《梵网经》的义注·现法涅槃论的注释
1. 梵网经复注 · 118 段
现法涅槃论的注释巴利
Diṭṭhadhammanibbānavādavaṇṇanā
93 “见法”是指通过作为见的智慧所证得的法。在这里,有些法虽然不属于感官的对象,但因为极其明显,也就如同感官的对象一样,所以说“见法就称为现前之法”。也正是因为这样,才说“这是对在各处所获得的状态的称呼”。巴利
93.Diṭṭhadhammoti dassanabhūtena ñāṇena upaladdhadhammo. Tattha yo anindriyavisayo, sopi supākaṭabhāvena indriyavisayo viya hotīti āha ‘‘diṭṭhadhammoti paccakkhadhammo vuccatī’’ti. Teneva ca ‘‘tattha tattha paṭiladdhattabhāvassetaṃ adhivacana’’nti vuttaṃ.
95 以内灼为特相:当一个人的心被亲属、财富、疾病、戒行、见解等灾祸触动时,内心深处的灼热、忧愁,就是内灼;这就是它的特相,所以叫以内灼为特相。以依彼悲叹为特相:依止那作为生起原因的愁,叫依彼;强烈的哭号、悲叹,叫悲叹;依彼和悲叹合在一起,就是依彼悲叹;这就是它的特相,所以叫以依彼悲叹为特相。被亲属灾祸等触动的人,即使通过悲泣也无法排解,由内心潜藏的愁所引发的极度苦恼,就是恼。然而,由于它是心不清净的表现形态,因此说它以颓丧为特相。巴利
95.Antonijjhāyanalakkhaṇoti ñātibhogarogasīladiṭṭhibyasanehi phuṭṭhassa cetaso anto abbhantaraṃ nijjhāyanaṃ socanaṃ antonijjhāyanaṃ, taṃ lakkhaṇaṃ etassāti antonijjhāyanalakkhaṇo. Tannissitalālappanalakkhaṇoti taṃ sokaṃ samuṭṭhānahetuṃ nissitaṃ tannissitaṃ, bhusaṃ vilāpanaṃ lālappanaṃ, tannissitañca lālappanañca tannissitalālappanaṃ, taṃ lakkhaṇaṃ etassāti tannissitalālappanalakkhaṇo. Ñātibyasanādinā phuṭṭhassa paridevenāpi asakkuṇantassa antogatasokasamuṭṭhito bhuso āyāso upāyāso. So pana yasmā cetaso appasannākāro hoti, tasmā ‘‘visādalakkhaṇo’’ti vutto.
96 96. “寻思”就是所寻之物,而它本身就是具有安立作用的寻,所以说“安立……寻”。对“所伺”这个词,这里也应同样理解。因为寻与伺的特性是扰动,与它们相应的禅那就好像saubbilana一般,所以说“如似有刺”。巴利
96. Vitakkanaṃ vitakkitaṃ, taṃ pana abhiniropanasabhāvo vitakkoyevāti āha ‘‘abhi…pe… vitakko’’ti. Esa nayo vicāritanti etthāpi. Khobhakarasabhāvattā vitakkavicārānaṃ taṃsahitaṃ jhānaṃ saubbilanaṃ viya hotīti vuttaṃ ‘‘sakaṇḍakaṃ viya khāyatī’’ti.
97 当那种使心踊跃的喜生起时,心就被称为“踊跃”;然而,心之所以有踊跃的状态,是因为那种喜存在,没有它就不会有,所以那种喜被称为“使心踊跃的原因”。巴利
97. Yāya ubbilāpanapītiyā uppannāya cittaṃ ‘‘ubbilāvita’’nti vuccati, sā pīti ubbilāvitattaṃ yasmā pana cittassa ubbilabhāvo tassā pītiyā sati hoti, nāsati, tasmā sā ‘‘ubbilabhāvakāraṇa’’nti vuttā.
98 “作意”是指心向内倾斜的状态,也就是心朝向所缘、低俯于所缘的意思。因为当快乐生起时,心会倾向于所缘,不像苦生起时那样背离所缘,也不像不苦不乐时那样既不倾向也不背离。在这里,第一种主张的人不如理地冒出这样的想法:“就像被饥渴等逼迫的人,面对可口食物等欲乐,当他要远离欲乐时,对执取所缘的渴望反而特别增长;可是,已经充分享受了殊胜欲味而满足的人,就像吃饱了美食的人一样,不再有想吃东西的欲望;即使是对欲境贪染极深、难以脱离的人,也会像水蛭一样自己松开。”他由此认为,靠满足五欲乐就能止息轮回之苦。第二种等主张的人,则通过揭示欲乐等的过患,以及初禅等快乐的寂静,认为满足于初禅等快乐就能断除轮回之苦。对于断灭论,这里也应当按同样方式加以考察。不过这里有一个差别:在同一个生命体中,可以有五种主张。也正因如此,圣典里并没有特别提出“另一个我”。那么,为什么开示完全涅槃的见法涅槃论者被归入常见,而不是断见呢?因为他阐明:通过获得种种殊胜快乐而脱离束缚之后,纯粹的我便安住在自己的本性之中。巴利
98.Ābhogoti vā cittassa ābhuggabhāvo, ārammaṇe oṇatabhāvoti attho. Sukhena hi cittaṃ ārammaṇe abhinataṃ hoti, na dukkhena viya apanataṃ, nāpi adukkhamasukhena viya anabhinataṃ anapanatañca. Tattha ‘‘khuppipāsādiabhibhūtassa viya manuññabhojanādīsu kāmehi viveciyamānassupādārammaṇapatthanā visesato abhivaḍḍhati, uḷārassa pana kāmarasassa yāvadatthaṃ tittassa manuññarasabhojanaṃ bhuttāvino viya suhitassa bhottukāmatā kāmesu pātabyatā na hoti, visayassāgiddhatāya visayehi dummociyehipi jalūkā viya sayameva muñcatī’’ti ca ayoniso ummujjitvā kāmaguṇasantappitatāya saṃsāradukkhavūpasamaṃ byākāsi paṭhamavādī. Kāmādīnaṃ ādīnavadassitāya, paṭhamādijjhānasukhassa santabhāvadassitāya ca paṭhamādijjhānasukhatittiyā saṃsāradukkhupacchedaṃ byākaṃsu dutiyādivādino, idhāpi ucchedavāde vuttappakāro vicāro yathāsambhavaṃ ānetvā vattabbo. Ayaṃ panettha viseso – ekasmiñhi attabhāve pañca vādā labbhanti. Teneva hi pāḷiyaṃ ‘‘añño attā’’ti aññaggahaṇaṃ na kataṃ. Kathaṃ panettha accantanibbānapaññāpakassa attano diṭṭhadhammanibbānavādassa sassatadiṭṭhiyā saṅgaho, na pana ucchedadiṭṭhiyāti? Taṃtaṃsukhavisesasamaṅgitāpaṭiladdhena bandhavimokkhena suddhassa attano sakarūpe avaṭṭhānadīpanato.
其余是指剩下的五十五种邪见。在这些邪见当中,有边无边论者等所持的常见性质,在各处都已经说明了。巴利
Sesāti sesā pañcapaññāsa diṭṭhiyo. Tāsu antānantikavādādīnaṃ sassatadiṭṭhibhāvo tattha tattha pakāsitoyeva.
101-3 那么,为什么只把过去际和未来际显示为见执的领域,而不把这两者合起来当作一个中间际呢?因为那不可能。并不像过去际和未来际那样,在脱离这两者的中间际上能安立见解,因为时间太短暂。如果说现在有就是这两者的中间,那么这样一来,它兼具两者的性质,就已经包含在过去际和未来际里面了,怎么能说没有被显示呢?或者,因为具有过去际和未来际,所以中间也被称为“过去未来际”;而说“过去未来际论者或过去未来际随见者”时,已经把它和过去际、未来际分开来说了,应当这样理解。在义注中,也应当知道,通过“一切后际论者即前际后际论者”这个总称,或者通过省略的方式,已经把它们包含进去了;否则,强行归纳而说的话就变得没有意义了。那么,哪些是前际后际论者呢?应当知道,就是那些持有边无边论和见法涅槃论等见解的人。巴利
101-3. Kiṃ pana kāraṇaṃ pubbantāparantā eva diṭṭhābhinivesassa visayabhāvena dassitā, na pana tadubhayamekajjhanti? Asambhavato. Na hi pubbantāparantesu viya tadubhayavinimutte majjhante diṭṭhikappanā sambhavati ittarakālattā, atha pana paccuppannabhavo tadubhayavemajjhaṃ, evaṃ sati diṭṭhikappanakkhamo tassa ubhayasabhāvo pubbantāparantesuyeva antogadhoti kathamadassitaṃ. Atha vā pubbantāparantavantatāya ‘‘pubbantāparanto’’ti majjhanto vuccati , so ca ‘‘pubbantāparantakappikā vā pubbantāparantānudiṭṭhino’’ti vadantena pubbantāparantehi visuṃ katvā vuttoyevāti daṭṭhabbo. Aṭṭhakathāyampi ‘‘sabbepi te aparantakappike pubbantāparantakappike’’ti etena sāmaññaniddesena, ekasesena vā saṅgahitāti daṭṭhabbaṃ, aññathā saṅkaḍḍhitvā vuttavacanassa anatthakatā āpajjeyyāti. Ke pana te pubbantāparantakappikā? Ye antānantikā hutvā diṭṭhadhammanibbānavādāti evaṃ pakārā veditabbā.
在这里,应当知道:经中说“所有这些都只是依这六十二种事,或依其中任何一种,此外没有别的”,而且除了前际论者等三类之外,并不存在其他任何持恶见的人。因此,其他经典中所说的沙门果等(长部1.166)以及在外道中也可见到的无业论、无因论、无有论等,以及尊佑论、生主论、士夫论、时论、自性论、必然论、随意论等种种恶见,都应知道它们也包含在这里面,都摄于其中。如何呢?无业论首先由“不孕者、如柱而立者”等语显示无有作用,故摄于常见;同样,由“有这七身”等语所展开的波拘陀论,也摄于常见;由“无因无缘使众生杂染”等语,无因论摄于无因生起论。“无他世”等语,无有论摄于断灭论。正如那里所说“身坏后断灭”等。以第一个“等”字,尼乾子论等也被摄集。巴利
Ettha ca ‘‘sabbe te imeheva dvāsaṭṭhiyā vatthūhi, etesaṃ vā aññatarena, natthi ito bahiddhā’’ti vacanato, pubbantakappikādittayavinimuttassa ca kassaci diṭṭhigatikassa abhāvato yāni tāni sāmaññaphalādi (dī. ni. 1.166) suttantaresu vuttappakārāni akiriyāhetukanatthikavādādīni, yāni ca issarapajāpatipurisakālasabhāvaniyatiyadicchāvādādippabhedāni diṭṭhigatāni (visuddhi. ṭī. 2.563; vibha. anuṭī. 189 passitabbaṃ) bahiddhāpi dissamānāni, tesaṃ ettheva saṅgaho, antogadhatā ca veditabbā. Kathaṃ? Akiriyavādo tāva ‘‘vañjho kūṭaṭṭho’’tiādinā kiriyābhāvadīpanato sassatavāde antogadho, tathā ‘‘sattime kāyā’’tiādi (dī. ni. 1.174) nayappavatto pakudhavādo, ‘‘natthi hetu natthi paccayo sattānaṃ saṃkilesāyā’’tiādi (dī. ni. 1.168) vacanato ahetukavādo adhiccasamuppannikavāde antogadho. ‘‘Natthi paro loko’’tiādi (dī. ni. 1.171) vacanato natthikavādo ucchedavāde antogadho. Tathā hi tattha ‘‘kāyassa bhedā ucchijjatī’’tiādi (dī. ni. 1.86) vuttaṃ. Paṭhamena ādi-saddena nigaṇṭhavādādayo saṅgahitā.
即使圣典中把尼干子的主张按修行层面收在“四重防护”里,但由于它超出了七种主张的范围,属于散乱论,所以尼干子的主张也和散若耶的主张一样,归入不死矫乱论中。
像“命就是身,命与身不同”这类主张,归入“我是有色的、无病、死后存在”等说法中。“如来死后存在”“有化生众生”这类说法,归入常见。“如来死后不存在”“没有化生众生”这类说法,归入断见。“如来死后也存在也不存在”“化生众生也有也没有”这类说法,包含在一分常见中。“如来死后既非存在也非不存在”“化生众生既非有也非无”这类说法,包含在不死矫乱论中。
自在天、生主、原人、时间等主张,包含在一分常见中,胜论派的主张也一样。自性、宿命、意欲等主张,归入无因生论。
按照这个方式,应当知道:在其他经典中以及外道那里见到的各种见解,都包含在这六十二见之中。巴利
Yadipi pāḷiyaṃ nāṭaputtavāda (dī. ni. 1.178) bhāvena cātuyāmasaṃvaro āgato, tathāpi sattavatātikkamena vikkhepavāditāya nāṭaputtavādopi sañcayavādo viya amarāvikkhepavādesu antogadho. ‘‘Taṃ jīvaṃ taṃ sarīraṃ, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’’nti (dī. ni. 1.377; ma. ni. 2.122; saṃ. ni. 2.35) evaṃ pakārā vādā ‘‘rūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’tiādivādesu saṅgahaṃ gacchanti, ‘‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā, ‘‘atthi sattā opapātikā’’ti evaṃ pakārā sassatavāde. ‘‘Na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, natthi sattā opapātikā’’ti evaṃ pakārā ucchedavādena saṅgahitā. ‘‘Hoti ca na hoti ca tathāgato paraṃ maraṇā, atthi ca natthi ca sattā opapātikā’’ti evaṃ pakārā ekaccasassatavāde antogadhā. ‘‘Neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, nevatthi na natthi sattā opapātikā’’ti ca evaṃ pakārā amarāvikkhepavāde antogadhā. Issarapajāpatipurisakālavādā ekaccasassatavāde antogadhā, tathā kaṇādavādo. Sabhāvaniyatiyadicchāvādā adhiccasamuppannikavādena saṅgahitā. Iminā nayena suttantaresu, bahiddhā ca dissamānānaṃ diṭṭhigatānaṃ imāsu dvāsaṭṭhiyā diṭṭhīsu antogadhatā veditabbā.
“意欲”是指对见解的意乐。因为众生在杂染这一边,依常见和断见而有两种意欲。世尊以一切知智,在无量世界中、对无量众生、就无量所知差别里生起的种种意欲——虽然种类繁多、各不相同——依照“有四类人是常住论者”等说法,把它们归纳为六十二种分类来开示,就像用标准秤在称量一样,所以说“如同用秤在称量”。后文也将说到“内有网罗”等。而“如同从须弥山脚取沙”这一句,是为了显示:除了世尊的一切知智,其他人根本不可能胜任这个开示。巴利
Ajjhāsayanti diṭṭhijjhāsayaṃ. Sassatucchedadiṭṭhivasena hi sattānaṃ saṃkilesapakkhe duvidho ajjhāsayo, tañca bhagavā aparimāṇāsu lokadhātūsu aparimāṇānaṃ sattānaṃ aparimāṇe eva ñeyyavisese uppajjanavasena anekabhedabhinnānampi ‘‘cattāro janā sassatavādā’’tiādinā dvāsaṭṭhiyā pabhedehi saṅgaṇhanavasena sabbaññutaññāṇena paricchinditvā dassento pamāṇabhūtāya tulāya dhārayamāno viya hotīti āha ‘‘tulāya tulayanto viyā’’ti. Tathā hi vakkhati ‘‘anto jālīkatā’’tiādi (dī. ni. 1.146). ‘‘Sinerupādato vālukaṃ uddharanto viyā’’ti etena sabbaññutaññāṇato aññassa imissā desanāya asakkuṇeyyataṃ dasseti.
连结就是连接。由提问所形成的连接,叫作“问之连结”。或者,能连接起来的,就是连结;以提问作为它的连结,所以叫“问之连结”。又或者,通过提问而被连接起来,所以叫“问之连结”。对于“意欲连结”,道理也是一样。至于“随顺连结”,这里应当理解为:被连接起来的就是连结;每一种连结都是“随顺连结”,也就是随顺于连结,所以叫“随顺连结”。这个意思在义注中是这样说的:“所谓‘随顺连结’,应当这样理解:起初由某一法引出了开示,后来在哪些经中,接着以与该法相应的法,或者以与它相对立的法,继续出现进一步的教导,就依据这些经来理解‘随顺连结’。比如怎样呢?《若希望经》中,开头由戒引出了开示,后面则出现了六种神通……《锯喻经》中,开头由不忍引出了开示,后面则出现了锯喻”等等。巴利
Anusandhānaṃ anusandhi, pucchāya kato anusandhi pucchānusandhi. Atha vā anusandhayatīti anusandhi, pucchā anusandhi etassāti pucchānusandhi. Pucchāya anusandhiyatīti vā pucchānusandhi. Ajjhāsayānusandhimhipi eseva nayo. Yathānusandhīti ettha pana anusandhīyatīti anusandhi, yā yā anusandhi yathānusandhi, anusandhianurūpaṃ vā yathānusandhīti saddattho veditabbo, so ‘‘yena pana dhammena ādimhi desanā uṭṭhitā, tassa dhammassa anurūpadhammavasena vā paṭipakkhavasena vā yesu suttesu upari desanā āgacchati, tesaṃ vasena yathānusandhi veditabbo. Seyyathidaṃ? Ākaṅkheyyasutte (ma. ni. 1.64-69) heṭṭhā sīlena desanā uṭṭhitā, upari cha abhiññā āgatā…pe… kakacūpame (ma. ni. 1.222) heṭṭhā akkhantiyā uṭṭhitā, upari kakacūpamā āgatā’’tiādinā aṭṭhakathāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 1.100-104) vutto.
“据说”这句话,是在说明世尊所教导的“无我”令他们不乐。这是对法的呼唤。“非我所作”,是指不是自己造作的,或者是由无我的诸蕴所造作的。“将触及哪一个我?”意思是:既然没有我,而诸蕴又是刹那生灭的,那么业将以其果报触及哪一个我呢?是谁在感受业果呢?“非明者”,是指因为缺少闻法等条件,对圣法不精通,所以不是明者。“具无明者”,是指被无明所覆盖,因为在圣法上未受调伏,所以未能断除无明。“以爱为主导的心”,是说心里生起这样的想法:“如果我确实不存在,那我所造之业的果报由谁来感受?如果真有一个我存在,才谈得上受用果报。”这种由爱为主导而产生的,就是爱为主导的心,也就是与“我执”相应的心。“应超越”,意思是:虽然诸行是刹那生灭的,但在某个相续中造了业,果报就在那个相续中产生,因此业与果的关系只是依于法的积聚而成立;如果错误地执取为一性之理,认为必须有一个同时是造作者和受者的实体,否则“业与果的关系就无法成立”,从而认为应当跨越导师教法中揭示我空、我所空的教导。巴利
Iti kirāti bhagavato yathādesitāya attasuññatāya attano aruccanabhāvadīpanaṃ. Bhoti dhammālapanaṃ. Anattakatānīti attanā na katāni, anattakehi vā khandhehi katāni. Kamattānaṃ phusissantīti asati attani khandhānañca khaṇikattā kammāni kaṃ attānaṃ attano phalena phusissanti, ko kammaphalaṃ paṭisaṃvedetīti attho. Avidvāti sutādivirahena ariyadhammassa akovidatāya na vidvā. Avijjāgatoti avijjāya upagato, ariyadhamme avinītatāya appahīnāvijjoti attho. Taṇhādhipateyyena cetasāti ‘‘yadi ahaṃ nāma koci natthi , mayā katassa kammassa ko phalaṃ paṭisaṃvedeti, sati pana tasmiṃ siyā phalūpabhogo’’ti taṇhādhipatito āgato taṇhādhipateyyo, tena. Attavādupādānasahagata cetasā. Atidhāvitabbanti khaṇikattepi saṅkhārānaṃ yasmiṃ santāne kammaṃ kataṃ, tattheva phaluppattito dhammapuñjamattasseva ca siddhe kammaphalasambandhe ekattanayaṃ micchā gahetvā ekena kārakavedakabhūtena bhavitabbaṃ, aññathā ‘‘kammaphalānaṃ sambandho na siyā’’ti attattaniyasuññatāpakāsanaṃ satthusāsanaṃ atikkamitabbaṃ maññeyyāti attho.
“上面提到了六种神通”——这是按照随顺法的角度来显示前后文的连接;其余那些则是按照对立法的角度来显示。关于烦恼,比如“贪是心的随烦恼”等等,是从烦恼的角度来讲的。“于此亦尔”中的“亦”字,是在表示:就像在前面已说的那些经里按照对立法显示前后文的连接一样,在这部经里也是如此。确实,这个开示是依宣说恒常、坚实等者的邪见而兴起的,最终以揭示恒常、坚实等为空无实质而结束。巴利
‘‘Upari cha abhiññā āgatā’’ti anurūpadhammavasena yathānusandhiṃ dasseti, itarehi paṭipakkhavasena. Kilesenāti ‘‘lobho cittassa upakkileso’’tiādinā kilesavasena. Imasmimpīti pi-saddena yathā vuttasuttādīsu paṭipakkhavasena yathānusandhi, evaṃ imasmimpi sutteti dasseti. Tathā hi niccasārādipaññāpakānaṃ diṭṭhigatānaṃ vasena uṭṭhitā ayaṃ desanā niccasārādisuññatāpakāsanena niṭṭhāpitāti.
关于恐惧与颤动的篇章的注释巴利
Paritassitavipphanditavāravaṇṇanā
105-117 105-117. 为了显示界限的区分:是为了通过如实看见常见等邪见,来阐明正见与它们之间没有混杂。那也是被感受的,这是前后文的关联。对于不知不见的人:就是指那些不能如实了知我与世间是常、不能如实了知这个见处就是如此执取、如此把握、如此受持、如此趣向来世的人。同样,对于在那种被感受的事物上因为未离贪爱而执取这样的邪见的人,他们不能从集起等角度如实了知、如实看见那种感受。通过这一点,说明如来等以无障碍的智慧和周全的眼,对这里的事物有如实知见,而执邪见的人则不是这样,他们只有贪爱和邪见的执取。正是因为这个缘故,这个教导就成了显示界限区分的教导。不过在注释书里,则笼统地说成对诸法的自性不能如实知见的人。因为并不是仅仅不了知有为法的自性就会产生错误执著。总说的阐明会落实到特殊情况上,所以做了这种特别的连接。感受,是指以我与世间是常这种见解的施设方式而生起的、被邪见所体验的体验。入于爱者,就是已进入贪爱、被贪爱所侵袭,或者持续流转于贪爱的人。而那也正是,这是回顾前面所说的那种感受。因为它确实是轮回的过患,被见和爱的刺所贯穿,所以极为动荡不安,不像道果之乐那样以单一形态安住。正因如此才说被恐惧所动摇等等。巴利
105-117.Mariyādavibhāgadassanatthanti sassatādidiṭṭhidassanassa sammādassanena saṅkarābhāvavibhāvanatthaṃ. Tadapi vedayitanti sambandho. Ajānataṃ apassatanti ‘‘sassato attā ca loko cā’’ti ‘‘idaṃ diṭṭhiṭṭhānaṃ evaṃgahikaṃ evaṃparāmaṭṭhaṃ evaṃgahitaṃ hoti evaṃabhisamparāya’’nti yathābhūtaṃ ajānantānaṃ apassantānaṃ. Tathā yasmiṃ vedayite avītataṇhatāya evaṃ diṭṭhigataṃ upādiyanti, taṃ vedayitaṃ samudayādito yathābhūtaṃ ajānantānaṃ apassantānaṃ, etena anāvaraṇañāṇasamantacakkhūhi yathā tathāgatānaṃ yathābhūtamettha ñāṇadassanaṃ, na evaṃ diṭṭhigatikānaṃ, atha kho taṇhādiṭṭhiparāmāsoyevāti dasseti. Teneva cāyaṃ desanā mariyādavibhāgadassanatthā jātā. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘yathābhūtaṃ dhammānaṃ sabhāvaṃ ajānantānaṃ apassantāna’’nti avisesena vuttaṃ. Na hi saṅkhatadhammasabhāvaṃ ajānanamattena micchā abhinivisantīti. Sāmaññajotanā visese avatiṭṭhatīti ayaṃ visesayojanā katā. Vedayitanti ‘‘sassato attā ca loko cā’’ti diṭṭhipaññāpanavasena pavattaṃ diṭṭhiyā anubhūtaṃ anubhavanaṃ. Taṇhāgatānanti taṇhāya gatānaṃ upagatānaṃ, pavattānaṃ vā. Tañca kho panetanti ca yathāvuttaṃ vedayitaṃ paccāmasati. Tañhi vaṭṭāmisabhūtaṃ diṭṭhitaṇhāsallānuviddhatāya saubbilattā cañcalaṃ, na maggaphalasukhaṃ viya ekarūpena avatiṭṭhatīti. Tenevāha ‘‘paritassitenā’’tiādi.
或者,从有差别的因出发,把六十二种恶见分别说明之后,现在为了从无差别的因来显示它们,就开始了“诸比丘,对此……”这一段开示。因为对一切持恶见的人来说,受、无明和渴爱就是无差别的因。这里“那也是”指的是:在“他们施设我与世间是常”这句话里,这种“我与世间是常”的施设,那也是受。对于乐等三种感受,他们或者依次从苦、从箭、从无常的角度,或者总体上从集、灭、味、过患、出离的角度,不能如实了知、不能如实看见;也正因为对乐等产生希求,所以成了进入渴爱、被渴爱所侵袭的人。他们只是因为渴爱的恐惧而表现出见的悸动、见的摇摆,或者仅仅是在身门和语门中由见所引起的躁动而已;并不是说,有任何可以由见来施设的“常”法存在。这就是这段话的意思。在一分常见论等情形中,道理也是这样。巴利
Atha vā evaṃ visesakāraṇato dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni vibhajitvā idāni avisesakāraṇato tāni dassetuṃ ‘‘tatra bhikkhave’’tiādikā desanā āraddhā. Sabbesañhi diṭṭhigatikānaṃ vedanā avijjā taṇhā ca avisiṭṭhakāranti. Tattha tadapīti ‘‘sassataṃ attānañca lokañca paññapenti’’ti ettha yadetaṃ ‘‘sassato attā ca loko cā’’ti paññāpanaṃ, tadapi. Sukhādibhedaṃ tividhavedayitaṃ yathākkamaṃ dukkhasallāniccato, avisesena samudayatthaṅgamassādādīnavanissaraṇato vā yathābhūtaṃ ajānantānaṃ apassantānaṃ, tato eva ca sukhādipatthanāsambhavato taṇhāya upagatattā taṇhāgatānaṃ taṇhāparitassitena diṭṭhivipphanditameva diṭṭhicalanameva, ‘‘asati attani ko vedanaṃ anubhavatī’’ti kāyavacīdvāresu diṭṭhiyā copanappattimattameva vā, na pana diṭṭhiyā paññāpetabbo sassato koci dhammo atthīti attho. Ekaccasassatavādādīsupi eseva nayo.
触缘部分的注释巴利
Phassapaccayavāravaṇṇanā
118 118. 那些恶见,是被渴爱所逼迫的心所生起的;对于这样的心来说,感受是它的缘,而感受又以触为缘。这一开示,是在确定见的缘的次第传承,所以说“为了显示传承的缘”。由此应当看出:就像能施设的法就是见,那些以它为缘的法也各自依缘的力量而生起,不会没有缘;同样,应当被施设的法,比如色、受等,在这里面并没有任何“我”,也没有“世间是常”这回事——这个道理已经显示出来了。巴利
118. Yena taṇhāparitassitena etāni diṭṭhigatāni pavattanti, tassa vedayitaṃ paccayo, vedayitassāpi phasso paccayoti desanā diṭṭhiyā paccayaparamparaniddhāraṇanti āha ‘‘paramparapaccayadassanattha’’nti, tena yathā paññāpanadhammo diṭṭhi, tappaccayadhammā ca yathāsakaṃ paccayavaseneva uppajjanti, na paccayehi vinā, evaṃ paññāpetabbā dhammāpi rūpavedanādayo, na ettha koci attā vā loko vā sassatoti ayamattho dassitoti daṭṭhabbaṃ.
“没有这个道理”这一部分的注释巴利
Netaṃṭhānaṃvijjativāravaṇṇanā
131 “它的缘”是指触的缘。在“以见为缘的受”中,意思是:以触为根本、由它自己的诸缘所生的受。即使没有眼等依处,也没有某些相应法,受仍然可以生起;但受绝不可能离开触而生起,所以触是受强有力的因,因此说“为了显示有力”。即使所缘已经现前,如果心识生起时不具备触的作用,就不能以所缘缘为缘,所以只有触才是相应法的特殊之缘。同样,世尊在分析心识生起时,首先举出的是触,而受只是被确定而已。巴利
131.Tassapaccayassāti phassapaccayassa diṭṭhivedayiteti diṭṭhiyā paccayabhūte vedayite, phassapadhānehi attano paccayehi nipphādetabbeti attho. Vināpi cakkhādivatthūhi, sampayuttadhammehi ca kehici vedanā uppajjati, na pana kadāci phassena vināti phasso vedanāya balavakāraṇanti āha ‘‘balavabhāvadassanattha’’nti. Sannihitopi hi visayo sace phusanākārarahito hoti cittuppādo, na tassa ārammaṇapaccayena paccayo hotīti phassova sampayuttadhammānaṃ visesapaccayo. Tathā hi bhagavatā cittuppādaṃ vibhajantena phassoyeva paṭhamaṃ uddhaṭo, vedanāya pana adhiṭṭhānameva.
关于“持见者安住之轮转”的注释巴利
Diṭṭhigatikādhiṭṭhānavaṭṭakathāvaṇṇanā
144 在下面三个轮次里,受都更为突出,而且下文将要说到“他们感受”,所以这里以受为主,因此说“总集一切见所受”。“总集”这个词,也显示了在“那些”等各处出现的“也”字的意思。把受归入触,正是为了显示触为缘的性质,也就是“六内处感受六种所缘,完全以六触为因”。在这里生起,“生起”这个词在此处是“依处”的意思,所以说“在生起处”。同样,“汇集”这个词也应当这样理解。在这里,果报伸展出来,或者说,因为它以果报为依赖而运作,所以能伸展、令自己的果报生起,因此叫“处”,也就是因。就像树林和灌木丛聚集的地方,人们约定俗成地叫“林野”,“林野”本身就是“林野处”,所以说“仅是概念假立”。在“三种意义”中,“也”字应当理解为含摄未说出的意义,由此也包含了矿藏、住处、依止处等意思。在“金处(金矿)”“金处(金器)”“婆苏天处”“作业处(工坊)”等用法中,“处”字就是用在矿藏、住处、依止处这些意义上。在眼等处中,触等法是遍布的,而那些处也是它们的住处、依止处,因为它们具有依止缘的性质。应当以三种——境、根、识——会合的状态来理解触,所以触被称为“会合”。正因如此,它被说为“以聚集为现起”。依照这个方式,虽然还有其他相应法存在,但就像在这部经中“眼以及……触”这样,为了显示受是主要之因,所以以触为首来说法;同样,在这里的《梵网经》中,从“触缘受”等开始,以触为起点来说明后际缘起,为了显示缘的次第,所以以触为门而说“以触处触了又触”。巴利
144. Heṭṭhā tīsupi vāresu adhikatattā, upari ca ‘‘paṭisaṃvedentī’’ti vakkhamānattā vedayitamettha padhānanti āha ‘‘sabbadiṭṭhivedayitāni sampiṇḍetī’’ti. Sampiṇḍetīti ca ‘‘yepi te’’ti tattha tattha āgatassa pi-saddassa atthaṃ dasseti. Vedayitassa phasse pakkhipanaṃ phassapaccayatādassanameva ‘‘chahi ajjhattikāyatanehi chaḷārammaṇapaṭisaṃvedanaṃ ekantato chaphassahetukamevā’’ti. Sañjāyanti etthāti adhikaraṇattho sañjāti-saddoti āha ‘‘sañjātiṭṭhāne’’ti. Evaṃ samosaraṇasaddopi daṭṭhabbo. Āyatati ettha phalaṃ tadāyattavuttitāya, āyabhūtaṃ vā attano phalaṃ tanoti pavattetīti āyatanaṃ, kāraṇaṃ. Rukkhagacchasamūhe araññavohāro araññameva araññāyatananti āha ‘‘paṇṇattimatte’’ti. Atthattayepīti pi-saddena avuttatthasampiṇḍanaṃ daṭṭhabbaṃ, tena ākāranivāsādhiṭṭhānatthe saṅgaṇhāti. Hiraññāyatanaṃ suvaṇṇāyatanaṃ, vāsudevāyatanaṃ kammāyatananti ādīsu ākaranivāsādhiṭṭhānesu āyatanasaddo. Cakkhādīsu ca phassādayo ākiṇṇā, tāni ca nesaṃ nivāso, adhiṭṭhānañca nissayapaccayabhāvatoti. Tiṇṇampi visayindriyaviññāṇānaṃ saṅgatibhāvena gahetabbo phassoti ‘‘saṅgatī’’ti vutto. Tathā hi so ‘‘sannipātapaccupaṭṭhāno’’ti vuccati. Iminā nayenāti vijjamānesupi aññesu sampayuttadhammesu yathā ‘‘cakkhuñca…pe… phasso’’ti (ma. ni. 1.204; ma. ni. 3.421, 425, 426; saṃ. ni. 2.43-45; saṃ. ni. 4.60; kathā. 465) etasmiṃ sutte vedanāya padhānakāraṇabhāvadassanatthaṃ phassasīsena desanā katā, evamidhāpi brahmajāle ‘‘phassapaccayā vedanā’’tiādinā phassaṃ ādiṃ katvā aparantapaṭiccasamuppādadīpanena paccayaparamparaṃ dassetuṃ ‘‘phassāyatanehi phussa phussā’’ti phassamukhena vuttaṃ.
触虽然属于无色法,也不完全黏着在所缘上,但它以触击的方式生起,就好像真的在触碰一样,所以论师说“正是触在触碰一个个所缘”。也正因为这样,它被称为“以触碰为特相,以撞击为作用”。至于“以触处触碰了又触碰”这句话,就像“床在响”之类的说法一样,那些处本来并没有触碰的作用,却是借着世俗假说的表达方式,把它们说成有触碰的作用,因此论师说“将它安立在触上”,意思是:把它们当作以触为去向,让它们进入触的范畴。所谓范畴,其实只是世俗言说而已,并不能靠它成就真实之义,所以接着说了“因此”等话。巴利
Phasso arūpadhammopi samāno ekadesena ārammaṇe anallīyamānopi phusanākārena pavattati phusanto viya hotīti āha ‘‘phassova taṃ taṃ ārammaṇaṃ phusatī’’ti, yena so ‘‘phusanalakkhaṇo, saṅghaṭṭanaraso’’ti ca vuccati. ‘‘Phassāyatanehi phussa phussā’’ti aphusanakiccānipi āyatanāni ‘‘mañcā ghosantī’’tiādīsu viya nissitavohārena phusanakiccāni katvā dassitānīti āha ‘‘phasse upanikkhipitvā’’ti, phassagatikāni katvā phassūpacāraṃ āropetvāti attho. Upacāro hi nāma vohāramattaṃ, na tena atthasiddhi hotīti āha ‘‘tasmā’’tiādi.
受可依其自身所依的六种触来分类,即从眼触所生受到意触所生受,简略地说有六种;详细地说,则有一百零八种分类。关于色爱等的分类,即从色爱到法爱,简略地说有六种分类,详细地说有一百零八种分类。所谓“从亲依止的角度”,就是以亲依止为首要。那么,为什么这里只举出亲依止缘呢?难道乐受和不苦不乐受对于渴爱,不是以唯所缘缘、所缘增上缘、所缘亲依止缘和本性亲依止缘这四种方式成为缘吗?而苦受不是以唯所缘缘和本性亲依止缘这两种方式成为缘吗?确实如此,但这一切都已被包含在亲依止之中。所缘亲依止缘因为与亲依止有共通性,所以把它归入亲依止缘来统摄,这还说得通;但对于唯所缘缘和所缘增上缘,又该怎么解释呢?应当知道,它们也是因为与所缘有共通性,才被所缘亲依止缘所含摄,而不是被本性亲依止缘所含摄。正是为了说明这个意思,这里才说“从亲依止的角度”,而不是说“以亲依止缘”。巴利
Attano paccayabhūtānaṃ channaṃ phassānaṃ vasena cakkhusamphassajā yāva manosamphassajāti saṅkhepato chabbidhā vedanā, vitthārato pana aṭṭhasatapariyāyena aṭṭhasatabhedā. Rūpataṇhādibhedāyāti rūpataṇhā yāva dhammataṇhāti saṅkhepato chappabhedāya, vitthārato aṭṭhasatabhedāya. Upanissayakoṭiyāti upanissayasīsena. Kasmā panettha upanissayapaccayova uddhaṭo, nanu sukhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā ca taṇhāya ārammaṇamattaārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayapakatūpanissayavasena catudhā paccayo, dukkhā ca ārammaṇamattapakatūpanissayavasena dvidhāti? Saccametaṃ, upanissaye eva pana taṃ sabbaṃ antogadhaṃ. Yuttaṃ tāva ārammaṇūpanissayassa upanissayasāmaññato upanissayena saṅgaho, ārammaṇamattaārammaṇādhipatīnaṃ pana kathanti? Tesampi ārammaṇasāmaññato ārammaṇūpanissayena saṅgahova kato, na pakatūpanissayenāti daṭṭhabbaṃ. Etadatthamevettha ‘‘upanissayakoṭiyā’’ti vuttaṃ, na ‘‘upanissayenā’’ti.
“四种”是指欲取一直到我语取这四种。难道渴爱本身就是欲取吗?确实如此。不过在这里,微弱的渴爱只是渴爱,强烈的渴爱才成为欲取。或者说,对尚未得到的对象心生希求,这是渴爱,就像盗贼在黑暗中伸手摸索;对已经得到的对象加以执取,这是取,就像盗贼抓住已经到手的财物。渴爱是少欲知足的反面,取是知足的反面。渴爱是寻求之苦的根源,取是守护之苦的根源,这就是它们之间的区别。对于取,应当理解为:不与业同时生起的取,是从亲依止的角度来说;与业同时生起的取,是从俱生的角度来说。其中,对于无间缘等,通过无间缘、等无间缘、无间亲依止缘、无有缘、离去缘、习行缘为缘;对于非无间缘,则通过亲依止缘为缘;而作为所缘的取,则通过所缘缘、所缘增上缘、所缘亲依止缘,或者仅仅通过所缘缘为缘——把这一切都归入亲依止缘来理解,所以说“从亲依止的角度”。又因为众生通过渴爱贪著色等对象,从而沉溺于欲乐,所以渴爱是欲取的亲依止缘。同样,正因为对色等迷惑颠倒,才会以“没有布施”等说法生起邪见;想要从轮回中解脱的人,却把不净之道执取为清净之道;对诸蕴执取为我、我所的身见——因此应当知道,渴爱也是其余诸取的亲依止缘。而对于同时生起的取,渴爱则通过俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘、有缘、不离缘、因缘等方式作为缘。针对这一切,所以说“从俱生的角度”。巴利
Catubbidhassāti kāmupādānaṃ yāva attavādupādānanti catubbidhassa. Nanu ca taṇhāva kāmupādānanti? Saccametaṃ. Tattha dubbalā taṇhā taṇhāva, balavatī taṇhā kāmupādānaṃ. Atha vā appattavisayapatthanā taṇhā tamasi corānaṃ karapasāraṇaṃ viya. Sampattavisayaggahaṇaṃ upādānaṃ, corānaṃ karappattadhanaggahaṇaṃ viya. Appicchatāpaṭipakkhā taṇhā, santosapaṭipakkhā upādānaṃ. Pariyesanadukkhamūlaṃ taṇhā, ārakkhadukkhamūlaṃ upādānanti ayametesaṃ viseso. Upādānassāti asahajātassa upādānassa upanissayakoṭiyā, itarassa sahajātakoṭiyāti daṭṭhabbaṃ. Tattha anantarassa anantarasamanantaraanantarūpanissayanatthivigatāsevanapaccayehi, anānantarassa upanissayena, ārammaṇabhūtā pana ārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayehi, ārammaṇamatteneva vāti taṃ sabbaṃ upanissayeneva gahetvā ‘‘upanissayakoṭiyā’’ti vuttaṃ. Yasmā ca taṇhāya rūpādīni assādetvā kāmesu pātabyataṃ āpajjati, tasmā taṇhā kāmupādānassa upanissayo. Tathā rūpādibhedeva sammūḷho ‘‘natthi dinna’’ntiādinā (dī. ni. 1.171; ma. ni. 1.445; ma. ni. 2.94, 95, 225; ma. ni. 3.91, 116, 136; saṃ. ni. 3.210; dha. sa. 1221; vibha. 938) micchādassanaṃ, saṃsārato muccitukāmo asuddhimagge suddhimaggaparāmasanaṃ, khandhesu attattaniyagāhabhūtaṃ sakkāyadassanaṃ gaṇhāti, tasmā itaresampi taṇhā upanissayoti daṭṭhabbaṃ. Sahajātassa pana sahajātaaññamaññanissayasampayuttaatthiavigatahetuvasena taṇhā paccayo hoti. Taṃ sabbaṃ sandhāya ‘‘sahajātakoṭiyā’’ti vuttaṃ.
“同样”是指从亲依止的角度和从俱生的角度来说的。“有”则指业有和生有这两种。其中,以思等行所造的一切趣向投生的业是业有;欲有等九种是生有。对于这些有来说,四种取因为是生有的因——也就是业有的因,又因为成为它的助伴,所以以本性亲依止的方式成为缘。而在以业为所缘来造作的当下,与业同时生起的欲取,则以所缘缘的方式成为生有的缘。对于业有来说,与它同时生起的取,通过俱生、相互、依止、相应、有、不离这些方式,以及通过因、道这些方式,以多种形式成为缘;不与它同时生起的取,则通过无间、等无间、无间亲依止、无有、离去、习行这些方式成为缘;其余的取,以本性亲依止的方式成为缘;在思惟等时候,则以所缘缘的方式成为缘。在这里,把无间等归入亲依止缘,把俱生等归入俱生缘,所以说“从亲依止的角度和从俱生的角度”。巴利
Tathāti upanissayakoṭiyā ceva sahajātakoṭiyā cāti attho. Bhavassāti kammabhavassa ceva upapattibhavassa ca. Tattha cetanādisaṅkhā taṃ sabbaṃ bhavagāmikammaṃ kammabhavo, kāmabhavādiko navavidho upapattibhavo, tesaṃ upapattibhavassa catubbidhampi upādānaṃ upapattibhavakāraṇakammabhavakāraṇabhāvato , tassa ca sahāyabhāvūpagamanato pakatūpanissayavasena paccayo hoti. Kammārammaṇakaraṇakāle pana kammasahajātakāmupādānaṃ upapattibhavassa ārammaṇapaccayena paccayo hoti. Kammabhavassa pana sahajātassa sahajātaṃ upādānaṃ sahajātaaññamaññanissayasampayuttaatthiavigatavasena ceva hetumaggavasena ca anekadhā paccayo hoti, asahajātassa anantarasamanantaraanantarūpanissayanatthivigatāsevanavasena, itarassa pakatūpanissayavasena, sammasanādikālesu ārammaṇavasena ca paccayo hoti. Tattha anantarādike upanissayapaccaye, sahajātādike sahajātapaccaye pakkhipitvā vuttaṃ ‘‘upanissayakoṭiyā ceva sahajātakoṭiyā cā’’ti.
“有缘生”这句话里,“有”指的是业有。因为业有才是生的缘,不是生有。生有就是最初结生出来的那些蕴,那本身就是生。所以论中说:“这里应当把生理解为有变化的五蕴。”所谓“有变化”,是依结生的变化而说变化,从义理上说,它们其实就是生有。因为同一个东西不可能成为它自己的因。而业有通过业缘和亲依止缘成为生有的缘,所以说“有,从亲依止的角度,是生的缘”。巴利
Bhavo jātiyāti ettha bhavoti kammabhavo adhippeto. So hi jātiyā paccayo, na upapattibhavo. Upapattibhavo hi paṭhamābhinibbattā khandhā jātiyeva. Tena vuttaṃ ‘‘jātīti panettha savikārā pañcakkhandhā daṭṭhabbā’’ti. Savikārāti ca nibbattivikārena savikārā, te ca atthato upapattibhavoyeva. Na hi tadeva tassa kāraṇaṃ bhavituṃ yuttanti. Kammabhavo ca upapattibhavassa kammapaccayena ceva upanissayapaccayena ca paccayo hotīti āha ‘‘bhavo jātiyā upanissayakoṭiyā paccayo’’ti.
因为有了生,才有老死;被老死等触及的愚人才会生起愁等,没有生就不会有这些,所以说“生……是缘”。由于这里是按俱生和亲依止这两大类来考察缘,还没有涉及对各支的考察,所以他说“这是这里的略说”。缘起的考察范围极其广大,怎么可能毫无遗漏地讲完呢?因此他说“若广说……”等。为了说明这里只是部分地讲了缘起,并举例说明理由,他说了“因为世尊……”等。其中“前际不可知”的意思是:某位正自觉者或转轮王之时生起了无明,而从此以前无明的初始界限不可知;对于无障碍的我的一切知智来说,也不可知,因为那初始界限根本不存在的缘故。这个缘是此缘,所以是“此缘”,从此因故是“有漏缘”的意思。“有爱”即有之结缚的爱。“有见”即常见。“从此至彼、从彼至此”显示无始以来的辗转相续生起。巴利
Yasmā ca sati jātiyā jarāmaraṇaṃ, jarāmaraṇādinā phuṭṭhassa bālassa sokādayo ca sambhavanti, nāsati, tasmā ‘‘jāti…pe… paccayo hotī’’ti vuttaṃ. Sahajātūpanissayasīsena paccayavicāraṇāya dassitattā, aṅgavicāraṇāya ca anāmaṭṭhattā āha ‘‘ayamettha saṅkhepo’’ti. Mahāvisayattā paṭiccasamuppādavicāraṇāya sā niravasesā kuto laddhabbāti āha ‘‘vitthārato’’tiādi. Ekadesena cettha kathitassa paṭiccasamuppādassa tathā kathane saddhiṃ udāharaṇena kāraṇaṃ dassento ‘‘bhagavā hī’’tiādimāha. Tattha koṭi na paññāyatīti asukassa nāma sammāsambuddhassa, cakkavattino vā kāle avijjā uppannā, na tato pubbeti avijjāya ādimariyādā appaṭihatassa mama sabbaññutaññāṇassāpi na paññāyati avijjamānattāyevāti attho. Ayaṃ paccayo idappaccayo, tasmā idappaccayā, imasmā kāraṇā āsavapaccayāti attho. Bhavataṇhāyāti bhavasaṃyojanabhūtāya taṇhāya. Bhavadiṭṭhiyāti sassatadiṭṭhiyā. ‘‘Ito ettha etto idhā’’ti apariyantaṃ aparāparuppattiṃ dasseti.
离转论的解说等巴利
Vivaṭṭakathādivaṇṇanā
145 “受的集”等这些经文,应当看作是以受为所缘的业处。其中“触的集、触的灭”指的是所说的触处。“食”应当理解为抟食。因为依据“抟食对此身以食缘为缘”这句话,它确实也是业所生诸法的支撑缘。虽然入流者等也能如实了知,但这里的开示是以最殊胜的通达之智为标准,以阿拉汉果为顶点来结束的。在这里,“诸比丘,比丘……如实了知”这句话,通过法的引导作用,同时也显示了僧团的善行。正因如此,此处的注疏中说:“谁这样了知?漏已尽者了知,乃至已开始修观者也了知”,这样圆满地说明之后,显示了比丘僧团。因此,所说的“也可以依比丘僧团来说明”这句话,应当知道正是按照经文本身的文句得到了阐明。巴利
145. ‘‘Vedanānaṃ samudaya’’ntiādipāḷi vedanākammaṭṭhānanti daṭṭhabbā. Tanti ‘‘phassasamudayā phassanirodhā’’ti vuttaphassaṭṭhānaṃ. Āhāroti kabaḷīkāro āhāro veditabbo. So hi ‘‘kabaḷīkāro āhāro imassa kāyassa āhārapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.paccayaniddesa 429) vacanato kammasamuṭṭhānānampi upatthambhakapaccayo hotiyeva. Yadipi sotāpannādayo yathābhūtaṃ pajānanti, ukkaṃsagativijānanavasena pana desanā arahattanikūṭena niṭṭhāpitā. Ettha ca ‘‘yato kho bhikkhave bhikkhu…pe… yathābhūtaṃ pajānātī’’ti etena dhammassa niyyānikabhāvena saddhiṃ saṅghassa suppaṭipattiṃ dasseti. Teneva hi aṭṭhakathāyamettha ‘‘ko evaṃ jānātīti? Khīṇāsavo jānāti, yāva āraddhavipassako jānātī’’ti paripuṇṇaṃ katvā bhikkhusaṅgho dassito, tena yaṃ vuttaṃ ‘‘bhikkhusaṅghavasenapi dīpetuṃ vaṭṭatī’’ti, (dī. ni. aṭṭha. 1.8) taṃ yathārutavaseneva dīpitaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ.
146 146. “在网内”就是网里面,在网里被安置,就叫“被网住”。由于投生到恶趣,就是向下沉;由于投生到福报的生存状态,就是向上升。同样地,按小地和大地的区别、按退缩和奔驰的区别、按前际见和后际见的区别,应当依次把向下沉和向上升搭配起来理解。说“一万世界”,是就众生出生的范围而说的。巴利
146. Anto jālassāti antojālaṃ, antojāle katāti antojālīkatā. Apāyūpapattivasena adho osīdanaṃ, sampattibhavavasena uddhaṃ uggamanaṃ. Tathā parittabhūmimahaggatabhūmivasena, olīnatā’tidhāvanavasena, pubbantānudiṭṭhiaparantānudiṭṭhivasena ca yathākkamaṃ adho osīdanaṃ uddhaṃ uggamanaṃ yojetabbaṃ. ‘‘Dasasahassilokadhātū’’ti jātikhettaṃ sandhāyāha.
147 “非施设的状态”是指:现行的施设成为非施设的状态。不过,从过去的状态来看,那样的施设在教法隐没之前一直存在,从那之后乃至在其他佛陀出世时也仍然成立。正如接下来将要说的:“将仅仅成为假名而已。”(《长部注》1.147)“身”指有身,也就是色法与非色法(名法)的集合。只有这样理解,有身与芒果树的相似,以及它的各部分——色蕴、眼等——与芒果果实的相似,才说得通。在这里,就像截断果蒂时,依附于果蒂的芒果果实便与芒果树分离一样,在截断有轮时,依附于有轮的色蕴等便与相续分离——应当仅以此譬喻来理解。巴利
147.Apaṇṇattikabhāvanti dharamānakapaṇṇattiyā apaṇṇattikabhāvaṃ. Atītabhāvena pana tathā paṇṇatti yāva sāsanantaradhānā, tato uddhampi aññabuddhuppādesu vattati eva. Tathā hi vakkhati ‘‘vohāramattameva bhavissatī’’ti (dī. ni. aṭṭha. 1.147). Kāyoti attabhāvo, yo rūpārūpadhammasamūho. Evaṃ hissa ambarukkhasadisatā, tadavayavānañca rūpakkhandhacakkhādīnaṃ ambapakkasadisatā yujjatīti. Ettha ca vaṇṭacchede vaṇṭūpanibandhānaṃ ambapakkānaṃ ambarukkhato vicchedo viya bhavanettichede tadupanibandhānaṃ rūpakkhandhādīnaṃ santānato vicchedoti ettāvatā opammaṃ daṭṭhabbaṃ.
148 “法门”是就经典本身来说的。“此处的义”指现世的利益。“他处的义”指后世的利益。靠这个战胜战斗,所以叫“战斗的胜利”。因为义理圆满,所以是“义之网”。因为言辞圆满,又解说了戒等没有过失的法,所以是“法之网”。因为是最上的意义,又分别解说了属于梵的道、果和涅槃,所以是“梵之网”。以辨析诸见为入口,阐明空性,使正见得以显明,所以是“见之网”。因为是摧破外道言论的方法,所以是“无上的战斗胜利”。在这里,应当知道就是这样连接理解的。巴利
148.Dhammapariyāyeti pāḷiyaṃ. Idhatthoti diṭṭhadhammahitaṃ. Paratthoti samparāyahitaṃ. Saṅgāmaṃ vijināti etenāti saṅgāmavijayo. Atthasampattiyā atthajālaṃ. Byañjanasampattiyā, sīlādianavajjadhammaniddesato ca dhammajālaṃ. Seṭṭhaṭṭhena brahmabhūtānaṃ maggaphalanibbānānaṃ vibhattattā brahmajālaṃ. Diṭṭhivivecanamukhena suññatāpakāsanena sammādiṭṭhiyā vibhāvitattā diṭṭhijālaṃ. Titthiyavādanimmaddanūpāyattā anuttaro saṅgāmavijayoti evampettha yojanā veditabbā.
149 心悦,是指心被喜悦所占据。正因如此,他才说“由佛所生之……”等等。然而,就像不悦的人因为损害自己的利益,而成为他人的不悦、怨敌的喜悦,名为“敌悦”——如“方向对方向”(《法句经》42;《优陀那》33)这首偈颂所说——心悦的人则不是这样。这些人因为成就了自己的利益,是自心欢喜的,所以说“心悦即自心欢喜”。或者,心悦意为全然欢喜,意思是借由这个开示,心念圆满具足。喜乐有渴爱的含义,因此说“也通于渴爱”。由于字根有多义,喜乐也有亲近、承事的含义,因此说“也通于亲近”。同样,喜乐也有接受之意,因此说“也通于接受”。由“已喜乐”一词所表达的含义,正是通过“已随喜”一词来阐明,因此他说“喜乐”一词此处即随喜之意,所以说“也通于随喜”。至于像“诸比丘,那是什么呢?”(《长部》1.7)这样在各个地方出现的、因想阐明而发问、并以回答形式展开的,这部经便成为“记说”。然而,尽管以问答形式展开、且带有偈颂的经被称为“祇夜”,但由于无偈颂才是其特点,无偈颂的才称为记说,因此说道:“因为无偈颂,所以……”巴利
149.Attamanāti pītiyā gahitacittā. Tenevāha ‘‘buddhagatāyā’’tiādi. Yathā pana anattamanā attano anatthacaratāya paramanā verimanā nāma honti. Yathāha ‘‘diso disa’’nti (dha. pa. 42; udā. 33) gāthā, na evaṃ attamanā. Ime pana attano atthacaratāya sakamanā hontīti āha ‘‘attamanāti sakamanā’’ti. Atha vā attamanāti samattamanā, imāya desanāya paripuṇṇamanasaṅkappāti attho. Abhinandatīti taṇhāyatīti atthoti āha ‘‘taṇhāyampi āgato’’ti. Anekatthattā dhātūnaṃ abhinandantīti upagacchanti sevantīti atthoti āha ‘‘upagamanepi āgato’’ti. Tathā abhinandantīti sampaṭicchantīti atthoti āha ‘‘sampaṭicchanepi āgato’’ti. ‘‘Abhinanditvā’’ti iminā padena vuttoyeva attho ‘‘anumoditvā’’ti iminā pakāsīyatīti abhinandanasaddo idha anumodanasaddatthoti āha ‘‘anumodanepi āgato’’ti. ‘‘Katamañca taṃ bhikkhave’’tiādinā (dī. ni. 1.7) tattha tattha pavattāya kathetukamyatāpucchāya vissajjanavasena pavattattā idaṃ suttaṃ veyyākaraṇaṃ hoti. Yasmā pana pucchāvissajjanavasena pavattampi sagāthakaṃ suttaṃ geyyaṃ nāma hoti, niggāthakattameva pana aṅganti gāthārahitaṃ veyyākaraṇaṃ, tasmā vuttaṃ ‘‘niggāthakattā hi idaṃ veyyākaraṇanti vutta’’nti.
所谓“在其他那些地方(aparesu pi)”,此处以“也(pi)”字还涵盖了波罗蜜的修习。因为《佛种姓经》中这样说:巴利
Aparesupīti ettha pisaddena pāramiparicayampi saṅgaṇhāti. Vuttañhi buddhavaṃse –
“ 正观诸法自性、作用与特相时,
以法威力,一万世界大地震动。”巴利
‘‘Ime dhamme sammasato, sabhāvasarasalakkhaṇe; Dhammatejena vasudhā, dasasahassī pakampathā’’ti. (bu. vaṃ. 2.166);
以精进之力:是指在大出家时,以舍弃转轮王荣华为因的精进威力;以及在走向菩提树下时,按照“宁可只剩下皮肤、筋、骨,血肉干枯……”(《中部》2.184;《相应部》2.22;《大义释》196)所说的那样,具足四支的精进威力。被稀有之速所冲击:是指被带来惊奇的所作威力所冲击。关于浣洗粪扫衣,有些人说是“以福德的威力”,但“被稀有之速所冲击”看起来更合理;在《须大拏本生》中,因为圆满波罗蜜的福德威力,大地多次震动,所以说是“非时之震动”。因给予善言而未震动,正如转法轮时那样(《相应部》5.1081;《大品》13;《无碍解道》2.30)。在结集等场合,也应当知道是因给予善言而未震动。以上是这部注疏中对隐晦含义的解释。巴利
Vīriyabalenāti mahābhinikkhamane cakkavattisiripariccāgahetubhūtavīriyappabhāvena, bodhimaṇḍūpasaṅkamane ‘‘kāmaṃ taco ca nhāru ca, aṭṭhi ca avasissatū’’tiādinā (ma. ni. 2.184; saṃ. ni. 2.22; mahāni. 196) vuttacaturaṅgasamannāgatavīriyānubhāvena. Acchariyavegābhihatāti vimhayāvahakiriyānubhāvaghaṭṭitā . Paṃsukūladhovane keci ‘‘puññatejenā’’ti vadanti , acchariyavegābhihatāti yuttaṃ viya dissati, vessantarajātake pāramiparipūraṇapuññatejena anekakkhattuṃ kampitattā ‘‘akālakampanenā’’ti vuttaṃ. Sādhukāradānavasena akampittha yathā taṃ dhammacakkappavattane (saṃ. ni. 5.1081; mahāva. 13; paṭi. ma. 2.30). Saṅgītikālādīsupi sādhukāradānavasena akampitthāti veditabbaṃ. Ayaṃ tāvettha aṭṭhakathāya līnatthavaṇṇanā.
论书方式的义解巴利
Pakaraṇanayavaṇṇanā
不过,按照论书的方式对巴利圣典所作的意义解释是这样的:这种意义解释,因为在对教法的生起原因、目的、对象分类以及总体含义都确定之后,才容易进行、也容易理解,所以我们首先要确定这部经的生起原因等。其中,生起原因首先已经说过,就是“说净与不净”。此外,在谴责和赞叹中,如果让应受调伏的人产生嗔恨、欢喜等状态,那就是生起原因;而在那里显示过患,也是生起原因。同样,对谴责和赞叹的实践次第、对作为赞叹对象的戒(按小、中、大等分为多种)、对在常见等邪见立足之处及其超越之处都无碍运行的佛智、以及对如来在某些地方不被含摄这一点不能理解,也都是生起原因。巴利
Ayaṃ pana pakaraṇanayena pāḷiyā atthavaṇṇanā – sā panāyaṃ atthavaṇṇanā yasmā desanāya samuṭṭhānappayojanabhājanesu piṇḍatthesu ca niddhāritesu sukarā hoti suviññeyyā ca, tasmā suttadesanāya samuṭṭhānādīni paṭhamaṃ niddhārayissāma. Tattha samuṭṭhānaṃ tāva vuttaṃ ‘‘vaṇṇāvaṇṇabhaṇana’’nti. Apica nindāpasaṃsāsu vineyyāghātānandādibhāvānāpatti, tattha ca ādīnavadassanaṃ samuṭṭhānaṃ. Tathā nindāpasaṃsāsu paṭipajjanakkamassa, pasaṃsāvisayassa khuddakādivasena anekavidhassa sīlassa, sabbaññutaññāṇassa sassatādidiṭṭhiṭṭhānesu tatuttari ca appaṭihatacāratāya, tathāgatassa ca katthaci apariyāpannatāya anavabodho samuṭṭhānaṃ.
要从相反的角度来理解它的用意。令应受调伏者生起嗔恨、欢喜等,就是这部教说的最初用意。同样,破除诡诈、花言巧语等种种邪命,解开六十二见的罗网,以见为首阐明缘起的行相,依六触处说明四圣谛的业处,彻底穷尽一切恶见,以及显示自己无取著的般涅槃,这些都是它的用意。巴利
Vuttavipariyāyena payojanaṃ veditabbaṃ. Vineyyāghātānandādibhāvāpatti ādikañhi imaṃ desanaṃ payojetīti. Tathā kuhanalapanādinānāvidhamicchājīvaviddhaṃsanaṃ, dvāsaṭṭhidiṭṭhijālaviniveṭhanaṃ, diṭṭhisīsena paccayākāravibhāvanaṃ, chaphassāyatanavasena catusaccakammaṭṭhānaniddeso, sabbadiṭṭhigatānaṃ anavasesapariyādānaṃ, attano anupādāparinibbānadīpanañca payojanāni.
内心被好看与不好看的相状牵着走,生起贪著和抗拒,沉迷于装模作样等种种邪命,沉陷在常见等邪见的泥沼里,又因为戒蕴等没有修圆满,不能真正体悟殊胜功德的智慧——这样的人,就是这场说法的当机者。巴利
Vaṇṇāvaṇṇanimittaṃ anurodhavirodhavantacittā kuhanādivividhamicchājīvaniratā sassatādidiṭṭhipaṅkaṃ nimuggā, sīlakkhandhādīsu aparipūrakāritāya anavabuddhaguṇavisesañāṇā vineyyā imissā dhammadesanāya bhājanaṃ.
此外,通过“不应做嗔恨等”这句话,说明了:按照誓愿而将“沙门想”付诸实践;勤修忍耐与柔和;致力于慈、悲、喜、舍的修习;信与慧相结合;安住于念与正知;思择修习的力量得以成就;断除缠缚烦恼与随眠烦恼;修行自他二利;不为世间八法所染污。同样,通过“远离杀生等”这句话,说明了:戒的清净;由此具足惭与愧;具足慈与悲;断除违犯;以彼分断的方式断除;断除恶行与杂染;成就三种离;获得可爱、可意、可敬、可尊重的品格;获得利养、恭敬与名声;成为止与观的基础;使不善根变得薄弱;培植善根;远离自他双方的不利;在大众中无所畏惧;安住于不放逸;不被他人所侵害;以及具足无悔等品质。巴利
Piṇḍatthā pana āghātādīnaṃ akaraṇīyatāvacanena paṭiññānurūpaṃ samaṇasaññāya niyojanaṃ, khantisoraccānuṭṭhānaṃ, brahmavihārabhāvanānuyogo, saddhāpaññāsamāyogo, satisampajaññādhiṭṭhānaṃ, paṭisaṅkhānabhāvanābalasiddhi, pariyuṭṭhānānusayappahānaṃ, ubhayahitapaṭipatti, lokadhammehi anupalepo ca dassitā honti. Tathā pāṇātipātādīhi paṭivirativacanena sīlavisuddhi dassitā, tāya ca hirottappasampatti, mettākaruṇāsamaṅgitā , vītikkamappahānaṃ, tadaṅgapahānaṃ, duccaritasaṃkilesappahānaṃ, viratittayasiddhi, piyamanāpagarubhāvanīyatānipphatti, lābhasakkārasilokasamudāgamo, samathavipassanānaṃ adhiṭṭhānabhāvo, akusalamūlatanukaraṇaṃ, kusalamūlaropanaṃ, ubhayānatthadūrīkaraṇaṃ, parisāsu visāradatā, appamādavihāro,parehi duppadhaṃsiyatā, avippaṭisārādisamaṅgitā ca dassitā honti.
通过“甚深”等语句,说明了:甚深法的阐明、难以获得的立足处、即使经过无数劫也难得出现、即使以微细的智慧也无法现前通达、即使以名为“法随”的推理智慧也难以达到、一切躁动止息的轻安、寂静法的阐明、结尾的善美、令人不满足、成为精勤的境界、如实智的行境、本质微细,以及大慧的展现。通过显示诸见的语句,简要地说明了常见与断见,即:说明退缩与过度奔驰、指出系缚于方法、宣说邪执、显示走入歧途、令颠倒执取得以明了、执取谬执、安立关于前际后际的邪见、区分有见与无见、贪爱与无明的运作、宣说有边与无边的见、导入二边,以及分辨漏、流、轭、烦恼、结、取等差别。同样,通过“受之集”等语句,说明了:成就对四圣谛的随觉与通达、以镇伏与正断而断除、贪爱与无明的消失、执取正法住立的相、成就教法与证法、行持自他二利、具足三种慧、勤修念与正知、信与慧相结合、致力于正勤与止,以及成就止观。巴利
‘‘Gambhīrā’’tiādivacanehi gambhīradhammavibhāvanaṃ, alabbhaneyyapatiṭṭhatā, kappānaṃ asaṅkhyeyyenāpi dullabhapātubhāvatā, sukhumenapi ñāṇena paccakkhato paṭivijjhituṃ asakkuṇeyyatā, dhammanvayasaṅkhātena anumānañāṇenāpi duradhigamanīyatā, passaddhasabbadarathatā, santadhammavibhāvanaṃ, sobhanapariyosānatā, atittikarabhāvo, padhānabhāvappatti, yathābhūtañāṇagocaratā, sukhumasabhāvatā, mahāpaññāvibhāvanā ca dassitā honti. Diṭṭhidīpakapadehi samāsato sassatucchedadiṭṭhiyo pakāsitāti olīnatātidhāvanavibhāvanaṃ, upāyavinibaddhaniddeso, micchābhinivesakittanaṃ, kummaggapaṭipattiyā pakāsanā, vipariyesaggāhapaññāpanaṃ, parāmāsapariggaho, pubbantāparantānudiṭṭhipatiṭṭhāpanaṃ, bhavavibhavadiṭṭhivibhāgo, taṇhāvijjāpavatti, antavānantavādiṭṭhiniddeso, antadvayāvatāraṇaṃ, āsavoghayogakilesaganthasaṃyojanūpādānavisesavibhajjanañca dassitāni honti. Tathā ‘‘vedanānaṃ samudaya’’ntiādivacanehi catunnaṃ ariyasaccānaṃ anubodhapaṭivedhasiddhi, vikkhambhanasamucchedappahānaṃ , taṇhāvijjāvigamo, saddhammaṭṭhitinimittapariggaho, āgamādhigamasampatti, ubhayahitapaṭipatti, tividhapaññāpariggaho, satisampajaññānuṭṭhānaṃ, saddhāpaññāsamāyogo, sammāvīriyasamathānuyojanaṃ, samathavipassanānipphatti ca dassitā honti.
不知、不见,就是无明的成立;为爱所缠者的恐慌与挣扎,就是贪爱的成立;由这两者,也就成立了盖与结这一对,说明无始轮回的流转不会中断,说明引取前际、连接后际,按过去与现在的时间来分别其因,说明无明与贪爱以彼此不超越的方式互相资助,也显示了慧解脱与心解脱的对立面。而“那也以触为缘”这句话,通过说明常见等的安立都依赖于缘,就显示了:否定诸法的常住性,确立无常性,从胜义上否定作者等,说明如是法性等,揭示空性,以及阐明具足决定之缘的特相。巴利
‘‘Ajānataṃ apassata’’nti avijjāsiddhi, ‘‘taṇhāgatānaṃ paritassitavipphanditanti taṇhāsiddhi, tadubhayena ca nīvaraṇasaṃyojanadvayasiddhi, anamataggasaṃsāravaṭṭānucchedo, pubbantāharaṇaaparantapaṭisandhānāni, atītapaccuppannakālavasena hetuvibhāgo, avijjātaṇhānaṃ aññamaññānativattanaṭṭhena aññamaññūpakāritā, paññāvimutticetovimuttīnaṃ paṭipakkhaniddeso ca dassitā honti. ‘‘Tadapi phassapaccayā’’ti sassatādipaññāpanassa paccayādhīnavuttitākathanena dhammānaṃ niccatāpaṭisedho, aniccatāpatiṭṭhāpanaṃ, paramatthato kārakādipaṭikkhepo, evaṃdhammatādiniddeso, suññatāpakāsanaṃ, samattaniyāmapaccayalakkhaṇavibhāvanañca dassitāni honti.
从“已断有之连结者”等语开始,显示了世尊断德圆满、明与胜解、自在力、三学圆满、两种涅槃界的区分、四依处的圆满,以及不被有、生趣等所摄。而就整段经文来说,则应理解如下这些要点:世尊在可意与不可意境中保持平等不动,并令他人也安住于此;解说了作为一切善法根本的两种法;教导了三学;成立了自苦行等四种人;分别了黑黑报等四种业;解说了四无量心的所缘;如实通达集等五法;阐明了六和敬法;确立了十种能作庇护的法——诸如此类,都应当确定。巴利
‘‘Ucchinnabhavanettiko’’tiādinā bhagavato pahānasampatti, vijjādhimutti, vasībhāvo, sikkhattayanipphatti, nibbānadhātudvayavibhāgo, caturadhiṭṭhānaparipūraṇaṃ, bhavayoniādīsu apariyāpannatā ca dassitā honti. Sakalena pana suttapadena iṭṭhāniṭṭhesu bhagavato tādibhāvo, tattha ca paresaṃ patiṭṭhāpanaṃ, kusaladhammānaṃ ādibhūtadhammadvayassa niddeso, sikkhattayūpadeso, attantapādipuggalacatukkasiddhi, kaṇhākaṇhavipākādikammacatukkavibhāgo, caturappamaññāvisayaniddeso, samudayādipañcakassa yathābhūtāvabodho, chasāraṇīyadhammavibhāvanā , dasanāthakaradhammapatiṭṭhāpanti evamādayo niddhāretabbā.
十六种引导法的释义巴利
Soḷasahāravaṇṇanā
教说理趣的释义巴利
Desanāhāravaṇṇanā
在这里,通过“我”“世间”这种邪见作为立足处,以及通过受、触、处等门径所执取的五取蕴中,除去渴爱之外的五取蕴就是苦谛。渴爱是集谛。不过,在经文中,渴爱正是通过“渴爱”这一执取方式,用“为渴爱所缠者”这样的话,以及通过“缘受有渴爱”这种对集的自相的执取,还有通过对“有之引导”的执取,已经被直接把握了。这是经教的方法。若依阿毗达摩的方法,则通过厌恶、悦乐等语,热忱等词句,败坏心的话语,显示一切邪见的词句,对善与不善的执取,对有的执取,对忧愁等的执取,以及在各处对集的执取——简而言之,通过阐明一切世间善、不善法的词句,所执取的业与烦恼就是集谛。这两者的不转起就是灭谛。对于这个灭谛,应当知道在经文中是通过各处对感受的灭尽、出离等同义词,通过各别涅槃的说法,以及通过“无取解脱”的说法来把握的。了知灭的道路就是道谛。对于道谛,也应当知道在经文中是通过各处“对受的集等如实了知”的指示,通过“对六触处的集等如实了知”的表述方式,以及通过“断除有之引导”的表述方式来把握的。其中,以集来说明乐味,以苦来说明过患,以道与灭来说明出离——应当这样依照四谛的道理,以及依照经文中(《导论》9)以自相直接出现的乐味、过患、出离,来理解这里的乐味等。所化众生无边等、堕罪等的获得等,如前面所说的分判,其利益就是果。对厌恶等的不应作,厌恶等之果不转起于他相续,在毁誉中如实承认并解明——像这样,为了达到各各利益的方便就是方法。以对厌恶等的造作的遮止等为教示,应当知道这是法王的教令——这就是教说理趣。巴利
Tattha ‘‘attā, loko’’ti ca diṭṭhiyā adhiṭṭhānabhāvena, vedanāphassāyatanādimukhena ca gahitesu pañcasu upādānakkhandhesu taṇhāvajjā pañcupādānakkhandhā dukkhasaccaṃ. Taṇhā samudayasaccaṃ. Sā pana paritassanāggahaṇena ‘‘taṇhāgatāna’’nti, ‘‘vedanāpaccayā taṇhā’’ti ca sarūpeneva samudayaggahaṇena, bhavanettiggahaṇena ca pāḷiyaṃ gahitāva. Ayaṃ tāva suttantanayo. Abhidhammanayena pana āghātānandādivacanehi, ātappādipadehi, cittappadosavacanena, sabbadiṭṭhidīpakapadehi, kusalākusalaggahaṇena, bhavaggahaṇena, sokādiggahaṇena, tattha tattha samudayaggahaṇena cāti saṅkhepato sabbalokiyakusalākusaladhammavibhāvanapadehi gahitā kammakilesā samudayasaccaṃ. Ubhinnaṃ appavatti nirodhasaccaṃ. Tassa tattha tattha vedanānaṃ atthaṅgamanissaraṇapariyāyehi, paccattaṃ nibbutivacanena, anupādāvimuttivacanena ca pāḷiyaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ. Nirodhapajānanā paṭipadā maggasaccaṃ. Tassāpi tattha tattha vedanānaṃ samudayādiyathābhūtavedanāpadesena, channaṃ phassāyatanānaṃ samudayādiyathābhūtapajānanapariyāyena, bhavanettiyā ucchedapariyāyena ca gahaṇaṃ veditabbaṃ. Tattha samudayena assādo, dukkhena ādīnavo, magganirodhehi nissaraṇanti evaṃ catusaccavasena, yāni pāḷiyaṃ (netti. 9) sarūpeneva āgatāni assādādīnavanissaraṇāni, tesañca vasena idha assādādayo veditabbā. Vineyyānantādibhāvāpattiādikaṃ yathāvuttavibhāgaṃ payojanameva phalaṃ. Āghātādīnaṃ akaraṇīyatā, āghātādiphalassa ca anaññasantānabhāvitā, nindāpasaṃsāsu yathāsabhāvapaṭijānananibbeṭhanāti evaṃ taṃtaṃpayojanādhigamahetu upāyo. Āghātādīnaṃ karaṇapaṭisedhanādiapadesena dhammarājassa āṇatti veditabbāti ayaṃ desanāhāro.
抉择理趣的释义巴利
Vicayahāravaṇṇanā
即使没有虚构设定,仅凭世间言说和随俗表达,也会说“我的”;因为没有固定规则,为了表明分别取舍,才用了“或者”这个词。因为具足功德,也为了让他们面对教法,所以称呼“比丘们”。因为是不同于自己的存在、是站在对立面的存在,所以说“他人”;因为是称赞的反面、是不该被赞扬的,所以说“诋毁”。因为要明确点出、要详细说明,所以说“会说”;因为是承载法的状态、与非法相反,所以说“对法”;因为与见和戒紧密结合在一起、能聚集烦恼,所以说“对僧团”。为了指示前面所说的内容、为了引出言辞,所以说“对此”;因为是面对面、是众多人在一起,所以说“你们”。因为会伤害心、会冲击所缘,所以说“嗔怒”;因为对所缘退缩、表现出不满意的样子,所以说“不悦”;因为能思虑所缘、又作为依托,所以说“心的”;因为能成办利益、又随顺“成办无利益”的说法,所以说“不欢喜”;因为不应成为造作的理由、也不是安住在导师教法中的人所能做的,所以说“不应做”。按照这个方法,应当对每一个词都作出判定。像这样,从逐词审察的角度来说,抉择理趣,因为害怕过于繁琐,而且智者能够跟随注释书以及它对隐晦含义的解释来明了这个道理,所以我们没有详细展开。巴利
Kappanābhāvepi vohāravasena, anuvādavasena ca ‘‘mama’’nti vuttaṃ, niyamābhāvato vikappanatthaṃ vāggahaṇaṃ kataṃ, guṇasamaṅgitāya, abhimukhīkaraṇāya ca ‘‘bhikkhave’’ti āmantanaṃ. Aññabhāvato, paṭiviruddhabhāvato ca ‘‘pare’’ti vuttaṃ, vaṇṇapaṭipakkhato, avaṇṇanīyato ca ‘‘avaṇṇa’’nti vuttaṃ. Byattivasena, vitthāravasena ca ‘‘bhāseyyu’’nti vuttaṃ, dhāraṇabhāvato, adhammapaṭipakkhato ca ‘‘dhammassā’’ti vuttaṃ, diṭṭhisīlehi saṃhatabhāvato, kilesānaṃ saṅghātakaraṇato ca ‘‘saṅghassā’’ti vuttaṃ. Vuttapaṭiniddesato, vacanupanyāsanato ca ‘‘tatrā’’ti vuttaṃ, sammukhabhāvato, puthubhāvato ca ‘‘tumhehī’’ti vuttaṃ. Cittassa hananato, ārammaṇābhighātato ca ‘‘āghāto’’ti vuttaṃ, ārammaṇe saṅkocavuttiyā, atuṭṭhākāratāya ca ‘‘appaccayo’’ti vuttaṃ, ārammaṇacintanato, nissayato ca ‘‘cetaso’’ti vuttaṃ, atthāsādhanato, anu anu ‘‘anatthasādhanato’’ ca ‘‘anabhiraddhī’’ti vuttaṃ, kāraṇānarahattā, satthusāsane ṭhitehi kātuṃ asakkuṇeyyattā ca ‘‘na karaṇīyā’’ti vuttanti. Iminā nayena sabbapadesu vinicchayo kātabbo. Iti anupadavicayato vicayo hāro ativitthārabhayena, sakkā ca aṭṭhakathaṃ tassā līnatthavaṇṇanañca anugantvā ayamattho viññunā vibhāvetunti na vitthārayimha.
合理理趣的注释巴利
Yuttihāravaṇṇanā
以一切方式、对一切都完全不生起嗔害等,能导向如如不动的状态,这是合理的,因为在可喜和不可喜的境界中,都能平等地现起。如果在某个心相续中生起了嗔害等,那么以此为因的障碍就会阻碍那个人自身获得成就,这是合理的。为什么?因为不会转移到其他心相续去。嗔害等压倒心而生起时,会让人连善说等都无法辨别,这是合理的,因为心怀嗔恨和贪欲的人就像处在黑暗之中。远离杀生等恶行,能导向一切众生都欢喜和赞叹的状态,这是合理的。因为戒行圆满时,广大的名声会远播。对具备甚深等殊胜功德的如来进行赞叹,即使只是部分地赞叹,也能导向把握一切知等全部功德,这是合理的,因为这些功德是不共的。被不如理作意所滋养的证悟相关推论,会导向常见等固执,这是合理的,因为虚妄分别的网没有被拆除。由于不觉知感受的过患,对感受的渴爱就会增长,这是合理的,因为随观乐味的缘故。当对感受有贪染时,在其中就会生起我执和我所执,常见等执著也会随之翻腾,这是合理的,因为原因就在眼前。以渴爱为缘而有取,对于那些安立常见等说法的人,或者正在感受与那相应之受的人,触就是因,这是合理的,因为没有根、境、识三者的和合,那就不存在。六触处的循环不断绝,这是合理的,因为在那里无明和渴爱尚未断除。了知六触处的集起等,能超越一切见趣的想而安住,这是合理的,因为已通达四圣谛。正是这六十二种见,使一切持邪见者都被网罗在内,这是合理的,因为无作论等和自在天论等都包含在其中。就是这样加以赞叹。如来的身体已断除了再有的绳索,这是合理的,因为世尊以愿行的圆满,心安住于四念处,如实修习了七觉支。身体坏灭之后,不能见到已般涅槃者,这是合理的,因为在无余涅槃中,色等任何残余都不存在。这就是合理理趣。巴利
Sabbena sabbaṃ āghātādīnaṃ akaraṇaṃ tādibhāvāya saṃvattatīti yujjati iṭṭhāniṭṭhesu samappavattisabbhāvato. Yasmiṃ santāne āghātādayo uppannā, tannimittako antarāyo tasseva sampattivibandhāya saṃvattatīti yujjati. Kasmā? Santānantaresu asaṅkamanato. Cittaṃ abhibhavitvā uppannā āghātādayo subhāsitādisallakkhaṇepi asamatthatāya saṃvattantīti yujjati sakodhalobhānaṃ andhatamasabbhāvato. Pāṇātipātādidussīlyato veramaṇi sabbasattānaṃ pāmojjapāsaṃsabhāvāya saṃvattatīti yujjati. Sīlasampattiyā hi mahato kittisaddassa abbhuggamo hotīti. Gambhīratādivisesayuttena guṇena tathāgatassa vaṇṇanā ekadesabhūtāpi sakalasabbaññuguṇaggahaṇāya saṃvattatīti yujjati anaññasādhāraṇattā. Tajjāayonisomanasikāraparikkhatāni adhigamatakkanāni sassatavādādiabhinivesāya saṃvattantīti yujjati kappanājālassa asamugghāṭitattā. Vedanādīnavānavabodhena vedanāya taṇhā pavaḍḍhatīti yujjati assādānupassanāsabbhāvato. Sati ca vedayitarāge tattha attattaniyagāho, sassatādigāho ca vipariphandatīti yujjati kāraṇassa sannihitattā. Taṇhāpaccayā hi upādānaṃ sassatādivāde paññapentānaṃ , tadanucchavikaṃ vā vedanaṃ vedayantānaṃ phasso hetūti yujjati visayindriyaviññāṇasaṅgatiyā vinā tadabhāvato. Chaphassāyatananimittavaṭṭassa anupacchedoti yujjati tattha avijjātaṇhānaṃ appahīnattā. Channaṃ phassāyatanānaṃ samudayādipajānanā sabbadiṭṭhigatikasaññaṃ aticca tiṭṭhatīti yujjati catusaccapaṭivedhabhāvato. Imāheva dvāsaṭṭhiyā diṭṭhīhi sabbadiṭṭhigatānaṃ antojālīkatabhāvoti yujjati akiriyavādādīnaṃ issaravādādīnañca tadantogadhattā. Tathā ceva saṃvaṇṇitaṃ. Ucchinnabhavanettiko tathāgatassa kāyoti yujjati, yasmā bhagavā abhinīhārasampattiyā catūsu satipaṭṭhānesu patiṭṭhitacitto sattabojjhaṅgeyeva yathābhūtaṃ bhāvesi. Kāyassa bhedā parinibbutaṃ na dakkhantīti yujjati anupādisesanibbānappattiyaṃ rūpādīsu kassacipi anavasesatoti ayaṃ yuttihāro.
足处理趣的注释巴利
Padaṭṭhānahāravaṇṇanā
应受呵责者的呵责、与呵责相应的具足、言语不可信受等过失的立足处。应受称赞者的称赞、与称赞相应的具足、言语值得信受等成就的立足处。同样地,瞋恨等是地狱等痛苦的立足处。不造作瞋恨等,是生天成就等一切成就的立足处。远离杀生等,是圣戒蕴的立足处。圣戒蕴是圣定蕴的立足处。圣定蕴是圣慧蕴的立足处。世尊与甚深等殊胜功德相应的证悟方式之智,是教说之智的立足处。教说之智是所化众生从整个轮回之苦中出离的立足处。一切见都是见取,它按各自情况,也是九种有的立足处。有是生的立足处,生是老死以及忧愁等的立足处。对受的集起等如实了知受,是对四圣谛的随觉与通达。其中,随觉是通达的立足处,通达是四种沙门果的立足处。在“不知者、不见者”这句中,执取了无明,在这里,无明是诸行的立足处,应当照此推导,直到受是渴爱的立足处。在“为渴爱所缠者的恐惧与挣扎”这句中,渴爱是取的立足处。在“那也以触为缘”这句中,安立常见等观点,是他人邪执的立足处;邪执是背离听闻正法、亲近善士、如理作意及法随法行等的立足处,也是听闻不正法等的立足处。在“除了触……”等说法中,触是受的立足处,六触处是触的立足处,也是整个轮回之苦的立足处。对六触处的集起等如实了知,是厌离的立足处,厌离是离贪的立足处,应当照此推导,直到无取般涅槃。世尊断除有的引导,是一切知智的立足处。同样地,也是无取般涅槃的立足处。这就是足处理趣。巴利
Avaṇṇārahaavaṇṇānurūpasampattānādeyyavacanatādivipattīnaṃ padaṭṭhānaṃ. Vaṇṇārahavaṇṇānurūsampattasaddheyyavacanatādisampattīnaṃ padaṭṭhānaṃ. Tathā āghātādayo nirayādidukkhassa padaṭṭhānaṃ. Āghātādīnaṃ akaraṇaṃ saggasampattiādisabbasampattīnaṃ padaṭṭhānaṃ. Pāṇātipātādīhi paṭivirati ariyassa sīlakkhandhassa padaṭṭhānaṃ. Ariyo sīlakkhandho ariyassa samādhikkhandhassa padaṭṭhānaṃ. Ariyo samādhikkhandho ariyassa paññākkhandhassa padaṭṭhānaṃ. Gambhīratādivisesayuttaṃ bhagavato paṭivedhappakārañāṇaṃ desanāñāṇassa padaṭṭhānaṃ. Desanāñāṇaṃ vineyyānaṃ sakalavaṭṭadukkhanissaraṇassa padaṭṭhānaṃ. Sabbāpi diṭṭhi diṭṭhupādānti sā yathārahaṃ navavidhassāpi bhavassa padaṭṭhānaṃ. Bhavo jātiyā, jāti jarāmaraṇassa, sokādīnañca padaṭṭhānaṃ. Vedanānaṃ samudayādiyathābhūtavedanaṃ catunnaṃ ariyasaccānaṃ anubodhapaṭivedho. Tattha anubodho paṭivedhassa padaṭṭhānaṃ, paṭivedho catubbidhassa sāmaññaphalassa padaṭṭhānaṃ. ‘‘Ajānataṃ apassata’’nti avijjāgahaṇaṃ, tattha avijjā saṅkhārānaṃ padaṭṭhānti yāva vedanā taṇhāya padaṭṭhānti netabbaṃ. ‘‘Taṇhāgatānaṃ paritassitavipphandita’’nti ettha taṇhā upādānassa padaṭṭhānaṃ. ‘‘Tadapi phassapaccayā’’ti ettha sassatādipaññāpanaṃ paresaṃ micchābhinivesassa padaṭṭhānaṃ, micchābhiniveso saddhammassavanasappurisūpassayayonisomanasikāradhammānudhammapaṭipattīhi vimukhatāya, asaddhammassavanādīnañca padaṭṭhānaṃ, ‘‘aññatra phassā’’tiādīsu phasso vedanāya padaṭṭhānaṃ, cha phassāyatanāni phassassa, sakalavaṭṭadukkhassa ca padaṭṭhānaṃ, channaṃ phassāyatanānaṃ samudayādiyathābhūtappajānanaṃ nibbidāya padaṭṭhānaṃ, nibbidā virāgassāti yāva anupādāparinibbānaṃ netabbaṃ. Bhagavato bhavanettisamucchedo sabbaññutāya padaṭṭhānaṃ. Tathā anupādāparinibbānassāti ayaṃ padaṭṭhānahāro.
特相理趣的注释巴利
Lakkhaṇahāravaṇṇanā
用“瞋恨”等词来统摄,是因为忿、恨、覆、恼、嫉、悭、诤、轻蔑等都属于瞋心生起的范围,具有同一特征。用“喜悦”等词来统摄,是因为贪欲、不正之贪、慢、过慢、骄、放逸等都属于贪心生起的范围,具有共同特征。同样,用“瞋恨”一词来统摄其余的身系与盖,是因为它们与身系、盖具有同一特征。用“喜悦”一词来统摄触等,是因为它们与行蕴具有同一特征。用“戒”一词来统摄增上心学与增上慧学,是因为它们与学具有同一特征。不过在这里,应当把戒理解为根律仪等。用“见”一词来统摄其余的取,是因为它们与取具有同一特征。在“受”这一表述中,用受来统摄其余的取蕴,是因为它们与蕴具有同一特征。同样,由于受属于法处和法界,所以对可作观照的一切处与界也加以统摄,因为它们与处、界具有同一特征。在“不知、不见”这一表述中,用无明来统摄因、漏、暴流、轭、盖等,是因为无明与因等具有同一特征;同样,在“为爱所缠者的恐惧与挣扎”这一表述中,也是用爱来统摄。在“那也是触缘”这一表述中,用触来统摄想、行、识,是因为它们作为颠倒的原因,并且与蕴具有同一特征。用六触处来统摄蕴、根、界等,是因为它们是触生起的因,并且与观照的自性具有同一特征。用“有之引导”来统摄无明等一切杂染法,是因为它们作为轮回之因,具有同一特征。这就是“特相理趣”的整理方式。巴利
Āghātādiggahaṇena kodhupanāhamakkhapalāsaissāmacchariyasārambhaparavambhanādīnaṃ saṅgaho paṭighacittuppādapariyāpannatāya ekalakkhaṇattā. Ānandādiggahaṇena abhijjhāvisamalobhamānātimānamadappamādādīnaṃ saṅgaho lobhacittuppādapariyāpannatāya samānalakkhaṇattā. Tathā āghātaggahaṇena avasiṭṭhaganthanīvaraṇānaṃ saṅgaho kāyaganthanīvaraṇalakkhaṇena ekalakkhaṇattā. Ānandaggahaṇena phassādīnaṃ saṅgaho saṅkhārakkhandhalakkhaṇena ekalakkhaṇattā. Sīlaggahaṇena adhicittaadhipaññāsikkhānampi saṅgaho sikkhālakkhaṇena ekalakkhaṇattā. Idha pana sīlasseva indriyasaṃvarādikassa daṭṭhabbaṃ. Diṭṭhiggahaṇena avasiṭṭhaupādānānampi saṅgaho upādānalakkhaṇena ekalakkhaṇattā. ‘‘Vedanāna’’nti ettha vedanāggahaṇena avasiṭṭhaupādānakkhandhānampi saṅgaho khandhalakkhaṇena ekalakkhaṇattā. Tathā vedanāya dhammāyatanadhammadhātupariyāpannattā sammasanūpagānaṃ sabbesaṃ āyatanānaṃ dhātūnañca saṅgaho āyatanalakkhaṇena, dhātulakkhaṇena ca ekalakkhaṇattā. ‘‘Ajānataṃ apassata’’nti ettha avijjāggahaṇena hetuāsavoghayoganīvaraṇādisaṅgaho hetādilakkhaṇena ekalakkhaṇattā avijjāya, tathā ‘‘taṇhāgatānaṃ paritassitavipphandita’’nti ettha taṇhāggahaṇenāpi. ‘‘Tadapi phassapaccayā’’ti ettha phassaggahaṇena saññāsaṅkhāraviññāṇānaṃ saṅgaho vipallāsahetubhāvena, khandhalakkhaṇena ca ekalakkhaṇattā. Chaphassāyatanaggahaṇena khandhindriyadhātādīnaṃ saṅgaho phassuppattinimittatāya, sammasanasabhāvena ca ekalakkhaṇattā. Bhavanettiggahaṇena avijjādīnampi saṃkilesadhammānaṃ saṅgaho vaṭṭahetubhāvena ekalakkhaṇattāti ayaṃ lakkhaṇahāro.
四阵列理趣的注释巴利
Catubyūhahāravaṇṇanā
被毁谤和称赞搅得心绪不宁,不肯远离邪命,固执于常见等错误见解,在戒等法蕴上站不稳脚跟,背离了正自觉者功德滋味——这样的有情,就是这段开示的因缘。世尊在这里的用意是:他们怎样才能摆脱上面说的那些过失,通过正确的修行成为致力于自他二利者呢?词源解释就是词语的解析。“eva”等因缘词和“mama”等经文词语,按照注疏很容易理解,我们因为怕太冗长,就没有展开。连接有六种:词连接、词义连接、阐明连接、安立连接、经连接、开示连接。其中,一个词和另一个词的关联,是词连接;同样,一个词义和另一个词义的关联,是词义连接。接续方式不同的经文,各个接续之间的关联,以及同一接续中前后部分的关联,就是阐明连接。它在注疏里按提问连接、意趣连接、如义连接分为三种,这三种连接在注疏中其实都已经讨论过了。而经连接,我们前面已经以安立的方式展示过了。一段开示和另一段开示相衔接,就是开示连接。应当这样理解:“比丘们,不论他人称赞我……也不应心生不悦”这段开示,和“比丘们,即使盗贼、凶手用双柄锯子把你们的肢体一节一节割断,那时若有人心生嗔恨,他就不是我的教法践行者”这段开示相衔接。“那恰恰会成为你们的障碍”和“婆罗门青年啊,众生以业为所有……将成为业的继承者”这段开示相衔接。“你们……应当了知”和“愤怒的人……能忍的人”这段开示相衔接。巴利
Nindāpasaṃsāhi sammākampitacetasā micchājīvato anoratā sassatādimicchābhinivesino sīlādidhammakkhandhesu appatiṭṭhitatāya sammāsambuddhaguṇarasassādavimukhā veneyyā imissā desanāya nidānaṃ. Te yathāvuttadosavinimuttā kathaṃ nu kho sammāpaṭipattiyā ubhayahitaparā bhaveyyunti ayamettha bhagavato adhippāyo. Padanibbacanaṃ nirutti. Taṃ ‘‘eva’’ntiādinidānapadānaṃ, ‘‘mama’’ntiādipāḷipadānañca aṭṭhakathāvasena suviññeyyattā ativitthārabhayena na vitthārayimha. Padapadatthaniddesanikkhepasuttadesanāsandhivasena chabbidhā sandhi. Tattha padassa padantarena sambandho padasandhi. Tathā padatthassa padatthantarena sambandho padatthasandhi. Nānānusandhikassa suttassa taṃtaṃanusandhīhi sambandho, ekānusandhikassa ca pubbāparasambandho niddesasandhi, yā aṭṭhakathāyaṃ pucchānusandhiajjhāsayānusandhiyathānusandhivasena tividhā vibhattā, tā panetā tissopi sandhiyo aṭṭhakathāyaṃ vicāritā eva. Suttasandhi ca paṭhamaṃ nikkhepavasena amhehi pubbe dassitāyeva. Ekissā desanāya desanāntarena saddhiṃ saṃsandanaṃ desanāsandhi, sā evaṃ veditabbā – ‘‘mamaṃ vā bhikkhave…pe… na cetaso anabhiraddhi karaṇīyā’’ti ayaṃ desanā ‘‘ubhatodaṇḍakena cepi bhikkhave kakacena corā ocarakā aṅgamaṅgāni okkanteyyuṃ, tatrapi yo mano padūseyya, na me so tena sāsanakaro’’ti (ma. ni. 1.232) imāya desanāya saddhiṃ saṃsandati. ‘‘Tumhaṃ yevassa tena antarāyo’’ti ‘‘kammassakā māṇava sattā…pe… dāyādā bhavissantī’’ti (a. ni. 10.216) imāya desanāya saṃsandati. ‘‘Api tumhe…pe… ājāneyyāthā’’ti ‘‘kuddho atthaṃ…pe… sahate nara’’nti (a. ni. 7.64; mahāni. 5, 156, 195) imāya desanāya saṃsandati.
比丘们,别人称赞我……心里也不该因此得意忘形。这段开示和“比丘们,连法都应舍弃,更何况非法”以及“比丘们,我为你们说筏喻之法,是为了渡过,不是为了抓取”这些教导相呼应。“如果你们……因此得意忘形,那反而会成为你们的障碍”,这和“贪婪的人……能忍的人”以及“被欲望蒙蔽、被网覆盖、被渴爱之衣遮蔽”这些教导相呼应。巴利
‘‘Mamaṃ vā bhikkhave pare vaṇṇaṃ…pe… na cetaso ubbillāvitattaṃ karaṇīya’’nti ‘‘dhammāpi vo bhikkhave pahātabbā, pageva adhammā (ma. ni. 1.240). Kullūpamaṃ vo bhikkhave dhammaṃ desessāmi, nittharaṇatthāya, no gahaṇatthāyā’’ti (ma. ni. 1.240) imāya desanāya saṃsandati. ‘‘Tatra ce tumhehi…pe… ubbilāvitā, tumhaṃ yevassa tena antarāyo’’ti ‘‘luddhoatthaṃ…pe… sahate nara’’nti (itivu. 88; mahāni. 5.156, 195; cūḷani. 128) ‘‘kāmandhā jālasañchannā, taṇhāchadanachāditā’’ti (udā. 64; netti. 27, 90; peṭako. 14) imāhi desanāhi saṃsandati.
“只是微少……只是戒而已”,这与“他成就并安住于初禅。婆罗门,这种祭祀比之前的祭祀更少伤害、更少麻烦,果报更大、利益更殊胜”等开示(《长部》1.353)相呼应。因为这里说初禅比起戒来有更大的果报和利益,就表明从禅那的角度看,戒的功德是微小的。巴利
‘‘Appamattakaṃ…pe… sīlamattaka’’nti ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ kho brāhmaṇa yañño purimehi yaññehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’tiādikāya (dī. ni. 1.353) desanāya saṃsandati, paṭhamajjhānassa sīlato mahapphalamahānisaṃsatarabhāvavacanena jhānato sīlassa appabhāvadīpanato.
“舍弃杀生”等开示,和“沙门乔达摩确实具戒……具足善戒”等开示(《长部》1.304)是相呼应的。巴利
‘‘Pāṇātipātaṃ pahāyā’’tiādi ‘‘samaṇo khalu bho gotamo sīlavā…pe… kusalasīlena samannāgato’’tiādikāhi (dī. ni. 1.304) desanāhi saṃsandati.
“诸法甚深”等语,与“我所证悟的此法甚深”等经文(《长部》2.67;《中部》1.281、2.337;《相应部》1.172;《大品》7、8)相吻合。因为通过证悟具有甚深等殊胜性质的法,就能了知智具有甚深等性质。巴利
‘‘Aññeva dhammā gambhīrā’’tiādi ‘‘adhigato kho myāyaṃ dhammo gambhīro’’tiādi (dī. ni. 2.67; ma. ni. 1.281; 2.337; saṃ. ni. 1.172; mahāva. 7, 8) pāḷiyā saṃsandati. Gambhīratādivisesayuttadhammapaṭivedhena hi ñāṇassa gambhīrādibhāvo viññāyatīti.
比丘们,有一些沙门婆罗门是前际论者……他们宣称:“我与世间是常,唯此为真,其余皆虚妄。”有些宣称是无常,有些宣称亦常亦无常,有些宣称非常非无常;有些宣称有边,有些宣称无边,有些宣称亦有边亦无边,有些宣称非有边非无边——他们宣称:“我与世间非有边非无边,唯此为真,其余皆虚妄。”以上这些教说(《中部》3.27),与“比丘们,有一些沙门婆罗门”等语相吻合。巴利
‘‘Santi bhikkhave eke samaṇabrāhmaṇā’’tiādi ‘‘santi bhikkhave eke samaṇabrāhmaṇā pubbantakappikā…pe… abhivadanti, sassato attā ca loko ca, idameva saccaṃ, moghamaññanti ittheke abhivadanti, asassato, sassato ca asassato ca, neva sassato ca nāsassato ca, antavā, anantavā, antavā ca anantavā ca, nevantavā nānantavā ca attā ca loko ca idameva saccaṃ, moghamaññanti ittheke abhivadantī’’tiādikāhi (ma. ni. 3.27) desanāhi saṃsandati.
比丘们,有些沙门婆罗门是后际论者等语,与比丘们,有些沙门婆罗门是后际论者……他们宣称:死后有想、无病,自我存在。有些宣称死后无想,自我无病存在,有些宣称死后非有想非无想,自我无病存在。有些则宣说有情的断灭、毁灭、不存在。还有些宣称现法涅槃等经文(《中部》3.21)相呼应。诸受……如来等语,则与这确实是有为的、粗重的,但诸行的灭确实存在,知见此有,如来成为洞见其出离者,因而超越了它等经文(《中部》3.28)相呼应。巴利
‘‘Santi bhikkhave eke samaṇabrāhmaṇā aparantakappikā’’tiādi ‘‘santi bhikkhave eke samaṇabrāhmaṇā aparantakappikā…pe… abhivadanti, saññī attā hoti arogo paraṃ maraṇā. Ittheke abhivadanti asaññī, nevasaññīnāsaññī ca attā hoti arogo paraṃ maraṇā. Ittheke abhivadanti sato vā pana sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti, diṭṭhadhammanibbānaṃ vā paneke abhivadantī’’tiādikāhi (ma. ni. 3.21) desanāhi saṃsandati. ‘‘Vedanānaṃ…pe… tathāgato’’ti ‘‘tayidaṃ saṅkhataṃ oḷārikaṃ, atthi kho pana saṅkhārānaṃ nirodho, atthetanti iti viditvā tassa nissaraṇadassāvī tathāgato tadupātivatto’’tiādikāhi (ma. ni. 3.28) desanāhi saṃsandati.
“那对他们也只是徒劳的挣扎而已”这句话,和下面这段开示是相应的:那些尊敬的沙门婆罗门,不靠欲望、不靠喜好、不靠传闻、不靠对事相的思惟考量、不靠对见解的审察和随顺,就能生起自己清净、光洁的智——这是不可能的。比丘们,如果自己清净、光洁的智还不存在,那么那些尊敬的沙门婆罗门即使把智的一分净化了,那对他们那些尊敬的沙门婆罗门来说,也被说成是执取。巴利
‘‘Tadapi tesaṃ…pe… vipphanditamevā’’ti idaṃ ‘‘tesaṃ bhavataṃ aññatreva chandāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā paccattaṃyeva ñāṇaṃ bhavissati parisuddhaṃ pariyodātanti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Paccattaṃ kho pana bhikkhave ñāṇe asati parisuddhe pariyodāte yadapi te bhonto samaṇabrāhmaṇā tattha ñāṇabhāgamattameva pariyodāpenti, tadapi tesaṃ bhavataṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ upādānamakkhāyatī’’tiādikāhi (ma. ni. 3.29) desanāhi saṃsandati.
“那也是以触为缘”这句话,和“缘于眼与诸色而生起眼识,这三者的和合就是触,以触为缘而有受,以受为缘而有渴爱,以渴爱为缘而有取”,以及“贤友,这些法以欲为根,以作意为起源,以触为和合,以受为会归”等开示相契合。巴利
‘‘Tadapi phassapaccayā’’ti idañca ‘‘cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādāna’’nti, (saṃ. ni. 2.44) ‘‘chandamūlakā ime āvuso dhammā manasikārasamuṭṭhānā phassasamodhānā vedanāsamosaraṇā’’ti (a. ni. 8.83) ca ādikāhi desanāhi saṃsandati.
“比丘们,当比丘从六触处”这段教导,与下面这些开示是相应的:“阿难,当比丘不把受看作是我,也不把想、行、识看作是我,他这样不执取时,就不执取世间任何事物;不执取就不恐惧;不恐惧,他就自己般涅槃。”巴利
‘‘Yato kho bhikkhave bhikkhu channaṃ phassāyatanāna’’ntiādi ‘‘yato kho ānanda bhikkhu neva vedanaṃ attānaṃ samanupassati, na saññaṃ, na saṅkhāre, na viññāṇaṃ attānaṃ samanupassati, so evaṃ asamanupassanto na kiñci loke upādiyati, anupādiyaṃ na paritassati, aparitassaṃ paccattaṃyeva parinibbāyatī’’tiādikāhi desanāhi saṃsandati.
“他们全都被这六十二种事网住了”这类说法,和“比丘们,凡是任何……宣称的人,他们全都只是在宣称这五种蕴,或者其中某一种”等教导(《中部》3.26)是一致的。“身坏命终……天与人”——巴利
‘‘Sabbe te imeheva dvāsaṭṭhiyā vatthūhi antojālīkatā’’tiādi ‘‘ye hi keci bhikkhave…pe… abhivadanti, sabbe te imāneva pañca kāyāni abhivadanti etesaṃ vā aññatara’’ntiādikāhi (ma. ni. 3.26) desanāhi saṃsandati. ‘‘Kāyassa bhedā…pe… devamanussā’’ti –
“ 世尊告优波湿婆言:犹如火焰为风势所卷,
趣于熄灭,不复入于称数。
牟尼这样从名身中解脱出来,
趣于隐没,不入称量。”巴利
‘‘Accī yathā vātavegena khittā, (upasivāti bhagavā) Atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ; Evaṃ munī nāmakāyā vimutto, Atthaṃ paleti na upeti saṅkha’’nti. (su. ni. 1080; cūḷani. 43);
与开头的那些开示相呼应,这就是四阵列理趣。巴利
Ādikāhi desanāhi saṃsandatīti ayaṃ cātubyūho hāro.
用“不造作瞋恨等”这句话来说明,就是讲忍辱和柔和这两种修行。其中,忍辱统摄了信、慧、他人加害、与苦共处这些内容;柔和统摄了戒。由于提到了信等,信根等一切菩提分法都被包含进来。由于提到了戒,无懊悔等一切戒的功德法都被包含进来。用“远离杀生等”这句话来说明,就是不放逸而住;由此,整个教法的梵行都被包含进来。提到具备甚深等殊胜功德之法,是对大菩提的称扬。因为无碍智是漏尽智的基础,漏尽智的基础就是无碍智,这就是大菩提;由此,十力等一切佛陀功德都被包含进来。提到常见等邪见,就统摄了渴爱与无明;由这些,无始的轮回流转被包含进来。如实了知受的集起等,是世尊遍知三种清净的体现;由此,以慧波罗蜜为首的一切波罗蜜都被包含进来。“不知、不见”这句话,是通过提到无明来统摄不如理作意;由此,以不如理作意为根源的诸法都被包含进来。“为爱所困者的焦虑与挣扎”这句话,通过提到渴爱,使九种以渴爱为根的诸法被包含进来;“那也是以触为缘”等语句,是显示常见等施设是依赖因缘而起的,由此,无常等三相都被包含进来。如实了知六触处,是对解脱成就的说明;由此,七种清净都被包含进来。“如来的身体已断除有爱的牵引线”这句话,是讲渴爱的舍断;由此,世尊对一切烦恼的舍断都被包含进来。以上就是“摄”这一模式。巴利
Āghātādīnaṃ akaraṇīyatāvacanena khantisoraccānuṭṭhānaṃ. Tattha khantiyā saddhāpaññāparāpakāradukkhasahagatānaṃ saṅgaho, soraccena sīlassa. Saddhādiggahaṇena ca saddhindriyādisakalabodhipakkhiyadhammā āvattanti. Sīlaggahaṇena avippaṭisārādayo sabbepi sīlānisaṃsadhammā āvattanti. Pāṇātipātādīhi paṭivirativacanena appamādavihāro, tena sakalaṃ sāsanabrahmacariyaṃ āvattati. Gambhīratādivisesayuttadhammaggahaṇena mahābodhipakittanaṃ. Anāvaraṇañāṇapadaṭṭhānañhi āsavakkhayañāṇaṃ, āsavakkhayañāṇapadaṭṭhānañca anāvaraṇañāṇaṃ mahābodhi, tena dasabalādayo sabbe buddhaguṇā āvattanti. Sassatādidiṭṭhiggahaṇena taṇhāvijjāya saṅgaho, tāhi anamataggasaṃsāravaṭṭaṃ āvattati. Vedanānaṃ samudayādiyathābhūtavedanena bhagavato pariññāttayavisuddhi, tāya paññāpāramimukhena sabbapāramiyo āvattanti. ‘‘Ajānataṃ apassata’’nti avijjāggahaṇena ayonisomanasikārapariggaho, tena ca ayonisomanasikāramūlakā dhammā āvattanti. ‘‘Taṇhāgatānaṃ paritassitavipphandita’’nti taṇhāggahaṇena nava taṇhāmūlakā dhammā āvattanti, ‘‘tadapi phassapaccayā’’tiādi sassatādipaññāpanassa paccayādhīnavuttidassanaṃ, tena aniccatādilakkhaṇattayaṃ āvattati. Channaṃ phassāyatanānaṃ yathābhūtaṃ pajānanena vimuttisampadāniddeso, tena sattapi visuddhiyo āvattanti. ‘‘Ucchinnabhavanettiko tathāgatassa kāyo’’ti taṇhāpahānaṃ, tena bhagavato sakalasaṃkilesappahānaṃ āvattatīti ayaṃ āvatto hāro.
区分理趣的注释巴利
Vibhattihāravaṇṇanā
嗔恨、喜贪等属于不善法,它们的近因是不如理作意等。而那些能令嗔恨、喜贪等不造作、不现起的法,就是无嗔等善法,它们的近因是如理作意等。在这些法当中,嗔恨等只属于欲界,无嗔等则通于四地。同样,远离杀生等可以是善的或无记的,它的近因是惭、愧等法。其中,善的远离可能属于欲界,也可能属于出世间;无记的则只属于出世间。“诸比丘,还有其它甚深之法”所说的法,可能是善的,也可能是无记的。其中,善法的近因是导向出起的观;无记法的近因是道法、观或转向。在这些法当中,善法是出世间的,无记法则可能属于欲界,也可能属于出世间。所有的邪见都只是不善法,只属于欲界;它们共同的近因,是在邪见执取中生起的不如理作意。若再进一步分别:由于未能破除相续与密集的假相,对“单一性”之理产生错误执取,即那种伴随追忆过去生的推论,就是常见(执著有恒常自我)的近因。由于未能把握因果相续的关系,对“差异性”之理产生错误执取,即那种伴随着相应专注的执取,就是断见(执著死后断灭)的近因。其余各种邪见也应依照各自对应的情况来说明。“诸受”这里,受可能是善的,也可能是无记的;可能属于欲界,也可能属于色界,也可能属于无色界;触是它们的近因。对受的集起等如实知见的道智,无取著的解脱是它的果;对这些,应按照“还有其它甚深之法”那里所说的方法,进行法等的分类。“不知者、不见者”等句中,无明和爱是不善法,只属于欲界;其中,无明的近因是诸漏,或者就是不如理作意;爱的近因,是在结缚法中观见味著。“那也以触为缘”这里,对于触,应像对受那样了知法等的分类。依照这一方法,对于触、处等,也应随其相应进行法等的分类。这就是区分理趣。巴利
Āghātānandādayo akusalā dhammā, tesaṃ ayonisomanasikārādi padaṭṭhānaṃ. Yehi pana dhammehi āghātānandādīnaṃ akaraṇaṃ appavatti, te abyāpādādayo kusalā dhammā, tesaṃ yonisomanasikārādi padaṭṭhānaṃ. Tesu āghātādayo kāmāvacarāva, abyāpādādayo catubhūmakā. Tathā pāṇātipātādīhi paṭivirati kusalā vā abyākatā vā, tassā hirottappādayo dhammā padaṭṭhānaṃ. Tattha kusalā siyā kāmāvacarā, siyā lokuttarā, abyākatā lokuttarāva. ‘‘Atthi bhikkhave aññeva dhammā gambhīrā’’ti vuttadhammā siyā kusalā, siyā abyākatā, tattha kusalānaṃ vuṭṭhānagāminivipassanā padaṭṭhānaṃ. Abyākatānaṃ maggadhammā, vipassanā, āvajjanā vā padaṭṭhānaṃ. Tesu kusalā lokuttarā, abyākatā siyā kāmāvacarā, siyā lokuttarā, sabbāpi diṭṭhiyo akusalāva kāmāvacarāva, tāsaṃ avisesena micchābhinivese ayonisomanasikāro padaṭṭhānaṃ. Visesato pana santatighanavinibbhogābhāvato ekattanayassa micchāgāho atītajātianussaraṇatakkasahito sassatadiṭṭhiyā padaṭṭhānaṃ. Hetuphalabhāvena sambandhabhāvassa aggahaṇato nānattanayassa micchāgāho tajjāsamannāhārasahito ucchedadiṭṭhiyā padaṭṭhānaṃ. Evaṃ sesadiṭṭhīnampi yathāsambhavaṃ vattabbaṃ. ‘‘Vedanāna’’nti ettha vedanā siyā kusalā, siyā abyākatā, siyā kāmāvacarā, siyā rūpāvacarā, siyā arūpāvacarā, phasso tāsaṃ padaṭṭhānaṃ. Vedanānaṃ samudayādiyathābhūtavedanaṃ maggañāṇaṃ, anupādāvimutti phalaṃ , tesaṃ ‘‘aññeva dhammā gambhīrā’’ti ettha vuttanayena dhammādivibhāgo netabbo. ‘‘Ajānataṃ apassata’’ntiādīsu avijjā taṇhā akusalā kāmāvacarā, tāsu avijjāya āsavā, ayonisomanasikāro eva vā padaṭṭhānaṃ. Taṇhāya saṃyojaniyesu dhammesu assādadassanaṃ padaṭṭhānaṃ. ‘‘Tadapi phassapaccayā’’ti ettha phassassa vedanāya viya dhammādivibhāgo veditabbo. Iminā nayena phassāyatanādīnampi yathārahaṃ dhammādivibhāgo netabboti ayaṃ vibhattihāro.
旋转花鬘的注释巴利
Parivattahāravaṇṇanā
不造作嗔恨等,修习忍辱与柔和,并依思择修习之力而得成就,由此带来利益自他的行持。然而,嗔恨等一旦持续现行,就会导致容貌丑陋、睡眠痛苦、财产损失、名声败坏,以及难以被他人亲近,最终在地狱等处招来大苦。远离杀生等恶行,会依次带来无悔等善果。而杀生等恶行,则会依次带来追悔等不善果。与甚深等特质相应的智慧,能随所应地为可度化者带来明与神通等殊胜功德,因为它能如实了知一切所知之法。反之,缺乏甚深等特质的智慧,则因为对所知之法有障碍,不会带来如上所说的殊胜功德。所有这些邪见,随其所应,或执常见或执断见,落入两个极端,其本质不能超越有身之岸,因为它们不具有出离的性质。而正见及其资具,因为具有出离的性质,成为中道,能超越有身之岸,到达彼岸。如实了知受的集起等,因为本身就是道,能带来无执取的解脱。不能如实通达受的集起等,则会形成轮回牢狱的封闭,因为它成为诸行的条件。愚痴遮蔽了感受的真实本质,就会带来对感受的欢喜。而如实了知,则会带来对它的厌离与离欲。在错误的执取中,与不如理作意相应的渴爱,会展开种种见网。如上所说渴爱的断除,即初道,能收摄那见网。对于常见等主张的安立,触是它的条件,因为没有触就没有那些主张。被见缚所缚的人,由于触处等没有灭尽,触等也就不灭,轮回之苦便不会止息。如实通达触处等,能超越一切见;不通达触处等,则不能超越那见丛。有之渴爱的断除,能导致未来不再生起自体;有之渴爱未断除,未来的有之相续就会继续转起。以上就是“转”这一范畴。巴利
Āghātādīnaṃ akaraṇaṃ khantisoraccāni anubrūhetvā paṭisaṅkhānabhāvanābalasiddhiyā ubhayahitapaṭipattiṃ āvahati. Āghātādayo pana pavattiyamānā dubbaṇṇataṃ dukkhaseyyaṃ bhogahāniṃ akittiṃ parehi durupasaṅkamanatañca nipphādentā nirayādīsu mahādukkhaṃ āvahanti. Pāṇātipātādīhi paṭivirati avippaṭisārādikalyāṇaṃ paramparaṃ āvahati. Pāṇātipātādi pana vippaṭisārādiakalyāṇaṃ paramparaṃ, gambhīratādivisesayuttaṃ ñāṇaṃ vineyyānaṃ yathārahaṃ vijjābhiññādiguṇavisesaṃ āvahati sabbañeyyaṃ yathāsabhāvāvabodhato. Tathā gambhīratādivisesarahitaṃ pana ñāṇaṃ ñeyyesu sāvaraṇato yathāvuttaguṇavisesaṃ nāvahati. Sabbāpi cetā diṭṭhiyo yathārahaṃ sassatucchedabhāvato antadvayabhūtā sakkāyatīraṃ nātivattanti aniyyānikasabhāvattā. Niyyānikasabhāvattā pana sammādiṭṭhi saparikkhārā majjhimapaṭipadābhūtā atikkamma sakkāyatīraṃ pāraṃ āgacchati. Vedanānaṃ samudayādiyathābhūtavedanaṃ anupādāvimuttiṃ āvahati maggabhāvato. Vedanānaṃ samudayādiasampaṭivedho saṃsāracārakāvarodhaṃ āvahati saṅkhārānaṃ paccayabhāvato. Vedayitasabhāvapaṭicchādako sammoho tadabhinandanaṃ āvahati . Yathābhūtāvabodho pana tattha nibbedaṃ virāgañca āvahati. Micchābhinivese ayonisomanasikārasahitā taṇhā anekavihitaṃ diṭṭhijālaṃ pasāreti. Yathāvuttataṇhāsamucchedo paṭhamamaggo taṃ diṭṭhijālaṃ saṅkoceti. Sassatavādādipaññāpanassa phasso paccayo hoti asati phasse tadabhāvato. Diṭṭhibandhanabandhānaṃ phassāyatanādīnaṃ anirodhena phassādianirodho saṃsāradukkhassa anivattiyeva, yāthāvato phassāyatanādipariññā sabbadiṭṭhidassanāni ativattati, phassāyatanādiapariññā taṃdiṭṭhigahanaṃ nātivattati, bhavanettisamucchedo āyatiṃ attabhāvassa anibbattiyā saṃvattati, asamucchinnāya bhavanettiyā anāgate bhavappabandho parivattatiyevāti ayaṃ parivatto hāro.
同义语理趣类的注释巴利
Vevacanahāravaṇṇanā
“我的、属于我的、为我所有的”,这是同义的说法。“比丘们、沙门、苦行者”,这是同义的说法。“其他人、别的、对立的”,这是同义的说法。“毁谤、恶名、讥嫌”,这是同义的说法。“会说、会谈、会做”,这是同义的说法。“法与律、大师的教导”,这是同义的说法。“僧伽的、大众的、群体的”,这是同义的说法。“在那里、在那些之中、在那些人当中”,这是同义的说法。“由你们、对你们、诸位尊者”,这是同义的说法。“嗔恨、嗔怒、害心”,这是同义的说法。“不满、忧恼、心所之苦”,这是同义的说法。“心不喜悦、心的嗔害、心的恼怒”,这是同义的说法。“不应做、不应令生起、不应令现行”,这是同义的说法。像这样,按照这个方式,在一切语句中都应当说明同义的说法。这就是同义语理趣。巴利
‘‘Mama mayhaṃ me’’ti pariyāyavacanaṃ. ‘‘Bhikkhave samaṇā tapassino’’ti pariyāyavacanaṃ. ‘‘Pare aññe paṭiviruddhā’’ti pariyāyavacanaṃ. ‘‘Avaṇṇaṃ akittiṃ ninda’’nti pariyāyavacanaṃ. ‘‘Bhāseyyuṃ bhaṇeyyuṃ kareyyu’’nti pariyāyavacanaṃ. ‘‘Dhammassa vinayassa satthusāsanassā’’ti pariyāyavacanaṃ. ‘‘Saṅghassa samūhassa gaṇassā’’ti pariyāyavacanaṃ. ‘‘Tatra tattha tesū’’ti pariyāyavacanaṃ. ‘‘Tumhehi vo bhavantehī’’ti pariyāyavacanaṃ. ‘‘Āghāto doso byāpādo’’ti pariyāyavacanaṃ. ‘‘Appaccayo domanassaṃ cetasikadukkha’’nti pariyāyavacanaṃ. ‘‘Cetaso anabhiraddhi cittassa byāpatti manopadoso’’ti pariyāyavacanaṃ. ‘‘Na karaṇīyā na uppādetabbā na pavattetabbā’’ti pariyāyavacanaṃ. Iti iminā nayena sabbapadesu vevacanaṃ vattabbanti ayaṃ vevacano hāro.
施设理趣的注释巴利
Paññattihāravaṇṇanā
嗔恨按事由分为十种或十九种。不悦按近伺察分为六种。喜悦等按方式分为九种。喜从总体上按小喜等差别分为五种。悦按近伺察分为六种。戒按禁止与行持等分为多种。与甚深性等殊胜相应的智,按心的生起分为四种或十二种,又按所缘境的差别分为多种。邪见按常见等分为六十二种分类,再按其中所含的细分分为多种。受分为六种、一百零八种及多种。受的集分为五种,灭也同样。味分为两种。过患分为三种。出离分为一种和四种……(中略)……无取解脱分为两种。巴利
Āghāto vatthuvasena dasavidhena ekūnavīsatividhena vā paññatto. Appaccayo upavicāravasena chadhā paññatto. Ānandopītiādivasena navadhā paññatto. Pīti sāmaññato khuddikādivasena pañcadhā paññattā. Somanassaṃ upavicāravasena chadhā paññattaṃ. Sīlaṃ vārittacārittādivasena anekadhā paññattaṃ. Gambhīratādivisesayuttaṃ ñāṇaṃ cittuppādavasena catudhā, dvādasavidhena vā, visayabhedato anekadhā ca paññattaṃ. Diṭṭhisassatādivasena dvāsaṭṭhiyā bhedehi, tadantogadhavibhāgena anekadhā ca paññattā. Vedanā chadhā aṭṭhasatadhā anekadhā ca paññattā. Tassā samudayo pañcadhā paññatto, tathā atthaṅgamo. Assādo duvidhena paññatto. Ādīnavo tividhena paññatto. Nissaraṇaṃ ekadhā catudhā ca paññattaṃ…pe… anupādāvimutti duvidhena paññattā.
“对不知、不见的人”所说的无明,按所缘的不同,分为四种和八种。“被渴爱所驱使的人”等所说的渴爱,分为六种、一百零八种以及许多种。触按所依分为六种。取分为四种。有分为两种以及许多种。生按同义词的角度分为六种。老同样分为七种。死分为八种和九种。忧分为五种。悲分为六种。苦分为四种,忧受也分为四种。恼分为四种。“生起”是对生起的施设,“如实了知”是对苦的遍知施设、对集的断除施设、对灭的证悟施设、对道的修习施设。巴利
‘‘Ajānataṃ apassata’’nti vuttā avijjā visayabhedena catudhā aṭṭhadhā ca paññattā. ‘‘Taṇhāgatāna’’ntiādinā vuttā taṇhā chadhā aṭṭhasatadhā anekadhā ca paññattā. Phasso nissayavasena chadhā paññatto. Upādānaṃ catudhā paññattaṃ. Bhavo dvidhā anekadhā ca paññatto. Jāti vevacanavasena chadhā paññattā. Tathā jarā sattadhā paññattā. Maraṇaṃ aṭṭhadhā navadhā ca paññattaṃ. Soko pañcadhā paññatto. Paridevo chadhā paññatto. Dukkhaṃ catudhā paññattaṃ, tathā domanassaṃ. Upāyāso catudhā paññatto. ‘‘Samudayo hotī’’ti pabhavapaññatti, ‘‘yathābhūtaṃ pajānātī’’ti dukkhassa pariññāpaññatti, samudayassa pahānapaññatti, nirodhassa sacchikiriyāpaññatti, maggassa bhāvanāpaññatti.
“落入网中者”这一类说法,是统摄一切见的施设。“已断有爱之网者”这一类说法,是般涅槃的两种施设。如此,应当分析施设的差别:对于嗔等不善法和善法等诸法,依“从它们生起而施设”等方式;同样,依“嗔”是瞋恚的同义语施设、“不满”是忧的同义语施设等理路。这就是施设理趣。巴利
‘‘Antojālīkatā’’tiādi sabbadiṭṭhīnaṃ saṅgahapaññatti. ‘‘Ucchinnabhavanettiko’’tiādi duvidhena parinibbānapaññatti. Evaṃ āghātādīnaṃ akusalakusalādidhammānaṃ yathāpabhavapaññattiādivasena, tathā ‘‘āghāto’’ti byāpādassa vevacanapaññatti, ‘‘appaccayo’’ti domanassassa vevacanapaññattītiādinā nayena paññattibhedo vibhajitabboti ayaṃ paññattihāro.
契入理趣详释巴利
Otaraṇahāravaṇṇanā
通过“嗔”的执取,收摄于行蕴;同样,通过“不喜悦”的执取,也收摄于行蕴。通过“不满”的执取,则收摄于受蕴。这是从蕴的门径进入。
同样,通过执取“嗔”等法,也就摄入了法处、法界、苦谛或集谛。这是从处、界、谛的门径进入。
再者,与嗔等俱生的无明,以因缘、俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘、有缘、不离去缘为缘;非俱生的那些,则以无间缘、等无间缘、无间依止缘、无有缘、离去缘、习行缘为缘;中间有间隔的,仅以亲依止缘为缘。对于渴爱、取等,以及触等法,无论俱生或不俱生,都应按照相应情况说明它们作为缘的状态。其中,有些以增上缘的力量,有些以业缘的力量,有些以食缘的力量,有些以根缘的力量,有些以禅那缘的力量,有些以道缘的力量而成为缘。这些差别也应当了知。这是从缘起的门径进入。
至于喜悦等法,也应当以同样的方式,从蕴等门径说明进入。巴利
Āghātaggahaṇena saṅkhārakkhandhasaṅgaho, tathā anabhiraddhigahaṇena. Appaccayaggahaṇena vedanākkhandhasaṅgahoti idaṃ khandhamukhena otaraṇaṃ. Tathā āghātādiggahaṇena dhammāyatanaṃ dhammadhātu dukkhasaccaṃ samudayasaccaṃ vā gahitanti idaṃ āyatanamukhena dhātumukhena saccamukhena ca otaraṇaṃ. Tathā āghātādīnaṃ sahajātā avijjā hetusahajātaaññamaññanissayasampayuttaatthiavigatapaccayehi paccayo hoti, asahajātā pana anantarasamanantaraanantarūpanissayanatthivigatāsevanapaccayehi paccayo hoti, anantarā upanissayavaseneva paccayo hoti . Taṇhāupādānādīnaṃ, phassādīnampi tesaṃ sahajātānaṃ asahajātānañca yathārahaṃ paccayabhāvo vattabbo. Koci panettha adhipativasena, koci kammavasena, koci āhāravasena, koci indriyavasena, koci jhānavasena, koci maggavasenapi paccayo hotīti. Ayampi viseso veditabboti idaṃ paṭiccasamuppādamukhena otaraṇaṃ. Ānandādīnampi imināva nayena khandhādimukhena otaraṇaṃ vibhāvetabbaṃ.
同样地,戒就是对杀生等的远离思,以及无瞋等心所法;杀生等本身就是思。这些法,以及帮助它们生起的惭愧等法,都归入行蕴、法处等。应当依照前面说过的方式,通过蕴等门径来说明这种归入。对智、见、受、无明、渴爱等的把握,也是同样的方法。对出离、无取、解脱的把握,还要依无为界,通过界的门径来说明归入。同样,通过“诸受……无取解脱”这段经文,世尊的戒等五法蕴,以及念住等菩提分法,都已被阐明,所以也应当知道从那个门径的归入。“那也以触为缘”这句,通过说明见和施设是依缘而起的,就以无常的门径归入;同样,以法性如此,就以缘起的门径归入;因为无常的就是苦、无我,所以也以无愿的门径和空的门径归入。其余的文句也是同样的道理。这就是契入理趣。巴利
Tathā sīlaṃ pāṇātipātādīhi viraticetanā, abyāpādādicetasikadhammā ca, pāṇātipātādayo cetanāva, tesaṃ tadupakārakadhammānañca lajjādayādīnaṃ saṅkhārakkhandhadhammāyatanādisaṅgaho, purimanayeneva khandhādimukhena ca otaraṇaṃ vibhāvetabbaṃ. Esa nayo ñāṇadiṭṭhivedanāavijjātaṇhādiggahaṇesu. Nissaraṇaanupādāvimuttigahaṇesu asaṅkhatadhātuvasenapi dhātumukhena otaraṇaṃ vibhāvetabbaṃ. Tathā ‘‘vedanānaṃ…pe… anupādāvimutto’’ti etena bhagavato sīlādayo pañca dhammakkhandhā, satipaṭṭhānādayo ca bodhipakkhiyadhammā pakāsitā hontīti taṃ mukhenapi otaraṇaṃ veditabbaṃ. ‘‘Tadapi phassapaccayā’’ti diṭṭhipaññāpanassa paccayādhīnavuttitādīpanena aniccatāmukhena otaraṇaṃ, tathā evaṃdhammatāya paṭiccasamuppādamukhena otaraṇaṃ, aniccassa dukkhānattabhāvato appaṇihitamukhena suññatāmukhena ca otaraṇaṃ. Sesapadesupi eseva nayoti ayaṃ otaraṇo hāro.
净化理趣的注释巴利
Sodhanahāravaṇṇanā
“或对我……中略……说”这一开头,是起始。 “对法……中略……对僧伽……中略……说”这一句,是文句清净,不是起始清净。 “在那里,你们……中略……应当做”这一句,既是文句清净,也是起始清净。 第二方式等也是如此。 同样,“然而,这少许”等是起始。 “什么是”等是提问。 “舍弃杀生”等是文句清净,不是起始清净,也不是提问清净。 “这确实”等既是提问清净,也是文句清净,也是起始清净。巴利
‘‘Mamaṃ vā…pe… bhāseyyu’’nti ārambho. ‘‘Dhammassa…pe… saṅghassa…pe… bhāseyyu’’nti padasuddhi, no ārambhasuddhi. ‘‘Tatra tumhehi…pe… karaṇīyā’’ti padasuddhi ceva ārambhasuddhi ca. Dutiyanayādīsupi eseva nayo . Tathā ‘‘appamattakaṃ kho paneta’’ntiādi ārambho. ‘‘Katama’’ntiādi pucchā. ‘‘Pāṇātipātaṃ pahāyā’’tiādi padasuddhi, no ārambhasuddhi, no ca pucchāsuddhi. ‘‘Idaṃ kho’’tiādi pucchāsuddhi ceva padasuddhi ca ārambhasuddhi ca.
同样地,“诸比丘,有”等是开头。“哪些是那些”等是提问。“诸比丘,存在”等是开头。“什么”等既是开头也是提问。“如已定”等是句子清净,不是开头清净,也不是提问清净。“这些即是”等既是句子清净,也是提问清净,也是开头清净。按这个方式,应当处处了解开头等。这就是净化理趣。巴利
Tathā ‘‘atthi bhikkhave’’tiādi ārambho. ‘‘Katame ca te’’tiādi pucchā. ‘‘Santi bhikkhave’’tiādi ārambho. ‘‘Ki’’ntiādi ārambha pucchā. ‘‘Yathāsamāhite’’tiādi padasuddhi, no ārambhasuddhi no ca pucchāsuddhi. ‘‘Ime kho te’’tiādi padasuddhi ceva pucchāsuddhi ca ārambhasuddhi ca. Iminā nayena sabbattha ārambhādayo veditabbāti. Ayaṃ sodhano hāro.
确立理趣的注释巴利
Adhiṭṭhānahāravaṇṇanā
“毁谤”是从总体上安立的,不作区分,而具体说成“或对我、或对法、或对僧伽”。在清净分(白分)中也是同样的方式。巴利
‘‘Avaṇṇa’’nti sāmaññato adhiṭṭhānaṃ taṃ, avikappetvā visesavacanaṃ ‘‘mamaṃ vā dhammassa vā saṅghassa vā’’ti. Sukkapakkhepi eseva nayo.
同样,先说通称的“戒”作为确立,不加以区分,再用具体说法说“远离杀生”等。巴利
Tathā ‘‘sīla’’nti sāmaññato adhiṭṭhānaṃ, taṃ avikappetvā visesavacanaṃ ‘‘pāṇātipātā paṭivirato’’tiādi.
先说“其他诸法”这类总括的说法,这是先立一个总纲;不把它分开来讲,接着就用具体分别的说法说“比丘们,如来对此了知”等等。巴利
‘‘Aññeva dhammā’’tiādi sāmaññato adhiṭṭhānaṃ, taṃ avikappetvā visesavacanaṃ ‘‘tayidaṃ bhikkhave tathāgato pajānātī’’tiādi.
同样地,“前际论者”等是先按笼统的说法来安立,不加以区分,接着就是具体的说法“常住论者”等。按照这个方式,在一切地方都应该确定笼统与具体。这就是确立理趣。巴利
Tathā ‘‘pubbantakappikā’’tiādi sāmaññato adhiṭṭhānaṃ, taṃ avikappetvā visesavacanaṃ ‘‘sassatavādā’’tiādi. Iminā nayena sabbattha sāmaññaviseso niddhāretabboti ayaṃ adhiṭṭhāno hāro.
资具理趣的注释巴利
Parikkhārahāravaṇṇanā
对“他对我做了无益之事”等十九种结怨事来说,它们是因。对阿难等人来说,对所缘的强烈贪著是因。对戒来说,惭、愧、少欲等是因。以“甚深”等语所说的法,一切波罗蜜都是它的因,尤其是慧波罗蜜。对邪见来说,亲近恶人、听闻非正法,以及由邪执而产生的非理作意,这些是共同的因;分别来说,对常见论者等而言,忆念过去生等则是因。对诸受来说,无明、渴爱、业和触是因。对无取解脱来说,圣道是因。对施设来说,非理作意是因。对渴爱来说,在会被结缚的法上随观乐味是因。对触来说,六处是因;对六处来说,名色是因。对有爱的断除来说,清净的修习是因。这就是资具理趣。巴利
Āghātādīnaṃ ‘‘anatthaṃ me acarī’’tiādīni (dha. sa. 1237; vibha. 909) ca ekūnavīsati āghātavatthūni hetu. Ānandādīnaṃ ārammaṇe abhisineho hetu. Sīlassa hiriottappaṃ appicchatādayo ca hetu. ‘‘Gambhīrā’’tiādinā vuttadhammassa sabbāpi pāramiyo hetu, visesena paññāpāramī. Diṭṭhīnaṃ asappurisūpassayo, asaddhammassavanaṃ, micchābhinivesena ayonisomanasikāro ca avisesena hetu, visesena pana sassatavādādīnaṃ atītajātianussaraṇādi hetu. Vedanānaṃ avijjātaṇhākammāni phasso ca hetu. Anupādāvimuttiyā ariyamaggo hetu. Paññāpanassa ayonisomanasikāro hetu. Taṇhāya saṃyojaniyesu assādānupassanā hetu. Phassassa chaḷāyatanāni, chaḷāyatanassa nāmarūpaṃ hetu. Bhavanettisamucchedassa visuddhibhāvanā hetūti ayaṃ parikkhāro hāro.
安立理趣的注释巴利
Samāropanahāravaṇṇanā
通过“不应作瞋恚等”这一说法,显示了忍辱的圆满。通过“这确实只是微小事”等语,显示了调柔的圆满;通过“诸比丘,有……”等语,显示了智的圆满;通过“不执取而各自证知寂灭”以及“对诸受……如实了知后无取解脱”等语,显示了与定圆满相伴的明与解脱自在的圆满。其中,忍辱圆满因为思择力而成就,是调柔圆满的近因。而调柔圆满在意义上就是戒,同样,宣说远离杀生等,是为了显示戒的同义异名分类。在这里,戒是定的近因,定是慧的近因。其中,通过戒成就违犯的断除和恶行杂染的断除;通过定成就缠缚的断除、镇伏的断除和渴爱杂染的断除;通过慧成就邪见杂染的断除、正断的断除和随眠的断除。因此,通过戒、定、慧这三法蕴,圆满止观的修习,成就三种断除——这就是安立理趣。巴利
Āghātādīnaṃ akaraṇīyatāvacanena khantisampadā dassitā hoti. ‘‘Appamattakaṃ kho paneta’’ntiādinā soraccasampadā, ‘‘atthi bhikkhave’’tiādinā ñāṇasampadā, ‘‘aparāmasato cassa paccattaññeva nibbuti viditā’’ti, ‘‘vedanānaṃ…pe… yathābhūtaṃ viditvā anupādāvimutto’’ti etehi samādhisampadāya saddhiṃ vijjāvimuttivasībhāvasampadā dassitā hoti. Tattha khantisampadā paṭisaṅkhānabalasiddhito soraccasampadāya padaṭṭhānaṃ. Soraccasampadā pana atthato sīlameva, tathā pāṇātipātādīhi paṭivirativacanaṃ sīlassa pariyāyavibhāgadassanatthaṃ. Tattha sīlaṃ samādhissa padaṭṭhānaṃ, samādhi paññāya padaṭṭhānaṃ. Tesu sīlena vītikkamappahānaṃ duccaritasaṃkilesappahānañca sijjhati, samādhinā pariyuṭṭhānappahānaṃ, vikkhambhanappahānaṃ, taṇhāsaṃkilesappahānañca sijjhati. Paññāya diṭṭhisaṃkilesappahānaṃ, samucchedappahānaṃ, anusayappahānañca sijjhatīti sīlādīhi tīhi dhammakkhandhehi samathavipassanābhāvanāpāripūrī, pahānattayasiddhi cāti ayaṃ samāropano hāro.
五种方式的注释巴利
Pañcavidhanayavaṇṇanā
欢喜转起方式的注释巴利
Nandiyāvaṭṭanayavaṇṇanā
通过宣说“不应对……生瞋恨”等,就显示出渴爱与无明的收摄。因为,当对“我”和“我所”的事物怀有爱着、并且迷惑时,就会以“他对我做了不利的事”等方式生起瞋恨。同样,通过“远离杀生”等说法,以及“各自证知寂灭、无取着而解脱、对六触处……如实了知”等说法,就显示出渴爱与无明的彻底断除。然而,对于那些通过“前际论者”等词句和“不知、不见”等词句而以其自相显示出来的渴爱与无明来说,色法和无色法是它们的依处;止和观依次是它们的对治;心解脱和慧解脱是它们的果。其中,渴爱或渴爱与无明是集谛;作为它们依处的色法和无色法是苦谛;它们的止息是灭谛;了知灭的止与观是道谛——应当这样了知四谛的联结。在这里,通过“渴爱”一词,应当统摄一切不善分,包括谄、诳、慢、过慢、憍、放逸、恶欲、恶友、无惭、无愧等。同样,通过“无明”一词,应当统摄一切不善分,包括颠倒作意、忿、恨、覆、恼、嫉、悭、暴恶、恶口、有见、无有见等。与上述相反,通过无谄、无诳、不颠倒作意等,以及属于止分的信根等和属于观分的无常想等,应当统摄一切善分。这就是“欢喜转起方式”的基础。巴利
Āghātādīnaṃ akaraṇavacanena taṇhāvijjāsaṅkoco dassito hoti. Sati hi attattaniyavatthūsu sinehe sammose ca ‘‘anatthaṃ me acarī’’tiādinā (dha. sa. 1237, vibha. 909) āghāto jāyatīti, tathā ‘‘pāṇātipātā paṭivirato’’tiādivacanehi , ‘‘paccattaññeva nibbuti viditā, anupādāvimutto, channaṃ phassāyatanānaṃ…pe… yathābhūtaṃ pajānātī’’tiādīhi vacanehi ca taṇhāvijjānaṃ accantappahānaṃ dassitaṃ hoti. Tāsaṃ pana pubbantakappikādipadehi ‘‘ajānataṃ apassata’’ntiādipadehi ca sarūpato dassitānaṃ taṇhāvijjānaṃ rūpadhammā arūpadhammā ca adhiṭṭhānaṃ. Yathākkamaṃ samatho ca vipassanā ca paṭipakkho. Tesaṃ cetovimutti paññāvimutti ca phalaṃ. Tattha taṇhā, taṇhāvijjā vā samudayasaccaṃ, tadadhiṭṭhānabhūtā rūpārūpadhammā dukkhasaccaṃ, tesaṃ appavatti nirodhasaccaṃ, nirodhapajānanā samathavipassanā maggasaccanti evaṃ catusaccayojanā veditabbā. Taṇhāggahaṇena cettha māyāsāṭheyyamānātimānamadappamādapāpicchatāpāpamittatāahirikānottappādivasena sabbo akusalapakkho netabbo. Tathā avijjāggahaṇena viparītamanasikārakodhupanāhamakkhapalāsaissāmacchariyasārambhadovacassatā- bhavadiṭṭhivibhavadiṭṭhādivasena akusalapakkho netabbo. Vuttavipariyāyena amāyāasāṭheyyādiaviparītamanasikārādivasena, tathā samathapakkhiyānaṃ saddhindriyādīnaṃ, vipassanāpakkhiyānañca aniccasaññādīnaṃ vasena kusalapakkho netabboti. Ayaṃ nandiyāvaṭṭassa nayassa bhūmi.
三圆满方式的注释。巴利
Tipukkhalanayavaṇṇanā
通过说“不应对嗔怒等作反应”,就成立无嗔;同样,通过说“应远离杀生、粗恶语”,也成立无嗔。通过说“不应对欢喜等作反应”,就成立无贪;同样,通过说“应远离非梵行”,也成立无贪。而通过说“应远离不与取等”,则两者同时成立。通过“诸比丘,如来对此了知……”等说法,就成立无痴。这样一来,以三不善根为摄,从它们的对立面,以及通过说“不应对嗔怒等作反应”,三善根就自然成立了。在这里,依三不善根,应以三种恶行、杂染、垢秽、不平等、不善想、不善思惟、非正法等角度,展开整个不善方面。同样,依三善根,应以三种善行、清净、平等、善想、善思惟、慧、正法、定、解脱门、解脱等角度,阐明整个善方面。在这里也应了知四谛的联结。如何了知?贪,或一切善与不善根,是集谛;由它们所生、作为它们依处与行境的取蕴,是苦谛……应依这种方式了知四谛的联结。这就是“三聚理趣”的范围。巴利
Āghātādīnaṃ akaraṇavacanena adosasiddhi, tathā pāṇātipātapharusavācāhi paṭivirativacanena. Ānandādīnaṃ akaraṇavacanena alobhasiddhi, tathā abrahmacariyato paṭivirativacanena. Adinnādānādīhi pana paṭivirativacanena ubhayasiddhi. ‘‘Tayidaṃ bhikkhave tathāgato pajānātī’’tiādinā amohasiddhi. Iti tīhi akusalamūlehi gahitehi tappaṭipakkhato, āghātādiakaraṇavacanena ca tīṇi kusalamūlāni siddhāniyeva honti. Tattha tīhi akusalamūlehi tividhaduccaritasaṃkilesamalavisamākusalasaññāvitakkāsaddhammādivasena sabbo akusalapakkho vitthāretabbo. Tathā tīhi kusalamūlehi tividhasucaritavodānasamakusalasaññāvitakkapaññāsaddhammasamādhi- vimokkhamukhavimokkhādivasena sabbo kusalapakkho vibhāvetabbo. Etthāpi ca saccayojanā veditabbā. Kathaṃ? Lobho sabbāni vā kusalākusalamūlāni samudayasaccaṃ, tehi pana nibbattā tesaṃ adhiṭṭhānagocarabhūtā upādānakkhandhā dukkhasaccantiādinā nayena saccayojanā veditabbāti ayaṃ tipukkhalassa nayassa bhūmi.
狮子游戏方式的注释巴利
Sīhavikkīḷitanayavavaṇṇanā
通过说“不应对嗔怒与欢喜等(生起)”这句话,成就了念。因为念确实能在有罪与无罪的事物中,观察过患与利益之后,舍弃有罪的,受持无罪的而运作。同样,通过说“远离邪命”这句话,成就了精进。因为精进能驱除欲寻、嗔寻和害寻,而精进所成就的就是活命清净戒。通过说“远离杀生等”这句话,成就了念。因为念确实能在有罪与无罪的事物中,观察过患与利益之后,舍弃有罪的,受持无罪的而运作。正因如此,这个念也被说为“现起为面向所缘的状态”。通过“诸比丘,如来如实了知此……”等语句,成就了定与慧。因为慧能如实通达,而入定者能如实了知。同样,通过“常、恒”等语句,在无常中生起“常”的颠倒;通过“无病、死后、纯粹快乐的我、于现法证得涅槃”等语句,在苦中生起“乐”的颠倒;通过“具足五种欲乐”等语句,在不净中生起“净”的颠倒;又通过一切显示邪见的语句,在无我中生起“我”的颠倒。如此,在这里四种颠倒就成立了,从它们的对立面来说,四念处也就成立了。在这里,应当用四种根性来说明四种人。巴利
Āghātānandanādīnaṃ akaraṇavacanena satisiddhi. Satiyā hi sāvajjānavajje, tattha ca ādīnavānisaṃse sallakkhetvā sāvajjaṃ pahāya anavajjaṃ samādāya vattatīti. Tathā micchājīvā paṭivirativacanena vīriyasiddhi. Vīriyena hi kāmabyāpādavihiṃsāvitakke vinodeti, vīriyasādhanañca ājīvapārisuddhisīlanti. Pāṇātipātādīhi paṭivirativacanena satisiddhi. Satiyā hi sāvajjānavajje, tattha ca ādīnavānisaṃse sallakkhetvā sāvajjaṃ pahāya anavajjaṃ samādāya vattati. Tathā hi sā ‘‘visayābhimukhabhāvapaccupaṭṭhānā’’ti ca vuccati. ‘‘Tayidaṃ bhikkhave tathāgato pajānātī’’tiādinā samādhipaññāsiddhi. Paññāya hi yathābhūtāvabodho, samāhito ca yathābhūtaṃ pajānātīti. Tathā ‘‘nicco dhuvo’’tiādinā anicce ‘‘nicca’’nti vipallāso, ‘‘arogo paraṃ maraṇā, ekantasukhī attā diṭṭhadhammanibbānappatto’’ti ca evamādīhi asukhe ‘‘sukha’’nti vipallāso, ‘‘pañcahi kāmaguṇehi samappito’’tiādinā asubhe ‘‘subha’’nti vipallāso, sabbeheva ca diṭṭhidīpakapadehi anattani ‘‘attā’’ti vipallāsoti evamettha cattāro vipallāsā siddhā honti, tesaṃ paṭipakkhato cattāri satipaṭṭhānāni siddhāneva honti. Tattha catūhi indriyehi cattāro puggalā niddisitabbā.
怎么讲呢?爱行的人有两种:钝根的和利根的;见行的人也是这样。其中,第一种人对不净的东西怀着“这是净”的颠倒见解,靠念的力量如实观察身体的本来性质之后,就进入正性决定。第二种人对苦的东西怀着“这是乐”的颠倒见解,靠“已经生起的欲寻,他不能容忍”等经文里所说的、名为精进防护的精进力,把这个颠倒摧毁掉。第三种人对无常的东西怀着“这是常”的、不如实的执取,靠止的力量,由于心得定,如实通达诸行的刹那性。第四种人对仅仅由触等法聚合而成、本来无我的东西,错误地执著为“我”,靠四种空作意,把这个邪执彻底粉碎。在这里,通过这四种颠倒,可以把由四漏、四暴流、四轭、四身系、四偏私(欲、恚、怖、痴)、四渴爱、四取、七识住、不遍知等所摄的一切不善分都归纳进去。同样,通过四念处,也可以把由四种禅那、四种住、四种增上、能引乐的法、四无量、四正勤、四神足等所摄的一切清净分都归纳进去。这就是狮子游戏这一理趣的范围。在这里也应当知道:以净想、乐想,或者以四种颠倒,作为集谛;以作为它们所依和所缘的五取蕴,作为苦谛——如此等等,用四谛来配属。巴利
Kathaṃ? Duvidho hi taṇhācarito mudindriyo ca tikkhindriyo cāti, tathā diṭṭhicarito. Tesu paṭhamo asubhe ‘‘subha’’nti vipallattadiṭṭhi satibalena yathābhūtaṃ kāyasabhāvaṃ sallakkhetvā sammattaniyāmaṃ okkamati. Dutiyo asukhe ‘‘sukha’’nti vipallattadiṭṭhi ‘‘uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāsetī’’tiādinā (ma. ni. 1.26; a. ni. 4.14; 6.58) vuttena vīriyasaṃvarasaṅkhātena vīriyabalena taṃ vipallāsaṃ vidhamati. Tatiyo anicce ‘‘nicca’’nti ayāthāvagāhī samathabalena samāhitabhāvato saṅkhārānaṃ khaṇikabhāvaṃ yathābhūtaṃ paṭivijjhati. Catuttho santatisamūhakiccārammaṇaghanavicittattā phassādidhammapuñjamatte anattani ‘‘attā’’ti micchābhinivesī catukoṭikasuññatāmanasikārena taṃ micchābhinivesaṃ viddhaṃseti. Catūhi cettha vipallāsehi caturāsavoghayogakāyaganthaagatitaṇhuppādupādānasattaviññāṇaṭṭhitiapariññādivasena sabbo akusalapakkho netabbo. Tathā catūhi satipaṭṭhānehi catubbidhajhānavihārādhiṭṭhānasukhabhāgiyadhammaappamaññāsammappadhānaiddhipādādivasena sabbo vodānapakkho netabboti ayaṃ sīhavikkīḷitassa nayassa bhūmi. Idhāpi subhasaññāsukhasaññāhi, catūhipi vā vipallāsehi samudayasaccaṃ , tesaṃ adhiṭṭhānārammaṇabhūtā pañcupādānakkhandhā dukkhasaccantiādinā saccayojanā veditabbā.
方位观察与钩——两种理趣的注释巴利
Disālocanaaṅkusanayadvayavaṇṇanā
这样一来,当三种义理方式成立时,两种言说方式也就同样成立了。确实,对作为义理方式之所在的诸法进行观察,就是“方位观察”;把它们归纳到一起,就是“钩”——被指派运用这五种方式。巴利
Iti tiṇṇaṃ atthanayānaṃ siddhiyā vohāranayadvayampi siddhameva hoti. Tathā hi atthanayadisābhūtadhammānaṃ samālocanaṃ disālocanaṃ, tesaṃ samānayanaṃ aṅkusoti niyuttā pañca nayā.
《教法发趣论》的注释巴利
Sāsanapaṭṭhānavaṇṇanā
这部经在十六种经发趣中,属于“杂染习气的有学分”,或者也可以说只是“杂染通达的有学分”。但在二十八种经发趣中,应当知道它应被理解为:世间与出世间、以七法为所依、智、所知、见、修习、自说与他说、应解释与不应解释、善与不善、允许与不允许。巴利
Idaṃ suttaṃ soḷasavidhe suttantapaṭṭhāne saṃkilesavāsanāsekkhabhāgiyaṃ, saṃkilesanibbedhāsekkhabhāgiyameva vā. Aṭṭhavīsatividhe pana suttantapaṭṭhāne lokiyalokuttaraṃ sattadhammādhiṭṭhānaṃ ñāṇañeyyadassanabhāvanaṃ sakavacanaparavacanaṃ vissajjanīyāvissajjanīyaṃ kusalākusalaṃ anuññātapaṭikkhittañcāti veditabbaṃ.
1 2 3 4 5 6 7