《第一住经》的注释
1. Paṭhamavihārasuttavaṇṇanā
11在第二品的第一部经里说“诸比丘,我想要独自静居半个月”,意思是:比丘们,我希望独自一人,避开人群,独自待着,住上整整半个月。“除了一个送饭的人,谁都不该来靠近我”,意思是:有一个人,他不会自己先开口替我讨饭,而是为了我,从有信心的人家把准备好的饭食取来送给我。除了这样一位送饭的比丘,其他任何比丘或在家人,都不该来靠近我。
11. Dutiyavaggassa paṭhame icchāmahaṃ, bhikkhave, aḍḍhamāsaṃ paṭisallīyitunti ahaṃ, bhikkhave, ekaṃ aḍḍhamāsaṃ paṭisallīyituṃ nilīyituṃ ekova hutvā viharituṃ icchāmīti attho. Namhi kenaci upasaṅkamitabbo aññatra ekena piṇḍapātanīhārakenāti yo attanā payuttavācaṃ akatvā mamatthāya saddhesu kulesu paṭiyattaṃ piṇḍapātaṃ nīharitvā mayhaṃ upanāmeyya, taṃ piṇḍapātanīhārakaṃ ekaṃ bhikkhuṃ ṭhapetvā namhi aññena kenaci bhikkhunā vā gahaṭṭhena vā upasaṅkamitabboti.
为什么他会这样说呢?据说在那半个月里,并没有需要调伏的众生。于是导师心想:我要用果等至的安乐来度过这半个月。这样一来,我自己能安住在安乐中;将来后世的人也会效仿说:导师都离开僧团独自而住,何况我们呢?这就会给他们带来长久的利益和安乐。他正是出于这个原因才这样说。比丘僧团接受了导师的话,就派了一位比丘。那位比丘清晨把香室和周围环境打扫干净,准备好洗脸水、齿木等,做完一切事务后,就在那个时候离开了。
Kasmā pana evamāhāti? Tasmiṃ kira aḍḍhamāse vinetabbo satto nāhosi. Atha satthā – ‘‘imaṃ aḍḍhamāsaṃ phalasamāpattisukheneva vītināmessāmi, iti mayhañceva sukhavihāro bhavissati, anāgate ca pacchimā janatā ‘satthāpi gaṇaṃ vihāya ekako vihāsi, kimaṅgaṃ pana maya’nti diṭṭhānugatiṃ āpajjissati, tadassā bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti iminā kāraṇena evamāha. Bhikkhusaṅghopi satthu vacanaṃ sampaṭicchitvā ekaṃ bhikkhuṃ adāsi. So pātova gandhakuṭipariveṇasammajjanamukhodakadantakaṭṭhadānādīni sabbakiccāni tasmiṃ khaṇe katvā apagacchati.
“以何而成为那个我”意思是:以何而成为那个我。“最初现等觉者”是指已经现等觉之后,最初就在四十九天之内。“我住”这句话,是用现在时的说法来表达过去的事。“以那一部分而住”是指以最初现等觉时那种住法的一部分。这里所说的“一部分”,有各种不同的类型:蕴的一部分、处的一部分、界的一部分、谛的一部分、根的一部分、缘起的一部分、念处的一部分、禅那的一部分、名色的一部分、法的一部分。概括这所有的一切,就说“以那一部分而住”。因为世尊在最初成觉的四十九天里,就像一位刚获得王位的国王,为了察看自己财富的精华,让人打开一个又一个宝库,仔细察看黄金、白银、珍珠、摩尼等宝物那样安住;同样地,世尊当时是把五蕴毫无遗漏地整体把握,全面推度、观察而安住。但在这半个月当中,他只是观察那些蕴的一部分,也就是单单观察受蕴。当他观察着“这些众生感受着这样的乐,感受着这样的苦”时,上至有顶天所转起的乐受,下至无间地狱所转起的苦受,这一切都以种种方式呈现在他面前。接着,他就以“以邪见为缘而有感受”等等方法去把握它们,就这样安住。
Yena svāhanti yena so ahaṃ. Paṭhamābhisambuddhoti abhisambuddho hutvā paṭhamaṃyeva ekūnapaññāsadivasabbhantare. Viharāmīti idaṃ atītatthe vattamānavacanaṃ. Tassa padesena vihāsinti tassa paṭhamābhisambuddhavihārassa padesena. Tattha padeso nāma khandhapadeso āyatanadhātusaccaindriyapaccayākārasatipaṭṭhānajhānanāmarūpapadeso dhammapadesoti nānāvidho. Taṃ sabbampi sandhāya – ‘‘tassa padesena vihāsi’’nti āha. Bhagavā hi paṭhamabodhiyaṃ ekūnapaññāsadivasabbhantare yathā nāma pattarajjo rājā attano vibhavasāradassanatthaṃ taṃ taṃ gabbhaṃ vivarāpetvā suvaṇṇarajatamuttāmaṇiādīni ratanāni paccavekkhanto vihareyya, evameva pañcakkhandhe nippadese katvā sammasanto paccavekkhanto vihāsi . Imasmiṃ pana aḍḍhamāse tesaṃ khandhānaṃ padesaṃ vedanākkhandhameva paccavekkhanto vihāsi. Tassa ‘‘ime sattā evarūpaṃ nāma sukhaṃ paṭisaṃvedenti, evarūpaṃ dukkha’’nti olokayato yāva bhavaggā pavattā sukhavedanā, yāva avīcito pavattā dukkhavedanā, sabbā sabbākārena upaṭṭhāsi. Atha naṃ ‘‘micchādiṭṭhipaccayāpi vedayita’’ntiādinā nayena pariggaṇhanto vihāsi.
同样地,在初成正觉时,他把十二处完整无缺地整体观察而安住;但在这半个月里,他只观察那些处的一部分,也就是从受的角度观察法处的一部分,从受的角度观察诸界中法界的一部分,唯从受蕴的角度观察诸谛中苦谛的一部分,从触缘受的角度观察诸缘中缘的一部分,唯从受的角度观察诸禅那中禅支的一部分,唯从受的角度观察名色中名的一部分,就这样观察而安住。因为在初成正觉后的四十九天里,他是把善法等一切法完整无缺地整体观察,以无量的理趣观察七部论而安住。但在这半个月里,他只观察一切法的一部分,也就是单独观察受这个三法分类,就这样安住。在每一个地方,他所生起的种种住等至,都是依靠受的力量而产生的。
Tathā paṭhamabodhiyaṃ dvādasāyatanāni nippadesāneva katvā vihāsi, imasmiṃ pana aḍḍhamāse tesaṃ āyatanānaṃ padesaṃ vedanāvasena dhammāyatanekadesaṃ, dhātūnaṃ padesaṃ vedanāvasena dhammadhātuekadesaṃ, saccānaṃ padesaṃ vedanākkhandhavaseneva dukkhasaccekadesaṃ, paccayānaṃ padesaṃ phassapaccayā vedanāvasena paccayekadesaṃ jhānānaṃ padesaṃ vedanāvaseneva jhānaṅgekadesaṃ, nāmarūpānaṃ padesaṃ vedanāvaseneva nāmekadesaṃ paccavekkhanto vihāsi. Paṭhamabodhiyañhi ekūnapaññāsadivasabbhantare kusalādidhamme nippadese katvā anantanayāni satta pakaraṇāni paccavekkhanto vihāsi. Imasmiṃ pana aḍḍhamāse sabbadhammānaṃ padesaṃ vedanāttikameva paccavekkhanto vihāsi. Tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne sā sā ca vihārasamāpatti vedanānubhāvena jātā.
现在,为了说明他是以什么样的方式安住,就说了“以邪见为缘”等话。在这里,“以邪见为缘”既包括与邪见相应的受,也包括以邪见为亲依止缘而生起的善受、不善受,还包括异熟受。其中,与邪见相应的受一定是不善的;但是依止邪见,善受和不善受都可能生起。因为持邪见的人依止邪见,在节日等日子里布施粥饭等食物,为旅人和行脚者安排行程、提供帮助,在十字路口建造供人休息的亭堂,让人挖掘池塘,在天祠等处种植花树,在河流险处架设桥梁,把崎岖不平的路面修整平坦,这样一来,他们的善受就生起了。反过来,他们依止邪见,辱骂、诽谤持正见的人,做出杀害、捆绑等恶行,杀害生命来向天神献供,这样一来,他们的不善受就生起了。至于异熟受,那只有当他们投生到别的生命界时才会发生。
Idāni yenākārena vihāsi, taṃ dassento micchādiṭṭhipaccayāpītiādimāha. Tattha micchādiṭṭhipaccayāpīti diṭṭhisampayuttā vedanāpi vaṭṭati. Diṭṭhiṃ upanissayaṃ katvā uppannā kusalākusalavedanāpi vaṭṭati vipākavedanāpi. Tattha micchādiṭṭhisampayuttā akusalāva hoti, diṭṭhiṃ pana upanissāya kusalāpi uppajjanti akusalāpi. Micchādiṭṭhikā hi diṭṭhiṃ upanissāya pakkhadivasesu yāgubhattādīni denti, addhikādīnaṃ vaṭṭaṃ paṭṭhapenti, catumahāpathe sālaṃ karonti, pokkharaṇiñca khaṇāpenti, devakulādīsu mālāgacchaṃ ropenti, nadīviduggādīsu setuṃ attharanti, visamaṃ samaṃ karonti, iti nesaṃ kusalavedanā uppajjati. Micchādiṭṭhiṃ pana nissāya sammādiṭṭhike akkosanti paribhāsanti, vadhabandhanādīni karonti, pāṇaṃ vadhitvā devatānaṃ upahāraṃ upaharanti , iti nesaṃ akusalavedanā uppajjati. Vipākavedanā pana bhavantaragatānaṃyeva hoti.
“以正见为缘”这里也一样:既包括与正见相应的受,也包括以正见为亲依止而生起的善受、不善受,以及异熟受。其中,与正见相应的受一定是善的。而依止正见,人们供养佛陀、点灯供灯、举办盛大的听法会、在还没有塔庙的地方建立塔庙等,做这些种种福德善行,他们的善受就生起了。同样依止正见,他们辱骂、诽谤那些持邪见的人,抬高自己、贬低他人,他们的不善受就生起了。异熟受则只有在投生到别的生命界时才会有。“以邪思惟为缘”等也是如此。然而“以欲为缘”等中,应当知道以欲为缘的受是与八种贪俱行心相应的受;以寻为缘就是初禅受。以想为缘则是除初禅外其余六种有想定受。
Sammādiṭṭhipaccayāti etthāpi sammādiṭṭhisampayuttā vedanāpi vaṭṭati, sammādiṭṭhiṃ upanissayaṃ katvā uppannā kusalākusalavedanāpi vipākavedanāpi. Tattha sammādiṭṭhisampayuttā kusalāva hoti, sammādiṭṭhiṃ pana upanissāya buddhapūjaṃ dīpamālaṃ mahādhammassavanaṃ appatiṭṭhite disābhāge cetiyapatiṭṭhāpananti evamādīni puññāni karonti, iti nesaṃ kusalā vedanā uppajjati. Sammādiṭṭhiṃyeva nissāya micchādiṭṭhike akkosanti paribhāsanti, attānaṃ ukkaṃsenti, paraṃ vambhenti, iti nesaṃ akusalavedanā uppajjati. Vipākavedanā pana bhavantaragatānaṃyeva hoti. Micchāsaṅkappapaccayātiādīsupi eseva nayo. Chandapaccayātiādīsu pana chandapaccayā aṭṭhalobhasahagatacittasampayuttā vedanā veditabbā, vitakkapaccayā paṭhamajjhānavedanāva. Saññā paccayā ṭhapetvā paṭhamajjhānaṃ sesā cha saññāsamāpattivedanā.
在“欲未平息”等句中,当欲、寻、想这三者都没有平息时,受是伴随八种贪俱行心的受;只有欲平息时,就只是初禅的受;欲和寻都平息时,指的是第二禅以上的受;三者都平息时,则是非想非非想处的受。“未得的获得”,是为了证得阿拉汉果。“有勤”就是有精进。“在那个地步尚未到达”,是指以那精进努力为缘,在尚未到达阿拉汉果的因位阶段。“以彼为缘也有受”,是指以阿拉汉道为缘而生起的受。这里所取的是与四道俱生、由四道所产生的出世间受。
Chando ca avūpasantotiādīsu tiṇṇaṃ avūpasame aṭṭhalobhasahagatacittasampayuttā vedanā hoti, chandamattassa vūpasame paṭhamajjhānavedanāva. Chandavitakkānaṃ vūpasame dutiyajjhānādivedanā adhippetā, tiṇṇampi vūpasame nevasaññānāsaññāyatanavedanā. Appattassa pattiyāti arahattaphalassa pattatthāya. Atthi āyāmanti atthi vīriyaṃ. Tasmimpi ṭhāne anuppatteti tassa vīriyārambhassa vasena tassa arahattaphalassa kāraṇe anuppatte. Tappaccayāpi vedayitanti arahattassa ṭhānapaccayā vedayitaṃ. Etena catumaggasahajātā nibbattitalokuttaravedanāva gahitā.
2. 《第二住经》的注释。
2. Dutiyavihārasuttavaṇṇanā
12第二部经里,独处的原因应当按前面说过的方式理解。所谓“以邪见止息为缘”,邪见的止息就叫正见。因此,凡是说“以正见为缘而感受的”,就应当理解为“以邪见止息为缘而感受的”。不过在这部经里,注释者认为异熟受距离太远,所以没有取它,这才这么说的。按照这个道理,一切地方的含义都应当这样理解。因为凡是说“以某某止息为缘”,指的就是以那一种法的对立面为缘而生起的种种受。在“以欲止息为缘”等说法里,首先,“以欲止息为缘”应当理解为初禅的受;“以寻止息为缘”是第二禅的受;“以想为缘”是六种等至的受;“以想止息为缘”是非想非非想处的受。“欲已止息”等句,就是前面已经说过的意思。
12. Dutiye paṭisallānakāraṇaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Micchādiṭṭhivūpasamapaccayāti micchādiṭṭhivūpasamo nāma sammādiṭṭhi. Tasmā yaṃ sammādiṭṭhipaccayā vedayitaṃ vuttaṃ, tadeva micchādiṭṭhivūpasamapaccayā veditabbaṃ. Imasmiṃ pana sutte vipākavedanaṃ atidūreti maññamānā na gaṇhantīti vuttaṃ. Iminā nayena sabbattha attho veditabbo. Yassa yassa hi vūpasamapaccayāti vuccati, tassa tassa paṭipakkhadhammapaccayāva taṃ taṃ vedayitaṃ adhippetaṃ. Chandavūpasamapaccayātiādīsu pana chandavūpasamapaccayā tāva paṭhamajjhānavedanā veditabbā. Vitakkavūpasamapaccayā dutiyajjhānavedanā. Saññāpaccayā chasamāpattivedanā. Saññāvūpasamapaccayā nevasaññānāsaññāyatanavedanā. Chando ca vūpasantotiādīni vuttatthāneva.
3-7. 《有学经》等经的注释
3-7. Sekkhasuttādivaṇṇanā
13-1713-17. 在第三部经中,“有学”是指还在修学的人。他修学什么呢?就是三种修学。“有学之受”是指与三果和四道一同生起的受。那有学之受因为应做的事还没完成,所以还在修习自己的功课,因此称为“有学”。第四、第五、第六、第七部经的义理浅显易懂。
13-17. Tatiye sekkhoti sikkhanasīlo. Kiṃ sikkhatīti? Tisso sikkhā. Sekkhāyāti tīhi phalehi catūhi ca maggehi saddhiṃ uppannāya. Sāpi hi aniṭṭhitakiccattā attano kiccaṃ sikkhatevāti sekkhā. Catutthapañcamachaṭṭhasattamāni uttānatthānevāti.
8-10. 是《鸡园经》等的注释。
8-10. Paṭhamakukkuṭārāmasuttādivaṇṇanā
18-2018-20. 第八经中,“ummaṅgo”就是智慧的探寻、智慧的考察、智慧的寻求,这是它的意思。“友!你正是这样”这句话,是为了引出并确立对他的提问而说的。第九经和第十经,内容本身已经很清楚。
18-20. Aṭṭhame ummaṅgoti paññāummaṅgo, paññāvīmaṃsanaṃ, paññāgavesananti attho. Evañhi tvaṃ āvusoti idaṃ tassa pucchāpatiṭṭhāpanatthāya āha. Navamadasamāni uttānatthāmevāti.