Samāsantva-〔复合词末性〕(续3)
目犍连语法五重释 · 89 段
于 hū 之后变成 resuṃ——
Hūto resuṃ-.
Hūto 的第三人称 u 类词尾可变为 resuṃ;ahesuṃ、ahavuṃ。
Hūto parassa umiccassa resuṃ vā hoti; ahesuṃ, ahavuṃ.
Ossa aitthattho——此义真实不虚
Ossa aitthattho-.
“o”可替换为“a”等;tvaṃ abhava、abhavi、abhavittha、abhavittho、abhavo。
Ossa aādayo vā honti; tvaṃ abhava, abhavi, abhavittha, abhavittho, abhavo.
“o”可替换为“si”;ahosi tvaṃ、ahuvo。
Ossa si vā hoti; ahosi tvaṃ ahuvo.
长音之后的 ī 可替换为 si;akāsi,akā;adāsi,adā。
Dīghato parassa īssa si vā hoti; akāsi, akā; adāsi, adā.
mhā、ttha 的 uña——。
Mhātthānamuña-.
“mhā”可替换为“uñ”;例如:agamumhā、agamimhā;agamuttha、agamittha。
Mhātthānamuñdvā hoti; agamumhā, agamimhā; agamuttha, agamittha.
iṃ 之后亦有 siña——。
Iṃssa ca siña-.
在此处,iṃ 与 i 等词尾可为(vā),并在 mhā 词尾处多见;akāsiṃ、akariṃ;akāsimhā、akarimhā;akāsittha、akarittha。
Imiccassa siña vā hoti mhātthānañca bahulaṃ; akāsiṃ, akariṃ; aakāsimhā, akarimhā;akāsittha, akarittha.
Eyyuṃ 的 ssa〔变为〕uṃ——。
Eyyuṃssuṃ-.
eyyuṃ 这个词尾,其 uṃ 可替代;gacchuṃ,gaccheyyuṃ。
Eyyumiccassa uṃ vā hoti; gacchuṃ, gaccheyyuṃ.
“hi”的尾音省略——
Hissato lopo-.
于ato之后的hi的脱落,可(vā)发生;gaccha、gacchāhi——atoti kiṃ? Karohi.
Ato parassa hissa lopo vā hoti; gaccha, gacchāhi–-atoti kiṃ? Karohi.
Kyassa sse-.
Kyassa sse-.
Kyassa 亦可省略,或〔替换〕为 sse;andhabhavissā,anvabhuyissā,anubhavissati,anubhuyissati。
Kyassa vā lopo hoti sse; andhabhavissā, anvabhuyissā, anubhavissati, anubhuyissati.
有-atthi 等欲求词时,ssu、sas、atha、saṃ 与 sāma 脱落。
Atthiteyyādicchantaṃ ssusasathasaṃsāma -.
于 as 与 bhū 之后,其余以 eyya 起始的诸词尾依次成为 sā 等;assa、assu、assa、assatha、assaṃ、assāma。
Asa-bhuvīccasmā paresaṃeyyādicchannaṃ sādayo honti yathākkamaṃ; assa, assu, assa, assatha, assaṃ, assāma.
开头的两个:iyā、iyuṃ——。
Ādidvīnnamiyāiyuṃ-.
于“欲令如此”等句中,其开头的两个字,依序变为“iyā”和“iyuṃ”的形态;即“siyā”(单数)和“siyuṃ”(复数)。
Atthiteyyādicchannaṃ ādibhūtānaṃ dvinnaṃ iyāisuṃ honti yathākkamaṃ; siyā, siyuṃ.
Tassa 的 tho——。
Tassatho-.
在表示他人请求或祈愿的语境中,表“存在”义的词干其字母“ta”转变为“tha”,如 attha、atthu。
Atthito parassa takārassa tho hoti; attha, atthu.
atthi 的 a 于 si、hi 等词尾前变为 aṭa;此 ṭa 适用于一切替换;asi、ahi。
Atthissa aṭa hoti sihisu; ṭo sabbādesattho; asi, ahi.
“mimānaṃ”亦可源自“mhimhā”。
Mimānaṃ vā mhimhā ca-.
于 atthi 之后,其他词的 mi、ma 可成为 mhi、mhā;由于与该者相连,atthi 的 a 成为 aṭa;amhi、asmi;amha、asma。
Atthismā paresaṃ mimānaṃ mhimhā vā honti, taṃsantiyo gena tthissa aṭa ca; amhi,asmi; amha, asma.
在上述诸形中,as 词根的词干字母换成 sa,例如 asmi、asma,意在排除其他异体形式,以免后起规则与之相妨。
Esu mimesuatthissa sakāro hoti; asmi, asma; pararūpabādhanatthaṃ.
当词尾为 ī 等时,元音当予延长。
Īādo dīgho-.
atthi 的〔元音〕在 ī、ā 等〔词缀〕前变为长音;āsi、āsuṃ、āsi、āsittha、āsiṃ、āsimhā。
Atthissa dīgho hoti īādimhi; āsi, āsuṃ, āsi, āsittha, āsiṃ, āsimhā.
于 hi、mi、me 诸词尾中,元音 a 变成长音。例如:pavāhi、pavāmi、pavāma;muyhāmi。
Himimesvassa-. Akārassa dīgho hoti himimesu; pavāhi, pavāmi, pavāma; muyhāmi.
Sakā 后面的 ṇa,遇到以 ī、ā 等元音开头的词时,变成 kha。
Sakā ṇāssa kha īādo-.
从 sakasmā 的 kaṇā 之后,当 ī 等音在后时,kha 变为 kho;asakkhi, asakkhiṃsu。
Sakasmā kaṇāssa kho hoti ī ādisu; asakkhi, asakkhiṃsu.
于sse前,由自身词根变为kaṇāssa kho或不变;sakkhissā、sakkuṇissā;sakkhissati、sakkuṇissati。
Sakasmā kaṇāssa kho vā bhoti sse; sakkhissā, sakkuṇissā; sakkhissati, sakkuṇissati.
在这些之中,于 suto 之后,keṇākaṇānaṃ 的 roṭa——。
Tesu suto keṇākaṇānaṃ roṭa-.
在上述 ī 等及 sse 等词缀的情形中,词根 su(听闻)在其余情况下,则由 ke、ṇa、ka、ṇa 等词缀替换为 ro 及 ṭa。例如:assosi(他听到了)、asuṇi(他听到了);assossā(她将听到)、asuṇissā(她将听到);sossati(他将听到)、suṇissati(他将听到)。
Tesu īādissesu suto paresaṃ keṇākaṇānaṃ roṭa hoti; assosi, asuṇi; assossā, asuṇissā; sossati, suṇissati.
Ñā 与 sana 的 nāya 于 ti 等前——
Ñāssa sanāssa nāyo timhi-.
sanāssa与ñāssa在timhi中也可变为nāyo;nāyati。Jānāti。
Sanāssa ñāssa nāyo vā hoti timhi; nāyati. Jānāti.
于 Ña 之前,jaṃ〔替换〕——。
Ñamhi jaṃ-.
在ñā的替换中,sana的ñā变为jaṃ,或不变;jaññā,jāneyya。
Ñādese sanāssa ñāssa jaṃ vā hoti; jaññā, jāneyya.
eyya 的 iyā 与 ñā 可替换——
Eyyassiyāñā vā-.
在 Ñāto 之后,eyyassa 可变为 iyā 与 ñā;jāniyā、jaññā、jāneyya。
Ñāto eyyassa iyāñā honti vā; jāniyā, jaññā, jāneyya.
于 īssa 等词之后,ka 与 na 的脱落——
Īssaccādisu kanā lopo-.
由īādo与ssa二者而成的ñāto处,kan的脱落或可发生;aññasi、ajāni;ñassati、jānissati。
Īādo ssaccādo ca ñāto kanā lopo vā hoti; aññasi, ajāni; ñassati, jānissati.
ssa 于业格中变为 hi——
Ssassa hi kamme-.
已知 parassassa 于业格中可为 hoti;paññāyihiti、paññāyissatī,
Ñāto parassassassa hi vā hoti kamme; paññāyihiti, paññāyissatī,
由此,后者的 ssa 可替换为 hi;ehiti、essati。
Etismā parassassassahi hoti vā; ehiti, essati.
于 Hanā 之后,chekhā——
Hanā chekhā-.
“han”词根的字母可替换为“ss”或“cch”;例如:hañchema(我们将打击)、hanissāma(我们将打击);paṭihaṃkhāmi(我将反击)、paṭihanissāmi(我将反击)。
Hanā ssassa chekhā vā honti; hañchema, hanissāma; paṭihaṃkhāmi, paṭihanissāmi.
hā 之后的 ssa 可变为 ha;hāhati,chahissati。
Hāto parassa ssassa ha hoti vā; hāhati, chahissati.
以 dakkha、kha、he、hi、ho、hī 这些,脱落——
Dakkhakhahehihohīhi lopo-.
于 dakkha 等替代形式之后,ssa 可省略;dakkhati。Dakkhissati;sakkhati,sakkhissati;hehiti,hehissati;hohiti,hohissati。
Dakkhādīhi ādesehi parassassassa lopo vā hoti; dakkhati. Dakkhissati; sakkhati, sakkhissati; hehiti, hehissati; hohiti, hohissati.
kayireyya、seyyum 等词的——
Kayireyyasseyyumādīnaṃ-.
kayirā 之后,于 eyyuṃ 等词尾,eyya 发生脱落;kayiruṃ、kayirāsi、kayirātha、kayirāmi、kayirāma。
Kayirā parasseyyumādīnameyyassa lopo hoti; kayiruṃ, kayirāsi, kayirātha, kayirāmi, kayirāma.
‘Kayirā’用于表示对他人的命令或对第三者的祈使,其词尾‘ṭā’构成命令式,例如‘sokayirā’意为“停止”。
Kayirā parassa eyyassaṭā hoti; sokayirā.
Ethassa 的 eyya 变成 ā——
Ethassā-.
Kayirā 之后 ethassa 成为 ā;kayirātha。
Kayirā parassethassa ā hoti; kayirātha.
于‘labha-’之后,‘iṃ’与‘ī’之处,可换为‘thaṃ’与‘thā’——
Labhā iṃīnaṃ thaṃthā vā-.
从labhati词根而言,这些语尾变为thaṃ、thā:alatthaṃ(我得了)、alabhiṃ(我得了);alattha(他得了)、alabhi(他得了)。
Labhasmā iṃīiccesaṃ thaṃthā honti vā; alatthaṃ, alabhiṃ; alattha, alabhi.
Gurupubbā 之后、短音之前的 nte 与 ntīnaṃ 变为 re——
Gurupubbā rassā re ntentīnaṃ-.
在前一音节为长(重)的情况下,对后面以-nt结尾的词,可变为re:gacchare, gacchanti;gacchare, gacchante;gamissare, gamissanti;gamissare, gamissante——“前一音节为长”者何?如pacanti。“短”者何?如honti。
Gurupubbasmā rassā paresaṃ ntentīnaṃ re vā hoti; gacchare, gacchanti; gacchare, gacchante; gamissare, gamissanti; gamissare, gamissante–-gurupubbāti kiṃ? Pacanti. Rassāti kiṃ? Honti
Eyyeyyāseyyantaṃ ṭe——。
Eyyeyyāseyyantaṃ ṭe-.
“eyya”等语尾亦可换作“e”。例如:“so kare”即“so kareyya”(他应做);“tvaṃ kare”即“tvaṃ kareyyāsi”(你应做);“ahaṃ kare”即“ahaṃ kareyyaṃ”(我应做)。
Eyyādīnaṃ ṭe vā hoti; so kare, so kareyya; tvaṃ, kare, tvaṃ kareyyāsi; ahaṃ kare, ahaṃ kareyyaṃ.
“o”类造作词缀,于他者行为范畴中——
Ovikaraṇassu paracchakke-.
Ovikaraṇassa 的 u 出现于 paracchakka 的范畴中;tanute。
Ovikaraṇassa u hoti paracchakkavisaye; tanute.
或在前六处中的某一处——。
Pubbacchakke vā kvaci-.
有时,在o类变化词尾前,元音可替换为u;例如vanuti、vanoti(均为“他爱/他渴望”)。
Ovikaraṇassa u hoti vā kvaci pubbacchakke; vanuti, vanoti.
Eyyāmassemu 与——。
Eyyāmassemu ca-.
“eyyā”可替换为“emu”,或附上“u”一同出现;例如:bhavemu(我们应存在)、bhaveyyāmu(我们应存在)、bhaveyyāma(我们应存在)。
Eyyāmassemu vā hoti, u ca; bhavemu, bhaveyyāmu, bhaveyyāma.
以上是《目犍连语法》注疏的第六章,名为“Tyādikaṇḍa”(语基章)。
Iti moggallāne vyākaraṇe vuttiyaṃ tyādikaṇḍo chaṭṭho.
这部《目犍连语法释论》共由六个品诵组成,至此圆满。
Samattā cāyaṃ moggallānavutti chahi bhāṇavārehi.
赖彼王威德,已修习之心全然纷乱。
完全不为恶见者与恶比丘所扰乱;
于Laṅkā,牟尼王的教法善住。
Puṇṇavandasamāyogā〔由满月结合〕,vāridhīca〔海〕vivaddhate〔亦增长〕;
当那个以信、慧、功德而升起的 Parakkamabhuje,
作为 Manuvaṃsa 族旗帜之象征,统治 laṅkādīpaṃ;
由智者长老Māggallānena,为持净行者们,
所造此者,易解、无疑、不紊;
依止于胜者(jina)无余境界所遍的教说,
成就声论而无劳,增益智慧;
其注疏以简要方式,阐明广大义理
复由彼光大教法者所造。
Yassa rañño pabhāvena bhāvitattasamākulaṃ, Anākulaṃ duladdhīhi pāpabhikkhūhi sabbaso; Laṅkāya munirājassa sāsanaṃ sādhu saṇṭhitaṃ, Puṇṇavandasamāyogā vāridhīca vivaddhate; Parakkamabhuje tasmiṃ saddhābuddhiguṇodite, Manuvaṃsaddhajākāre laṅkādīpaṃ pasāsati; Māggallānena therena dhīmatā sucivuttinaṃ, Racitaṃ yaṃ suviññeyyamasandiddhamanākulaṃ; Asesavisayavyāpi jinavyappathanissayaṃ, Saddasatthamanāyāsasādhiyaṃ buddhivaddhanaṃ; Tassa vutti samāsena vipulatthappakāsanī, Racitā puna teneva sāsanujjotakārināti;