扩展”之义,称为“广大”。因为具有大的特质,称为“大”。对于无始以来长期累积的烦恼相续,它能在刹那间予以摧毁,因此有“快”“轻”“速”这些同义词。由于被觉支法所含摄,所以说了“纯粹是善的”。因为伴随生起的关系,以及依凭喜能破除黑暗的状态,才说了“俱生缘等”这些。所谓总摄一切法的分类,正因为它涵盖四地,所以才能说这是一个总摄一切的觉支法分类。
Sabbesaṃ catubhūmakadhammānaṃ purecaraṃ kusalānaṃ dhammānaṃ gatiyo samanvesanavasena pavattanato. Buddhādīhipi appahānīyatāya mahantadhammasabhāvattā dhammakāye ca jeṭṭhakaṭṭhena dhammakāyūpapannaṃ. Paññāpāsādatāya cassa uparigataṭṭhena accuggataṃ. Vitthataṭṭhena vipulaṃ. Mahantatāya mahantaṃ. Anādikālabhāvitassa kilesasantānassa khaṇeneva viddhaṃsanato sīghaṃ lahu javanti pariyāyā. Bojjhaṅgadhammapariyāpannattā hi vuttaṃ ‘‘ekanta-kusalattā’’ti. Sampayuttavasena pītiyā ālokaviddhaṃsanabhāvavasenāti vuttaṃ ‘‘sahajātapaccayādī’’tiādi. Sabbasaṅgāhikadhammaparicchedoti catubhūmakattā sabbasaṅgāhako bojjhaṅgadhammaparicchedo kathito.
4-10. 《劣慧者经》等的注释
4-10. Duppaññasuttādivaṇṇanā
225-231“eḷa”指的是嗔怒,因为像因嗔怒而变成哑巴一样,所以叫“因嗔怒而哑”。为了说明这个意思,就说了“以口、以言语”等这些话。
225-231. Eḷaṃ vuccati doso, eḷena mūgo viyāti eḷamūgoti imamatthaṃ dassento ‘‘mukhena vāca’’ntiādimāha.