《沙门果经》的注释·阿阇世王表白自己作为近事男身份的论述注释
2. 沙门果经解释 · 23 段
阿阇世王表白自己作为近事男身份的论述注释
Ajātasattuupāsakattapaṭivedanākathāvaṇṇanā
250到这一步,已经对世尊所开示的《沙门果经》作了义理注释。现在,为了也对结集者们所结集的“如是说已”等经文作义理注释,首先为了显示关联,而说“国王”等语。其中,“于彼彼”指于各各沙门果,或于经文句处。“作”即行为,“善哉”的行为如此,例如“善哉,世尊!善哉,善逝!”等表达方式。“初中后”指教法的初分、中分、后分。恭敬、尊重地听闻后,“思惟已”在此是表示先时动作之语。我长久以来向众多沙门、婆罗门询问这些问题,确实长久以来如此询问,却如捣谷壳般未得任何精髓——这是为了显示关联。同样,那位……(中略)……解答的世尊,其功德成就,啊!真是如此。我不知十力者的功德威力,长久以来确实被欺诳了。所谓“被欺诳”,即是被无明所欺诳、所覆障,被愚痴所遮蔽,这是所要表达的意思。因此说“不知十力者的功德威力”。因为总说共相时,便会确立于殊胜之中。思惟之后而表露,这是为了显示关联。即使有能力跳跃,也可能因激动之喜而不跳跃,故说“被五种喜所触之身”。“被触之身”意为被接触之身,并非被遍满之身,因为并非一切喜都能遍满。那是指自己净信的表露,以及近事男性的表白。由结集者们已开始(结集)。
250. Ettāvatā bhagavatā desitassa sāmaññaphalasuttassa atthavaṇṇanaṃ katvā idāni dhammasaṅgāhakehi saṅgītassa ‘‘evaṃ vutte’’tiādipāṭhassapi atthavaṇṇanaṃ karonto paṭhamaṃ sambandhaṃ dassetuṃ ‘‘rājā’’tiādimāha. Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ sāmaññaphale, suttapadese vā. Karaṇaṃ kāro, sādhu iti kāro tathā, ‘‘sādhu bhagavā, sādhu sugatā’’tiādinā taṃ pavattento. Ādimajjhapariyosānanti desanāya ādiñca majjhañca pariyosānañca. Sakkaccaṃ sādaraṃ gāravaṃ sutvā, ‘‘cintetvā’’ti ettha idaṃ pubbakālakiriyāvacanaṃ. Ime pañhe puthū samaṇabrāhmaṇe pucchanto ahaṃ ciraṃ vata amhi, evaṃ pucchantopi ahaṃ thuse koṭṭento viya kañci sāraṃ nālatthanti yojanā. Tathā yo…pe… vissajjesi, tassa bhagavato guṇasampadā aho vata. Dasabalassa guṇānubhāvaṃ ajānanto ahaṃ vañcito suciraṃ vata amhīti. Vañcitoti ca aññāṇena vañcito āvaṭṭito, mohena paṭicchādito amhīti vuttaṃ hoti. Tenāha ‘‘dasabalassa guṇānubhāvaṃ ajānanto’’ti. Sāmaññajotanā hi visese avatiṭṭhati. Cintetvā āvikarontoti sambandho. Ullaṅghanasamatthāyapi ubbegapītiyā anullaṅghanampi siyāti āha ‘‘pañcavidhāya pītiyā phuṭasarīro’’ti. Phuṭasarīroti ca phusitasarīroti attho, na byāpitasarīroti sabbāya pītiyā abyāpitattā. Tanti attano pasādassa āvikaraṇaṃ, upāsakattapavedanañca. Āraddhaṃ dhammasaṅgāhakehi.
“已过”就是已经越过、已经离去,而离去的状态本身就是灭尽,所以说“在灭尽中见”。正如经文里说的:“初夜已过。”“更加可爱”就是极其可爱、令人心生欢喜,这样的状态就是美好、善妙,所以说“在美好中”。
Abhikkantāti atikkantā vigatā, vigatabhāvo ca khayo evāti āha ‘‘khaye dissatī’’ti. Tathā hi vuttaṃ ‘‘nikkhanto paṭhamo yāmo’’ti. Abhikkantataroti ativiya kantataro manoramo, tādiso ca sundaro bhaddako nāmāti vuttaṃ ‘‘sundare’’ti.
“谁为我……”这些偈颂出自《天宫事》。其中,“谁”是指天、龙、夜叉、乾闼婆等当中的哪一位?“我”就是我的。“足”就是双脚,这是词性的转换。“以神通”就是以这样的天神通。“以名声”就是以这样的随从和眷属。“辉耀”就是照耀、闪闪发光。“以极可爱”就是极其可爱、令人喜欢,也就是极其美丽的意思。“以色”就是以肤色、身体色泽的光辉。“照耀一切方”就是照耀所有十个方向。就像月亮、就像太阳,化作一片光明、一片光亮,是谁在礼敬?这样连接起来理解。
‘‘Ko me’’tiādi gāthā vimānavatthumhi (vi. va. 857). Tattha koti devanāgayakkhagandhabbādīsu katamo. Meti mama. Pādānīti pāde, liṅgavipariyāyoyaṃ. Iddhiyāti īdisāya deviddhiyā. Yasasāti īdisena parivārena, parijanena ca. Jalanti jalanto vijjotamāno. Abhikkantenāti ativiya kantena kamanīyena, abhirūpenāti vuttaṃ hoti. Vaṇṇenāti chavivaṇṇena sarīravaṇṇanibhāya. Sabbā obhāsayaṃ disāti sabbā dasapi disā obhāsayanto. Cando viya, sūriyo viya ca ekobhāsaṃ ekālokaṃ karonto ko vandatīti sambandho.
“极其美丽”是指格外美丽、具足殊胜色泽。“随喜”是指随喜、极度欢喜的状态。为什么说“随喜”这个词呢?因此才说了“因此”等话。随喜固然是合理的,但为什么这里说了两次呢?为了通过解答质疑来界定重复的适用范围,就以“在恐惧时、在愤怒时”等来说明,指出以这一语法特征为根据,就是依这些范畴而说的。在说明了“善哉!善哉!尊者!”是以重复方式表达意义之后,为了界定它的适用范围而这样说,这也是一种关联,有些论师是这样说的。其中,“贼!贼!”“蛇!蛇!”等,是在恐惧时重复;“射!射!”“打!打!”等,是在愤怒时;“善哉!善哉!”等,是在赞叹时;“去!去!”“割!割!”等,是在急促时;“来!来!”等,是在好奇时;“正觉者!正觉者!”这样思惟等,是在惊叹时;“请前进,尊者!请前进,尊者!”等,是在欢笑时;“独子在哪里?独子在哪里?”等,是在悲伤时;“啊,快乐!啊,快乐!”等,是在净信时。“且”字有集合未说之义,由此应知包含了谴责、不敬等。比如“恶人!恶人!”等,是在谴责时;“漂亮家伙!漂亮家伙!”等,是在不敬时。如此,智者应在这九种以及其他范畴中运用重复语,也就是应当套用。重复就是反复念诵;或者说,因为被反复念诵,所以叫重复,也就是同一个意思说两三次。“meḍi”这个词用于疯狂,加上前缀“ā”后,则用于反复念诵,比如“etadeva yadā vākya-māmeḍayati vāsavo”。
Abhirūpeti atirekarūpe uḷāravaṇṇena sampannarūpe. Abbhānumodaneti abhianumodane abhippamoditabhāve. Kimatthiyaṃ ‘‘abbhānumodane’’ti vacananti āha ‘‘tasmā’’tiādi. Yuttaṃ tāva hotu abbhānumodane, kasmā panāyaṃ dvikkhattuṃ vuttoti codanāya sodhanāmukhena āmeḍitavisayaṃ niddhāreti ‘‘bhaye kodhe’’tiādinā, iminā saddalakkhaṇena hetubhūtena evaṃ vutto, iminā ca iminā ca visayenāti vuttaṃ hoti. ‘‘Sādhu sādhu bhante’’ti āmeḍitavasena atthaṃ dassetvā tassa visayaṃ niddhārento evamāhātipi sambandhaṃ vadanti. Tattha ‘‘coro coro, sappo sappo’’tiādīsu bhaye āmeḍitaṃ, ‘‘vijjha vijjha, pahara paharā’’tiādīsu kodhe, ‘‘sādhu sādhū’’tiādīsu (saṃ. ni. 2.127; 3.35; 5.1085) pasaṃsāyaṃ, ‘‘gaccha gaccha, lunāhi lunāhī’’tiādīsu turite, ‘‘āgaccha āgacchā’’tiādīsu kotūhale, ‘‘buddho buddhoti cintento’’tiādīsu (bu. vaṃ. 2.44) acchare, ‘‘abhikkamathāyasmanto abhikkamathāyasmanto’’tiādīsu (dī. ni. 3.20; a. ni. 9.11) hāse, ‘‘kahaṃ ekaputtaka, kahaṃ ekaputtakā’’tiādīsu (saṃ. ni. 2.63) soke, ‘‘aho sukhaṃ, aho sukha’’ntiādīsu (udā. 20; dī. ni. 3.305) pasāde. Casaddo avuttasamuccayattho, tena garahā asammānādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo. ‘‘Pāpo pāpo’’tiādīsu hi garahāyaṃ, ‘‘abhirūpaka abhirūpakā’’tiādīsu asammāne. Evametesu navasu, aññesu ca visayesu āmeḍitavacanaṃ budho kareyya, yojeyyāti attho. Āmeḍanaṃ punappunamuccāraṇaṃ, āmeḍīyati vā punappunamuccārīyatīti āmeḍitaṃ, ekassevatthassa dvattikkhattuṃ vacanaṃ. Meḍisaddo hi ummādane, āpubbo tu dvattikkhattumuccāraṇe vattati yathā ‘‘etadeva yadā vākya-māmeḍayati vāsavo’’ti.
像这样,先用重复的方式说明“说了两次”的情况之后,现在为了指出“这并不只是以重复的方式说了两次,而是也基于两种各自不同的含义”,所以说了“atha vā(或者说)”等话。有人这样说:先以重复的方式显示含义,然后再以遍满的方式显示,因此这样说。但这种说法并不正确,因为应当被遍满的对象并没有被说两次。所谓遍满,是出于遍满的意图,用能遍满的功德、作用或事物,把应被遍满的对象说两次或三次,比如“每个村庄都(都应当被前往)”。这里,“abhikkanta”应当理解为“应前往的、极美妙的”,而那种状态即是“极其可意”,所以说了“atiiṭṭha”等,这三个词是同义词。在此,“Etthāti”是指两个“abhikkanta”词。考虑到“abhikkanta”一词,所以用中性来表达;然而,那是世尊之语,即是法说,因此说“yadidaṃ bhagavato dhammadesanā”,也就是:这被我听闻的世尊之法说,即被称为世尊法说的此语,是“abhikkanta”,这是意思。像这样,反复说明在意义上也无差别,所以是适当的,如“yattha ca dinnaṃ mahapphalamāhū”等。或者,这是对所说的“abhikkanta”只显示其意义,因此应当以意义而知性、数、格的变化;而在这里,是以作用变化而有格的变化。“Vacanaṃ”在这里是剩余词,即“abhikkantaṃ bhagavato vacanaṃ”,也就是:这被我听闻的世尊之法说,是“abhikkanta”,是“abhikkanta”的意思。在第二词中,也应以“abhikkantanti pasādanaṃ apekkhitvā napuṃsakaliṅgena vutta”等语,依适当方式引导此理。
Evaṃ āmeḍitavasena dvikkhattuṃ vuttabhāvaṃ dassetvā idāni nayidaṃ āmeḍitavaseneva dvikkhattuṃ vuttaṃ, atha kho paccekamatthadvayavasenapīti dassento ‘‘atha vā’’tiādimāha. Āmeḍitavasena atthaṃ dassetvā vicchāvasenāpi dassento evamāhātipi vadanti, tadayuttameva byāpetabbassa dvikkhattumavuttattā. Byāpetabbassa hi byāpakena guṇakiriyādabbena byāpanicchāya dvattikkhattuṃ vacanaṃ vicchā yathā ‘‘gāmo gāmo ramaṇīyo’’ti. Tattha abhikkantanti abhikkamanīyaṃ, tabbhāvo ca atiiṭṭhatāyāti vuttaṃ ‘‘atiiṭṭha’’ntiādi, padattayañcetaṃ pariyāyavacanaṃ. Etthāti dvīsu abhikkantasaddesu. ‘‘Abhikkanta’’nti vacanaṃ apekkhitvā napuṃsakaliṅgena vuttaṃ, taṃ pana bhagavato vacanaṃ dhammadesanāyevāti katvā ‘‘yadidaṃ bhagavato dhammadesanā’’ti āha, yāyaṃ bhagavato dhammadesanā mayā sutā, tadidaṃ bhagavato dhammadesanāsaṅkhātaṃ vacanaṃ abhikkantanti attho. Evaṃ paṭiniddesopi hi atthato abhedattā yutto eva ‘‘yattha ca dinnaṃ mahapphalamāhū’’tiādīsu (vi. va. 888) viya. ‘‘Abhikkanta’’nti vuttassa vā atthamattadassanaṃ etaṃ, tasmā atthavasena liṅgavibhattivipariṇāmo veditabbo, kāriyavipariṇāmavasena cettha vibhattivipariṇāmatā. Vacananti hettha seso, abhikkantaṃ bhagavato vacanaṃ, yāyaṃ bhagavato dhammadesanā mayā sutā, sā abhikkantaṃ abhikkantāti attho. Dutiyapadepi ‘‘abhikkantanti pasādanaṃ apekkhitvā napuṃsakaliṅgena vutta’’ntiādinā yathārahamesa nayo netabbo.
“世尊的话”等语,是在显示两种义理的实际样貌。其中,“去除过患”是指摧毁贪等烦恼的过患;“获得功德”是指通过成就戒等功德而使之获得。对于开示所令获得的那些功德,在已经说到的“获得功德”这些功德中,应当指出哪些是主要的功德,所以为了先指出那些主要功德,便说“生信、生慧”。因为世间功德以信为主,出世间功德以慧为主;而且这种对主要的说明,也能与开示所应令获得的戒、定等二分法相配合。又用“具义”等语显示另外两种义理:因为具足戒等义利,所以具义;因为具足自性词句,所以具文;因为使用容易理解的词句,所以文句浅显;因为微细深妙、义理难以通达,所以义理甚深;因为使用润泽、柔和、甜美的词句,所以悦耳;因为义理广大、清净、可爱,所以动人心;因为摧破慢与过慢,所以不自赞;因为粉碎顽固与争斗,所以不毁他;因为以利益之心而转起,平息他人贪欲热恼等,所以如悲心般清凉;因为破除烦恼黑暗,所以智慧明净。“avadāta”和“odāta”在意义上是一样的。因为如迦陵频伽鸟声般美妙,所以入耳悦意;因为前后无矛盾、极其清净,所以经得起推敲。由于入耳悦意,所以听闻时感到快乐;由于经得起推敲,并且以利益之心而转起,所以审察时觉得有益。这里的意义应当这样理解。至于“等”字,则应看到它统摄了这些内容:使轮回之轮停止转动,使正法之轮转动,摧破邪说,安立正说,拔除不善根,种下善根,关闭恶趣之门,打开生天之路,止息缠缚,根除随眠,如此等等。
‘‘Bhagavato vacana’’ntiādinā atthadvayasarūpaṃ dasseti. Tattha dosanāsanatoti rāgādikilesadosaviddhaṃsanato. Guṇādhigamanatoti sīlādiguṇānaṃ sampādanavasena adhigamāpanato. Ye guṇe desanā adhigameti, tesu ‘‘guṇādhigamanato’’ti vuttesuyeva guṇesu padhānabhūtā guṇā dassetabbāti te padhānabhūte guṇe tāva dassetuṃ ‘‘saddhājananato paññājananato’’ti vuttaṃ. Saddhāpadhānā hi lokiyā guṇā, paññāpadhānā lokuttarāti, padhānaniddeso cesa desanāya adhigametabbehi sīlasamādhidukādīhipi yojanāsambhavato. Aññampi atthadvayaṃ dasseti ‘‘sātthato’’tiādinā. Sīlādiatthasampattiyā sātthato. Sabhāvaniruttisampattiyā sabyañjanato. Suviññeyyasaddapayogatāya uttānapadato. Saṇhasukhumabhāvena dubbiññeyyatthatāya gambhīratthato. Siniddhamudumadhurasaddapayogatāya kaṇṇasukhato. Vipulavisuddhapemanīyatthatāya hadayaṅgamato. Mānātimānavidhamanena anattukkaṃsanato. Thambhasārambhanimmaddanena aparavambhanato. Hitādhippāyappavattiyā paresaṃ rāgapariḷāhādivūpasamanena karuṇāsītalato. Kilesandhakāravidhamanena paññāvadātato. Avadātaṃ, odātanti ca atthato ekaṃ. Karavīkarutamañjutāya āpātharamaṇīyato. Pubbāparāviruddhasuvisuddhatāya vimaddakkhamato. Āpātharamaṇīyatāya eva suyyamānasukhato. Vimaddakkhamatāya, hitajjhāsayappavattitāya ca vīmaṃsiyamānahitatoti evamettha attho veditabbo. Ādisaddena pana saṃsāracakkanivattanato, saddhammacakkappavattanato, micchāvādaviddhaṃsanato, sammāvādapatiṭṭhāpanato, akusalamūlasamuddharaṇato, kusalamūlasaṃropanato, apāyadvāravidhānato, saggamaggadvāravivaraṇato, pariyuṭṭhānavūpasamanato, anusayasamugghāṭanatoti evamādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo.
不只是靠这两个词,接下来还要用四个比喻来说明——“pi”这个字是起总括作用的。“有眼的人能看见色境”这一句,只是展示第四个比喻“拿着油灯”的形式而已,并不是要展示其他比喻,所以说“用四个比喻”。“倒置”是指被什么人倒着放。“面朝下而生”是说本性就是朝下的。“揭开”就是打开。“抓住他的手”是为了表示教导和指示,意思是:不是只说“向东走”或“向北走”这样的话,而是抓住他的手,毫无疑惑地指示:“这是路,要这样走。”黑分月的十四日,就是黑分月十四日。由不间断的密林树木形成一整片稠密的树林,就是密林。“云层”就是云的覆盖,意思是说被云遮住了。“把倒覆的翻正”,是指某个本来没有依托的容器,通过让它有所依托而翻正过来,使口朝上。因为本性朝下,所以背离正法;因为被倒置,所以堕入非法——这样,“倒覆”这个词就应按所显示的两种含义随宜配合,而不是按顺序一一对应。因为这位国王本性就是背离正法的,又因为被恶友提婆达多教唆去犯弑父等罪,所以堕入了非法。令他出离的是世尊——应这样连接。
Na kevalaṃ padadvayeneva, tato parampi catūhi upamāhīti pi-saddo sampiṇḍanattho. ‘‘Cakkhumanto rūpāni dakkhantī’’ti idaṃ ‘‘telapajjotaṃ dhāreyyā’’ti catutthaupamāya ākāramattadassanaṃ, na pana upamantaradassananti āha ‘‘catūhi upamāhī’’ti. Adhomukhaṭṭhapitanti kenaci adhomukhaṃ ṭhapitaṃ. Heṭṭhāmukhajātanti sabhāveneva heṭṭhāmukhaṃ jātaṃ. Ugghāṭeyyāti vivaṭaṃ kareyya. ‘‘Hatthe gahetvā’’ti samācikkhaṇadassanatthaṃ vuttaṃ, ‘‘puratthābhimukho, uttarābhimukho vā gacchā’’tiādinā vacanamattaṃ avatvā ‘‘esa maggo, evaṃ gacchā’’ti hatthe gahetvā nissandehaṃ dasseyyāti vuttaṃ hoti. Kāḷapakkhe cātuddasī kāḷapakkhacātuddasī. Nirantararukkhagahanena ekagghano vanasaṇḍo ghanavanasaṇḍo. Meghassa paṭalaṃ meghapaṭalaṃ, meghacchannatāti vuttaṃ hoti. Nikkujjitaṃ ukkujjeyyāti kassacipi ādheyyassa anādhārabhūtaṃ kiñci bhājanaṃ ādhārabhāvāpādanavasena ukkujjeyya upari mukhaṃ ṭhapeyya. Heṭṭhāmukhajātatāya vimukhaṃ, adhomukhaṭṭhapitatāya asaddhamme patitanti evaṃ padadvayaṃ nikkujjitapadassa yathādassitena atthadvayena yathārahaṃ yojetabbaṃ, na yathāsaṅkhyaṃ. Attano sabhāveneva hi esa rājā saddhammavimukho, pāpamittena pana devadattena pitughātādīsu uyyojitattā asaddhamme patitoti. Vuṭṭhāpentena bhagavatāti sambandho.
“迦叶世尊”等语,是为了显示当时那位国王虽然没有明说,但由事势推演就能看出他的意思。欲贪等虽然也因属于盖障而为遮蔽者,但邪见则特别具有遮蔽作用,因为它以众生邪执之故而遮蔽众生,所以说“被邪见丛林所遮蔽”。因此世尊说:“比丘们,我说邪见为最大的过失。”这里所说的“被邪见丛林所遮蔽”就是此义。说“开显被邪见丛林所遮蔽的教法”时,应当知道:一切诸佛的意趣是同一的,教法也是同一的,因此迦叶世尊的教法也与这教法成为同一教法。因为在《增支部义注》等中也是这样说的,这样说来,开显被邪见丛林所遮蔽的教法这句话才得以成立。
‘‘Kassapassa bhagavato’’tiādinā tadā raññā avuttassāpi atthāpattimattadassanaṃ. Kāmañca kāmacchandādayopi paṭicchādakā nīvaraṇabhāvato, micchādiṭṭhi pana savisesaṃ paṭicchādikā satte micchābhinivesavasenāti āha ‘‘micchādiṭṭhigahanapaṭicchanna’’nti. Tenāha bhagavā ‘‘micchādiṭṭhiparamāhaṃ bhikkhave vajjaṃ vadāmī’’ti, [a. ni. 1.310 (atthato samānaṃ)] micchādiṭṭhisaṅkhātagumbapaṭicchannanti attho. ‘‘Micchādiṭṭhigahanapaṭicchannaṃ sāsanaṃ vivarantenā’’ti vadanto sabbabuddhānaṃ ekāva anusandhi, ekaṃva sāsananti katvā kassapassa bhagavato sāsanampi iminā saddhiṃ ekasāsanaṃ karotīti daṭṭhabbaṃ. Aṅguttaraṭṭhakathādīsupi hi tathā ceva vuttaṃ, evañca katvā micchādiṭṭhigahanapaṭicchannassa sāsanassa vivaraṇavacanaṃ upapannaṃ hotīti.
一切不善法所构成的通往恶趣之路,就是邪道,因为它是卑劣的道路。正见等八正道的直接对立面——邪见等八种邪法,是邪道,因为它偏离了解脱之道,是虚妄的道路。正是针对这两者的对立,才说“开显天界与解脱之道”。一切善法都是通往天界之道,正见等八种正法是通往解脱之道。以酥油等为依托的灯,不如以油为依托的灯那样明亮,所以这里取“油灯”的说法。“应持”就是应保持、应专注、应安立。佛等宝的色相,就是佛等三宝的功德所显的色相。它就这样摧毁了遮蔽佛等宝色相的无明黑暗,也就是名为教法的灯明。把这两者按同一所依展开后,以“持彼者、安立者”的含义,说为“持摧毁遮蔽彼之无明黑暗的教法之灯者”。以这些方式,就是如前所说的令倒覆者仰起、令隐覆者开显、指示道路、持油灯四种譬喻所表明的方式,或者如前所说的对种种诡诈饶舌等邪命加以遣除等种种说明方式,因此说“以种种方式阐明了法”。
Sabbo akusaladhammasaṅkhāto apāyagāmimaggo kummaggo kucchito maggoti katvā. Sammādiṭṭhiādīnaṃ ujupaṭipakkhatāya micchādiṭṭhiādayo aṭṭha micchattadhammā micchāmaggo mokkhamaggato micchā vitatho maggoti katvā. Teneva hi tadubhayassa paṭipakkhataṃ sandhāya ‘‘saggamokkhamaggaṃ āvikarontenā’’ti vuttaṃ. Sabbo hi kusaladhammo saggamaggo. Sammādiṭṭhiādayo aṭṭha sammattadhammā mokkhamaggo. Sappiādisannissayo padīpo na tathā ujjalo, yathā telasannissayoti telapajjotaggahaṇaṃ. Dhāreyyāti dhareyya, samāhareyya samādaheyyāti attho. Buddhādiratanarūpānīti buddhādīnaṃ tiṇṇaṃ ratanānaṃ vaṇṇāyatanāni. Tesaṃ buddhādiratanarūpānaṃ paṭicchādakassa mohandhakārassa viddhaṃsakaṃ tathā. Desanāsaṅkhātaṃ pajjotaṃ tathā. Tadubhayaṃ tulyādhikaraṇavasena viyūhitvā tassa dhārako samādahakoti atthena ‘‘tappaṭicchādakamohandhakāraviddhaṃsakadesanāpajjotadhārakenā’’ti vuttaṃ. Etehi pariyāyehīti yathāvuttehi nikkujjitukkujjanapaṭicchannavivaraṇamaggācikkhaṇatelapajjotadhāraṇa saṅkhāta catubbidhopamopamitabbappakārehi, yathāvuttehi vā nānāvidhakuhanalapanādimicchājīvavidhamanādivibhāvanapariyāyehi. Tenāha ‘‘anekapariyāyena dhammo pakāsito’’ti.
“如是”等语句,是在显示它与“我此”等文句之间的关联。因为心有净信,而做出净信的表现。而为了让人明白“净信是由听闻此教法而生”这个意思,就说了“以此教法”等话,也就是以此教法作为原因。所谓净信的表现,就是有净信的善士所应做的恭敬。“皈依”就是依靠处,因此说“彼岸”。而彼岸性,是通过遮止无义和成办利益来说明的,所以说“是罪恶的救护者,是利益的施设者”。其中,“罪恶”是处格作属格用,意思是恶;也有人说是从苦中救护。“救护”就是作依靠;“利益”是业格作属格用;“施设”就是安排。说“以此意趣”时,是在显示“这里‘iti’这个词是省略指示,而且它是表示相状的”。“皈依”就是前往,是以利益的意趣而亲近,或者了知。这样,《律藏注释》等中说“皈依就是我前往”,是连同“iti”一词一起说明其意义的。这里,这个“gam”字根不像“nī”等字根那样带双宾语,所以不能说“我以世尊为皈依”,而应说“我以皈依而前往”,因此应知这里“iti”一词是省略指示。这样,《小部注释》中所引的责难——“若有人皈依佛,他是前往佛,还是前往皈依?”——就没有成立余地了。因为文法家们并不把“gam”字根归入“duhādi”等类。就算暂且承认“gam”字根是单宾语,即便如此,像“他确实前往东方,他前往西方”等句中那样,“世尊”和“皈依”这两个词也应当可以构成同位格吧?不,因为这两个词构成同位格是不合理的。如果它们构成同位格,那么即使心怀敌意而亲近世尊的人,也成了皈依佛者。因为那被限定为“佛”的皈依,正是他所前往的,而这里并不是以不合理的意义来理解,所以“世尊”是显示所应前往之义,“皈依”则是显示前往的方式,因此应按照所说的方式,仅以“iti”省略来把握其意义。“法及僧”这里也是如此。此处有——
‘‘Eva’’ntiādinā ‘‘esāha’’ntiādipāṭhassa sambandhaṃ dasseti. Pasannacittatāyapasannākāraṃ karoti. Pasannacittatā ca imaṃ desanaṃ sutvā evāti atthaṃ ñāpetuṃ ‘‘imāya desanāyā’’tiādi vuttaṃ. Imāya desanāya hetubhūtāya. Pasannākāranti pasannehi sādhujanehi kattabbasakkāraṃ. Saraṇanti paṭisaraṇaṃ. Tenāha ‘‘parāyaṇa’’nti. Parāyaṇatā pana anatthanisedhanena, atthasampādanena cāti vuttaṃ ‘‘aghassa tātā,hitassa ca vidhātā’’ti. Aghassāti nissakke sāmivacanaṃ, pāpatoti attho. Dukkhatotipi vadanti keci. Tāyati avassayaṃ karotīti tātā. Hitassāti upayogatthe sāmivacanaṃ. Vidahati saṃvidhānaṃ karotīti vidhātā. ‘‘Iti iminā adhippāyenā’’ti vadanto ‘‘itisaddo cettha luttaniddiṭṭho, so ca ākārattho’’ti dasseti. Saraṇanti gamanaṃ. Hitādhippāyena bhajanaṃ, jānanaṃ vā, evañca katvā vinayaṭṭhakathādīsu ‘‘saraṇanti gacchāmī’’ti saheva itisaddena attho vuttoti. Ettha hi nāyaṃ gami-saddo nī-saddādayo viya dvikammiko, tasmā yathā ‘‘ajaṃ gāmaṃ netī’’ti vuccati, evaṃ ‘‘bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti vattuṃ na sakkā, ‘‘saraṇanti gacchāmī’’ti pana vattabbaṃ, tasmā ettha itisaddo luttaniddiṭṭhoti veditabbaṃ, evañca katvā ‘‘yo buddhaṃ saraṇaṃ gacchati, so buddhaṃ vā gaccheyya saraṇaṃ vā’’ti (khu. pā. aṭṭha. 1.gamatīyadīpanā) khuddakanikāyaṭṭhakathāya uddhaṭā codanā anavakāsā. Na hi gami-saddaṃ duhādinyādigaṇikaṃ karonti akkharacintakāti. Hotu tāva gami-saddassa ekakammabhāvo, tathāpi ‘‘gacchateva pubbaṃ disaṃ, gacchati pacchimaṃ disa’’ntiādīsu (saṃ. ni. 1.159; 3.87) viya ‘‘bhagavantaṃ, saraṇa’’nti padadvayassa samānādhikaraṇatā yuttāti? Na, tassa padadvayassa samānādhikaraṇabhāvānupapattito. Tassa hi samānādhikaraṇabhāve adhippete paṭihatacittopi bhagavantaṃ upasaṅkamanto buddhaṃ saraṇaṃ gato nāma siyā. Yañhi taṃ ‘‘buddho’’ti visesitaṃ saraṇaṃ, tamevesa gatoti, na cettha anupapattikena atthena attho, tasmā ‘‘bhagavanta’’nti gamanīyatthassa dīpanaṃ, ‘‘saraṇa’’nti pana gamanākārassāti vuttanayena itilopavaseneva attho gahetabboti. Dhammañca saṅghañcāti etthāpi eseva nayo. Honti cettha –
“须知gam根唯带一宾,是故iti被省;
因有相违之失,其义亦不得同。
因此,对于‘所应行走之义’,前一个词本身就是显示它的。
行走的方式的后词,如此说,就是在三皈依中。”
‘‘Gamissa ekakammattā, itilopaṃ vijāniyā; Paṭighātappasaṅgattā, na ca tulyatthatā siyā. Tasmā gamanīyatthassa, pubbapadaṃva jotakaṃ; Gamanākārassa paraṃ, ityuttaṃ saraṇattaye’’ti.
如果有人说“我就是抱着这个意图去亲近世尊”,那么他正是以这个意图来认定:亲近或了知,名为皈依。其中,在“我去”等说法里,前一个词的意义由后一个词来解释;或者,为了显示“我去”这个词的不共含义,才单独解释“我亲近”等三个词。因为亲近就是以皈依的意图去靠近、侍奉、住在附近、承事,也就是通过尽义务来服侍——这样就从各方面显示了它的不共含义。像这样说明了“我去”这个词的“去”义之后,为了也说明“觉悟”义,就说“或者这样”等。其中的“这样”,是指“世尊是我的皈依”这样的意图。那么,为什么“我去”这个词能获得“我觉悟”这个意义呢?用“因为对于某些……”等来澄清这个疑问,并且借此说明:不依靠词源学方法,从自性上说,“gam”这个字根就有觉悟的意思。所谓“诸字根”,就是被称为根本音的那些,比如i、yā、kamu、gamu等等。
‘‘Iti iminā adhippāyena bhagavantaṃ gacchāmī’’ti pana vadanto aneneva adhippāyena bhajanaṃ, jānanaṃ vā saraṇagamanaṃ nāmāti niyameti. Tattha ‘‘gacchāmī’’tiādīsu purimassa purimassa pacchimaṃ pacchimaṃ atthavacanaṃ, ‘‘gacchāmī’’ti etassa vā anaññasādhāraṇatādassanavasena pāṭiyekkameva atthavacanaṃ ‘‘bhajāmī’’tiādipadattayaṃ. Bhajanañhi saraṇādhippāyena upasaṅkamanaṃ, sevanaṃ santikāvacarabhāvo, payirupāsanaṃ vattapaṭivattakaraṇena upaṭṭhānanti evaṃ sabbathāpi anaññasādhāraṇataṃyeva dasseti. Evaṃ ‘‘gacchāmī’’ti padassa gatiatthaṃ dassetvā buddhiatthampi dassetuṃ ‘‘evaṃ vā’’tiādimāha, tattha evanti ‘‘bhagavā me saraṇa’’ntiādinā adhippāyena. Kasmā pana ‘‘gacchāmī’’ti padassa ‘‘bujjhāmī’’ti ayamattho labbhatīti codanaṃ sodheti ‘‘yesañhī’’tiādinā, anena ca niruttinayamantarena sabhāvatova gamudhātussa buddhiatthoti dīpeti. Dhātūnanti mūlasaddasaṅkhātānaṃ i, yā, kamu, gamuiccādīnaṃ.
“已证得道、已现证灭”这两个词,只是显示已经安住在果位的人,而不是显示还在道位的人。为了显示道位的人,所以接着说“以及依照教导修行的人”。难道善凡夫不也被称为“依照教导修行”吗?虽然也可以这样称呼,但从究竟意义上说,只有道位的人才应当这样称呼,另一位则不是,因为他还没有进入正定。正因为如此,只有他们才被说为“不堕入恶趣而持守”,因为由于进入正定,才有可能从恶趣中解脱。许多律藏复注和经藏复注的作者也是这样说的。应当知道:这是从进入正定、就究竟意义而言,针对不堕恶趣的人来说的;而如果从尚未达到这一点来看,那么从方便意义上说,不堕恶趣的善凡夫也由“依照教导修行的人”这个词显示出来。就像在《施分别经》等中,他是以“为现证入流果而修行的人”的身份被说到的;《伞盖天宫》中的伞盖童子就是这里的例子。“已证得道、已现证灭,以及依照教导修行的人,不堕入恶趣而持守”——这是带有剩余文句的完整连接解释。因为用过去时的前两个词,只取了果位的人;用现在时的后一个词,则连同善凡夫一起,只取了道位的人。而“不堕”这个词,是显示持守的方式,即只是令其不堕而持守;或者说是显示持守本身的体性。所谓持守,就是令其不堕;而令其不堕,就是通过摧破能产生恶趣等的烦恼,从轮回中出离。“在恶趣中”是以苦多之处为重点来说的,但应当理解为:在一切轮回之苦中,都令其不堕而持守。正如在《阿毗达摩注》中说:“入流道从这里出离恶趣有,一来道从善趣欲有的一部分出离,不来道从欲有出离,阿拉汉道从色有、无色有出离,也说从一切有出离。”这样说来,因为圣道具有出离性,而涅槃是达成那一道目的之因,所以这两者从究竟意义上都叫做“法”。为了从体性上显示这一点,所以说“从义理上说,它就是圣道和涅槃”。因为涅槃作为所缘而获得时,圣道才能达成其目的;而这个意义在巴利原文中就已经成立,所以说“已经说过”等。所谓“凡是”,就是“有多少”。所谓“那些”,就是“那么多法的”。本应说“称为最上”,但把o音变成a音,又加上ma音,所以说成“称为最上”。“称为”这里的iti一词是“如此”的意思,或者是表示种类,由此统摄了“比丘们,凡是法,无论有为无为,离欲是它们中最上的”等经文语句;或者用“广说”这个词来统摄其余的内容。
‘‘Adhigatamagge, sacchikatanirodhe’’ti padadvayenāpi phalaṭṭhā eva dassitā, na maggaṭṭhāti te dassento ‘‘yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamāne cā’’ti āha. Nanu ca kalyāṇaputhujjanopi ‘‘yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjatī’’ti vuccatīti? Kiñcāpi vuccati, nippariyāyena pana maggaṭṭhā eva tathā vattabbā, na itaro niyāmokkamanābhāvato. Tathā hi te eva ‘‘apāyesu apatamāne dhāretī’’ti vuttā. Sammattaniyāmokkamanena hi apāyavinimuttisambhavoti. Evaṃ anekehipi vinaya- (sārattha. ṭī. 1.verañjakaṇḍavaṇṇanā) suttantaṭīkākārehī (dī. ni. ṭī. 1.250) vuttaṃ, tadetaṃ sammattaniyāmokkamanavasena nippariyāyato apāyavinimuttake sandhāya vuttaṃ, tadanupapattivasena pana pariyāyato apāyavinimuttakaṃ kalyāṇaputhujjanampi ‘‘yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamāne’’ti padena dassetīti daṭṭhabbaṃ. Tathā hesa dakkhiṇavibhaṅgasuttādīsu (ma. ni. 3.379) sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipannabhāvena vuttoti, chattavimāne (vi. va. 886 ādayo) chattamāṇavako cettha nidassanaṃ. Adhigatamagge, sacchikatanirodhe ca yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamāne ca puggale apāyesu apatamāne katvā dhāretīti sapāṭhasesayojanā. Atītakālikena hi purimapadadvayena phalaṭṭhānameva gahaṇaṃ, vattamānakālikena ca pacchimena padena saha kalyāṇaputhujjanena maggaṭṭhānameva. ‘‘Apatamāne’’ti pana padena dhāraṇākāradassanaṃ apatanakaraṇavaseneva dhāretīti, dhāraṇasarūpadassanaṃ vā. Dhāraṇaṃ nāma apatanakaraṇamevāti, apatanakaraṇañca apāyādinibbattakakilesaviddhaṃsanavasena vaṭṭato niyyānameva. ‘‘Apāyesū’’ti hi dukkhabahulaṭṭhānatāya padhānavasena vuttaṃ, vaṭṭadukkhesu pana sabbesupi apatamāne katvā dhāretīti attho veditabbo. Tathā hi abhidhammaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘sotāpattimaggo cettha apāyabhavato vuṭṭhāti, sakadāgāmimaggo sugatikāmabhavekadesato, anāgāmimaggo kāmabhavato, arahattamaggo rūpārūpabhavato, sabbabhavehipi vuṭṭhāti evāti vadantī’’ti (dha. sa. aṭṭha. 350) evañca katvā ariyamaggo niyyānikatāya, nibbānañca tassa tadatthasiddhihetutāyāti ubhayameva nippariyāyena dhammo nāmāti sarūpato dassetuṃ ‘‘so atthato ariyamaggo ceva nibbānañcā’’ti vuttaṃ. Nibbānañhi ārammaṇaṃ labhitvā ariyamaggassa tadatthasiddhi, svāyamattho ca pāḷiyā eva siddhoti āha ‘‘vuttañceta’’ntiādi. Yāvatāti yattakā. Tesanti tattakānaṃ dhammānaṃ. ‘‘Aggo akkhāyatī’’ti vattabbe o-kārassa a-kāraṃ, ma-kārāgamañca katvā ‘‘aggamakkhāyatī’’ti vuttaṃ. ‘‘Akkhāyatī’’ti cettha itisaddo ādiattho, pakārattho vā, tena ‘‘yāvatā bhikkhave dhammā saṅkhatā vā asaṅkhatā vā, virāgo tesaṃ aggamakkhāyatī’’tiādi (itivu. 90; a. ni. 4.34) suttapadaṃ saṅgaṇhāti, ‘‘vitthāro’’ti iminā vā tadavasesasaṅgaho.
因为圣果——如“以那信心尚未止息”等话所说——对于由道断除的烦恼,具有通过寂止而断除的作用,所以具有随顺出离的性质,也以出离为最终归宿;而教法因为是证得出离之法的因,所以也具有随顺出离的性质。按照这个道理,用上面所说的方法,教法也可以获得“法”这个称呼。因此,世尊把这两者一起统摄起来,说了“不仅……”等话。为了显示这个意思也确实见于经文,所以说了“确实曾这样说”等话。其中,关于“伞盖青年天宫”:据说在舍多毗耶城,有一个名叫伞盖的婆罗门青年。他在伍咖达城跟沸伽罗娑罗婆罗门学完技艺后,心想“我要献上谢师礼”,就朝伍咖达城方向走去。那时,世尊在路上看见他遇到盗贼的障碍,又看见他将投生到三十三天,就用偈颂的形式为他开示了皈依的方法。他后来往生三十三天,所得到的天宫有三十由旬那么大,这就是“伞盖青年天宫”。即使在天界,他仍然沿用做人时的称呼,就像“曼都迦天子”“鸠吠罗天王”那样。而在这里,因为是以伞盖青年天宫这件事为因由,所以省略了后面的部分,把“日轮在天空中不那样照耀,月轮和弗沙星也不那样闪耀……”等开示称为“伞盖青年天宫”。这首偈也包含在其中,所以应当知道,这里的意思是“伞盖青年天宫故事的開示”。
Yasmā pana ariyaphalānaṃ ‘‘tāya saddhāya avūpasantāyā’’tiādi vacanato maggena samucchinnānaṃ kilesānaṃ paṭippassaddhippahānakiccatāya niyyānānuguṇatā, niyyānapariyosānatā ca, pariyattiyā pana niyyānadhammasamadhigamahetutāya niyyānānuguṇatāti iminā pariyāyena vuttanayena dhammabhāvo labbhati, tasmā tadubhayampi saṅgaṇhanto ‘‘na kevalañcā’’tiādimāha. Svāyamattho ca pāṭhāruḷho evāti dasseti ‘‘vuttañheta’’ntiādinā. Tattha chattamāṇavakavimāneti chatto kira nāma setabyāyaṃ brāhmaṇamāṇavako, so ukkaṭṭhāyaṃ pokkharasātibrāhmaṇassa santike sippaṃ uggahetvā ‘‘garudakkhiṇaṃ dassāmī’’ti ukkaṭṭhābhimukho gacchati, athassa bhagavā antarāmagge corantarāyaṃ, tāvatiṃsabhavane nibbattamānañca disvā gāthābandhavasena saraṇagamanavidhiṃ desesi, tassa tāvatiṃsabhavanupagassa tiṃsayojanikaṃ vimānaṃ chattamāṇavakavimānaṃ. Devalokepi hi tassa manussakāle samaññā yathā ‘‘maṇḍūko devaputto, (vi. va. 858 ādayo) kuvero devarājā’’ti, idha pana chattamāṇavakavimānaṃ vatthu kāraṇaṃ etassāti katvā uttarapadalopena ‘‘na tathā tapati nabhe sūriyo, cando ca na bhāsati na phusso, yathā’’tiādikā (vi. va. 889) desanā ‘‘chattamāṇavakavimāna’’nti vuccati, tatrāyaṃ gāthā pariyāpannā, tasmā chattamāṇavakavimānavatthudesanāyanti attho veditabbo.
欲贪、有贪等种种分类,从无始以来所熏习的一切贪,都因为这条道而离染、被断除,所以叫“离贪”,也就是道。被称为“动转”的渴爱,以及以内在烧灼为特征的忧愁,在这里被彻底灭尽,所以没有动转、没有忧愁,这是果。不过在其注释书中说:“因为止息了渴爱残余的、作为忧愁之因的烦恼,所以叫无忧。”法、无为:因为不是由各种条件造作而成的,所以是无为;因为保持自己的本性,所以是胜义法,也就是涅槃。在其注释书中则说:“法,就是自性法。这是应当从自性上把握的法,也就是道、果、涅槃,不像教法那样是依施设而安立的。”这样一来,“法”这个词就应该适用于这三处。而“无违逆”这个词,在那里只取涅槃,因为“这里没有任何违逆”;“无违逆”显示没有冲突,意思是没有相违、可意、殊胜。因为以熟练的形态生起,或者因为显现出殊胜的功德,所以叫“熟练”。正如所说:“梵天神!在人间,我没有以害心想说熟练的法,我说的是殊胜的法。”
Kāmarāgo bhavarāgoti evamādibhedo anādikālavibhāvito sabbopi rāgo virajjati pahīyati etenāti rāgavirāgo, maggo. Ejāsaṅkhātāya taṇhāya, antonijjhānalakkhaṇassa ca sokassa taduppattiyaṃ sabbaso parikkhīṇattā natthi ejā, soko ca etasminti anejaṃ, asokañca, phalaṃ. Tadaṭṭhakathāyaṃ (vi. va. aṭṭha. 887) pana ‘‘taṇhāvasiṭṭhānaṃ sokanimittānaṃ kilesānaṃ paṭippassambhanato asoka’’nti vuttaṃ. Dhammamasaṅkhatanti sampajja sambhūya paccayehi appaṭisaṅkhatattā asaṅkhataṃ attano sabhāvadhāraṇato paramatthadhammabhūtaṃ nibbānaṃ. Tadaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘dhammanti sabhāvadhammaṃ. Sabhāvato gahetabbadhammo hesa, yadidaṃ maggaphalanibbānāni, na pariyattidhammo viya paññattidhammavasenā’’ti (vi. va. aṭṭha. 887) vuttaṃ, evaṃ sati dhammasaddo tīsupi ṭhānesu yojetabbo. Appaṭikūlasaddena ca tattha nibbānameva gahitaṃ ‘‘natthi ettha kiñcipi paṭikūla’’nti katvā, appaṭikūlanti ca avirodhadīpanato kiñci aviruddhaṃ, iṭṭhaṃ paṇītanti vā attho. Paguṇarūpena pavattitattā, pakaṭṭhaguṇavibhāvanato vā paguṇaṃ. Yathāha ‘‘vihiṃsasaññī paguṇaṃ na bhāsiṃ, dhammaṃ paṇītaṃ manujesu brahme’’ti (ma. ni. 1.283; 2.339; mahāva. 9).
诸法蕴已说,这是句子的连接方式。如此,这里以四个词句所取的,只是教法本身。不过,在其注释书中这样说:“在听闻时、审察时、修行时,一切时候都是可意的,所以是甜美的;因为依止一切知智而生的辩才成就得以运转,所以是善运转的;因为精细,所以是熟练的;因为所应分别之义以蕴等、善等、总说等门类被善加分别,所以是善分别的。”这是以三个词句在说教法本身。为了显示无论听闻时还是审思时,无论对说者还是对听者,都同样现前,双方都能亲自现见,所以就在这里用了“此”这个表示近前、现前的词。再者,“法”这个词,是对前面所说的四种法的通称。因为教法即使仅仅作为皈依和戒的安立处,也能让如实行道的人不堕恶趣,所以能持守;应当看到,这个道理正是以恰陀青年天宫为证明的。先以共通的方式让上面所说的法现前,然后用“此”来显示。又因为这首偈颂是以三个“bha”音庄严的dodhaka调,所以第三句“甜美”一词中虽然多了一个“ma”音,但就像“圣行”等词一样,因为与多音节的词相连,所以没有过失,应当这样理解。
Dhammakkhandhā kathitāti yojanā. Evaṃ idha catūhipi padehi pariyattidhammoyeva gahito, tadaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘savanavelāyaṃ, upaparikkhaṇavelāyaṃ, paṭipajjanavelāyanti sabbadāpi iṭṭhamevāti madhuraṃ, sabbaññutaññāṇasannissayāya paṭibhānasampadāya pavattitattā suppavattibhāvato, nipuṇabhāvato ca paguṇaṃ, vibhajitabbassa atthassa khandhādivasena, kusalādivasena, uddesādivasena ca suṭṭhu vibhajanato suvibhattanti tīhipi padehi pariyattidhammameva vadatī’’ti (vi. va. aṭṭha. 887) vuttaṃ. Āpāthakāle viya majjanakālepi, kathentassa viya suṇantassāpi sammukhībhāvato ubhatopaccakkhatādassanatthaṃ idheva ‘‘ima’’nti āsannapaccakkhavacanamāha. Puna ‘‘dhamma’’nti idaṃ yathāvuttassa catubbidhassāpi dhammassa sādhāraṇavacanaṃ. Pariyattidhammopi hi saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhānamattāyapi yāthāvapaṭipattiyā apāyapatanato dhāreti, imassa ca atthassa idameva chattamāṇavakavimānaṃ sādhakanti daṭṭhabbaṃ. Sādhāraṇabhāvena yathāvuttaṃ dhammaṃ paccakkhaṃ katvā dassento puna ‘‘ima’’nti āha. Yasmā cesā bha-kārattayena ca paṭimaṇḍitā dodhakagāthā, tasmā tatiyapāde madhurasadde ma-kāro adhikopi ariyacariyādipadehi viya anekakkharapadena yuttattā anupavajjoti daṭṭhabbaṃ.
“以见与戒的集合”是指:就像这样说的——“凡是这种见是圣的、能导向出离的,能让奉行它的人正确地灭尽苦,以这样的见,具足见之同分而安住”;以及“凡是那些戒是无缺、无穿、无斑、无杂、自在、为智者所赞叹、无执取、能引生定的,以这样的戒,具足戒之同分而安住”——以这些见与戒聚合在一起的状态,就是“见与戒的同分”。所谓“集合”,就是聚合、和合的意思。因为圣者们不管身处哪里,即使相隔很远,也凭着自己功德的总集而确实是和合的。接着用“曾如是说”等引经据典来证明这个道理。
Diṭṭhisīlasaṅghātenāti ‘‘yāyaṃ diṭṭhi ariyā niyyānikā niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya, tathārūpāya diṭṭhiyā diṭṭhisāmaññagato viharatī’’ti (dī. ni. 3.324, 356; a. ni. 6.11; pari. 274) evaṃ vuttāya diṭṭhiyā ceva ‘‘yāni tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni bhujissāni viññupasatthāni aparāmaṭṭhāni samādhisaṃvattanikāni, tathārūpehi sīlehi sīlasāmaññagato viharatī’’ti (dī. ni. 3.324, 356; ma. ni. 1.492; 3.54; a. ni. 6.92; pari. 274) evaṃ vuttānaṃ sīlānañca saṃhatabhāvena, diṭṭhisīlasāmaññenāti attho. Saṃhatoti saṅghaṭito, sametoti vuttaṃ hoti. Ariyapuggalā hi yattha katthaci dūre ṭhitāpi attano guṇasāmaggiyā saṃhatā eva. ‘‘Vuttañheta’’ntiādinā āhaccapāṭhena samattheti.
“Yattha”是指在哪个僧团里。“Dinna”是指已经布施出去的食物等布施物;因为这里是偈颂体,所以省略了鼻音。这是一首Dodhaka偈颂。“Mahapphalamāhū”是说“有大果报”,佛陀等人这样说。“Catūsu”里的“ca”字虽然多余,但按照前面说的方式,也没什么可指责的。在那些因为彻底远离烦恼不净而极为清净的清净者中,也就是在“入流者、为证入流果而修行者”等所说的四对八辈人里。“Dhammadasā”是指因为现见四谛法与涅槃法,或者因为现见圣法而具有法眼的人。这些人不把道住者和果住者合为一对,而是逐一按人计算,成为八种人。应前往、亲近、依止、侍奉这个僧团,作为皈依处、作为归宿、作为从恶趣苦与轮回苦中救护者;或者这样了知、觉悟。这是连同连接在内的意思。或者说,在那些清净者中,即在四对八辈人中,所布施者有大果报,佛陀等人这样说;那些具有法眼的人为八种人;应皈依这个僧团。这样连接也可以。即使这样,反述也是相应的,因为从意义上并无差别,应当如此理解。这里为了偈颂的顺畅,在purisa一词中作ī音,在puggala一词中作短音而加以说明。
Yatthāti yasmiṃ saṅghe. Dinnanti pariccattaṃ annādideyyadhammaṃ, gāthābandhattā cettha anunāsikalopo. Dodhakagāthā hesā. Mahapphalamāhūti ‘‘mahapphala’’nti buddhādayo āhu. Catūsūti cettha ca-kāro adhikopi vuttanayena anupavajjo. Accantameva kilesāsucito visuddhattā sucīsu. ‘‘Sotāpanno sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno’’tiādinā (saṃ. ni. 5.488) vuttesu catūsu purisayugesu. Catusaccadhammassa, nibbānadhammassa ca paccakkhato dassanena, ariyadhammassa paccakkhadassāvitāya vā dhammadasā. Te puggalā maggaṭṭhaphalaṭṭhe yugale akatvā visuṃ visuṃ puggalagaṇanena aṭṭha ca honti. Imaṃ saṅghaṃ saraṇatthaṃ saraṇāya parāyaṇāya apāyadukkhavaṭṭadukkhaparitāṇāya upehi upagaccha bhaja seva, evaṃ vā jānāhi bujjhassūti saha yojanāya attho. Yattha yesu sucīsu catūsu purisayugesu dinnaṃ mahapphalamāhu, dhammadasā te puggalā aṭṭha ca, imaṃ saṅghaṃ saraṇatthamupehīti vā sambandho. Evampi hi paṭiniddeso yutto eva atthato abhinnattāti daṭṭhabbaṃ. Gāthāsukhatthañcettha purisapade īkāraṃ, puggalāpade ca rassaṃ katvā niddeso.
“Ettāvatā”是指按照“esāhaṃ”等语句的顺序来说的。三处作为皈依而前往,或者三次以“皈依”而前往,就叫作皈依行。“Paṭivedesi”是指把自己心里所想的用言语表达出来。
Ettāvatāti ‘‘esāha’’ntiādivacanakkamena. Tīṇi vatthūni ‘‘saraṇa’’nti gamanāni, tikkhattuṃ vā ‘‘saraṇa’’nti gamanānīti saraṇagamanāni. Paṭivedesīti attano hadayagataṃ vācāya pavedesi.