《沙门果经》的注释·尼干陀·纳塔子的主张的注释
2. 沙门果经解释 · 80 段
尼干陀·纳塔子的主张的注释巴利
Nigaṇṭhanāṭaputtavādavaṇṇanā
177 四个部分组成的时分就是四时分,四时分本身就是“四时分”。这里“时分”这个词的意思是“部分”,就像说“夜晚的第一时分”。而在这里,它指的是以防护为特征的部分,所以说“以四部分防护而防护”。或者,“时分”这个词的意思是自制,也就是把控制、抑制叫作“时分”。就像在“已调御者”等说法里,即使没有前缀,也像有前缀一样表示抑制的意思,而那是通过四种方式,所以说“以四部分防护”。因为“方式”和“部分”在意义上是一回事。“已遮止一切水”是说,对这个人来说,一切水都被遮止了,就像“已供奉火者”那样。所以说“已遮止一切用水”。这里用“水”这个词表示对水的受用,就像“夜晚已停止”那样。对这个人来说,一切冷水以及对它的受用都被禁止了,所以这样说。“那”指冷水。“具备一切遮止”只是说明了防护的特征。“抖落一切水”是恶行消除的特征。“遍触一切水”是业尽的特征。为了显示这个意思,说了“以一切……”等话。因为“具备一切恶的遮止”是说,以一切种类的防护特征,也就是遮止恶,而具足。“已抖落恶”是说,以一切消除的特征,也就是遮止恶,而抖落了恶。“已遍触”是说,通过以一切恶的遮止而遍触,也就是达到那个状态而安住。在“只有两种趣,没有其他”等说法中,“gam”这个词有“究竟”的意思,所以说“已得顶点之心”,也就是通过证得解脱而获得最上究竟之心。由于在身等诸根中没有应被抑制的,所以是“已抑制之心”。这里“ta”是过去时的后缀。由于没有剩余应被抑制的,所以是“善安立之心”。“少许随顺教法”是针对恶的遮止而说的。“因得不净见”是指“有命,彼或常或无常”等这样的染污见。“一切”是指涉及业自性分别等的一切审虑忍。“只是见”是指只是邪见生起。巴利
177. Cattāro yāmā bhāgā catuyāmaṃ, catuyāmaṃ eva cātuyāmaṃ. Bhāgattho hi idha yāma-saddo yathā ‘‘rattiyā paṭhamo yāmo’’ti (saṃ. ni. aṭṭha. 3.368). So panettha bhāgo saṃvaralakkhitoti āha ‘‘catukoṭṭhāsena saṃvarena saṃvuto’’ti, saṃyamattho vā yāmasaddo yamanaṃ saññamanaṃ yāmoti katvā. ‘‘Yatatto’’tiādīsu viya hi anupasaggopi saupasaggo viya saññamatthavācako, so pana catūhi ākārehīti āha ‘‘catukoṭṭhāsena saṃvarenā’’ti. Ākāro koṭṭhāsoti hi atthato ekaṃ. Vārito sabbavāri yassāyaṃ sabbavārivārito yathā ‘‘agyāhito’’ti. Tenāha ‘‘vāritasabbaudako’’ti. Vārisaddena cettha vāriparibhogo vutto yathā ‘‘rattūparato’’ti. Paṭikkhitto sabbasītodako tapparibhogo yassāti tathā. Tanti sītodakaṃ. Sabbavāriyuttoti saṃvaralakkhaṇamattaṃ kathitaṃ. Sabbavāridhutoti pāpanijjaralakkhaṇaṃ. Sabbavāriphuṭoti kammakkhayalakkhaṇanti imamatthaṃ dassento ‘‘sabbenā’’tiādimāha, sabbena pāpavāraṇena yuttoti hi sabbappakārena saṃvaralakkhaṇena pāpavāraṇena samannāgato. Dhutapāpoti sabbena nijjaralakkhaṇena pāpavāraṇena vidhutapāpo. Phuṭṭhoti aṭṭhannampi kammānaṃ khepanena mokkhappattiyā kammakkhayalakkhaṇena sabbena pāpavāraṇena phuṭṭho, taṃ patvā ṭhitoti attho. ‘‘Dveyeva gatiyo bhavanti, anaññā’’tiādīsu (dī. ni. 1.258; 2.34; 3.199, 200; ma. ni. 2.384, 398) viya gamusaddo niṭṭhānatthoti vuttaṃ ‘‘koṭippattacitto’’ti, mokkhādhigamena uttamamariyādappattacittoti attho. Kāyādīsu indriyesu saṃyametabbassa abhāvato saṃyatacitto. Atīte hettha ta-saddo. Saṃyametabbassa avasesassa abhāvato suppatiṭṭhitacitto. Kiñci sāsanānulomanti pāpavāraṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Asuddhaladdhitāyāti ‘‘atthi jīvo, so ca siyā nicco, siyā anicco’’ti (dī. ni. ṭī. 1.177). Evamādimalīnaladdhitāya. Sabbāti kammapakativibhāgādivisayāpi sabbā nijjhānakkhantiyo. Diṭṭhiyevāti micchādiṭṭhiyo eva jātā.
散若耶毗罗梨子之说的注释巴利
Sañcayabelaṭṭhaputtavādavaṇṇanā
179-181 179-181. 这里说的方式,和《梵网经》里解释不死矫乱论时所说的方式完全一样。为什么呢?因为这种回答本身就属于矫乱回答,而且在那部经里,矫乱论也正是以同样的方式出现的。巴利
179-181.Amarāvikkhepevuttanayo evāti brahmajāle amarāvikkhepavādavaṇṇanāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 1.61) vuttanayo eva. Kasmā? Vikkhepabyākaraṇabhāvato, tatheva ca tattha vikkhepavādassa āgatattā.
第一,现见沙门果的注释。巴利
Paṭhamasandiṭṭhikasāmaññaphalavaṇṇanā
182 “压榨后”是指用榨油机压榨之后,他借此说明了国王的心意倾向。因为说话者无论在哪里确定义理,都是依据心意倾向。而注释师们既了解当时的心意倾向,又与传承下来的义理不相违背,所以不能仅仅因为各处有说法的机会,就说义理只是按字面所说的那样;而应当理解为,那是依据他们想要表达的意思。这样理解之后,他们在各处又以提取义理等方式对义理作了辨析。巴利
182.Pīḷetvāti telayantena uppīḷetvā, iminā rañño ābhogamāha. Vadato hi ābhogavasena sabbattha atthanicchayo. Aṭṭhakathācariyā ca tadābhogaññū, paramparābhatatthassāvirodhino ca, tasmā sabbattha yathā tathā vacanokāsaladdhabhāvamattena attho na vutto, atha kho tesaṃ vattumicchitavasenāti gahetabbaṃ, evañca katvā tattha tattha atthuddhārādivasena atthavivecanā katāti.
183 “如你所喜”的意思是:现在我所问的义理,要如你心中所喜的那样,也就是要让你心中喜欢。这里是一个表示行为对象的动词形式。或者也可以理解为:现在我所问的义理,能让作为接受者的你喜欢。“生于家中女奴之腹”就是“内生者”。“以财买来”就是“财买者”。“被敌俘获”就是“被强制带来者”。“自己以某种原因成为奴仆状态”就是“自为奴仆者”,因为“sāmaṃ”就是“自己”,“dāsabyaṃ”就是“奴仆状态”。有些奴仆即使懒惰、不做事,也不被称为“作工者”,但他并不是那样,所以为了区别,说了“不懒惰”等。“从远方”就是从远方而来。“首先”是指在前往较近的地方之前,更早、更先。“起立”是指出于恭敬而起立站着,或者意思是“对面起立”。“之后”是指在主人躺下之后。“未从卧处起来”是指在夜间破晓时分,尚未从卧处起来。“从凌晨时分”是指从已过夜晚的凌晨时分。“直到主人夜间入睡”是指在未来夜晚的初夜时分,直到入睡。在已过夜晚的凌晨与未来初夜之间,做完一切事务后才躺下,这是所说之意。“有什么事要做”是指有什么该做的,问“该怎么做”,意思是问过之后应当做的服务。“仅仅应答”就说了“近前侍候”,所以说“应答着往来”。又以“满足欢喜”这一句说明:他连抬头看发怒的脸都不敢。巴利
183.Yathā te rucceyyāti idāni mayā pucchiyamāno attho yathā tava citte rucceyya, tayā citte ruccethāti attho. Kammatthe hetaṃ kiriyāpadaṃ. Mayā vā dāni pucchiyamānamatthaṃ tava sampadānabhūtassa roceyyātipi vaṭṭati. Gharadāsiyā kucchismiṃ jāto antojāto. Dhanena kīto dhanakkīto. Bandhaggāhagahito karamarānīto. Sāmameva yena kenaci hetunā dāsabhāvamupagato sāmaṃdāsabyopagato. Sāmanti hi sayameva. Dāsabyanti dāsabhāvaṃ. Koci dāsopi samāno alaso kammaṃ akaronto ‘‘kammakāro’’ti na vuccati, so pana na tathābhūtoti visesanametanti āha ‘‘analaso’’tiādi. Dūratoti dūradesato āgataṃ. Paṭhamamevāti attano āsannataraṭṭhānupasaṅkamanato pageva puretarameva. Uṭṭhahatīti gāravavasena uṭṭhahitvā tiṭṭhati, paccuṭṭhātīti vā attho. Pacchāti sāmikassa nipajjāya pacchā. Sayanato avuṭṭhiteti rattiyā vibhāyanavelāya seyyato avuṭṭhite. Paccūsakālatoti atītarattiyā paccūsakālato . Yāva sāmino rattiṃ niddokkamananti aparāya bhāviniyā rattiyā padosavelāyaṃ yāva niddokkamanaṃ. Yā atītarattiyā paccūsavelā, bhāviniyā ca padosavelā, etthantare sabbakiccaṃ katvā pacchā nipatatīti vuttaṃ hoti. Kiṃ kāramevāti kiṃ karaṇīyameva kinti pucchāya kātabbato, pucchitvā kātabbaveyyāvaccanti attho. Paṭissaveneva samīpacāritā vuttāti āha ‘‘paṭisuṇanto vicaratī’’ti. Paṭikuddhaṃ mukhaṃ oloketuṃ na visahatītipi dasseti ‘‘tuṭṭhapahaṭṭha’’nti iminā.
像天神一样,意思是:具备主宰权、随从等条件,就像最尊贵的天神一样。因此,这里的“maññe”一词是表示比喻的意思,正如“我想,大善见王的后宫仿佛受到打击般站立在那里,增添着光彩”(长部2.245)中所用的那样。在“So vatassāhaṃ”这一句中,断词为“so vata assaṃ ahaṃ”,意思是:我要是能像那位国王一样就好了。凭什么这样说呢?如果修了福德,就能那样——因此说“so vata ahaṃ”等。“Vata”一词在这里表示比喻,所以说“evarūpo”(这样的)。“Puññāni”(福德)指的是更殊胜的福德,因为这里说的是:比起过去所修的福德,如今所获得的出家更为殊胜。在“So vatassāyaṃ”这个异读中,意思是:像那位国王一样,这个我也应该成为那样。怎么回事呢?因为“如果修了福德”这个意思能够成立,所以说“就是这个意思”。在与最上人相应的用法中,“ahaṃ”(我)这个词虽然没有直接使用,但通过“ayaṃ”(这个)一词来指代,也就等于已经使用了。有些人把第一读的意思理解为:“我要是修了福德,就能成为这样的我。”如果是这样的话,那么在第二读中就不应该说“就是这个意思”,因为那里是用“ayaṃ”一词来指代“ahaṃ”一词,而“so”(那个)则是指另一个需要指代的对象。“Yaṃ”指的是布施。“Satabhāgampi”是指百分之一份,也就是说,把国王所布施的财物分成一百份,其中一份。“Yāvajīvaṃ na sakkhissāmi dātunti”的意思是:即使我一生都努力去布施,也无法布施哪怕百分之一份,所以我要出家——也就是说,发起了出家的决心。“Yaṃnūnā”是一个表示思量的虚词,因此说“就是这样的思量”。巴利
Devo viyāti ādhipaccaparivārādisamannāgato padhānadevo viya, tena maññe-saddo idha upamatthoti ñāpeti yathā ‘‘akkhāhataṃ maññe aṭṭhāsi rañño mahāsudassanassa antepuraṃ upasobhayamāna’’nti (dī. ni. 2.245). So vatassāhanti ettha so vata assaṃ ahanti padacchedo, so rājā viya ahampi bhaveyyaṃ. Kenāti ce? Yadi puññāni kareyyaṃ, tenāti atthoti āha ‘‘so vata aha’’ntiādi. Vatasaddo upamāyaṃ. Tenāha ‘‘evarūpo’’ti. Puññānīti uḷārataraṃ puññaṃ sandhāya vuttaṃ aññadā katapuññato uḷārāya pabbajjāya adhippetattā. ‘‘So vatassāya’’ntipi pāṭhe so rājā viya ayaṃ ahampi assaṃ. Kathaṃ? ‘‘Yadi puññāni kareyya’’nti atthasambhavato ‘‘ayamevattho’’ti vuttaṃ. Assanti hi uttamapurisayoge ahaṃ-saddo appayuttopi ayaṃ-saddena parāmasanato payutto viya hoti. So ahaṃ evarūpo assaṃ vata, yadi puññāni kareyyanti paṭhamapāṭhassa atthamicchanti keci. Evaṃ sati dutiyapāṭhe ‘‘ayamevattho’’ti avattabbo siyā tattha ayaṃ-saddena ahaṃ-saddassa parāmasanato, ‘‘so’’ti ca parāmasitabbassa aññassa sambhavato. Yanti dānaṃ. Satabhāgampīti satabhūtaṃ bhāgampi, raññā dinnadānaṃ satadhā katvā tattha ekabhāgampīti vuttaṃ hoti. Yāvajīvaṃ na sakkhissāmi dātunti yāvajīvaṃ dānatthāya ussāhaṃ karontopi satabhāgamattampi dātuṃ na sakkhissāmi, tasmā pabbajissāmīti pabbajjāyaṃ ussāhaṃ katvāti attho. ‘‘Yaṃnūnā’’ti nipāto parivitakkanattheti vuttaṃ ‘‘evaṃ cintanabhāva’’nti.
“以身防护”的意思是:对于应当以身防护的、通过身门生起的恶法,以防护的方式把它关闭起来。不过,这里的意思应当和“应当住”这个词连起来理解,因为它是靠“策励”的语气来表达的,所以说“关闭了不善进入的门”。这里还省略了“成为”这个词。“不善进入的门”,就是指不善的身业进入之门,也就是被称为身表的大门。“其余两个词也一样”,是说“以语防护、以意防护”这两个词也应这样理解。
“以饮食、衣服为满足”,是指在寻求饮食与衣服时,以少欲知足的方式为满足;或者,是立足于最上状态,即仅以饮食、衣服为究竟标准、为极限,除此之外不再寻求、不再希求任何财物。因此,“以饮食、衣服为满足”就是指这种状态,而“饮食、衣服满足性”也是义注中未明说的一种方式。“可食的、应食的”就是食物、饮食;“遍覆”即以它覆盖、遮蔽,就是衣服、下衣;此外,“食”是吃,“遍覆”是被覆盖,称为衣服,这样也说得通。“为此目的”即为了饮食、衣服。“不适当的”即二十一种不适当的寻求。巴利
Kāyena pihitoti kāyena saṃvaritabbassa kāyadvārena pavattanakassa pāpadhammassa saṃvaraṇavasena pidahito. Ussukkavacanavasena panattho vihareyya-padena sambajjhitabbattāti āha ‘‘akusalapavesanadvāraṃ thaketvā’’ti. Hutvāti hi seso. Akusalapavesanadvāranti ca kāyakammabhūtānamakusalānaṃ pavesanabhūtaṃ kāyaviññattisaṅkhātaṃ dvāraṃ. Sesapadadvayepīti ‘‘vācāya saṃvuto, manasā saṃvuto’’ti padadvayepi. Ghāsacchādanena paramatāyāti ghāsacchādanapariyesane sallekhavasena paramatāya, ukkaṭṭhabhāve vā saṇṭhito ghāsacchādanamattameva paramaṃ pamāṇaṃ koṭi etassa , na tato paraṃ kiñci āmisajātaṃ pariyesati, paccāsisati cāti ghāsacchādanaparamo, tassa bhāvo ghāsacchādanaparamatātipi aṭṭhakathāmuttako nayo. Ghasitabbo asitabboti ghāso, āhāro, ābhuso chādeti paridahati etenāti acchādanaṃ, nivāsanaṃ, apica ghasanaṃ ghāso, ābhuso chādīyate acchādanantipi yujjati. Etadatthampīti ghāsacchādanatthāyāpi. Anesananti ekavīsatividhampi ananurūpamesanaṃ.
“身远离者”,是指远离群体喧闹、安住于僻静之处的人,与之相关联的就是身远离。“乐于出离者”,是指乐于禅定的人。“达到最高清净者”,是指凭借那份禅定之乐,达到最高、最殊胜的清净,也就是心清净的人。“无依著者”,是指彻底脱离了烦恼依著、行作依著等一切依著的人。“无行作”称为涅槃,因为证得它,所以称为“到达无行作”的人,也就是阿拉汉,这里说的就是他们。“说了这些话”这句,表明这段话出自《大义释》。在这里,第一种远离应当与另外两种远离一起说,因为当另外两种成就时,它也能成就;即使没有它,另外两种也能同样成就。第二种也是如此。但第三种则必须与另外两种一起说,不能没有它们;应当理解,只有当另外两种成就时,它才成就。“舍离群聚喧闹”等语,是显示其意趣的说明。其中,在群体、人群聚会中的聚集称为群聚喧闹,舍离它。以身而独住、独行,因为不以个人为伴。心中烦恼的聚集称为心烦恼群聚,舍离它。独住,因为不以烦恼为伴。由于道只有一个心刹那,以及种姓智等只是取所缘,所以不是以它们而有过胜的涅槃之乐触;然而以果定或灭尽定而言,则有过胜,因此说“果定或灭尽定”。因为以果为终结的即是灭尽。入已,即以等至而置于内。到达涅槃,这里是一种勤励之语,因为以取所缘以及心、心所之灭而令涅槃生起是其意趣。“为令知晓”,是为了使人知道而作勤励之义。巴利
Vivekaṭṭhakāyānanti gaṇasaṅgaṇikato pavivitte ṭhitakāyānaṃ, sambandhībhūtānaṃ kāyavivekoti sambandho. Nekkhammābhiratānanti jhānābhiratānaṃ. Paramavodānappattānanti tāya eva jhānābhiratiyā paramaṃ uttamaṃ vodānaṃ cittavisuddhiṃ pattānaṃ. Nirupadhīnanti kilesūpadhiabhisaṅkhārūpadhīhi accantavigatānaṃ. Visaṅkhāraṃ vuccati nibbānaṃ, tadadhigamanetā visaṅkhāragatā, arahanto, tesaṃ. ‘‘Evaṃ vutte’’ti iminā mahāniddese (mahāni. 7, 9) āgatabhāvaṃ dasseti. Ettha ca paṭhamo viveko itarehi dvīhi vivekehi sahāpi vattabbo itaresu siddhesu tassāpi sijjhanato, vinā ca tasmiṃ siddhepi itare samasijjhanato. Tathā dutiyopi. Tatiyo pana itarehi saheva vattabbo. Na vinā itaresu siddhesuyeva tassa sijjhanatoti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Gaṇasaṅgaṇikaṃ pahāyā’’tiādi tadadhippāyavibhāvanaṃ. Tattha gaṇe janasamāgame sannipatanaṃ gaṇasaṅgaṇikā, taṃ pahāya. Kāyena eko viharati vicarati puggalavasena asahāyattā. Citte kilesānaṃ sannipatanaṃ cittakilesasaṅgaṇikā, taṃ pahāya. Eko viharati kilesavasena asahāyattā. Maggassa ekacittakkhaṇikattā, gotrabhuādīnañca ārammaṇakaraṇamattattā na tesaṃ vasena sātisayā nibbutisukhasamphusanā, phalasamāpattinirodhasamāpattivasena pana sātisayāti āha ‘‘phalasamāpattiṃ vā nirodhasamāpattiṃ vā’’ti. Phalapariyosāno hi nirodho. Pavisitvāti samāpajjanavasena antokatvā. Nibbānaṃ patvāti ettha ussukkavacanametaṃ ārammaṇakaraṇena, cittacetasikānaṃ nirodhena ca nibbutipajjanassa adhippetattā. Codanattheti jānāpetuṃ ussāhakaraṇatthe.
184 迎请,就是以面对的方式引导过去。那,就是如此出家而住的人。迎请,就是通过邀请而迎请。用“我将以衣等成办所需”这样省略的话来连接。同样,“有什么需要,你们就说”。衣等的缺乏,就是衣等因为粗劣而欠缺。那两者,就是那两种迎请本身。适宜,就是能击退一切疾病,从而带来帮助。对于尚未生起的不利,通过不令生起来保护,就是守护、防护。对于当下已生的不利,则通过遮止来保护,就是阻挡、防护。问“如法”这个限定是为了什么目的,回答说“那也就是……”等等。住处界,就是近界,或者利养界。巴利
184.Abhiharitvāti abhimukhabhāvena netvā. Nanti tathā pabbajjāya viharantaṃ. Abhihāroti nimantanavasena abhiharaṇaṃ. ‘‘Cīvarādīhi payojanaṃ sādhessāmī’’ti vacanasesena yojanā. Tathā ‘‘yenattho, taṃ vadeyyāthā’’ti. Cīvarādivekallanti cīvarādīnaṃ lūkhatāya vikalabhāvaṃ. Tadubhayampīti tadeva abhihāradvayampi. Sappāyanti sabbagelaññāpaharaṇavasena upakārāvahaṃ. Bhāvino anatthassa ajananavasena paripālanaṃ rakkhāgutti. Paccuppannassa pana anatthassa nisedhavasena paripālanaṃ āvaraṇagutti. Kimatthiyaṃ ‘‘dhammika’nti visesananti āha ‘‘sā panesā’’tiādi. Vihārasīmāyāti upacārasīmāya, lābhasīmāya vā.
185 185. “仅仅”(kevalo)这个“如果-如此”(yadi-evaṃ)的词,只是针对前面所说的意思,所以才说“若(彼是)你的奴仆”等等。“如此存在”(evaṃ sante),就是在如此可得的时候。依靠第二来建立第一,所以说“第一”的时候,也显示了另一个的存在。正是以这个为理由,为了说明国王也这样说,才说了“说第一时”等等。“正是因此”(teneva),就是通过“第一”这个词,也显示了另一个的存在。巴利
185. Kevalo yadi-evaṃ-saddo pubbe vuttatthāpekkhakoti vuttaṃ ‘‘yadi tava dāso’’tiādi. Evaṃ santeti evaṃ labbhamāne sati. Dutiyaṃ upādāya paṭhamabhāvo, tasmā ‘‘paṭhama’’nti bhaṇanto aññassāpi atthitaṃ dīpeti. Tadeva ca kāraṇaṃ katvā rājāpi evamāhāti dassetuṃ ‘‘paṭhamanti bhaṇanto’’tiādi vuttaṃ. Tenevāti paṭhamasaddena aññassāpi atthitādīpaneneva.
第二现法沙门果的释义巴利
Dutiyasandiṭṭhikasāmaññaphalavaṇṇanā
186 “耕”就是翻土、种田。“小家主”这个词里,“ka”这个音没有实际意思,所以文中说“只是某一家的长者”。这里要表达的是:家的主人叫家主,而小家主就是地位低的小家主,因为他只是单独一家的长者;不过他的“小”只是就家这一点来说的,所以才说“只是某一家”。这样一来就否定了他是很多家的长者。另外,gahaṃ 和 gehaṃ 在意思上其实是一样的。“kara”这个词是在“税”的意思上说的,所以文中说“称为税”。“作”就是产生、完成。“增长”就是一次又一次地生起,从而形成大量的积集。巴利
186.Kasatīti vilekhati kasiṃ karoti. Gahapatikoti ettha ka-saddo appatthoti vuttaṃ ‘‘ekagehamatte jeṭṭhako’’ti. Idaṃ vuttaṃ hoti – gahassa pati gahapati, khuddako gahapati gahapatiko ekasmiññeva gehamatte jeṭṭhakattāti, khuddakabhāvo panassa gehavasenevāti katvā ‘‘ekagehamatte’’ti vuttaṃ. Tena hi anekakulajeṭṭhakabhāvaṃ paṭikkhipati, gahaṃ, gehanti ca atthato samānameva. Karasaddo balimhīti vuttaṃ ‘‘balisaṅkhāta’’nti. Karotīti abhinipphādeti sampādeti. Vaḍḍhetīti uparūpari uppādanena mahantaṃ sannicayaṃ karoti.
为什么两者都要说呢?于是说“正如”等等。这是为了说明:连舍弃一点点财物去出家都很难做到,更何况舍弃大量财物呢。因为说法者本来就有这样的习惯,就是用某种方式让人明白另外一层意思。而“连舍弃一点点财物去出家都很难做到”这一点,应该用《中部·中分五十经》里的《鹑喻经》来说明。那部经里详细说道:“优陀夷,譬如有个穷人,一无所有,无依无靠,他只有一间破破烂烂、漏雨透风、乌鸦栖息的破屋子,差得不能再差;只有一张破破烂烂、差得不能再差的矮床。”如果连舍弃一点点财物去出家都很难做到,那为什么在讲奴仆的时候,没有提到执取财物呢?于是说“然而在奴仆的情形中”等等。自己也没有自主权,就是说自己也不能做主。就像奴仆的财物因为归别人所有,所以根本算不上是自己的财物一样,亲属也是如此。因此应当知道,在讲奴仆的时候,也没有提到执取亲属圈。亲属圈,就是辗转相续、从四面八方围绕着的,也就是亲属。所以说“亲属就是亲属圈”。巴利
Kasmā tadubhayampi vuttanti āha ‘‘yathā hī’’tiādi. Appampi pahāya pabbajituṃ dukkaranti dassanañca pageva mahantanti viññāpanatthaṃ. Esā hi kathikānaṃ pakati, yadidaṃ yena kenaci pakārena atthantaraviññāpananti. Appampi pahāya pabbajituṃ dukkarabhāvo pana majjhimanikāye majjhimapaṇṇāsake laṭukikopamasuttena (ma. ni. 2.148 ādayo) dīpetabbo. Vuttañhi tattha ‘‘seyyathāpi udāyi puriso daliddo assako anāḷhiyo, tassa’ssa ekaṃ agārakaṃ oluggaviluggaṃ kākātidāyiṃ naparamarūpaṃ, ekā khaṭopikā oluggaviluggā naparamarūpā’’ti vitthāro. Yadi appampi bhogaṃ pahāya pabbajituṃ dukkaraṃ, kasmā dāsavārepi bhogaggahaṇaṃ na katanti āha ‘‘dāsavāre panā’’tiādi. Attanopi anissaroti attānampi sayamanissaro. Yathā ca dāsassa bhogāpi abhogāyeva parāyattabhāvato, evaṃ ñātayopīti dāsavāre ñātiparivaṭṭaggahaṇampi na katanti daṭṭhabbaṃ. Parivaṭṭati paramparabhāvena samantato āvaṭṭatīti parivaṭṭo, ñātiyeva. Tenāha ‘‘ñātiyeva ñātiparivaṭṭo’’ti.
更殊胜的沙门果的注释巴利
Paṇītatarasāmaññaphalavaṇṇanā
189 这里说“正如在奴仆那一节里说了‘正是如此’”,但在农夫那一节里并不是这样说的。如果有人追问:为什么那里不说呢?意思就是这样。“当说‘正是如此’的时候”,是指有人问:能不能像施设第一、第二沙门果那样,也照样施设出来?用这类譬喻,也就是像前面所说的奴仆喻和农夫喻那样的譬喻,就足以阐明沙门果,因为佛陀有无碍的辩才,能依种种不同的方式说法。在那里,也就是在这样阐明的时候,所谓“没有边际”,是因为能依无量法门来说法;或者是因为听闻时不知满足,越听越想听,所以想听的欲望没有边际。意思就是:想听的欲望没有边际。尽管如此,阿阇梨已经说过“说法虽然有层层递进、种种法门越来越丰富的差别”,即使是这样没有边际,也仍然成立。用推论智思考之后,更上的殊胜,就是放下那个,转而问比它更上的殊胜沙门果。为什么这样说呢?所以说“在听闻时”等等。由此显示这个意思:这些词虽然有很多含义,但都是依照语言运用意图的次第,各自显示相应的含义。巴利
189.Tanti yathā dāsavāre ‘‘evamevā’’ti vuttaṃ, na tathā idha kassakavāre, tadavacanaṃ kasmāti anuyuñjeyya ceti attho. Evamevāti vuccamāneti yathā paṭhamadutiyāni sāmaññaphalāni paññattāni, tathāyeva paññapetuṃ sakkā nu khoti vutte. Evarūpāhīti yathāvuttadāsakassakūpamāsadisāhi upamāhi. Sāmaññaphalaṃ dīpetuṃ pahoti anantapaṭibhānatāya vicittanayadesanabhāvato. Tatthāti evaṃ dīpane. Pariyantaṃ nāma natthi anantanayadesanabhāvato, savane vā asantosanena bhiyyo bhiyyo sotukāmatājananato sotukāmatāya pariyantaṃ nāma natthīti attho. Tathāpīti ‘‘desanāya uttaruttarādhikanānānayavicittabhāve satipī’’ti (dī. ni. ṭī. 1.189) ācariyena vuttaṃ, satipi evaṃ apariyantabhāvetipi yujjati. Anumānañāṇena cintetvā. Upari visesanti taṃ ṭhapetvā tadupari visesameva sāmaññaphalaṃ pucchanto. Kasmāti āha ‘‘savane’’tiādi. Etena imamatthaṃ dīpeti – anekatthā samānāpi saddā vatticchānupubbikāyeva taṃtadatthadīpakāti.
“善哉,善哉”是同一个意思,因为这是把“善哉”这个词加上“ka”音强化之后说出来的。正因如此,在解释“善哉”这个词的含义时,是以举出词义的方式引用了“善哉”这个词。这样一来,就挡住了这样的责难:应该举出的是“善哉”这个词的义,而不是“善哉”这个词。请求,就是当面乞求,意思是希求。接受,就是纳受。赞扬,就是依现有的功德而欢喜、满足,意思是使振奋。巴利
Sādhukaṃ sādhūti ekatthametaṃ sādhusaddasseva ka-kārena vaḍḍhetvā vuttattā. Teneva hi sādhukasaddassatthaṃ vadantena sādhusaddo atthuddhāravasena udāhaṭo. Tena ca nanu sādhukasaddasseva atthuddhāro vattabbo, na sādhusaddassāti codanā nisedhitā. Āyācaneti abhimukhaṃ yācane, abhipatthanāyanti attho. Sampaṭicchaneti paṭiggahaṇe. Sampahaṃsaneti saṃvijjamānaguṇavasena haṃsane tosane, udaggatākaraṇeti attho.
“善哉,乐法者”这一偈颂出自《狂醉本生》(Jā. 2.18.101)。关于这里的注释判定传统是:喜欢善行之法,所以叫“乐法者”,意思是乐于法的人。这样的人即使要舍弃生命,也不会去做不该做的事。“有慧者”,就是有智慧、具足智识。“于友不欺”,就是对朋友没有恶意。阿阇梨说过:“不败坏、不伤害。”(Dī. Ni. Ṭī. 1.189)也有写成“adrubbho”的读法,那是把 da 音变成了 dra 音。巴利
Sādhu dhammarucīti gāthā ummādantījātake (jā. 2.18.101). Tatthāyamaṭṭhakathāvinicchayapaveṇī – sucaritadhamme rocetīti dhammaruci, dhammaratoti attho. Tādiso hi jīvitaṃ jahantopi akattabbaṃ na karoti. Paññāṇavāti paññavā ñāṇasampanno. Mittānamaddubbhoti mittānaṃ adussanabhāvo. ‘‘Adūsako anupaghātako’’ti (dī. ni. ṭī. 1.189) ācariyena vuttaṃ. ‘‘Adrubbho’’tipi pāṭho da-kārassa dra-kāraṃ katvā.
“坚固业”是指在持续不断地做。“命令”是指下指令。这里也是在沙门果中。这是对“善”这个词说的。因为用“善”这个词说“好好听,好好作意”,就同时表明了听闻和作意的持续行动,也表明了对这两者的指令。而指令因为和派遣属于同一类,所以被归入请求之中,没有在释义时单独列出来。对有权受命的人,是命令;对无权受命的人,是请求,这就是区别。“美好”也是在美好的意义上。现在,为了显示前面所说的“善”这个词的三种含义所表明的区别,或者为了说明这三种含义在这里的适用性,所以说了“以坚固业之义”等等。“善持取”就是使之善持而后取。“美好”是中性抽象词。“善妙”是殊胜的意思,和“法”这个词连在一起。或者“美好、善妙”是听闻和领受的同义词。巴利
Daḷhīkammeti sātaccakiriyāyaṃ. Āṇattiyanti āṇāpane. Idhāpīti sāmaññaphalepi. Assāti sādhukasaddassa. ‘‘Suṇohi sādhukaṃ manasi karohī’’ti hi sādhukasaddena savanamanasikārānaṃ sātaccakiriyāpi tadāṇāpanampi jotitaṃ hoti. Āyācaneneva ca uyyojanasāmaññato āṇatti saṅgahitāti na sā visuṃ atthuddhāre vuttā. Āṇārahassa hi āṇatti , tadanarahassa āyācananti viseso. Sundarepīti sundaratthepi. Idāni yathāvuttena sādhukasaddassa atthattayena pakāsitaṃ visesaṃ dassetuṃ, tassa vā atthattayassa idha yogyataṃ vibhāvetuṃ ‘‘daḷhīkammatthena hī’’tiādi vuttaṃ. Suggahitaṃ gaṇhantoti suggahitaṃ katvā gaṇhanto. Sundaranti bhāvanapuṃsakaṃ. Bhaddakanti pasatthaṃ, ‘‘dhamma’’nti iminā sambandho. Sundaraṃ bhaddakanti vā savanānuggahaṇe pariyāyavacanaṃ.
“作意”在这里不是以呈示所缘为特征的作意,而是在以路呈示作意与速行呈示作意为先导的心中,以安住为特征。为了说明这一点,所以说了“转向,专注”。“心不散乱”,是指以前面说的两种作意为先导的心相续,把心安住在一个所缘上,心不掉举。“谛听”,就是听,或者像把无价珍宝放进金匣子一样,把难得之法宝安放在心中,这也是它的意思。因此说“放在心中”。这样把两个词各自分开来解释含义之后,现在再从对治的角度来说明,所以说了“复次”等。其中,防止耳根散乱,是通过把心投入听闻来遮止其他行为,由此说明“倾耳”的意思;防止意根散乱,是通过作意使坚固来遮止其他思虑;防止执取文句颠倒,是因为特别加了“善”字来限定;防止执取义理颠倒,道理也是一样。巴利
Manasi karohīti ettha na ārammaṇapaṭipādanalakkhaṇo manasikāro, atha kho vīthipaṭipādanajavanapaṭipādanamanasikārapubbake citte ṭhapanalakkhaṇoti dassento ‘‘āvajja, samannāharā’’ti āha. Avikkhittacittoti yathāvuttamanasikāradvayapubbakāya cittapaṭipāṭiyā ekārammaṇe ṭhapanavasena anuddhatacitto hutvā. Nisāmehīti suṇāhi, anaggharatanamiva vā suvaṇṇamañjusāya dullabhadhammaratanaṃ citte paṭisāmehītipi attho . Tena vuttaṃ ‘‘citte karohī’’ti. Evaṃ padadvayassa paccekaṃ yojanāvasena atthaṃ dassetvā idāni paṭiyogīvasena dassetuṃ ‘‘apicā’’tiādi vuttaṃ. Tattha sotindriyavikkhepavāraṇaṃ savane niyojanavasena kiriyantarapaṭisedhanato, tena sotaṃ odahāti atthaṃ dasseti. Manindriyavikkhepavāraṇaṃ manasikārena daḷhīkammaniyojanena aññacintāpaṭisedhanato. Byañjanavipallāsaggāhavāraṇaṃ ‘‘sādhuka’’nti visesetvā vuttattā. Atthavipallāsaggāhavāraṇepi esa nayo.
在“受持、审察等”这句话里,用“等”这个字,把衡量、裁决这类意思,以及对见的透彻通达,也都包括进来了。它能表达、显示想要说的意思,或者事物靠它自己显现出来,这就叫“文”,也就是自性词句;和文一起存在的,叫“有文”,意思是具足文句。俱起性按照“具足、聚合、存在”等等说法有很多种,但这里只是具足性,因为其他那些意义在这里不成立。所以应该知道,虽然把释词做成“与文俱”,但阿阇梨说的其实是“文句具足”这个意思。又像“非善、不善,是善的对治”这样,应当被忆持、应当被亲近、应当被随念的义理,就是四遍净戒等。与义一起存在的,叫“有义”,按照前面说的道理,就是具足义的意思。“sādhuka”这个词虽然同一个,但要按照重复使用等方式,在两处都配合上去。怎么配合呢?就说“因为……”等等。所谓法,就是经;所谓说法,就是依那以意安立的经而说法;所谓义,就是经的义;所谓通达,就是对经和经义如实觉了。又因为这些法、说法、义、通达,就像大海对于劣慧的人一样,难以涉入、难以立足,所以是甚深。因此说“因为……作意”。在这里,因为通达难以做到,所以法和义难以涉入;因为说法智难以做到,所以说法难以涉入;因为无法令它生起,以及要在那个境界上生起智很难,所以通达难以涉入。这里应当说的内容,已经在因缘解说中说过了。巴利
Dhāraṇūpaparikkhādīsūti ettha ādi-saddena tulanatīraṇādike, diṭṭhiyā suppaṭivedhe ca saṅgaṇhāti. Yathādhippetamatthaṃ byañjeti pakāseti, sayametenāti vā byañjanaṃ, sabhāvanirutti, saha byañjanenāti sabyañjano, byañjanasampannoti attho. Sahappavatti hi ‘‘sampannatā samavāyatā vijjamānatā’’tiādinā anekavidhā, idha pana sampannatāyeva tadaññassa asambhavato, tasmā ‘‘saha byañjanenā’’ti nibbacanaṃ katvāpi ‘‘byañjanasampanno’’ti (dī. ni. ṭī. 1.189) attho ācariyena vuttoti daṭṭhabbaṃ, yathā taṃ ‘‘na kusalā akusalā, kusalapaṭipakkhā’’ti (dha. sa. 1) araṇīyato upagantabbato anudhātabbato attho, catupārisuddhisīlādi, saha atthenāti sāttho, vuttanayena atthasampannoti attho. Sādhukapadaṃ ekameva samānaṃ āvuttinayādivasena ubhayattha yojetabbaṃ. Kathanti āha ‘‘yasmā’’tiādi. Dhammo nāma tanti. Desanā nāma tassā manasā vavatthāpitāya tantiyā desanā. Attho nāma tantiyā attho. Paṭivedho nāma tantiyā, tantiatthassa ca yathābhūtāvabodho. Yasmā cete dhammadesanātthapaṭivedhā sasādīhi viya mahāsamuddo mandabuddhīhi dukkhogāhā, alabbhaneyyapatiṭṭhā ca, tasmā gambhīrā. Tena vuttaṃ ‘‘yasmā…pe… manasi karohī’’ti. Ettha ca paṭivedhassa dukkarabhāvato dhammatthānaṃ dukkhogāhatā, desanāñāṇassa dukkarabhāvato desanāya, uppādetumasakkuṇeyyatāya, tabbisayañāṇuppattiyā ca dukkarabhāvato paṭivedhassa dukkhogāhatā veditabbā. Yamettha vattabbaṃ, taṃ nidānavaṇṇanāyaṃ vuttameva.
“你好好听”,也就是在说“你要好好作意”。这样说,不只是从义理的次序上,从语词的次序上也因为两边都有关联而显示出来。在“大王,可以”这里,也同样承接“在现世中,还有其他可见的沙门果……乃至……更殊胜的”这一句,所以他说“这就是所承诺的沙门果开示”。说“详细宣说”,就是以“我将开示”等略说指示来使这个义理坚定。这里 hi 这个词是被省略而显示出来的。这段话的意思是:开示叫做略说,宣说叫做详说,也就是明晰的解说。由此这个意思才成立,所以为了如所说的义理在《有偈品》相应的《鹏耆舍经》中用偈颂句成立,才说了“因此”等话。巴利
‘‘Suṇāhi sādhuka’’nti ‘‘sādhukaṃ manasi karohī’’ti vadanto na kevalaṃ atthakkamato eva ayaṃ yojanā, atha kho saddakkamatopi ubhayattha sambandhattāti dasseti. ‘‘Sakkā mahārājā’’ti idhāpi ‘‘aññampi diṭṭheva dhamme sandiṭṭhikaṃ sāmaññaphalaṃ…pe… paṇītatarañcā’’ti idamanuvattatīti āha ‘‘evaṃ paṭiññātaṃ sāmaññaphaladesana’’nti. Vitthārato bhāsananti atthameva daḷhaṃ karoti ‘‘desessāmīti saṃkhittadīpana’’ntiādinā. Hi-saddo cettha luttaniddiṭṭho. Idaṃ vuttaṃ hoti – desanaṃ nāma uddisanaṃ. Bhāsanaṃ nāma niddisanaṃ paribyattakathanaṃ. Tenāyamattho sambhavatīti yathāvuttamatthaṃ sagāthāvaggasaṃyutte vaṅgīsasutte (saṃ. ni. 1.214) gāthāpadena sādhetuṃ ‘‘tenāhā’’tiādi vuttaṃ.
就像鹩哥鸟的声音一样,意思是说,如同鹩哥鸟的鸣叫那样——鹩哥鸟的叫声甜美、悦耳、令人喜爱,这里说的就是这个意思。辩才这个词是对心的修饰语,因为即使语法性别不同,修饰语也可以出现,就像功德是量这个说法一样。辩才这个词之所以被称为声音,是因为它以各种方式显现、被看见。Udīrayī 的意思是发出、说出,或者也可以说被说出,这是一个含有动作对象的动词。通过这句话要表达的是:具足无碍解的长老鹏耆舍尊者想要赞叹法将尊者,在展示略说和广说的差别时,用了简略地、广地这样的修饰语,由此就能明白这个意思。巴利
Sāḷikāyiva nigghosoti sāḷikāya nigghoso viya, yathā sāḷikāya ālāpo madhuro kaṇṇasukho pemanīyo, evanti attho. Paṭibhānanti cetassa visesanaṃ liṅgabhedassapi visesanassa dissanato yathā ‘‘guṇo pamāṇa’’nti. Paṭibhānanti ca saddo vuccati paṭibhāti taṃtadākārena dissatīti katvā. Udīrayīti uccārayi, vuccati vā, kammagabbhañcetaṃ kiriyāpadaṃ. Iminā cetaṃ dīpeti – āyasmantaṃ dhammasenāpatiṃ thometukāmena desanābhāsanānaṃ visesaṃ dassentena pabhinnapaṭisambhidena āyasmatā vaṅgīsattherena ‘‘saṅkhittena, vitthārenā’’ti ca visesanaṃ kataṃ, tenāyamattho viññāyatīti.
如此说是指当对方说“我将说”的时候。因为一听到“我将说”这句话,就生起了干劲,产生了踊跃和欢喜满足,这就是阿阇梨的用意。另外,“那么,大王,请听,好好作意,我将说”这一整段激励和承诺的话,都是让人生起干劲的原因,因为这一切都能带来踊跃。所以“如此说”是指当对方说“请听,好好作意,我将说”的时候,应当理解为凭借全部这三句话就已经生起了踊跃。随闻是指随即听闻,也就是在世尊话语的当下随即听闻,或者先以“尊者,可能吗”等问后,再以“是的,尊者”而听闻,也即是在问后随即听闻,这就是意思。然而那随闻在意义上就是接受,所以说“接受,领受”。正因为如此,没有说“这是意思”,而说“这是所说”。巴利
Evaṃ vutteti ‘‘bhāsissāmī’’ti vutte. ‘‘Na kira bhagavā saṅkhepeneva desessati, atha kho vitthārenapi bhāsissatī’’ti hi taṃ padaṃ sutvāva ussāhajāto sañjātussāho, haṭṭhatuṭṭhoti attho. Ayamācariyassa adhippāyo. Apica ‘‘tena hi mahārāja suṇohi sādhukaṃ manasi karohi, bhāsissāmī’’ti vuttaṃ sabbampi uyyojanapaṭiññākaraṇappakāraṃ ussāhajananakāraṇaṃ sabbeneva ussāhasambhavato, tasmā evaṃ vutteti ‘‘suṇohi, sādhukaṃ manasi karohi, bhāsissāmī’’ti vutte sabbeheva tīhipi padehi ussāhajātoti attho daṭṭhabbo. Paccassosīti pati assosi bhagavato vacanasamanantarameva pacchā assosi, ‘‘sakkā pana bhante’’tiādinā vā pucchitvā puna ‘‘evaṃ bhante’’ti assosīti attho. Taṃ pana patissavanaṃ atthato sampaṭicchanamevāti āha ‘‘sampaṭicchi, paṭiggahesī’’ti. Teneva hi ‘‘iti attho’’ti avatvā ‘‘iti vuttaṃ hotī’’ti vuttaṃ.
190 注释者在显示“那时世尊对他说了此”这句话只是语句关联之后,分解“说了此”这个词、显示其含义时,就说了“现在”等语。通过“于此”这个词,显示所说的处所就是指如来出生的世间,因此说“这是处所指示词”。处的指示就是处所指示,在这个词上。如果一切地方都能是处所指示,那么这个含义就不该说出来,因为不说也能成立;为了回应这个责难,就说了“此”等语。取“于此”这个词的共通性而说“此”,并不是按照应区别的方式。正如他将会说:“在某些地方只是填补词句而已。”依于世间而说,因为与“世间”一词同所依。这里“世间”是指生处,在那里也意指此一轮围。依于教法而说“沙门”一词,因为与别的词相邻近。这确实是四支增上巴利。其中,第一沙门是指入流者。第二沙门是指一来者。这里确实说过:巴利
190. ‘‘Athassa bhagavā etadavocā’’ti vacanasambandhamattaṃ dassetvā ‘‘etaṃ avocā’’ti padaṃ vibhajitvā atthaṃ dassento ‘‘idānī’’tiādimāha. ‘‘Idhā’’ti iminā vuccamānaṃ adhikaraṇaṃ tathāgatassa uppattiṭṭhānabhūtaṃ lokamevādhippetanti dasseti ‘‘desopadese nipāto’’ti iminā. Desassa upadisanaṃ desopadeso, tasmiṃ. Yadi sabbattha desopadese, athāyamattho na vattabbo avuttepi labbhamānattāti codanāyāha ‘‘svāya’’ntiādi. Sāmaññabhūtaṃ idhasaddaṃ gaṇhitvā ‘‘svāya’’nti vuttaṃ, na tu yathāvisesitabbaṃ. Tathā hi vakkhati ‘‘katthaci padapūraṇamattamevā’’ti (dī. ni. aṭṭha. 1.190). Lokaṃ upādāya vuccati lokasaddena samānādhikaraṇabhāvato. Idha loketi ca jātikkhettaṃ, tatthāpi ayaṃ cakkavāḷo adhippeto. Sāsanamupādāya vuccati ‘‘samaṇo’’ti saddantarasannidhānato. Ayañhi catukaṅguttarapāḷi. Tattha paṭhamo samaṇoti sotāpanno. Dutiyo samaṇoti sakadāgāmī. Vuttañhetaṃ tattheva –
“比丘们,什么是第一种沙门?在这里,比丘们,一位比丘因为断尽了三结,成为入流者。”以及“比丘们,什么是第二种沙门?在这里,比丘们,一位比丘因为断尽了三结,贪、嗔、痴变得淡薄,成为一来者。”等等。巴利
‘‘Katamo ca bhikkhave paṭhamo samaṇo? Idha bhikkhave bhikkhu tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno hotī’’ti, (a. ni. 4.241) ‘‘katamo ca bhikkhave dutiyo samaṇo? Idha bhikkhave bhikkhu tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmī hotī’’ti (a. ni. 4.241) ca ādi.
所谓“处”,是依据某个地方来说的,因为这个词和“站立者”紧挨在一起。巴利
Okāsanti kañci padesamupādāya vuccati ‘‘tiṭṭhamānassā’’ti saddantarasannidhānato.
“就在这里站着”是指:就站在这因陀娑罗窟里,以天人的身份存在的我。这是说以天人的状态,或者成为天人之后而存在。“我”这个字,是在表示不恭敬的语境中用的属格;后面那个“我”则是表示行为者的意思。这一段是从《帝释问经》里引出来的。巴利
Idheva tiṭṭhamānassāti imissaṃyeva indasālaguhāyaṃ patiṭṭhamānassa, devabhūtassa me satoti devabhāvena, devo hutvā vā bhūtassa samānassa. Meti anādarayoge sāmivacanaṃ. Puna meti kattutthe. Idañhi sakkapañhato udāhaṭaṃ.
这只是为了补足音节而已,因为既不能当作处所指示词,也无法让人了解别的含义。前面所说的“世间”,是就如来出生的地方而说的。先前在激励和承诺的场合用了称呼语,所以这里再次称呼“大王”。“应供”等词已经详细解释了,这就是句子的连接方式。因为从意义上详细展开,正是通过声音本身来进行的,所以两处都提到了声音。然而,由于“以其他八种理由,世尊是如来”等说法,在《优陀那注》等中,如来一词以其他方式被详细解释;而“应供”等词在《清净道论复注》中,论师也以其他方式作了详细解释。因此,按照他们所说的方式,也应了解这些词的含义。因为如来包含在众生类中,所以这里说“意指众生世间”。接着,为了说明他在哪一类众生中、在什么地方出生,便说“在众生世间出生时”等。不是在天界,也不是在梵天界——这里应当说的内容,后面会讲到。巴利
Padapūraṇamattameva okāsāpadisanassāpi asambhavena atthantarassa abodhanato. Pubbe vuttaṃ tathāgatassa uppattiṭṭhānabhūtameva sandhāya ‘‘loka’’nti vuttaṃ. Purimaṃ uyyojanapaṭiññākaraṇavisaye ālapananti puna ‘‘mahārājā’’ti ālapati. ‘‘Araha’’nti ādayo saddā vitthāritāti yojanā. Atthato hi vitthāraṇaṃ saddamukheneva hotīti ubhayattha saddaggahaṇaṃ kataṃ. Yasmā pana ‘‘aparehipi aṭṭhahi kāraṇehi bhagavā tathāgato’’tiādinā (udā. aṭṭha. 18; itivu. aṭṭha. 38) tathāgata-saddo udānaṭṭhakathādīsu, ‘‘araha’’nti ādayo ca visuddhimaggaṭīkāyaṃ (visuddhi. ṭī. 1.130) aparehipi pakārehi vitthāritā ācariyena, tasmā tesu vuttanayenapi tesamattho veditabbo. Tathāgatassa sattanikāyantogadhatāya ‘‘idha pana sattaloko adhippeto’’ti vatvā tatthāyaṃ yasmiṃ sattanikāye, yasmiñca okāse uppajjati, taṃ dassetuṃ ‘‘sattaloke uppajjamānopi cā’’tiādi vuttaṃ. Na devaloke, na brahmaloketi ettha yaṃ vattabbaṃ, taṃ parato āgamissati.
从那个城镇再往另一边,就是从那个城镇的外侧,也就是从它外面,这样说。从那里,是指从那棵大娑罗树。此侧中间,是指内部中央地带。这样划定,是指像以五种相标标结成的结界那样,由前面所说的五种相标所划定。二百五十由旬,就是二百五十由旬,即少五十由旬的三百由旬。这个中央地区形如鼓,不是正圆,也不是正方;在直线上有些地方是八十由旬,有些地方是一百由旬,但若按曲折的边界来测量,从周边总长来看则是九百由旬。因此说“在九百由旬中”。八十位大长老,是就多数而言说的,因为苏那帕兰塔的普那长老也包含在大弟子之中。苏那帕兰塔地区确实是边地。正如《中部义注》(Ma. Ni. Aṭṭha. 4.397)和《相应部义注》(Saṃ. Ni. Aṭṭha. 3.4.88-89)中所说:“在接受栴檀曼陀罗园时,世尊没有在那里让黎明升起。”具足精华,是指从家族财富自在等方面,以及从戒等精华方面来说是精华所在。婆罗门居士,是指诸如梵摩莲华髻等婆罗门,以及给孤独长者等居士。巴利
Tassāparenāti tassa nigamassa aparena, tato bahīti vuttaṃ hoti. Tatoti mahāsālato. Orato majjheti abbhantaraṃ majjhimapadeso. Evaṃ paricchinneti pañcanimittabaddhā sīmā viya pañcahi yathāvuttanimittehi paricchinne. Aḍḍhateyyayojanasateti paṇṇāsayojanehi ūnatiyojanasate. Ayañhi majjhimajanapado mudiṅgasaṇṭhāno, na samaparivaṭṭo, na ca samacaturasso, ujukena katthaci asītiyojano hoti, katthaci yojanasatiko, tathāpi cesa kuṭilaparicchedena miniyamāno pariyanta parikkhepato navayojanasatiko hoti. Tena vuttaṃ ‘‘navayojanasate’’ti. Asītimahātherāti yebhuyyavasena vuttaṃ sunāparantakassa puṇṇattherassāpi mahāsāvakesu pariyāpannattā. Sunāparantajanapado hi paccantavisayo. Tathā hi ‘‘candanamaṇḍalamāḷapaṭiggahaṇe bhagavā na tattha aruṇaṃ uṭṭhapetī’’ti majjhimāgama- (ma. ni. aṭṭha. 4.397) saṃyuttāgamaṭṭhakathāsu (saṃ. ni. aṭṭha. 3.4.88-89) vuttaṃ. Sārappattāti kulabhogissariyādivasena, sīlasārādivasena ca sārabhūtā. Brāhmaṇagahapatikātibrahmāyupokkharasātiādibrāhmaṇā ceva anāthapiṇḍikādigahapatikā ca.
这里“tattha”指中部地区,或者指“生起”这个说法本身。“Sujātā”是一位名叫善生的女子,她是耶舍长老的母亲,也是最初皈依的人。在这四种解释中,第一种是就显示最接近成佛的修行来说的。因为即使安住在较接近的修行阶段,也可以说“生起”,因为生起是必然的,更何况安住在修行的顶点呢。第二种是就显示从促成成佛的出家开始,那只是接近的修行。第三种是就显示从圆满成佛之法开始,朝向成佛的修行。因为大士们从最后一生受生开始,并没有所谓“积累菩提资粮”这回事,他们只是在那里等待成佛的时机而安住。第四种是就显示从开始修习成佛之法时起,于菩提的决定性。因为从获得菩提的决定性开始,智者就可以说“佛陀生起”,这是由于生起的必然性。然而,就像“诸河奔流”是依于流动作用无间断而用现在时,同样,依于朝向生起的修行作用无有间断,在四种解释中都称为“生起”,这也是依于作用后续的现在时表达。在语法论典中,说明了四种现在时的特征:巴利
Tatthāti majjhimapadese, tasmiṃyeva ‘‘uppajjatī’’ti vacane vā. Sujātāyāti evaṃnāmikāya paṭhamaṃ saraṇagamanikāya yasattheramātuyā. Catūsu panetesu vikappesu paṭhamo buddhabhāvāya āsannatarapaṭipattidassanavasena vutto. Āsannatarāya hi paṭipattiyā ṭhitopi ‘‘uppajjatī’’ti vuccati uppādassa ekantikattā, pageva paṭipattiyā matthake ṭhito. Dutiyo buddhabhāvāvahapabbajjato paṭṭhāya āsannamattapaṭipattidassanavasena, tatiyo buddhakaradhammapāripūrito paṭṭhāya buddhabhāvāya paṭipattidassanavasena. Na hi mahāsattānaṃ antimabhavūpapattito paṭṭhāya bodhisambhārasambharaṇaṃ nāma atthi buddhatthāya kālamāgamayamāneneva tattha patiṭṭhanato. Catuttho buddhabhāvakaradhammasamārambhato paṭṭhāya bodhiyā niyatabhāvadassanena. Bodhiyā hi niyatabhāvappattito pabhuti ‘‘buddho uppajjatī’’ti viññūhi vattuṃ sakkā uppādassa ekantikattā. Yathā pana ‘‘sandanti nadiyo’’ti sandanakiriyāya avicchedamupādāya vattamānappayogo , evaṃ uppādatthāya paṭipajjanakiriyāya avicchedamupādāya catūsupi vikappesu ‘‘uppajjati nāmā’’ti vuttaṃ, pavattāparatavattamānavacanañcetaṃ. Catubbidhañhi vattamānalakkhaṇaṃ saddasatthe pakāsitaṃ –
“ 恒常现行、邻近,现行已止,
未止,如是现行有四类。”巴利
‘‘Niccapavatti samīpo, pavattuparato tathā; Pavattāparato ceva, vattamāno catubbidho’’ti.
不过,诸佛并不像声闻弟子那样依次第生起神变智等功德,而是与阿拉汉道同时,一切知智等全部功德聚就已具足,因此,正因为他们一切所作皆已圆满,所以在阿拉汉果的刹那便说为“已生起”——这是《增支部义注》中所说的。因为如果一切所作尚未圆满,就不能仅凭那样说“已生起”。所谓“最初已生起的状态”,就是在四种分类中,最先说到的“如来于善生女……名为生起”,这指的是如来被称为已生起的存在状态。正是针对这一点而说“生起”,因为这里意指的,是安住于最接近成佛的修行阶段的如来。因为只有这个含义才是主要可称为“生起”的。因此说“如来……义”。巴利
Yasmā pana buddhānaṃ sāvakānaṃ viya na paṭipāṭiyā iddhividhañāṇādīni uppajjanti, saheva pana arahattamaggena sakalopi sabbaññutaññāṇādiguṇarāsi āgato nāma hoti, tasmā tesaṃ nipphattasabbakiccattā arahattaphalakkhaṇe uppanno nāmāti ekaṅguttaravaṇṇanāyaṃ (a. ni. aṭṭha. 1.1.170) vuttaṃ. Asati hi nipphattasabbakiccatte na tāvatā ‘‘uppanno’’ti vattumarahati. Sabbapaṭhamaṃ uppannabhāvanti catūsu vikappesu sabbapaṭhamaṃ ‘‘tathāgato sujātāya…pe… uppajjati nāmā’’ti vuttaṃ tathāgatassa uppannatāsaṅkhātaṃ atthibhāvaṃ. Tadeva sandhāya uppajjatīti vuttaṃ buddhabhāvāya āsannatarapaṭipattiyaṃ ṭhitasseva adhippetattā. Ayameva hi attho mukhyato uppajjatīti vattabbo. Tenāha ‘‘tathāgato…pe… attho’’ti.
这里,如果只说“已生起”,有人可能会按过去时来理解它的意思,为了排除这种理解,所以说了“是已生起”。就像在“已生起之法”等说法中那样,这里的“已生起”一词指的是现在时。难道不是已生起、也就是具足阿拉汉果的如来在完成示现和说法等吗?那么,为什么这里指的是以阿拉汉道为终点、正在生起的如来呢?因为从吃蜜乳粥直到阿拉汉道之间,他并没有完成那些作用。不应该这样看,因为当我们取用安住在更接近成佛的修行阶段、正在生起的人时,也就同时取用了被称为具足阿拉汉果的已生起者。因为取用了因,也就取用了果,果离不开因。因此,完成示现和说法等的、具足阿拉汉果的如来也应该被取用,应当知道这里说“生起”是需要这样理解的。正如《增支部义注》中,用正在生起、生起、已生起三个时态分析含义时说:“从在燃灯佛足下获得授记开始,直到不来果,叫正在生起;在阿拉汉道那一刹那,叫生起;在阿拉汉果那一刹那,叫已生起。”这是这里的阿阇梨护法长老的观点。然而,在《增支部义注》中解释“诸比丘,有一人正在生起、生起于世间”这段经文时说:“在这部经中,也是针对阿拉汉果的刹那而说‘生起’”,并且说“已生起”。因此,这里也显示是针对阿拉汉果的刹那而说“生起”,用的就是“最初已生起的状态”这个说法。所以他说“已生起就是这个意思”。而“最初已生起的状态”,意思是对一切应化众生来说,以阿拉汉果而言最先已生起的状态。并且,通过“是已生起”这个说法,显示以阿拉汉果刹那而言的过去时。而这一方式也正是《增支部复注》作者阿阇梨舍利弗长老所主张的。巴利
Ettha ca ‘‘uppanno’’ti vutte atītakālavasena koci atthaṃ gaṇheyyāti tannivattanatthaṃ ‘‘uppanno hotī’’ti vuttaṃ. ‘‘Uppannā dhammā’’tiādīsu (dha. sa. tikamātikā 17) viya hi idha uppannasaddo paccuppannakāliko. Nanu ca arahattaphalasamaṅgīsaṅkhāto uppannoyeva tathāgato pavedanadesanādīni sādheti, atha kasmā yathāvutto arahattamaggapariyosāno uppajjamānoyeva tathāgato adhippeto. Na hi so pavedanadesanādīni sādheti madhupāyāsabhojanato yāva arahattamaggo, tāva tesaṃ kiccānamasādhanatoti? Na hevaṃ daṭṭhabbaṃ, buddhabhāvāya āsannatarapaṭipattiyaṃ ṭhitassa uppajjamānassa gahaṇeneva arahattaphalasamaṅgīsaṅkhātassa uppannassāpi gahitattā. Kāraṇaggahaṇeneva hi phalampi gahitaṃ tadavinābhāvittā. Iti pavedanadesanādisādhakassa arahattaphalasamaṅginopi tathāgatassa gahetabbattā neyyatthamidaṃ ‘‘uppajjatī’’ti vacanaṃ daṭṭhabbanti. Tathā hi aṅguttaraṭṭhakathāyaṃ (a. ni. aṭṭha. 1.1.170) uppajjamāno, uppajjati, uppannoti tīhi kālehi atthavibhajane ‘‘dīpaṅkarapādamūle laddhabyākaraṇato yāva anāgāmiphalā uppajjamāno nāma, arahattamaggakkhaṇe pana uppajjati nāma, arahattaphalakkhaṇe uppanno nāmā’’ti vuttaṃ. Ayamettha ācariyadhammapālattherassa mati. Yasmā pana ekaṅguttaraṭṭhakathāyaṃ ‘‘ekapuggalo bhikkhave loke uppajjamāno uppajjatī’’ti (a. ni. 1.170) suttapadavaṇṇanāyaṃ ‘‘imasmimpi sutte arahattaphalakkhaṇaṃyeva sandhāya uppajjatī’’ti vuttaṃ, ‘‘uppanno hotīti ayañhettha attho’’ti (a. ni. aṭṭha. 1.1.170) āgataṃ, tasmā idhāpi arahattaphalakkhaṇameva sandhāya uppajjatīti vuttanti dasseti ‘‘sabbapaṭhamaṃ uppannabhāvaṃ sandhāyā’’ti iminā. Tenāha ‘‘uppanno hotīti ayañhettha attho’’ti. Sabbapaṭhamaṃ uppannabhāvanti ca sabbaveneyyānaṃ paṭhamataraṃ arahattaphalavasena uppannabhāvanti attho. ‘‘Uppanno hotī’’ti ca iminā arahattaphalakkhaṇavasena atītakālaṃ dassetīti. Ayameva ca nayo aṅguttaraṭīkākārena ācariyasāriputtattherena adhippetoti.
所谓“世尊”,就是指那位如来——以“应供”等名号被称扬功德的——他就是世尊。现在要用“此”这个字来指出接下来要说的内容,因为“此”字能指向所说的含义。这里说的是:并不是只针对眼前大众而说“此世间”,而是针对接下来以“含天神的”等说法将要讲到的、毫无遗漏地涵盖一切的世间而说的。“与诸天神一起,所以叫含天神的”等等,这是按照词句本身做的字源解释;但按词序来说,则应当说“含天神的”等等,这些是依其功德来了知外在含义的复合词。在这里,通过分析组成部分来理解整体,就是复合词的含义;因为通过对世间各部分的分解,就能随宜把握世间的整体。当与表示集合的“俱”字结合时,正是这个复合词被理解。“与诸天神”是指与五类欲界天,或者与无色界天。“与梵天”是指与色界、无色界的梵天,或者仅指与色界梵天,就像“多作者”等词那样成立其义。“所生”是指依各自的业与烦恼而如此出生。巴利
So bhagavāti yo so tathāgato ‘‘araha’’ntiādinā pakittitaguṇo, so bhagavā. Idāni vattabbaṃ imasaddena nidasseti vuccamānatthassa parāmasanato. Idaṃ vuttaṃ hoti – nayidaṃ mahājanassa sammukhamattaṃ sandhāya ‘‘imaṃ loka’’nti vuttaṃ, atha kho ‘‘sadevaka’’ntiādinā vakkhamānaṃ anavasesapariyādānaṃ sandhāyāti. ‘‘Saha devehi sadevaka’’ntiādinā yathāvākyaṃ padanibbacanaṃ vuttaṃ, yathāpadaṃ pana ‘‘sadevako’’tiādinā vattabbaṃ, ime ca tagguṇasaṃviññāṇabāhiratthasamāsā. Ettha hi avayavena viggaho, samudāyo samāsattho hoti lokāvayavena kataviggahena lokasamudāyassa yathārahaṃ labbhamānattā. Samavāyajotakasahasaddayoge hi ayameva samāso viññāyati. Devehīti ca pañcakāmāvacaradevehi, arūpāvacaradevehi vā. Brahmunāti rūpāvacarārūpāvacarabrahmunā, rūpāvacarabrahmunā eva vā, bahukattukādīnamiva nesaṃ siddhi. Pajātattāti yathāsakaṃ kammakilesehi pakārena nibbattakattā.
像这样,先从词义上说明含义之后,为了再从应说的含义上加以说明,就说了“于此”等话。用“五欲界天”这一说法,是依据剩余的方式,因为其余的天已经被别的词分别收摄了。用“第六欲界天”这一说法,是依据邻近的方式。因为魔就生在那里,也是那里的居民。又因为这个魔就像叛逆的王子一样,由于住在那里而广为人知,所以即使还有他化自在天王等其他存在,也是以其中更为人所知的来特别区分而说的,这个道理在《中部义注》里已经明确说明了。而在这里,通过提到“魔”,也收摄了与魔相关的诸天神,因为连同空间世间和有情世间一起收摄了。这样一来,他化自在天的有情世间就毫无遗漏地全部收摄了。提到梵众天等梵天,也是依据邻近的方式。所谓收摄敌对者、怨敌的沙门婆罗门,就是说敌对者本身就是怨敌,他们本身就是沙门婆罗门,这样来收摄,因此说的是收摄外道的沙门婆罗门,而这只是一个例子,因为通过这个也收摄了那些并非敌对、并非怨敌的沙门婆罗门。而所谓收摄“已寂灭恶、已除遣恶的沙门婆罗门”,应当知道这是收摄教内的沙门婆罗门。诚然,仅仅依靠“包括天”等限定语的力量,“世间”一词也能被理解为有情世间,因为它们在集合义上具有相同的关联范围;但是为了显示在“有毛、有翼”等说法中,依据存在的意义,这个复合词也可以用于不具相同关联范围的情况,因此有不确定的过失,为了以没有不确定的方式让人理解其含义,就使用了“生类”一词,于是说“以生类一词收摄有情世间”,这并不是因为“世间”一词没有收摄有情世间。因此说“以三个词连同空间世间一起收摄了有情世间”。由于“包括天”等说法收摄了化生天,由于“包括沙门婆罗门”的说法收摄了清净天,所以说“包括天……包括人”。其中,世俗意义上的天就是国王们。所谓收摄其余的人,就是收摄除世俗天、沙门婆罗门之外剩下的人。所谓“于此”,就是在这些词句中。所谓“以三个词”,就是“包括天、包括魔、包括梵天”这三个词。所谓“以两个词”,就是“包括沙门婆罗门”和“包括天、人”这两个词。在复合词的含义中,有情世间也按照前面所说的方式被收摄了,所以说“连同空间世间一起收摄了有情世间”。巴利
Evaṃ vacanatthato atthaṃ dassetvā vacanīyatthato dassetuṃ ‘‘tatthā’’tiādi vuttaṃ. Pañcakāmāvacaradevaggahaṇaṃ pārisesañāyena itaresaṃ padantarehi visuṃ gahitattā. Chaṭṭhakāmāvacaradevaggahaṇaṃ paccāsattiñāyena. Tattha hi māro jāto, tannivāsī ca. Yasmā cesa dāmarikarājaputto viya tattha vasitattā pākaṭo, tasmā santesupi aññesu vasavattimahārājādīsu pākaṭatarena teneva visesetvā vuttoti, ayañca nayo majjhimāgamaṭṭhakathāyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 2.290) pakāsitova. Māraggahaṇena cettha taṃsambandhino devāpi gahitā okāsalokena saddhiṃ sattalokassa gahaṇato. Evañhi vasavattisattalokassa anavasesapariyādānaṃ hoti. Brahmakāyikādibrahmaggahaṇampi paccāsattiñāyena. Paccatthikapaccāmittasamaṇabrāhmaṇaggahaṇanti paccatthikā eva paccāmittā, teyeva samaṇabrāhmaṇā, tesaṃ gahaṇaṃ tathā, tena bāhirakasamaṇabrāhmaṇaggahaṇaṃ vuttaṃ, nidassanamattañcetaṃ apaccatthikapaccāmittānampi tesaṃ iminā gahaṇato. Samitapāpabāhitapāpasamaṇabrāhmaṇaggahaṇanti pana sāsanikasamaṇabrāhmaṇānaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ. Kāmaṃ ‘‘sadevaka’’ntiādivisesanānaṃ vaseneva sattavisayopi lokasaddo viññāyati samavāyatthavasena tulyayogavisayattā tesaṃ, ‘‘salomako sapakkhako’’tiādīsu pana vijjamānatthavasena atulyayogavisayepi ayaṃ samāso labbhatīti byabhicāradassanato abyabhicārenatthañāpakaṃ pajāgahaṇanti āha ‘‘pajāvacanena sattalokaggahaṇa’’nti, na pana lokasaddena sattalokassa aggahitattā evaṃ vuttaṃ. Tenāha ‘‘tīhi padehi okāsalokena saddhiṃ sattaloko’’ti. Sadevakādivacanena upapattidevānaṃ, sassamaṇabrāhmaṇīvacanena visuddhidevānañca gahitattā vuttaṃ ‘‘sadeva…pe… manussaggahaṇa’’nti. Tattha sammutidevā rājāno . Avasesamanussaggahaṇanti sammutidevehi, samaṇabrāhmaṇehi ca avasiṭṭhamanussānaṃ gahaṇaṃ. Etthāti etesu padesu. Tīhi padehīti sadevakasamārakasabrahmakapadehi. Dvīhīti sassamaṇabrāhmaṇīsadevamanussapadehi. Samāsapadatthesu sattalokassapi vuttanayena gahitattā ‘‘okāsalokena saddhiṃ sattaloko’’ti vuttaṃ.
“另一理趣”等语句,又说明了另一层应当说的意思。无色界的有情以自身的无动摇安住而安住时,也应当得到“因闪耀而名为天”这一词源解释,所以说“以取‘包括天’,摄取了无色界世间”。正因为这样,世尊在《梵网经》等经典中说“与生于空无边处天的天众共住”等,意思就是无色界所摄的空间世间和有情世间都被取到了。同样,六欲界天世间、有色梵天世间在这里也被取到。因为六欲界天世间特别随顺魔的势力而运转,所以说“以取‘包括魔’,摄取了六欲界天世间”。因为那里正是那个魔像奴隶一样施展势力、运转活动的地方。有色梵天世间被取到,是按剩余之理,因为无色梵天世间已经被单独取到了。“依四众”,就是在刹帝利、婆罗门、居士、沙门,以及四大王天、三十三天、魔、梵天这八众之中,只依刹帝利等四众来说,因为其余众已经由“包括天”等语取到了。那么,这里怎么依四众取到了人世间呢?以“包括沙门、婆罗门”这句话,取到了沙门众和婆罗门众;以“包括天人”这句话,取到了刹帝利众和居士众。而“生类”这个词,说的就是这四众。因为这里“生类”的意思,就是四众所摄的生类。巴利
‘‘Aparo nayo’’tiādinā aparampi vacanīyatthamāha. Arūpinopi sattā attano āneñjavihārena viharanto ‘‘dibbantīti devā’’ti idaṃ nibbacanaṃ laddhumarahantīti āha ‘‘sadevakaggahaṇena arūpāvacaraloko gahito’’ti. Tenevāha bhagavā brahmajālādīsu ‘‘ākāsānañcāyatanūpagānaṃ devānaṃ sahabyata’’ntiādi, (a. ni. 3.197) arūpāvacarabhūto okāsaloko, sattaloko ca gahitoti attho. Evaṃ chakāmāvacaradevaloko, rūpī brahmalokoti etthāpi. Chakāmāvacaradevalokassa savisesaṃ māravase pavattanato vuttaṃ ‘‘samārakaggahaṇena chakāmāvacaradevaloko’’ti. So hi tassa dāmarikassa viya vasapavattanokāso. Rūpī brahmaloko gahito pārisesañāyena arūpībrahmalokassa visuṃ gahitattā. Catuparisavasenāti khattiyabrāhmaṇagahapatisamaṇacātumahārājikatāvatiṃsamārabrahmasaṅkhātāsu aṭṭhasu parisāsu khattiyādicatuparisavaseneva tadaññāsaṃ sadevakādiggahaṇena gahitattā. Kathaṃ panettha catuparisavasena manussaloko gahitoti? ‘‘Sassamaṇabrāhmaṇi’’nti iminā samaṇaparisā, brāhmaṇaparisā ca gahitā, ‘‘sadevamanussa’’nti iminā khattiyaparisā, gahapatiparisā cāti. ‘‘Paja’’nti iminā pana imāyeva catasso parisā vuttā. Catuparisasaṅkhātaṃ pajanti hi idha attho.
这里换一种方式来说明应当如何理解,所以说“或者与共许的天众一起的人世间”。那么,这是怎么被包含进来的呢?通过“包括沙门婆罗门”这句话,包含了沙门和婆罗门;通过“包括天和人”这句话,包含了被称为共许天众的刹帝利,以及被称为居士、首陀罗的其余人。由于除了这些人之外没有其他人类众生了,所以用“生类”这个词,就是指这些以四种方式存在的人类众生。因为这里的“生类”意思就是按四种家族类别划分的众生。这样一来,在两种分类方式中,由于通过取“生类”已经按四众等方式包含了人类,现在为了把其余众生也一起包含进来而加以说明,所以说了“或者一切其余众生世间”。在这里也应当理解为:与按四众方式取的人世间一起,取了一切其余众生世间;或者与共许天众一起,取了一切其余众生世间。所谓“一切其余众生世间”,就是龙、金翅鸟等。这段话的意思是:与四众在一起的一切其余首陀罗、龙、金翅鸟、地狱等众生世间,或者与四种家族类别的人类在一起的一切其余龙、金翅鸟、地狱等众生世间,都被包含了。巴利
Aññathā gahetabbamāha ‘‘sammutidevehi vā saha manussaloko’’ti. Kathaṃ pana gahitoti? ‘‘Sassamaṇabrāhmaṇi’’nti iminā samaṇabrāhmaṇā gahitā, ‘‘sadevamanussa’’nti iminā sammutidevasaṅkhātā khattiyā, gahapatisuddasaṅkhātā ca avasesamanussāti. Ito pana aññesaṃ manussasattānamabhāvato ‘‘paja’’nti iminā eteyeva catūhi pakārehi ṭhitā manussasattā vuttā. Catukulappabhedaṃ pajanti hi idha attho. Evaṃ vikappadvayepi pajāgahaṇena catuparisādivasena manussānaññeva gahitattā idāni avasesasattepi saṅgahetvā dassetuṃ ‘‘avasesasabbasattaloko vā’’ti vuttaṃ. Etthāpi catuparisavasena gahitena manussalokena saha avasesasabbasattaloko gahito, sammutidevehi vā saha avasesasabbasattalokoti yojetabbaṃ. Nāgagaruḷādivasena ca avasesasabbasattaloko. Idaṃ vuttaṃ hoti – catuparisasahito avasesasuddanāgasupaṇṇanerayikādisattaloko, catukulappabhedamanussasahito vā avasesanāgasupaṇṇanerayikādisattaloko gahitoti.
到这里,已经按部分把握了世间并显示了句义连接;现在,为了按种种差别、不按部分来把握世间并显示句义连接,所以说“再者,于此……”等。其中,“以最胜的界定”,就是从最殊胜的趣向作界定;意思是“依对此的了知而说”。因为依第一种方式,在五趣中,属于天趣的众生由于具足五种欲乐功德、长寿等差别,所以是最殊胜的。依第二种方式,无色界众生因为已经远远断除了烦恼之苦,具足寂静、殊妙、不动安住的禅住,寿命极其长久等差别,所以极为最胜。然而,诸位阿阇梨是就第二种方式而说的。这样,仅凭第一句,就已经从主要方面成立了佛陀亲证一切世间;为了显示其余语句是基于这一特殊理由而说,所以接着说了“所以,那些……”等。“所以”是与第一句之后的语句相连。如果只说“六欲天自在者”,可能有人会怀疑帝释等也对他有统治权;为了断除这种怀疑,所以说“他化自在”。由此显示:通过那种强制性的行为使他人随顺自己的意志,才是他的统治权。因为即使在第六天中,除了他化自在天王以外,其他人也不是主宰,只有他才是那里的主宰。因此,世尊在《增支部》的《八集·施功德经》中详细说:“诸比丘,在那里,他化自在天子多作布施所成的福业事……他胜过他化自在诸天神十个方面。”在《中部注》中也说:“在那里,他化自在天王治理王国;而魔罗则在一个地方,对自己的眷属行使支配权,就像住在王国边境的野蛮小王子一样。”说“梵天神有大威力”等,是就一万个世界中的大梵天神而说的。“以最胜的界定”,就是前面已经说过的。“以一指”等,是通过一部分来显示大威力。“无上”是最胜、九种出世间法。“众多”是许多,或者说是各自分开存在的。“最胜处”是最殊胜趣向的处所。“次第”是依存在而随顺他人意乐的“与天……”等词的次第;或者,依存在而相续的次第就是“次第”,意思是义理和词句相续的顺序。这个读法也正是这样,因为在《善见律注》中已经见到,而且阿阇梨舍利弗长老也这样解释过。也见到“显示的次第”这种读法,但那在那些文本中没有见到,所以不好。巴利
Ettāvatā bhāgaso lokaṃ gahetvā yojanaṃ dassetvā idāni tena tena visesena abhāgaso lokaṃ gahetvā yojanaṃ dassetuṃ ‘‘apicetthā’’tiādi vuttaṃ. Tattha ukkaṭṭhaparicchedatoti ukkaṃsagatiparicchedato, tabbijānanenāti vuttaṃ hoti. Paṭhamanayena hi pañcasu gatīsu devagatipariyāpannāva pañcakāmaguṇasamaṅgitāya, dīghāyukatāyāti evamādīhi visesehi seṭṭhā. Dutiyanayena pana arūpino dūrasamugghāṭitakilesadukkhatāya, santapaṇītaāneñjavihārasamaṅgitāya, ativiya dīghāyukatāyāti evamādīhi visesehi ativiya ukkaṭṭhā. Ācariyehi pana dutiyanayameva sandhāya vuttaṃ. Evaṃ paṭhamapadeneva padhānanayena sabbalokassa sacchikatabhāve siddhepi iminā kāraṇavisesena sesapadāni vuttānīti dasseti ‘‘tato yesa’’ntiādinā. Tatoti paṭhamapadato paraṃ āhāti sambandho. ‘‘Chakāmāvacarissaro’’ tiyeva vutte sakkādīnampi tassa ādhipaccaṃ siyāti āsaṅkānivattanatthaṃ ‘‘vasavattī’’ti vuttaṃ, tena sāhasikakaraṇena vasavattāpanameva tassādhipaccanti dasseti. So hi chaṭṭhadevalokepi anissaro tattha vasavattidevarājasseva issarattā. Tenāha bhagavā aṅguttarāgamavare aṭṭhanipāte dānānisaṃsasutte ‘‘tatra bhikkhave vasavattī devaputto dānamayaṃ puññakiriyavatthuṃ atirekaṃ karitvā…pe… paranimmitavasavattī deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhātī’’ti (a. ni. 8.36) vitthāro. Majjhimāgamaṭṭhakathāyampi vuttaṃ ‘‘tatra hi vasavattirājā rajjaṃ kāreti, māro pana ekasmiṃ padese attano parisāya issariyaṃ pavattento rajjapaccante dāmarikarājaputto viya vasatī’’ti (ma. ni. 1.60) ‘‘brahmā mahānubhāvo’’tiādi dasasahassiyaṃ mahābrahmuno vasena vadati. ‘‘Ukkaṭṭhaparicchedato’’ti hi heṭṭhā vuttameva. ‘‘Ekaṅguliyā’’tiādi ekadesena mahānubhāvatādassanaṃ. Anuttaranti seṭṭhaṃ navalokuttaraṃ. Puthūti bahukā, visuṃ bhūtā vā. Ukkaṭṭhaṭṭhānānanti ukkaṃsagatikānaṃ. Bhāvānukkamoti bhāvavasena paresamajjhāsayānurūpaṃ ‘‘sadevaka’’ntiādipadānaṃ anukkamo, bhāvavasena anusandhikkamo vā bhāvānukkamo, atthānañceva padānañca anusandhānapaṭipāṭīti attho, ayameva vā pāṭho tathāyeva samantapāsādikāyaṃ (pārā. aṭṭha. verañjakaṇḍavaṇṇanā 1) diṭṭhattā, ācariyasāriputtattherena (sārattha. ṭī. 1.verañjakaṇḍavaṇṇanā) ca vaṇṇitattā. ‘‘Vibhāvanānukkamo’’tipi pāṭho dissati, so pana tesu adiṭṭhattā na sundaro.
现在,为了说明古代论师们注解的方式,所以说了“然而,古代论师们说……”等话。其中,因为用另一个词已经涵盖了整个无余的众生世间,所以在“一切处”这里说的“剩余的世间”,就是指无余的、彻底的涵盖。因此说“往生三有的众生”,意思是:往生到名为三界的三有中的众生。所谓“以三种方式”,就是指与天、魔、梵天共俱这三种方式。所谓“在三处”,就是指“与天……”等三处。“纳入”就是按意义收摄进去。为了表明正是那些往生三有的众生被纳入“与沙门婆罗门”“与天与人”这两个词句中,所以又说了一个“复次”。所谓“以种种方式”,就是通过与天共俱等等方式,以及与沙门婆罗门共俱等等方式,以这样那样的方式。说了“往生三有的众生”之后,又说“正是三界”,这是在显示:众生世间连同器世间一起被涵盖了。正是三界被彻底涵盖——这就是“然而,古代论师们说”这句话的连接方式。巴利
Idāni porāṇakānaṃ saṃvaṇṇanānayaṃ dassetuṃ ‘‘porāṇā panāhū’’tiādi vuttaṃ. Tattha aññapadena niravasesasattalokassa gahitattā sabbattha avasesalokanti anavasesapariyādānaṃ vuttaṃ. Tenāha ‘‘tibhavūpage satte’’ti, tedhātukasaṅkhāte tayo bhave upagatasatteti attho. Tīhākārehīti devamārabrahmasahitatāsaṅkhātehi tīhi ākārehi. Tīsu padesūti ‘‘sadevaka’’ntiādīsu tīsu padesu. Pakkhipitvāti atthavasena saṅgahetvā. Teyeva tibhavūpage satte ‘‘sassamaṇabrāhmaṇiṃ, sadevamanussa’’nti padadvaye pakkhipatīti ñāpetuṃ ‘‘punā’’ti vuttaṃ. Tena tenākārenāti sadevakattādinā, sassamaṇabrāhmaṇībhāvādinā ca tena tena pakārena. ‘‘Tibhavūpage satte’’ti vatvā ‘‘tedhātukamevā’’ti vadantā okāsalokena saddhiṃ sattaloko gahitoti dassenti. Tedhātukameva pariyādinnanti porāṇā panāhūti yojanā.
“自己”就是指自身。通过排除其他可能,或者通过决定性的包含,来说明它的遮止,即“成为不可被引导者”,意思是:成为不能被他人令知者。“证知”:这里省略了ya这个音节,就像“如理作意”中所说的“证知已”一样。“殊胜”这个词,不只是显示单纯的修饰,而是通过修饰的方式同时也显示了工具,这从“以殊胜之智”这句话可以看出来。“遮止比量等”:这里的“等”字,把譬喻量、义准量、声量、内住、结合、分离、伴随等等都包含进来了,因为它们仅仅依靠微小的理由就能说明,所以归为一类量。因为诸佛世尊在一切处都具有无碍的智慧行持,所以对一切法都是现量亲证。“使觉悟”就是令知晓,这是从字面上说的。“令开显”是从意图上说的。如此,在一切处都应该这样辨析。巴利
Sāmanti attanā. Aññatthāpohanena, antogadhāvadhāraṇena vā tappaṭisedhanamāha ‘‘aparaneyyo hutvā’’ti, aparehi anabhijānāpetabbo hutvāti attho. Abhiññāti ya-kāralopaniddeso yathā ‘‘paṭisaṅkhā yoniso’’ti (ma. ni. 1.23, 422; 2.24; 3.75; saṃ. ni. 4.120; a. ni. 6.58; mahāni. 206) vuttaṃ ‘‘abhiññāyā’’ti. Abhisaddena na visesanamattaṃ jotitaṃ, atha kho visesanamukhena karaṇampīti dasseti ‘‘adhikena ñāṇenā’’ti iminā. Anumānādipaṭikkhepoti ettha ādisaddena upamānaatthāpattisaddantarasannidhānasampayogavippayogasahacaraṇādinā kāraṇalesamattena pavedanaṃ saṅgaṇhāti ekappamāṇattā. Sabbattha appaṭihatañāṇacāratāya hi sabbadhammapaccakkhā buddhā bhagavanto. Bodheti viññāpetīti saddato atthavacanaṃ. Pakāsetīti adhippāyato. Evaṃ sabbattha vivecitabbo.
“无上的远离之乐”,指的是果等至的快乐。“舍弃之后”这句话用了pi这个词,是因为考虑到世尊有时也会在果等至的间隙中开示。因为世尊在开示法的时候,当众人在那个刹那喝彩,或者按照所听到的法义进行省察,世尊也会以先前的决意连结那个刹那的时间,然后按照所限定的时间从等至出定,再从先前所站之处开始开示法。这就是义注中所说的意思。开示少或多,是指对利根者开示少,对中根者和应受教者开示多。如何开示呢?他说“从开头起”等。法的善妙性在于能导引,而能导引又完全在于无过失,所以说“唯作无过失”。对于开示,以教法为开示者,以命令等方式的充分开示、令觉悟就是开示,因此教法被称为开示。虽然从胜义上说,离开了部分并没有所谓的整体,但对于那些以整体形式被观察的部分,如偈颂等名称,将其视为与彼不同,赋予世俗的用法而显示,所以说“有开示的开端、中间、结尾”。对于教说,是指实践法。对于应受教诫的人,根据其过失等,以应受教诫的方式教诫,以彼分律仪等方式调伏,因此实践法被称为“教说”。有教说的开端、中间、结尾,这是关联。在四句偈等中,这里的pi一词表示肯定,以此肯定即使如此少也有开端、中间、结尾的善妙性,更何况多呢。这里的句是偈颂的四分之一,也称为“pāda”,以此也显示了三句、六句等中按各自情况的分法。这样显示了经的部分的三种善妙性后,为了显示整个经,说了“一关联的”等。其中,不太多的分法,按照关联,针对一关联的,说“一关联的”。在另一个中,以同样的法分,可以获得开端、中间、结尾,所以说“多关联的”等。序分,是指阿难长老所安立的、以显示时、地、人、众等为特征的序分文。此即所说,是总结,只是标示,因为“如是所说,依此而说”的总结也应被采纳。因为由结集者所安立的序分和总结,也随顺大师的开示,应知包含在其中。最后的关联,是指一切最后的关联。巴利
Anuttaraṃ vivekasukhanti phalasamāpattisukhaṃ. Hitvāpīti pi-saddaggahaṇaṃ phalasamāpattiyā antarā ṭhitikāpi kadāci bhagavato desanā hotīti katvā kataṃ. Bhagavā hi dhammaṃ desento yasmiṃ khaṇe parisā sādhukāraṃ vā deti, yathāsutaṃ vā dhammaṃ paccavekkhati, taṃ khaṇampi pubbābhogena paricchinditvā phalasamāpattiṃ samāpajjati, yathāparicchedañca samāpattito vuṭṭhāya pubbe ṭhitaṭṭhānato paṭṭhāya dhammaṃ desetīti aṭṭhakathāsu (ma. ni. aṭṭha. 2.387) vuttovāyamattho. Appaṃ vā bahuṃ vā desentoti ugghaṭitaññussa vasena appaṃ vā vipañcitaññussa, neyyassa ca vasena bahuṃ vā desento. Kathaṃ desetīti āha ‘‘ādimhipī’’tiādi. Dhammassa kalyāṇatā niyyānikatāya, niyyānikatā ca sabbaso anavajjabhāvenevāti vuttaṃ ‘‘anavajjameva katvā’’ti. Desanāyāti pariyattidhammassa desakāyattena hi āṇādividhinā atisajjanaṃ pabodhanaṃ desanāti pariyattidhammo vuccati. Kiñcāpi avayavavinimutto samudāyo nāma paramatthato koci natthi, yesu pana avayavesu samudāyarūpena avekkhitesu gāthādisamaññā, taṃ tato bhinnaṃ viya katvā saṃsāmivohāramāropetvā dassento ‘‘atthi desanāya ādimajjhapariyosāna’’nti āha. Sāsanassāti paṭipattidhammassa. Sāsitabbapuggalagatena hi yathāparādhādinā sāsitabbabhāvena anusāsanaṃ, tadaṅgavinayādivasena vinayananti katvā paṭipattidhammo ‘‘sāsana’’nti vuccati. Atthi sāsanassa ādimajjhapariyosānanti sambandho. Catuppadikāyapīti ettha pi-saddo sambhāvane, tena evaṃ appakatarāyapi ādimajjhapariyosānesu kalyāṇatā, pageva bahutarāyāti sambhāveti. Padañcettha gāthāya catutthaṃso, yaṃ ‘‘pādo’’tipi vuccati, eteneva tipādikachapādikāsupi yathāsambhavaṃ vibhāgaṃ dasseti. Evaṃ suttāvayave kalyāṇattayaṃ dassetvā sakalepi sutte dassetuṃ ‘‘ekānusandhikassā’’tiādi vuttaṃ. Tattha nātibahuvibhāgaṃ yathānusandhinā ekānusandhikaṃ sandhāya ‘‘ekānusandhikassā’’ti āha. Itarasmiṃ pana teneva dhammavibhāgena ādimajjhapariyosānā labbhantīti ‘‘anekānusandhikassā’’tiādi vuttaṃ. Nidānanti ānandattherena ṭhapitaṃ kāladesadesakaparisādiapadisanalakkhaṇaṃ nidānaganthaṃ. Idamavocāti nigamanaṃ upalakkhaṇameva ‘‘iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vutta’’nti nigamanassapi gahetabbato. Saṅgītikārakehi ṭhapitānipi hi nidānanigamanāni satthu desanāya anuvidhānato tadantogadhānevāti veditabbaṃ. Ante anusandhīti sabbapacchimo anusandhi.
通过“戒、定、观慧”等语,说明了这里教法的修行法性质。而在律藏注释中,因为说为“教法”,所以——巴利
‘‘Sīlasamādhivipassanā’’tiādinā sāsanassa idha paṭipattidhammataṃ vibhāveti. Vinayaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘sāsanadhammo’’ti vuttattā –
“ 不造作一切恶行,圆满成就善法;
净化自己的心,这就是诸佛的教法。”巴利
‘‘Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā; Sacittapariyodapanaṃ, etaṃ buddhāna sāsana’’nti. (dī. ni. 2.90; dha. pa. 183; netti. 30, 50, 116, 124);
像这样被宣说的导师教法,能阐明它的教理之法,是依戒等义而说为三种善的展现。但在这里,指的只是行道本身。因此将说“这里所指的是说法的初、中、后”。戒、定、观被称为初,因为它们是教法成就——即殊胜人法——的根本。“诸善法”指无过失的法。“见”指观,但这里因为不相离,也包含了定。这是《大品相应·跋希亚经》中的句子。虽然经中因圣道远离二边而说它是中道,但依中道性的共通,正行的加行与成就的中道性也能成立,所以说“诸比丘,有如来所现等觉的中道——这样所说的圣道名为中”,意思是:由戒定观所摄的加行,以及由果涅槃所摄的成就,圣道处于它们的中间,因此圣道名为中。依有余涅槃界,果称为后;依无余涅槃界,则涅槃为后。因为教法的究竟就是涅槃界,道的成就依于果,以及为了证得涅槃,此后更无所作,所以这样说。现在为了用圣教证成这两者都是教法的究竟,而说“为此义此”等。“以此果为义者”,就是“为此义”。“婆罗门”是世尊对宾伽罗科奢婆罗门的称呼。这是中部根本五十经《小树心譬喻经》中的句子。“以此果为心髓者”,就是“此为心髓”,有连音变化。同样,“此为究竟”。“入于涅槃”指以涅槃为归宿。“具寿毗舍佉”,是长老尼法乐对居士毗舍佉的称呼。这正是《小韦达喇经》中紧接在“连义带文”等词之后的文句,因此才说“这里所指的是说法的初、中、后”。巴利
Evaṃ vuttassa satthusāsanassa pakāsako pariyattidhammo eva sīlādiatthavasena kalyāṇattayavibhāvane vutto. Idha pana paṭipattiyeva. Tena vakkhati ‘‘idha desanāya ādimajjhapariyosānaṃ adhippeta’’nti. Sīlasamādhivipassanā ādi nāma sāsanasampattibhūtānaṃ uttarimanussadhammānaṃ mūlabhāvato. Kusalānaṃ dhammānanti anavajjadhammānaṃ. Diṭṭhīti vipassanā, avinābhāvato panettha samādhiggahaṇaṃ. Mahāvaggasaṃyutte bāhiyasuttapadamidaṃ (saṃ. ni. 5.381). Kāmaṃ sutte ariyamaggassa antadvayavigamena tesaṃ majjhimapaṭipadābhāvo vutto, majjhimabhāvasāmaññato pana sammāpaṭipattiyā ārambhanipphattīnaṃ majjhimabhāvassāpi sādhakabhāve yuttanti āha ‘‘atthi bhikkhave, majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhāti evaṃ vutto ariyamaggo majjhaṃ nāmā’’ti, sīlasamādhivipassanāsaṅkhātānaṃ ārambhānaṃ, phalanibbānasaṅkhātānañca nipphattīnaṃ vemajjhabhāvato ariyamaggo majjhaṃ nāmāti adhippāyo. Saupādisesanibbānadhātuvasena phalaṃ pariyosānaṃ nāma, anupādisesanibbānadhātuvasena pana nibbānaṃ. Sāsanapariyosānā hi nibbānadhātu. Maggassa nipphatti phalavasena, nibbānasacchikiriyāya ca hoti tato paraṃ kattabbābhāvatoti vā evaṃ vuttaṃ. Idāni tesaṃ dvinnampi sāsanassa pariyosānataṃ āgamena sādhetuṃ ‘‘etadatthaṃ ida’’ntiādimāha. Etadeva phalaṃ attho yassāti etadatthaṃ. Brāhmaṇāti piṅgalakocchabrāhmaṇaṃ bhagavā ālapati. Idañhi majjhimāgame mūlapaṇṇāsake cūḷasāropamasutta (ma. ni. 1.312 ādayo) padaṃ. Etadeva phalaṃ sāraṃ yassāti etaṃsāraṃ niggahitāgamena. Tathā etaṃpariyosānaṃ. Nibbānogadhanti nibbānantogadhaṃ. Āvuso visākhāti dhammadinnāya theriyā visākhagahapatimālapanaṃ. Idañhi cūḷavedallasutte (ma. ni. 1.460 ādayo) ‘‘sātthaṃ sabyañjana’’ntiādisaddantarasannidhānato ‘‘idha desanāya ādimajjhapariyosānaṃ adhippeta’’nti vuttaṃ.
像这样,按照文句相续的方式显示了说法的三种善的区分之后,又按照其中的义理来显示,于是说“世尊确实……”等话。因为即使从义理上说,他也用“确实”这个词来成立所想要表达的含义。同样,通过成立的方式,也按照义理显示了三种善的区分。为了显示这个义理,也就是说:在每一种义理中,按照一定规则组织起来的文句,以偈颂和经典的方式确定下来的,就是教法本身,在这里被称为“说法”;而它的意义,特别是戒等,所以说“初为戒”等。这是特别之说。然而从一般上说,通过举戒,带资粮之戒也被包含;同样,通过举道,带资粮之道也被包含。这样,以三种义理的方式,无余地摄尽了教法之义而住。否则,三种善的区分就会不是一切共有的了。在这里,由于教法以戒为根本,所以以戒说初善;由于教法圆满处于中间,所以以道说中善;由于证得涅槃之后更无所作,所以以涅槃说后善。以此,即通过显示戒等。因为在这里,说法的初善等状态是依义理而说的。“因此”等语,是依照如上所说,为听者显示教诫。巴利
Evaṃ saddapabandhavasena desanāya kalyāṇattayavibhāgaṃ dassetvā tadatthavasenapi dassento ‘‘bhagavā hī’’tiādimāha. Atthatopi hi tassādhippetabhāvaṃ hi-saddena samattheti. Tathā samatthanamukhena ca atthavasena kalyāṇattayavibhāgaṃ dassetīti. Atthato panetaṃ dassento yo tasmiṃ tasmiṃ atthe katavidhi saddapabandho gāthāsuttavasena vavatthito pariyattidhammoyeva idha desanāti vutto, tassa cattho visesato sīlādi evāti āha ‘‘ādimhi sīla’’ntiādi. Visesakathanañhetaṃ. Sāmaññato pana sīlaggahaṇena sasambhārasīlaṃ gahitaṃ, tathā maggaggahaṇena sasambhāramaggoti atthattayavasena anavasesato pariyattiatthaṃ pariyādāya tiṭṭhati. Itarathā hi kalyāṇattayavibhāgo asabbasādhāraṇo siyā. Ettha ca sīlamūlakattā sāsanassa sīlena ādikalyāṇatā vuttā, sāsanasampattiyā vemajjhabhāvato maggena majjhekalyāṇatā. Nibbānādhigamato uttari karaṇīyābhāvato nibbānena pariyosānakalyāṇatā. Tenāti sīlādidassanena. Atthavasena hi idha desanāya ādikalyāṇādibhāvo vutto. ‘‘Tasmā’’tiādi yathāvuttānusārena sotūnamanusāsanīdassanaṃ.
“此”是指按照上面所说的方式来说。“说法者的住立”是指说法者以说法的方式而安住、确立。巴利
Esāti yathāvuttākārena kathanā. Kathikasaṇṭhitīti dhammakathikassa saṇṭhānaṃ kathanavasena samavaṭṭhānaṃ.
“解说”是指把义理讲清楚,或者称赞。他不教导有真实利益的法,因为他的说法缺少出离的意义。所以说“因此”,是指从四念处等教导出离之义。“具一辅音等”是指在松弛音、紧缩音等十种辅音差别中,只以一种方式或两种方式组合成的辅音,就像达罗毗荼语那样。“一切不触唇音”是指因为开口发音,不让嘴唇接触而发出,所以是一切完全不接触嘴唇而发出的音,据说像基拉塔语那样。“一切释放音”是指一切都应当释放,所以是一切都带释放音,如萨瓦拉语那样。“一切鼻化音”是指由于一切都具有随音,所以是一切都带随点(鼻化)音,如波斯等地的弥罗卡语那样。如此,“像达罗毗荼语、基拉塔语、萨瓦拉语、弥罗卡语那样”这一句应分别搭配。而“弥罗卡”是指波斯人等。这一切都是仅就辅音的一部分而说,因为其运行中辅音不圆满,所以说“由于没有辅音圆满,所以名为无辅音”。巴利
Vaṇṇanā atthavivaraṇā, pasaṃsanā vā. Na so sātthaṃ deseti niyyānatthavirahato tassā desanāya. Tasmāti catusatipaṭṭhānādiniyyānatthadesanato. Ekabyañjanādiyuttāti sithiladhanitādibhedesu dasasu byañjanesu ekappakāreneva, dvippakāreneva vā byañjanena yuttā damiḷabhāsā viya. Sabbaniroṭṭhabyañjanāti vivaṭakaraṇatāya oṭṭhe aphusāpetvā uccāretabbato sabbathā oṭṭhaphusanarahitavimuttabyañjanā kirātabhāsā viya. Sabbavissaṭṭhabyañjanāti sabbasseva vissajjanīyayuttatāya sabbathā vissaggabyañjanā savarabhāsā viya. Sabbaniggahitabyañjanāti sabbasseva sānusāratāya sabbathā bindusahitabyañjanā pārasikādimilakkhubhāsā viya. Evaṃ ‘‘damiḷakirātasavaramilakkhūnaṃ bhāsā viyā’’ti idaṃ paccekaṃ yojetabbaṃ. Milakkhūti ca pārasikādayo. Sabbāpesā byañjanekadesavaseneva pavattiyā aparipuṇṇabyañjanāti vuttaṃ ‘‘byañjanapāripūriyā abhāvato abyañjanā nāmā’’ti.
把发音动作放松后发出的字母,在五组辅音中,第一和第三是松音。不放松发音动作而发出的字母,就在这些组里,第二和第四是紧音。要花两个单位时间发出的字母是长音,花一个单位时间发出的是短音。巴利
Ṭhānakaraṇāni sithilāni katvā uccāretabbamakkharaṃ pañcasu vaggesu paṭhamatatiyaṃ sithilaṃ. Tāni asithilāni katvā uccāretabbamakkharaṃ tesveva dutiyacatutthaṃ dhanitaṃ. Dvimattakālamakkharaṃ dīghaṃ. Ekamattakālaṃ rassaṃ.
他们说,一个单位的量,就是眨一次眼的时间;
他们甚至以弹指时间的量度来说。巴利
Pamāṇaṃ ekamattassa, nimīsumīsato’ bravuṃ; Aṅguliphoṭakālassa, pamāṇenāpi abravuṃ.
以结合为结尾的,是长音和重音;以不结合为结尾的,是短音和轻音。收住发音部位,闭着口发出来的,是鼻音。与后面的词连接起来发的,是连声。同样地,不连接而发的,是定音。放开发音部位,张着口发出来的,是解脱音。在“十种”等说法里,就是按舒缓等差别,把称为“音节智所生字心”的,分为十种音节差别,这就是它的意思。因为一切字母都是从心生起的,而想要表达的意思又通过音节显示出来,所以叫“音节”;或者,由于音节智是音节的作用因,所以说音节有十种差别,也说得通。巴利
Saññogaparaṃ, dīghañca garukaṃ. Asaṃyogaparaṃ rassaṃ lahukaṃ. Ṭhānakaraṇāni niggahetvā avivaṭena mukhena uccāretabbaṃ niggahitaṃ. Parapadena sambajjhitvā uccāretabbaṃ sambandhaṃ. Tathā asambajjhitabbaṃ vavatthitaṃ. Ṭhānakaraṇāni vissaṭṭhāni katvā vivaṭena mukhena uccāretabbaṃ vimuttaṃ.Dasadhātiādīsu evaṃ sithilādivasena byañjanabuddhisaṅkhātassa akkharuppādakacittassa dasahi pakārehi byañjanānaṃ pabhedoti attho. Sabbāni hi akkharāni cittasamuṭṭhānāni, yathādhippetatthassa ca byañjanato pakāsanato byañjanānīti, byañjanabuddhiyā vā karaṇabhūtāya byañjanānaṃ dasadhā pabhedotipi yujjati.
“不损”就是不污损、不破坏;“不令失去”是“不令消失”的意思。为了这个目的,他说“使词句圆满”。意思是:世尊为了让人明白某个义理,哪怕只宣说一偈、一句,也都是以词句圆满的开示来宣说的。“因此”,就是由于词句圆满地开示法义。“完全”这个词在这里表示没有剩余,不是表示“混杂”等意思,所以说它是“全体”的同义词。“圆满”就是彻底充满。从义理上说,这是否定缺少和多余,所以说“无减无增”。其中,所开示的义理因能成就它,所以应知没有缺少;而与此相违的不能成就它,所以没有多余。或者,应导入的清净义未曾宣说,因为没有宣说,所以没有缺少;应去除的杂染义已经宣说,因为已经宣说,所以没有多余。“全体”就是具足一切部分。“圆满”就是彻底充满。因此他说“即使一部分也不存在不圆满”。开示不是不清净的,因为被贪爱所杂染。因为被世间贪爱所接触,所以是世间财欲,即衣等资具;由于对它们心不贪著,所以是不观待世间财欲。以遍及利益,即以利益遍及、以带来利益,作为殊胜。以慈修行为所作,所以心意柔软。以拔济为自性而安住,即从一切杂染和轮回苦中拔出的行相而安住;以悲悯为意趣,这是所说的意思。巴利
Amakkhetvāti amilecchetvā avināsetvā, ahāpetvāti attho. Tadatthamāha ‘‘paripuṇṇabyañjanameva katvā’’ti, yamatthaṃ bhagavā ñāpetuṃ ekagāthaṃ, ekavākyampi deseti, tamatthaṃ parimaṇḍalapadabyañjanāya eva desanāya desetīti vuttaṃ hoti. Tasmāti paripuṇṇabyañjanadhammadesanato . Kevalasaddo idha anavasesavācako. Na avomissatādivācakoti āha ‘‘sakalādhivacana’’nti. Paripuṇṇanti sabbaso puṇṇaṃ. Taṃ panatthato ūnādhikanisedhananti vuttaṃ ‘‘anūnādhikavacana’’nti. Tattha yadatthaṃ desito, tassa sādhakattā anūnatā veditabbā, tabbidhurassa pana asādhakattā anadhikatā. Upanetabbassa vā vodānatthassa avuttassa abhāvato anūnatā, apanetabbassa saṃkilesatthassa vuttassa abhāvato anadhikatā. Sakalanti sabbabhāgavantaṃ. Paripuṇṇanti sabbaso puṇṇameva. Tenāha ‘‘ekadesenāpi aparipuṇṇā natthī’’ti. Aparisuddhā desanā hoti taṇhāya saṃkiliṭṭhattā. Lokehi taṇhāya āmasitabbato lokāmisā, cīvarādayo paccayā, tesu agadhitacittatāya lokāmisanirapekkho. Hitapharaṇenāti hitato pharaṇena hitūpasaṃhārena visesanabhūtena. Mettābhāvanāya karaṇabhūtāya muduhadayo. Ullumpanasabhāvasaṇṭhitenāti sakalasaṃkilesato, vaṭṭadukkhato ca uddharaṇākārasaṇṭhitena, kāruññādhippāyenāti vuttaṃ hoti.
从今以后我要布施,并且要这样布施——以这种受持的意义来说,布施就是一种誓愿。因为这是智者所安立的,所以从最殊胜的意义上称为梵;又因为是诸梵天神或最殊胜者所行的行为,所以布施本身就是梵行。由于能压制悭吝和贪欲等烦恼并持续修习,所以布施本身就是善修。Iddhī指天神通。Jutī指光辉,或者指威力。Balavīriyūpapatti指具足大力量和大精进。Nāgā是维杜罗贤者对婆楼那龙王的称呼。巴利
‘‘Ito paṭṭhāya dassāmi, evañca dassāmī’’ti samādātabbaṭṭhena dānaṃ vataṃ. Paṇḍitapaññattatāya seṭṭhaṭṭhena brahmaṃ, brahmānaṃ vā seṭṭhānaṃ cariyanti dānameva brahmacariyaṃ. Macchariyalobhādiniggahaṇena samāciṇṇattā dānameva suciṇṇaṃ. Iddhīti deviddhi. Jutīti pabhā, ānubhāvo vā. Balavīriyūpapattīti mahatā balena, vīriyena ca samannāgamo. Nāgāti varuṇanāgarājānaṃ vidhurapaṇḍitassa ālapanaṃ.
Dānapati 就是布施的主人。Opānabhūta 就是像饮水处一样的存在。巴利
Dānapatīti dānasāmino. Opānabhūtanti udakatitthamiva bhūtaṃ.
贤者啊,他就是维杜罗智者花冠之主。巴利
Dhīrāti so vidhurapaṇḍitamālapati.
Madhussavo 意思是甘甜汁液的流淌。Puñña 指福的果报,这是用因来代称果的说法。Brahmacariya 由 brahmaṃ 或 brahmānaṃ(梵天神或诸梵天神)加上 cariya(行为、实行)构成,意思是服侍梵天神或诸梵天神,也就是梵行。其余的词也按同样的道理来理解。巴利
Madhussavoti madhurasasandanaṃ. Puññanti puññaphalaṃ, kāraṇavohārena vuttaṃ. Brahmaṃ, brahmānaṃ vā cariyanti brahmacariyaṃ, veyyāvaccaṃ. Esa nayo sesesupi.
Tittiriya 是鹧鸪鸟王所说的。巴利
Tittiriyanti tittirasakuṇarājena bhāsitaṃ.
除了那些以外,也就是排除掉作为别人妻子的女人。我们的,就是属于我们的。巴利
Aññatra tāhīti paradārabhūtāhi vajjetvā. Amhanti amhākaṃ.
苦行、粗陋、厌离、远离——因为修成了四种难行,所以具足四支。Sudaṃ只是语气助词。《中部·根本五十篇》里的《身毛竖立经》,他们也把它叫做《大狮子吼经》。巴利
Tapassī , lūkho, jegucchī, pavivittoti catubbidhassa dukkarassa katattā caturaṅgasamannāgataṃ. Sudanti nipātamattaṃ. Lomahaṃsanasuttaṃ majjhimāgame mūlapaṇṇāsake, ‘‘mahāsīhanādasutta’’ntipi (ma. ni. 1.146) taṃ vadanti.
Iddha 意思是繁荣。Phīta 意思是兴旺。Vitthārika 意思是广布。Bāhujañña 意思是众多人因为出离性而知道它。Puthubhūta 意思是众多。Yāva devamanussehi 在这里,依照意旨,在《净信经注释》中说“从天界直到人间,善为开显”,意思是“诸天神与人”。Tasmā 意思是:因为这里把包含三学的全部教法称为“梵行”,所以。为了显示与“梵行”一词同位格的所有词语的含义,说了“他宣说法”等。因为“如此宣说者”这一句,显示了“梵行”一词与“法”等词同义;说了“宣说法”之后,又说“开显梵行”,是为了以本相阐明其含义。巴利
Iddhanti samiddhaṃ. Phītanti phullitaṃ. Vitthārikanti vitthārabhūtaṃ. Bāhujaññanti bahūhi janehi niyyānikabhāvena ñātaṃ. Puthubhūtanti bahubhūtaṃ. Yāva devamanussehīti ettha devalokato yāva manussalokā supakāsitanti adhippāyavasena pāsādikasuttaṭṭhakathāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 3.170) vuttaṃ, yāva devā ca manussā cāti attho. Tasmāti yasmā sikkhattayasaṅgahaṃ sakalasāsanaṃ idha ‘‘brahmacariya’’nti adhippetaṃ, tasmā. ‘‘Brahmacariya’’nti iminā samānādhikaraṇāni sabbapadāni yojetvā atthaṃ dassento ‘‘so dhammaṃ desetī’’tiādimāha. ‘‘Evaṃ desento cā’’ti hi iminā brahmacariyasaddena dhammasaddādīnaṃ samānatthataṃ dasseti, ‘‘dhammaṃ desetī’’ti vatvāpi ‘‘brahmacariyaṃ pakāsetī’’ti vacanaṃ sarūpato atthappakāsanatthanti ca vibhāveti.
191 “具足如上所说的成就”,就是指如前所说的初善等各种功德成就。只有远离了慢心的人,才能在教法中正确地修行,生来就慢心重的人则做不到,所以说“因为已摧破慢心”。“因为增盛”,是因为繁多、普遍。以财物、容貌等为依托的迷醉容易被断除,因为它的所缘境不稳定;以家族、学识等为依托的迷醉则不是这样,因为它的所缘境稳定。因此,即使是出家的刹帝利、婆罗门种姓者,依靠出身和学识而生起的慢心也很难舍弃,所以说“大多数……生起慢心”。“因为出身卑劣”,是因为颠倒的出身,意思是低劣的出身。大多数具足依止缘的人本来就是善出身者,而不是恶出身者,所以这样说。“不能安住”,是说不能精勤地安住于戒,不能把戒守护得极其清净。因为戒就是教法中的安住;或者“安住”是指通过证悟真理而安住于出世间的安住,那才是真正意义上的教法中的安住。巴利
191.Vuttappakārasampadanti yathāvuttaādikalyāṇatādippabhedaguṇasampadaṃ. Dūrasamussāritamānasseva sāsane sammāpaṭipatti sambhavati, na mānajātikassāti vuttaṃ ‘‘nihatamānattā’’ti. Ussannattāti bahulabhāvato. Bhogarūpādivatthukā madā suppaheyyā honti nimittassa anavaṭṭhānato, na tathā kulavijjādimadā nimittassa samavaṭṭhānato. Tasmā khattiyabrāhmaṇakulīnānaṃ pabbajitānampi jātivijjaṃ nissāya mānajappanaṃ duppajahanti āha ‘‘yebhuyyena…pe… mānaṃ karontī’’ti. Vijātitāyāti viparītajātitāya, hīnajātitāyāti attho. Yebhuyyena upanissayasampannā sujātikā eva, na dujjātikāti evaṃ vuttaṃ. Patiṭṭhātuṃ na sakkontīti sīle patiṭṭhahituṃ na ussahanti, suvisuddhaṃ katvā sīlaṃ rakkhituṃ na sakkontīti vuttaṃ hoti. Sīlameva hi sāsane patiṭṭhā, patiṭṭhātunti vā saccapaṭivedhena lokuttarāya patiṭṭhāya patiṭṭhātuṃ. Sā hi nippariyāyato sāsane patiṭṭhā nāma.
像这样从遮遣的角度说完义理之后,又从随顺的角度说“然而居士子等”等等。所谓“腋下流汗”,是在如是状态特征义上用的具格说法。同样,“背上盐花绽放”是说,成为腋下流汗且背上盐花绽放者,或者说以那些方式为特征。所谓“耕田之后”,就是靠耕田、靠田地维持生活。所谓“这样的”,是指具有这样出身和亲依止缘的人。微弱的慢,强烈的傲。“业”指准备工作。用“其他人”等句子来说明“因为增盛”这个理由。“iti”之后,用“因为已摧破慢心”等显示应当这样把握;或者“iti”这个词表示举例,意思是“如此,按照上面所说的方式”。类似的地方也是这个道理。巴利
Evaṃ byatirekato atthaṃ vatvā anvayatopi vadati ‘‘gahapatidārakā panā’’tiādinā. Kacchehisedaṃ muñcantehīti itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ. Tathā piṭṭhiyā loṇaṃ pupphamānāyāti, sedaṃ muñcantakacchā loṇaṃ pupphamānapiṭṭhikā hutvā, tehi vā pakārehi lakkhitāti attho. Bhūmiṃ kasitvāti bhūmiyā kassanato, khettūpajīvanatoti vuttaṃ hoti. Tādisassāti jātimantūpanissayassa. Dubbalaṃ mānaṃ. Balavaṃ dappaṃ. Kammanti parikammaṃ. ‘‘Itarehī’’tiādinā ‘‘ussannattā’’ti hetupadaṃ vivarati. ‘‘Itī’’ti vatvā tadaparāmasitabbaṃ dasseti ‘‘nihatamānattā’’tiādinā, itisaddo vā nidassane, evaṃ yathāvuttanayenāti attho. Esa nayo īdisesu.
这里,“paccājāto”中的“paccā”只是一个前缀,所以说成“patijāto”。“清净”一词,因为说明贪等烦恼已被彻底断除,所以是以没有随烦恼、一切方面都清净的意思。“法主”是因为他是法的生起之因,或者是以法统领包括天人在内的世间,所以叫法主。“信”是指依凡夫的信而信受。因为对智者来说,先要把握法的成就,然后才能成就信,这是由于在四种人当中,有以法为标准的人、有因法而净信的人。他获得“这位世尊确实是善说法的正自觉者”这样的信。或者在间隔百由旬的地方。“有妻有夫”即有妻有夫。虽然只说“有妻有夫”时,依家主和家主妇而理解为仅指两者,但对于有多个妻子的男子来说,则无可说。为了显示即使与一个妻子共住也是障碍,所以说“两者”。以贪等为障碍,以田地等为系缚,与那两者俱在,所以是有障碍有系缚,其义也是如此。贪即是尘垢,贪嗔痴等即是尘垢。所以说“贪是尘垢,但不说为微尘”等。来的道路也就是生起之处,因此两种解释意义相同,只是文句不同。以不执著之义,即不粘著之义、无障碍的自性。为了显示依譬喻、依派生词而说“露地”,似乎采用了viya一词的用法。如此,以不善与善的生起有处与非处之理,显示在家与出家的狭隘与宽广之后,现在为了以善的生起唯是非处之理显示它们的那一状态,说了“然而”等。如尘垢的聚集处,这是关联。巴利
Paccājātoti ettha ākāro upasaggamattanti āha ‘‘patijāto’’ti. Parisuddhanti rāgādīnaṃ accantameva pahānadīpanato nirupakkilesatāya sabbathā suddhaṃ. Dhammassa sāmī taduppādakaṭṭhena, dhammena vā sadevakassa lokassa sāmīti dhammassāmī. Saddhanti pothujjanikasaddhāvasena saddahanaṃ. Viññūjātikānañhi dhammasampattigahaṇapubbikā saddhāsiddhi catūsu puggalesu dhammappamāṇadhammappasannapuggalabhāvato. ‘‘Yo evaṃ svākkhātadhammo, sammāsambuddho vata so bhagavā’’ti saddhaṃ paṭilabhati. Yojanasatantarepi vā padese. Jāyampatikāti jānipatikā. Kāmaṃ ‘‘jāyampatikā’’ti vutteyeva gharasāmikagharasāminīvasena dvinnameva gahaṇaṃ viññāyati, yassa pana purisassa anekā pajāpatiyo, tassa vattabbameva natthi. Ekāyapi tāva saṃvāso sambādhoyevāti dassanatthaṃ ‘‘dve’’ti vuttaṃ. Rāgādinā kiñcanaṃ, khettavatthādinā palibodhanaṃ, tadubhayena saha vattatīti sakiñcanapalibodhano, soyevattho tathā. Rāgo eva rajo, tadādikā dosamoharajā. Vuttañhi ‘‘rāgo rajo na ca pana reṇu vuccatī’’tiādi (mahāni. 209; cūḷani. 74) āgamanapathatāpi uṭṭhānaṭṭhānatā evāti dvepi saṃvaṇṇanā ekatthā, byañjanameva nānaṃ. Alagganaṭṭhenāti asajjanaṭṭhena appaṭibandhasabhāvena. Rūpakavasena, taddhitavasena vā abbhokāsoti dassetuṃ viya-saddaggahaṇaṃ. Evaṃ akusalakusalappavattīnaṃ ṭhānāṭhānabhāvena gharāvāsapabbajjānaṃ sambādhabbhokāsataṃ dassetvā idāni kusalappavattiyā eva aṭṭhānaṭṭhānabhāvena tesaṃ tabbhāvaṃ dassetuṃ ‘‘apicā’’tiādi vuttaṃ. Rajānaṃ sannipātaṭṭhānaṃ viyāti sambandho.
逐项拆开解释之后,再作简要的总括说明,这就是略说。即使只有一天,意思就是仅仅一天那么短的时间。使其无缺,意思是连最轻微的恶作都不犯,让它没有一点瑕疵。临终心,就是死心。以烦恼之垢,就是渴爱等杂染之垢。无染,就是没有被污染。从极清净的意义上说,以无垢的状态,就像刻画磨净的螺贝一样,所以叫如螺贝刻画。为了说明这个意思,就说如刻画之螺贝。如洗净的螺贝一般明净,正是对那个意思的解释。另外,就像把刻画过的螺称为如螺贝刻画,正如“agyāhito”一样,因为与那相似,这里也显示为如螺贝刻画,而且这是一个中性名词。对于“居住”一词,这里由前缀adhi与作格关系的“家”结合,所以“家”一词是依处格而用宾格,因此说“在家中”。“我是否应当出家,那该多好啊”这是关联。以染料所染的袈裟,通过“以染料汁浸染”这句话来说明。为什么取这些呢?说“适合修梵行者”。披覆,只是通称,意思是穿上,而且那是就下衣和上衣而言。居家生活,就是“家”,由后分省略而成,那是指对它有益、能带来增长的农耕经商等事业。那即非居家,就是在那非居家之中。巴利
Visuṃ visuṃ paduddhāramakatvā samāsato atthavaṇṇanā saṅkhepakathā. Ekampi divasanti ekadivasamattampi. Akhaṇḍaṃ katvāti dukkaṭamattassāpi anāpajjanena achiddaṃ katvā. Carimakacittanti cuticittaṃ. Kilesamalenāti taṇhāsaṃkilesādimalena. Amalīnanti asaṃkiliṭṭhaṃ. Pariyodātaṭṭhena nimmalabhāvena saṅkhaṃ viya likhitaṃ dhotanti saṅkhalikhitaṃ. Atthamattaṃ pana dassetuṃ ‘‘likhitasaṅkhasadisa’’nti vuttaṃ. Dhotasaṅkhasappaṭibhāganti tadatthasseva vivaraṇaṃ. Apica likhitaṃ saṅkhaṃ saṅkhalikhitaṃ yathā ‘‘agyāhito’’ti, tassadisattā pana idaṃ saṅkhalikhitantipi dasseti, bhāvanapuṃsakañcetaṃ. Ajjhāvasatāti ettha adhi-saddena kammappavacanīyena yogato ‘‘agāra’’nti etaṃ bhummatthe upayogavacananti āha ‘‘agāramajjhe’’ti. Yaṃ nūna yadi pana pabbajeyyaṃ, sādhu vatāti sambandho. Kasāyena rattāni kāsāyānīti dasseti ‘‘kasāyarasapītatāyā’’ti iminā. Kasmā cetāni gahitānīti āha ‘‘brahmacariyaṃ carantānaṃ anucchavikānī’’ti. Acchādetvāti vohāravacanamattaṃ, paridahitvāti attho, tañca kho nivāsanapārupanavasena. Agāravāso agāraṃ uttarapadalopena, tassa hitaṃ vuḍḍhiāvahaṃ kasivāṇijjādikammaṃ. Taṃ anagāriyanti tasmiṃ anagāriye.
192 Sahassato是指一千个迦诃波那(钱币)。财富蕴就是财富的堆积。“以系缚之义”,意思是像“儿子、孙子、曾孙”这样,以爱著划定界限而系缚;由此显示“parivaṭṭa”这个词有系缚的意思。或者,也可以依祖父、父亲、儿子等一代代辗转相续的意义,解释为“parivaṭṭo”。“这些是我们的”,因为这样被认知,所以是“ñātayo”(亲属)。巴利
192.Sahassatoti kahāpaṇasahassato. Bhogakkhandho bhogarāsi. Ābandhanaṭṭhenāti ‘‘putto nattā panattā’’tiādinā pemavasena paricchedaṃ katvā bandhanaṭṭhena, etena ābandhanattho parivaṭṭa-saddoti dasseti. Atha vā pitāmahapituputtādivasena parivattanaṭṭhena parivaṭṭotipi yujjati. ‘‘Amhākamete’’ti ñāyantīti ñātayo.
193 193. 以巴帝摩卡防护而关闭了身门与语门的人,由于具备这种防护,所以被称为“具足巴帝摩卡防护”。关于行处与行境的详细解释,应当从《分别论注》等(《分别论注》503)中获取。“具足行处与行境”等语,则是为了显示这种巴帝摩卡防护状态的助缘。因为极其微细、难以察觉,所以把微不足道的东西称为“微细”,因此说“于诸微细罪”。所谓“微细”,是指无意中犯下的轻微罪,以及突然生起的不善心。见怖畏者,就是习惯于见到怖畏。“正”,即不颠倒,或者善妙,其含义是以恭敬心、尽形寿不违犯的方式去做。“于诸学处”这一说法本身,就已经让人理解到其中所含的“受持学处而学”这个意思,所以没有另外说“宾语”,而是说“彼彼学处”,意思是:那一个个学处的部分,或者修学的证得方法,或者修学的依止。巴利
193. Pātimokkhasaṃvarena pihitakāyavacīdvāro samāno tena saṃvarena upeto nāmāti katvā ‘‘pātimokkhasaṃvarena samannāgato’’ti vuttaṃ. Ācāragocarānaṃ vitthāro vibhaṅgaṭṭhakathādīsu (vibha. aṭṭha. 503) gahetabbo. ‘‘Ācāragocarasampanno’’tiādi ca tasseva pātimokkhasaṃvarasaṃvutabhāvassa paccayadassanaṃ. Aṇusadisatāya appamattakaṃ ‘‘aṇū’’ti vuttanti āha ‘‘appamattakesū’’ti. Asañcicca āpannaanukhuddakāpattivasena, sahasā uppannaakusalacittuppādavasena ca appamattakatā. Bhayadassīti bhayadassanasīlo. Sammāti aviparītaṃ, sundaraṃ vā, tabbhāvo ca sakkaccaṃ yāvajīvaṃ avītikkamavasena. ‘‘Sikkhāpadesū’’ti vutteyeva tadavayavabhūtaṃ ‘‘sikkhāpadaṃ samādāya sikkhatī’’ti atthassa gamyamānattā kammapadaṃ na vuttanti āha ‘‘taṃ taṃ sikkhāpada’’nti, taṃ taṃ sikkhākoṭṭhāsaṃ, sikkhāya vā adhigamupāyaṃ, tassā vā nissayanti attho.
这里说的“此处”,是指“以巴帝摩卡防护”等这句话里。仅仅通过“行处行境具足”这个说法,就已经包含了善的身业和语业,所以说“虽然已经包含了善的身业和语业”。因为仅仅靠“行处行境”这个词,并不能涵盖善的身业和语业,这里通过再次提出,显示出责难的痕迹。为了显示它生起的门,也就是为了以业的规定指出被称为身表和语表的生起之门,借此澄清前面所说的责难。这里的意思是:即使意义已经成立,再次提出说明,或者是为了确定,或者是为了说明另外的含义;而在这里,是为了说明另外的含义,所以说是为了显示生起之门。所谓“善”,是指因为彻底断除了邪命而没有任何过失。怎样用它来显示生起之门呢?回答说“然而因为”等等。意思是:由于具足在身门和语门中生起的、没有过失的身业和语业,所以称为活命清净。因为这两者正是以活命为因的活命遍净戒。巴利
Etthāti etasmiṃ ‘‘pātimokkhasaṃvarasaṃvuto’’tiādivacane. Ācāragocaraggahaṇenevāti ‘‘ācāragocarasampanno’’ti vacaneneva. Tenāha ‘‘kusale kāyakammavacīkamme gahitepī’’ti. Na hi ācāragocarasaddamattena kusalakāyavacīkammaggahaṇaṃ sambhavati, iminā punaruttitāya codanālesaṃ dasseti. Tassāti ājīvapārisuddhisīlassa. Uppattidvāradassanatthanti uppattiyā kāyavacīviññattisaṅkhātassa dvārassa kammāpadesena dassanatthaṃ, etena yathāvuttacodanāya sodhanaṃ dasseti. Idaṃ vuttaṃ hoti – siddhepi sati punārambho niyamāya vā hoti, atthantarabodhanāya vā, idha pana atthantaraṃ bodheti, tasmā uppattidvāradassanatthaṃ vuttanti. Kusalenāti ca sabbaso anesanapahānato anavajjena. Kathaṃ tena uppattidvāradassananti āha ‘‘yasmā panā’’tiādi. Kāyavacīdvāresu uppannena anavajjena kāyakammavacīkammena samannāgatattā parisuddhājīvoti adhippāyo. Tadubhayameva hi ājīvahetukaṃ ājīvapārisuddhisīlaṃ.
现在,为了用另一部经来互相印证,他说:“或者依《蒙迪卡子经》而这样说。”这里“或者”这个词,是用来表示以经文互相印证这一不同含义的抉择。《蒙迪卡子经》是中部经典中分五十篇里的一部,也有人称它为《沙门蒙迪卡子经》。在那部经里,世尊称呼一位名叫五支的木匠为“木匠”,因为“木匠”这个词就是木匠的同义词。这里要表达的是:在《蒙迪卡子经》的教示中,先指出“木匠,什么是善戒?是善的身业、善的语业”,以此说明戒就是善的身业和语业,然后又说“木匠,我也说正命清净属于戒”,这样展开;而在《沙门果经》的教示中,先指出“具足善的身业、语业”,说明戒就是善的身业和语业,然后说“正命清净”,这样展开。这两者的意趣归于一处的确互相契合、相应,就像恒河水与耶牟那河水汇合一样。因此,世尊教法的光辉也确实具有这样的形式。“我说属于戒”的意思是:我说这就是戒;或者,在作为基础的戒中,它被包含、摄属在内;又或者在作为简别总体的戒中,我说它是其中的一种戒。巴利
Idāni suttantarena saṃsandituṃ ‘‘muṇḍikaputtasuttantavasena vā evaṃ vutta’’nti āha. Vā-saddo cettha suttantarasaṃsandanāsaṅkhātaatthantaravikappanattho. Muṇḍikaputtasuttantaṃ nāma majjhimāgamavare majjhimapaṇṇāsake, yaṃ ‘‘samaṇamuṇḍikaputtasutta’’ntipi vadanti. Tattha thapatīti pañcakaṅgaṃ nāma vaḍḍhakiṃ bhagavā ālapati. Thapati-saddo hi vaḍḍhakipariyāyo. Idaṃ vuttaṃ hoti – yasmā ‘‘katame ca thapati kusalā sīlā? Kusalaṃ kāyakammaṃ kusalaṃ vacīkamma’’nti sīlassa kusalakāyakammavacīkammabhāvaṃ dassetvā ‘‘ājīvapārisuddhampi kho ahaṃ thapati sīlasmiṃ vadāmī’’ti (ma. ni. 2.265) evaṃ pavattāya muṇḍikaputtasuttadesanāya ‘‘kāyakammavacīkammena samannāgato kusalenā’’ti sīlassa kusalakāyakammavacīkammabhāvaṃ dassetvā ‘‘parisuddhājīvo’’ti evaṃ pavattā ayaṃ sāmaññaphalasuttadesanā ekasaṅgahā aññadatthu saṃsandati sameti yathā taṃ gaṅgodakena yamunodakaṃ, tasmā īdisīpi bhagavato desanāvibhūti atthevāti . Sīlasmiṃ vadāmīti sīlanti vadāmi, sīlasmiṃ vā ādhārabhūte antogadhaṃ pariyāpannaṃ, niddhāraṇasamudāyabhūte vā ekaṃ sīlanti vadāmi.
“三种”是指从小戒、中戒、大戒来说的三种。“以意处为第六”这句话,排除了只取前五处、以身业为首的那种理解。在上文解释的七个处所中。“三种”是指在四种当中,各自按照所得、能力、适宜的情况而分出的三类。巴利
Tividhenāti cūḷasīlamajjhimasīlamahāsīlato tividhena. ‘‘Manacchaṭṭhesū’’ti iminā kāyapañcamānameva gahaṇaṃ nivatteti. Upari niddese vakkhamānesu sattasu ṭhānesu. Tividhenāti catūsu paccekaṃ yathālābhayathābalayathāsāruppatāvasena tibbidhena.
小戒、中戒、大戒的注释巴利
Cūḷamajjhimamahāsīlavaṇṇanā
194-211 “如此”是指按照“他这样出家后,安住在守护巴帝摩卡律仪中”等这样的方式来说的。“于戒中”这个“中”是表示简别处的依格,因为要从其中简别出一种,所以说“一种戒”。另外,这里也显示了这个依格表示处所,因为整体是部分的依处,就像说“树上的树枝”一样。通过“此”这个字,以作格/主格义的方式,显示了依格词和主格词的同位关系,因为依格词可以用于表示作格/主格的意义,就像说“在丛林中,如在开花的尖端”。而通过“或者,这个依格是用于主格的意义”这句话,则表明了主格义。这正是主格的意义。在《梵网经》中:就是在《梵网经》的注释中,或者是在《梵网经》的文句中。意思是依据注释所说的方法。在“此于彼戒中有”这句话里,由于在大戒结束时并没有被简别出来的事物,所以只有主格的意义才合理,因此说“意思是:这是他的戒”,并且由此可知,在经典原文中并没有使用“api”这个词。巴利
194-211.Evanti ‘‘so evaṃ pabbajito samāno pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharatī’’tiādinā nayena. ‘‘Sīlasmi’’nti idaṃ niddhāraṇe bhummaṃ tato ekassa niddhāraṇīyattāti āha ‘‘ekaṃ sīla’’nti. Apica iminā ādhāre bhummaṃ dasseti samudāyassa avayavādhiṭṭhānattā yathā ‘‘rukkhe sākhā’’ti. ‘‘Ida’’nti padena katvatthavasena samānādhikaraṇaṃ bhummavacanassa katvatthe pavattanato yathā ‘‘vanappagumbe yatha phusitagge’’ti (khu. pā. 6.13; su. ni. 236) dasseti ‘‘paccattavacanatthe vā etaṃ bhumma’’nti iminā. Ayamevatthoti paccattavacanattho eva. Brahmajāleti brahmajālasuttavaṇṇanāyaṃ, (dī. ni. aṭṭha. 1.7) brahmajālasuttapade vā. Saṃvaṇṇanāvasena vuttanayenāti attho. ‘‘Idamassa hoti sīlasmi’’nti ettha mahāsīlapariyosānena niddhāriyamānassa abhāvato paccattavacanatthoyeva sambhavatīti āha ‘‘idaṃ assa sīlaṃ hotīti attho’’ti, tatoyeva ca pāḷiyaṃ apiggahaṇamakatanti daṭṭhabbaṃ.
212 212. 自我谴责、他人谴责、刑罚等恐惧,都是以不防护为根源的恐惧。导师曾说:“‘由戒的不防护’,意思是因为不防护戒,也就是没有戒的防护。”然而,对于“即此从戒防护”这句话,根据它的义解“即此恐惧可能从戒防护产生”,以及“不因戒防护而见恐惧”这一含义的合理性,只有“从戒防护——即以戒防护为因”这个意义才能成立。因为确实可以看到“即此恐惧可能从戒防护产生”这样的读法。说了“从防护”这个原因之后,又依据所证得的道理,说出“因为没有以不防护为根源的恐惧”这个原因。“依法施行的”就是如法成就的;“以刹帝利灌顶”就是能带来刹帝利身份的灌顶;“于头顶灌水”就是只在头顶灌顶。在这里,“依法施行的”这一句,显示的是具足古来所行仪轨这一条件;“以刹帝利灌顶”这一句,显示的是能带来刹帝利身份这一条件;“于头顶灌水”这一句,显示的是只在头顶灌顶这一条件。这样,就说了具足三个条件的刹帝利灌顶。由此,受灌顶的诸王得以成就王威。然而,这个意思怎么知道呢?依据古传典籍的方法。因为在《起世因缘经》的注释中,阐明大选举灌顶时说道:“他们以三个螺贝为他灌顶。”在《中部注》中,于《大狮子吼经》的注释中也说道:“‘于头顶灌水’就是以三个螺贝的刹帝利灌顶,于头顶灌顶。”在《锡兰注》中,于《小狮子吼经》的注释中也说道:“首先,接受灌顶的诸王,适宜获得三个金制等的螺贝、恒河水以及刹帝利少女。”如是等说。巴利
212. Attānuvādaparānuvādadaṇḍabhayādīni asaṃvaramūlakāni bhayāni. ‘‘Sīlassāsaṃvaratoti sīlassa asaṃvaraṇato, sīlasaṃvarābhāvatoti attho’’ti (dī. ni. ṭī. 1.280) ācariyena vuttaṃ, ‘‘yadidaṃ sīlasaṃvarato’’ti pana padassa ‘‘yaṃ idaṃ bhayaṃ sīlasaṃvarato bhaveyyā’’ti atthavacanato, ‘‘sīlasaṃvarahetu bhayaṃ na samanupassatī’’ti ca atthassa upapattito sīlasaṃvarato sīlasaṃvarahetūti atthoyeva sambhavati. ‘‘Yaṃ idaṃ bhayaṃ sīlasaṃvarato bhaveyyā’’ti hi pāṭhopi dissati. ‘‘Saṃvarato’’ti hetuṃ vatvā tadadhigamitaatthavasena ‘‘asaṃvaramūlakassa bhayassa abhāvā’’tipi hetuṃ vadati. Yathāvidhānavihitenāti yathāvidhānaṃ sampāditena. Khattiyābhisekenāti khattiyabhāvāvahena abhisekena. Muddhani avasittoti matthakeyeva abhisitto. Ettha ca ‘‘yathāvidhānavihitenā’’ti iminā porāṇakāciṇṇavidhānasamaṅgitāsaṅkhātaṃ ekaṃ aṅgaṃ dasseti, ‘‘khattiyābhisekenā’’ti iminā khattiyabhāvāvahatāsaṅkhātaṃ, ‘‘muddhani avasitto’’ti iminā muddhaniyeva abhisiñcitabhāvasaṅkhātaṃ. Iti tivaṅgasamannāgato khattiyābhiseko vutto hoti. Yena abhisittarājūnaṃ rājānubhāvo samijjhati. Kena panāyamattho viññāyatīti? Porāṇakasatthāgatanayena. Vuttañhi aggaññasuttaṭṭhakathāyaṃ mahāsammatābhisekavibhāvanāya ‘‘te panassa khettasāmino tīhi saṅkhehi abhisekampi akaṃsū’’ti (dī. ni. aṭṭha. 3.131) majjhimāgamaṭṭhakathāyañca mahāsīhanādasuttavaṇṇanāyaṃ vuttaṃ ‘‘muddhāvasittenāti tīhi saṅkhehi khattiyābhisekena muddhani abhisittenā’’ti (ma. ni. aṭṭha. 1.160) sīhaḷaṭṭhakathāyampi cūḷasīhanādasuttavaṇṇanāyaṃ ‘‘paṭhamaṃ tāva abhisekaṃ gaṇhantānaṃ rājūnaṃ suvaṇṇamayādīni tīṇi saṅkhāni ca gaṅgodakañca khattiyakaññañca laddhuṃ vaṭṭatī’’tiādi vuttaṃ.
那么,依其中所传方法,对灌顶仪轨的判定如下:为了完成灌顶的吉祥仪式,先让人把应受灌顶、出身纯正的刹帝利王子,带到一座装饰布置好的帐幕里。这座帐幕里面是用优昙婆罗树枝搭成的,中央安放着一张稳固的优昙婆罗吉祥座。王子在座上坐好后,首先由一位佩戴吉祥饰品、出身高贵的刹帝利少女,双手恭敬地捧起一只盛满恒河水的右旋金海螺,举到王子头顶上方,用螺中的水为他灌顶,并这样说:“大王,所有刹帝利众为了守护自己,通过这个灌顶仪式让您成为受灌顶的大王。您要安住在王法上,以正法、以公平治理国家。对这些刹帝利众,您要怀着像对儿子一样的慈爱和悲悯,心里想着他们的利益和平等,并以守护、屏障和保卫来保护他们。”接着,由国师穿着与国师身份相称的装饰,双手恭敬地捧起一只盛满恒河水的银海螺,举到王子头顶上方,用螺中的水为他灌顶,并这样说:“大王,所有婆罗门众为了守护自己,通过这个灌顶仪式让您成为受灌顶的大王。您要安住在王法上,以正法、以公平治理国家。对这些婆罗门众,您要怀着像对儿子一样的慈爱和悲悯,心里想着他们的利益和平等,并以守护、屏障和保卫来保护他们。”然后,再由长者穿着与长者身份相称的庄严饰品,双手恭敬地捧起一只盛满恒河水的宝海螺,举到王子头顶上方,用螺中的水为他灌顶,并这样说:“大王,所有居家众为了守护自己,通过这个灌顶仪式让您成为受灌顶的大王。您要安住在王法上,以正法、以公平治理国家。对这些居家众,您要怀着像对儿子一样的慈爱和悲悯,心里想着他们的利益和平等,并以守护、屏障和保卫来保护他们。”应当知道,他们说这些话,其实就像是在对国王诅咒一样:“如果你按我们的话来治理国家,那就好。如果不照做,你的头就会裂成七瓣。”这个道理可以通过瓦达基苏卡拉本生等故事来说明,灌顶所需的器具也应从《善见律》等(巴利律藏注释·第三结集篇)中获取。巴利
Ayaṃ pana tatthāgatanayena abhisekavidhānavinicchayo – abhisekamaṅgalatthañhi alaṅkatapaṭiyattassa maṇḍapassa antokatassa udumbarasākhamaṇḍapassa majjhe suppatiṭṭhite udumbarabhaddapīṭhamhi abhisekārahaṃ abhijaccaṃ khattiyaṃ nisīdāpetvā paṭhamaṃ tāva maṅgalābharaṇabhūsitā jātisampannā khattiyakaññā gaṅgodakapuṇṇaṃ suvaṇṇamayasāmuddikadakkhiṇāvaṭṭasaṅkhaṃ ubhohi hatthehi sakkaccaṃ gahetvā sīsopari ussāpetvā tena tassa muddhani abhisekodakaṃ abhisiñcati, evañca vadeti ‘‘deva taṃ sabbepi khattiyagaṇā attānamārakkhatthaṃ iminā abhisekena abhisekikaṃ mahārājaṃ karonti, tvaṃ rājadhammesu ṭhito dhammena samena rajjaṃ kārehi, etesu khattiyagaṇesu tvaṃ puttasinehānukampāya sahitacitto, hitasamamettacitto ca bhava, rakkhāvaraṇaguttiyā tesaṃ rakkhito ca bhavāhī’’ti. Tato puna purohitopi porohiccaṭhānānurūpālaṅkārehi alaṅkatapaṭiyatto gaṅgodakapuṇṇaṃ rajatamayaṃ saṅkhaṃ ubhohi hatthehi sakkaccaṃ gahetvā tassa sīsopari ussāpetvā tena tassa muddhani abhisekodakaṃ abhisiñcati, evañca vadeti ‘‘deva taṃ sabbepi brāhmaṇagaṇā attānamārakkhatthaṃ iminā abhisekena abhisekikaṃ mahārājaṃ karonti, tvaṃ rājadhammesu ṭhito dhammena samena rajjaṃ kārehi, etesu brāhmaṇagaṇesu tvaṃ puttasinehānukampāya sahitacitto, hitasamamettacitto ca bhava, rakkhāvaraṇaguttiyā tesaṃ rakkhito ca bhavāhī’’ti. Tato puna seṭṭhipi seṭṭhiṭṭhānabhūsanabhūsito gaṅgodakapuṇṇaṃ ratanamayaṃ saṅkhaṃ ubhohi hatthehi sakkaccaṃ gahetvā tassa sīsopari ussāpetvā tena tassa muddhani abhisekodakaṃ abhisiñcati, evañca vadeti ‘‘deva taṃ sabbepi gahapatigaṇā attānamārakkhatthaṃ iminā abhisekena abhisekikaṃ mahārājaṃ karonti, tvaṃ rājadhammesu ṭhito dhammena samena rajjaṃ kārehi, etesu gahapatigaṇesu tvaṃ puttasinehānukampāya sahitacitto, hitasamamettacitto ca bhava, rakkhāvaraṇaguttiyā tesaṃ rakkhito ca bhavāhī’’ti. Te pana tassa evaṃ vadantā ‘‘sace tvaṃ amhākaṃ vacanānurūpaṃ rajjaṃ karissasi, iccetaṃ kusalaṃ. No ce karissasi, tava muddhā sattadhā phalatū’’ti evaṃ rañño abhisapanti viyāti daṭṭhabbanti. Vaḍḍhakīsūkarajātakādīhi cāyamattho vibhāvetabbo, abhisekopakaraṇānipi samantapāsādikādīsu (pārā. aṭṭha. 1.tatiyasaṅgītikathā) gahetabbānīti.
因为已经摧破了怨敌,所以不再见到怨敌——这就是这句话的关联。由于善性而没有过失,所以说“善法以戒为基础”等等。这里说的是:以善戒为基础,生起无悔、喜悦、欢喜、轻安这些法;以无悔等为因,生起的心乐受,他感受着它;以心乐受为因而生起的殊胜色法触及身体时,便生起身乐受。巴利
Yasmā nihatapaccāmitto, tasmā na samanupassatīti sambandho. Anavajjatā kusalabhāvenāti āha ‘‘kusalaṃ sīlapadaṭṭhānehī’’tiādi. Idaṃ vuttaṃ hoti – kusalasīlapadaṭṭhānā avippaṭisārapāmojjapītipassaddhidhammā, avippaṭisārādinimittañca uppannaṃ cetasikasukhaṃ paṭisaṃvedeti, cetasikasukhasamuṭṭhānehi ca paṇītarūpehi phuṭṭhasarīrassa uppannaṃ kāyikasukhanti.
根律仪论的注释巴利
Indriyasaṃvarakathāvaṇṇanā
213 213. 因为共相要依靠别相才能显现,所以这里所说的别相并没有被它舍弃,因此说“眼这个词有时用在佛眼上”等等。因为别相词正是通过排除别的别相,来显示以所表达之义而存在的别相,而不是显示不存在的别相。其余的词句也是同样的道理。不与其他人共有的、唯独佛陀才有的眼,就是佛眼,也就是了知根性、了知随眠、了知根器胜劣的智慧。以遍一切处、一切方式见的缘故称为眼,就是遍眼,也就是一切知智。如彼譬喻,就是像山顶那样的譬喻,与法所成的殿堂相连。意思是:善慧啊,你是遍眼者,应当观察众生。三道慧,就是下三道的智慧。在《六处品》注释中说:“法眼就是下三道和三果”,但这里是把果收摄在道里来显示的。对于称为四谛的法有眼,就是法眼。慧本身以见的含义称为眼,就是慧眼,也就是宿住随念智和漏尽智。天眼,就是第二种明。此处,就是在“以眼见色”这句话中。此,就是指眼这个词。通过“以净色眼的称呼”这句话,说明这里的眼这个词直接指眼净色,而从间接的意义上说,依所依处的称呼,也可以用在眼识上,就像说“床发出高声”一样。这里也是以附带说明的方式来说的,所以“其余词句也”中的“也”字,意思是“不取相”等词句也是这样。种种染污和恼害就是杂染,烦恼本身就是杂染,远离它就是这样,远离的状态就是不混杂,不混杂的状态由于没有相应而成为清净,所以说“不混杂、清净”,意思是不与烦恼苦混杂,并且由此极为清净。当极为清净的根律仪存在时,由于舍离了诸盖中最主要的恶法,增上心的修习就已经掌握在手中,因此增上心之乐就称为“无杂染之乐”——这是用“增上心乐”这个词来显示的。巴利
213. Sāmaññassa visesāpekkhatāya idhādhippetopi viseso tena apariccatto eva hotīti āha ‘‘cakkhusaddo katthaci buddhacakkhumhi vattatī’’tiādi. Vijjamānameva hi abhidheyyabhāvena visesatthaṃ visesantaranivattanena visesasaddo vibhāveti, na avijjamānaṃ. Sesapadesupi eseva nayo. Aññehi asādhāraṇaṃ buddhānameva cakkhu dassananti buddhacakkhu, āsayānusayañāṇaṃ, indriyaparopariyattañāṇañca. Samantato sabbaso dassanaṭṭhena cakkhūti samantacakkhu, sabbaññutaññāṇaṃ. Tathūpamanti pabbatamuddhūpamaṃ, dhammamayaṃ pāsādanti sambandho. Sumedha samantacakkhu tvaṃ janatamavekkhassūti attho. Ariyamaggattayapaññāti heṭṭhimāriyamaggattayapaññā. ‘‘Dhammacakkhu nāma heṭṭhimā tayo maggā, tīṇi ca phalānī’’ti saḷāyatanavaggaṭṭhakathāyaṃ (saṃ. ni. aṭṭha. 3.4.418) vuttaṃ, idha pana maggeheva phalāni saṅgahetvā dasseti. Catusaccasaṅkhāte dhamme cakkhūti hi dhammacakkhu. Paññāyeva dassanaṭṭhena cakkhūti paññācakkhu, pubbenivāsāsavakkhayañāṇaṃ. Dibbacakkhumhīti dutiyavijjāya. Idhāti ‘‘cakkhunā rūpaṃ disvā’’ti imasmiṃ pāṭhe. Ayanti cakkhusaddo. ‘‘Pasādacakkhuvohārenā’’ti iminā idha cakkhusaddo cakkhupasādeyeva nippariyāyato vattati, pariyāyato pana nissayavohārena nissitassa vattabbato cakkhuviññāṇepi yathā ‘‘mañcā ukkuṭṭhiṃ karontī’’ti dasseti. Idhāpi sasambhārakathā avasiṭṭhāti katvā sesapadesupīti pi-saddaggahaṇaṃ, ‘‘na nimittaggāhī’’tiādipadesupīti attho. Vividhaṃ asanaṃ khedanaṃ byāseko, kileso eva byāseko, tena virahito tathā, virahitatā ca asammissatā, asammissabhāvo ca sampayogābhāvato parisuddhatāti āha ‘‘asammissaṃ parisuddha’’nti, kilesadukkhena avomissaṃ, tato ca suvisuddhanti attho. Sati ca suvisuddhe indriyasaṃvare nīvaraṇesu padhānabhūtapāpadhammavigamena adhicittānuyogo hatthagato eva hoti, tasmā adhicittasukhameva ‘‘abyāsekasukha’’nti vuccatīti dasseti ‘‘adhicittasukha’’nti iminā.
1 2 3 4 5 6 7 8