Samāsantva-〔复合词末性〕(续2)
目犍连语法五重释 · 298 段
前音节缩短为短音。巴利
Rasso pubbassa-.
于 Citte 中,pubbassalaro 为短音;dadāti。巴利
Citte pubbassalaro rasso hoti; dadāti.
非语基首辅音的脱落——巴利
Lopo’nādibyañjanassa-.
重叠时,前一部分中开头以外的辅音脱落;asisisati。巴利
Dvitte pubbassādito’ññassabyañjanassa lopo hoti; asisisati.
于 khajasesu 中,assi——巴利
Khajasesvassi -.
于第二时,前之ass变为i,在khacha等中;pipāsati——khacha等中是何义?jahāti;ass是何义?bubhukkhati。巴利
Dvitte pubbassa assa i hoti khachasesu; pipāsati–-khacha sesūti kiṃ? Jahāti; assāti kiṃ? Bubhukkhati.
gupa 的 u——。巴利
Gupissussa -.
在重叠式中,前词干 gup 的 us 变为 i,于 khachasa 词尾前;jigucchati。巴利
Dvitte pubbassa gupissa ussa i hoti khachasesu; jigucchati.
于第四、第二(词干)的第三、第一(词尾)——巴利
Catutthadutiyayānaṃ tatiyapaṭhamā-.
重叠时,前者的第四、第二依次成为第三、第一;bubhukkhati。Ciccheda。巴利
Dvitte pubbesaṃ catutthadutiyānaṃ tatiyapaṭhamā honti; bubhukkhati. Ciccheda.
于kavagga诸字,生起cavagga诸字——巴利
Kavaggahānaṃ cavaggajā-.
在 Dvitte 中,前面的诸 kavagga 依序成为 vavagga;cukopa、jahāti。巴利
Dvitte pubbesaṃ kavaggahānaṃ vavaggajāhonti yathā kkamaṃ; cukopa, jahāti.
māna 转为 vī,para 转为 maṃ——巴利
Mānassavī parassa ca maṃ-.
于 dvitte 之前,pubbassa māna 的 vī 发生,parassa 的 maṃ 亦发生;vīmaṃsati。巴利
Dvitte pubbassamānassa vī hoti, parassaca maṃ; vīmaṃsati.
对于 kitassa 与 āsaṃsa 的疑问,或作 vā——巴利
Kitassāsaṃsayeti vā-.
于无疑惑时,在 dvitta 中,前一部分的 kita 变为 vā;tikicchati。Cikicchati——asaṃsayeti kiṃ?Vicikicchati。巴利
Saṃsayato’ññasmiṃ cattamānassadvitte pubbassa kitassavāti hoti; tikicchati. Cikicchati–-asaṃsayeti kiṃ? Vicikicchati.
于 paccaye 前,yuvaṇṇa 诸字的 ño〔替换〕。巴利
Yuvaṇṇānamñoppaccaye-.
以i音或u音结尾的动词词根,当后接后缀时,依次变为ña。例如:cetabbaṃ, netabbaṃ, sotabbaṃ, bhavitabbaṃ。巴利
Ivaṇṇuvaṇṇantānaṃ kriyatthānaṃ ño honti yathākkamaṃ paccaye; cetabbaṃ, netabbaṃ, sotabbaṃ, bhavitabbaṃ.
对于轻的、近末的——。巴利
Lahussupantassa-.
轻音者近音之 yuvaṇṇa 依次成为 ña;esitabbaṃ, kositabbaṃ——何谓轻音?dhūpitā;何谓近音?rundhati。巴利
Lahubhutassa upantassa yuvaṇṇassa ño honti yathākkamaṃ; esitabbaṃ, kositabbaṃ–-lahussātikiṃ? Dhūpitā; upantassāti-kiṃ? Rundhati.
assa 在带 ṇa 标记的后缀前——巴利
Assā ṇānubandhe -.
当后缀带有 ṇ 随行时,近音的 a 变为 ā;kārako。巴利
Ṇakārānubandhe paccaye pare upantassa akārassa āhoti; kārako.
它们不于以 k 为随字的增音中——巴利
Na te kānubandhanāgamesu-.
这些既非带kānubandha,也不带增音(nāgama);cito, suto, diṭṭho, puṭṭho——依“vanā”等规则而不带增音。——Cinitabbaṃ, vinituṃ; suṇitabbaṃ, suṇituṃ; pāpuṇitabbaṃ, pāpuṇituṃ; dhunitabbaṃ, dhunituṃ, dhunanaṃ, dhunayitabbaṃ, dhunāpetabbaṃ, dhunayituṃ, dhunāpetuṃ, dhunayanaṃ, dhunāpanaṃ, dhunayati, dhunāpeti; pīnetabbaṃ, pīnayituṃ, pīnanaṃ, pīnituṃ, pīnayati; sunoti; sinoti; dunoti; hinoti; pahiṇitabbaṃ, pahiṇituṃ, pahiṇanaṃ.巴利
Te ñoā kānubandhe nāgame ca na honti; cito, suto, diṭṭho, puṭṭho–-nāgame vanādinā. –-Cinitabbaṃ, vinituṃ; suṇitabbaṃ, suṇituṃ; pāpuṇitabbaṃ, pāpuṇituṃ; dhunitabbaṃ, dhunituṃ, dhunanaṃ, dhunayitabbaṃ, dhunāpetabbaṃ, dhunayituṃ,dhunāpetuṃ, dhunayanaṃ, dhunāpanaṃ, dhunayati, dhunāpeti; pīnetabbaṃ, pīnayituṃ, pīnanaṃ, pīnituṃ, pīnayati; sunoti; sinoti; dunoti; hinoti; pahiṇitabbaṃ, pahiṇituṃ, pahiṇanaṃ.
这些在带有随伴音与增音的情况下,有时亦不出现;mudito、modito;ruditaṃ、roditaṃ。巴利
Te kvaci vā na honti kānubandhanāgamesu; mudito modito; ruditaṃ, roditaṃ.
除了带有 ka 随伴音与增音者以外,在其他地方,这些有时也不出现:khipako、panudanaṃ、vadhako。巴利
Kānubandhanāgamato’ññasmimpi te kvaci na honti; khipako, panudanaṃ, vadhako.
当 pye 在后时,出现 sissā——巴利
Pye sissā-.
于pyādese中,sissa变为ā;此为依止。巴利
Sissa āti pyādese; nissāya.
Ñonamayavā sare.巴利
Ñonamayavā sare-.
当后面是元音时,即成为 ñonamayavā;问:“jayo, bhavo——sareti”是何义?答:“Jeti; anubhoti。”巴利
Sare pare ñonamayavā honti; jayo, bhavo–-sareti kiṃ? Jeti; anubhoti.
当 ṇ 随伴时,āya、āvā——巴利
Āyāvā ṇānubandhe-.
于 ño 与 namā 之后,āyāvā 成为 sarādoṇānubandhe;nāyayati、bhāvayati。Sayāpetvātiādisurassattaṃ。巴利
Ñonamāyāvā honti sarādoṇānubandhe; nāyayati, bhāvayati. Sayāpetvātiādisurassattaṃ.
当非 ṇāpi 的 ṇānubandha 后缀随逐时,在以 ā 结尾的词根末尾增入 yuka。巴利
Āssāṇāpimhi yuka-.
以 ā 结尾的动词词根,在非 ṇāpito 的 ṇānubandha 处发生 yuka;dāyako——在 ṇānubandha 处呢?dānaṃ。为何说 aṇāpimhi?dāpayati。巴利
Ākārantassa kriyatthassa yuka hoti ṇāpito’ññasmiṃ ṇānubandhe; dāyako–-ṇānubandhetveva? Dānaṃ. Aṇāpimhīti kiṃ? Dāpayati.
于pada等词,有时——巴利
Padādīnaṃ kvaci-.
Pad 等词根有时有 yuka;nipajjitabbaṃ、nipajjituṃ、nipajjanaṃ、pamajjitabbaṃ、pamajjituṃ、pamajjanaṃ——“有时”是指什么?Pādo。巴利
Padādīnaṃ yuka hoti kvaci; nipajjitabbaṃ, nipajjituṃ, nipajjanaṃ, pamajjitabbaṃ, pamajjituṃ, pamajjanaṃ–-kvacīti kiṃ? Pādo.
于rudh等之前,或为maṃ——巴利
Maṃ vā rudhādīnaṃ-.
rudh 等词根有时或成为 maṃ;rundhituṃ、rujjhituṃ——所谓“有时”究竟指什么?nirodho。巴利
Rudhādīnaṃ kvaci maṃ vā hoti; rundhituṃ, rujjhituṃ–-kvacitveva? Nirodho.
末尾辅音的消失发生在何处?巴利
Kvamhi lopo’ntabyañjanassa-.
末尾辅音在kvamhi中脱落;bhattaṃ ghasanti, gaṇhanti vā etthāti bhattaggaṃ。巴利
Antabyañjanassa lopo hoti kvamhi;’bhattaṃ ghasanti, gaṇhanti vāetthā’ti bhattaggaṃ.
于非yakāra的辅音前,pararūpa巴利
Pararūpamayakāre byañjane-.
动词词根的末辅音,在非yakāra的辅音前发生同化;如hettabbaṃ;为何说是“辅音”?如bhinditabbaṃ。为何说是“非yakāra”?如bhijjati。巴利
Kriyatthānamantabyañjanassa pararūpaṃ hoti yakārato’ññasmiṃ byañjane; hettabbaṃ; byañjaneti kiṃ? Bhinditabbaṃ. Ayakāreti kiṃ? Bhijjati.
mana 等词的 niggahīta——巴利
Manānaṃ niggahītaṃ-.
以ma和na结尾的动词词根,在非yakāra的辅音前变为niggahīta;gantabbaṃ、jaṅghā。为何强调“在辅音前”?因为有gamanaṃ;为何强调“非yakāra”?因为有gamyate。巴利
Makāranakārantānaṃ kriyatthānaṃ niggahītaṃ hotayayakāre byañjane; gantabbaṃ, jaṅghā. Byañjanetveva? Gamanaṃ; aya kāretveva? Gamyate.
brū 的 o 在辅音前不出现;brūmi。只有在辅音前才这样吗?abravi。巴利
Brūssa o na hoti byañjane; brūmi. Byañjanetveva? Abravi.
在 ghānubandhe 的情形中,ca 与 ja 变为 ka 与 ga——。巴利
Kagā cajānaṃ ghānubandhe-.
于gha随伴字母之前,以c字母和j字母结尾的表动作意义的词根,依次成为k和g;vākyaṃ, bhāgyaṃ。巴利
Ghānubandhe cakārajakārantānaṃ kriyatthānaṃ kagā honti yathākkamaṃ; vākyaṃ, bhāgyaṃ.
当有ṇa随伴时,hanassa变为ghāta。巴利
Hanassa ghāto ṇānubandhe-.
han 在 ṇ 随行时变为 ghāta;āghāto。巴利
Hanassa ghāto hoti ṇānubandhe; āghāto.
于 Kvimhī 时,pari、pa、ca、sa、mo 等之后有 gho——巴利
Kvimhī gho paripaccasamohi-.
于“pari”等(前缀)之后,后接的“han”在 kvi 接尾时变为“gha”,如 paligho、paṭigho、aghaṃ(其元音短化依例外规定)、saṅgho、ogho。巴利
Paṭhyādīhi parassahanassagho hoti kvimhi; paligho, paṭigho, aghaṃ-rassattaṃ nipātanā;saṅgho, ogho.
于 se- 之前,其后之〔音〕变为 ghaṃ。巴利
Parassa ghaṃ se-.
重叠时,后者的 han 在 se 之前变为 ghaṃ;jighaṃsā。巴利
Dvitte parassa hanassa ghaṃ hoti se; jighaṃsā.
Jiharānaṃ的“giṃ”——巴利
Jiharānaṃ giṃ-.
于二词中,对他人之 jiharānaṃ 时,giṃ 成为 se;vijigiṃsā,jigiṃsā。巴利
Dvitte paresaṃ jiharānaṃ giṃ hoti se; vijigiṃsā, jigiṃsā.
dhā 的 [被] ho 替换。巴利
Dhāssa ho-.
在重复时,后者的 dhā 的 ssa 变为 ha;dahati。巴利
Dvitte parassa dhāssa ha hoti; dahati.
于 ṇi 存在时,dusa 的长音——巴利
Ṇimhi dīgho dusassa-.
dusa 的长音在 ṇi 词尾前;dūsito——在 ṇi 词尾前如何?Duṭṭho。巴利
Dusassadīgho hoti ṇimhī; dūsito–-ṇimhīti kiṃ? Duṭṭho.
Guhissa 在元音前〔变化〕——巴利
Guhissa sare-
guh 的词干在元音前变为长音;niguhanaṃ——为何说“在元音前”?guyhaṃ。巴利
Guhissa dīgho hoti sare; niguhanaṃ–-sareti kiṃ? Guyhaṃ.
对于 muh、bah 等〔词根〕,在带随伴字音 ka 的 te、tve 之前——巴利
Muhabahānañca te kānubandhe’tve-.
muh、bah等词根,若有ka附随而非tve时,则加ta等字母后变长音,如mūḷho、bāḷehā、guḷho——此规则不适用于何种情形?muyahati。何以说“ka附随”?因有mu-hitabba之形式。何以排除“tve”?因有muyhitvāna、muyhitvā等形式。此“ka附随”之规则,适用范围直至“sāsassasisve”为止。巴利
Muhabahānaṃ guhissa ca dīgho hoti takārādo kānubandhetvānatvāvajjite; mūḷho, bāḷehā, guḷho–-neti kiṃ? Muyahati. Kānubandheti kiṃ? Mu-hitabbaṃ. Atveti kiṃ? Muyhitvāna, muyhitvā, kānubandhetveti ayamadhikāro yāva sāsassasisve‘‘ti.
Vahassussa——巴利
Vahassussa-.
Vahassa 与 ussa 遇 kānubandha 且非 tvā 与 tvāna 时,长音;cūḷho。巴利
Vahassौssa dīgho hoti te kānubandhe tvānatvāvajjite; cūḷho.
Dhāssa 的 hi——。巴利
Dhāssa hi-.
词根“dhā”,因其具有持载之义,当连接 te 和 kānubandha 等词尾时,词根中的“i”变为 te 所代表的形式;但在 tvāna 与 tvā 之前则不适用此规则。例如:nihito(被置放者)、nihitavā(已置放者)。巴利
Dhā dhāraṇenimassa hi hoti te kānubandhe tvānatvā vajjite; nihito, nihitavā.
以 ham 等结尾的词,其末尾音发生脱落——。巴利
Hamādirānaṃ lopo’ntassa -.
对于以 ham 等和以 r 结尾的词根,其末尾音可脱落,发生在带有 k 随缚字而非 tvā 或 tva 的语境中;gato、khato、hato、mato、tato、saññato、rato、kato——为何仅限 tve?gamyate。为何仅限带 k 随缚字?gantabbaṃ。为何仅限非 tve?gantvāna、gantvā。巴利
Hamādīnaṃ rakārantānaṃ vāntassalopo hoti te kānubandhe tvānatvāvajjite; gato, khato, hato, mato, tato, saññato, rato, kato–-tetveca? Gamyate. Kānubandhetveva. Gantabbaṃ. Atvetveva? Gantvāna, gantvā.
以 vac 等〔词根〕的 vassa 可替换为 uṭa。巴利
Vacādinaṃ vassuṭa vā-.
对于 vac 等词,其 vassa 在带 k 随缚字的 tve 中,可任选变为 uṭa;uttaṃ、vuttaṃ;utthaṃ、vutthaṃ;为何仅限于非 tve 呢?Vatvāna、vatvā。巴利
Vacādīnaṃ vassa vā uṭa hoti kānubandhe’tve; uttā, vuttaṃ; utthaṃ, vutthaṃ; atvetveva? Vatvāna, vatvā.
对于 vac 等词,其 assa 在带 k 随缚字的 tve 语境中,变为 u;如 vuttaṃ、vutthaṃ。巴利
Vacādīnamassa u hoti kānubandhe’tve; vuttaṃ, vutthaṃ.
vaddha 的〔ssa 可替换为〕vā——巴利
Vaddhassa vā-.
对于 vaddha 的 assa,在带 k 随缚字的 tve 中,可转为 u;vuddho、vaddho——仅非 tve 时吗?vaddhitvāna;vaddhitvā。如何是 vuttī 呢?“vutti matte”。依特例安立;vattī 则依规则本身成立。巴利
Vaddhassa assa vā u hoti kānubandhe’tve; vuddho, vaddho–-atvetvava? Vaddhitvāna; vaddhitvā. Kathaṃ vuttīti?’Vutti matte’ti. Nipātanā; vattīti hoteva yathālakkhaṇaṃ.
Yajassa 的 ṭiyī-。巴利
Yajassayassa ṭiyī-.
对于 yaja,其 ya 变为 ṭiyī,发生在带 k 随缚字的 tve 中;iṭṭhaṃ、siṭṭhaṃ。为何仅限于非 tve?yajitvāna、yajitvā。巴利
Yajassa yassa ṭiyī hontī kānubandhe’tve; iṭṭhaṃ, siṭṭhaṃ, atvetveva? Yajitvāna, yajitvā.
对于 ṭhā,变为 i,发生在带 k 随缚字的 tve 中;如 ṭhito。若非 tve 呢?ṭhatvāna、ṭhatvā。巴利
Ṭhāssi hoti kānubandhe’tve; ṭhito. Atvetveva? Ṭhatvāna, ṭhatvā.
Gāpānami hoti kānubandhe’tve; gītaṃ, pītaṃ. Atvetveva? Gāyitvā; niccaṃ yāgamo; pāssa tu pītvāni bahulādhikārā.巴利
Gāpānami hoti kānubandhe’tve; gītaṃ, pītaṃ. Atvetveva? Gāyitvā; niccaṃ yāgamo; pāssa tu pītvāni bahulādhikārā.
Janissa 的〔音〕在带 k 标记的 tve 之前变为 ā;jāto。仅在 tve 时吗?janitvā。巴利
Janissa ā hoti kānubandhe’tve; jāto. Atvetveva? Janitvā.
Sāsassa 的 si-s 可——巴利
Sāsassasisvā-.
以“教导”为关联者,则有教导、教法,弟子、受教者。问:因何而教导?答:由于随教之后。巴利
Sāsassa vā sishoti kānubandhe’tve; siṭṭhaṃ, satthaṃ; sisso, sāsiyo. Atvetveva? Anusāsitvāna.
于 karassa 之后,〔替换为〕ātave——巴利
Karassātave-.
行为即是因缘,谓做事、为之。巴利
Karassaā hoti tave; kātave.
在 tuṃ、tuna、tabba 等词尾中,或……巴利
Tuṃtunatabbesuvā-.
在 tuṃ 等词尾中,ka 可选择性变为 kā;例如:kātuṃ(做)、kattuṃ(做)、kātuna(做已)、kattuna(做已);kātabbaṃ(应做)、kattabbaṃ(应做)。巴利
Tumādisu vā karassā hoti; kātuṃ, kattuṃ, kātuna, kattuna; kātabbaṃ, kattabbaṃ.
ñassa 变为 ne 和 jā-。巴利
Ñassa ne jā-.
ñ 字根在 na 声母前变为 jā;例如 jānituṃ(知,不定式)、jānatto(知,名词形)。为何要限定 na 声母?是为了排除像 ñāto(被知者)这样的情况——此处不发生变化。巴利
Ñadhātussa jā hoti nakāre; jānituṃ, jānatto. Neti kiṃ? Ñāto.
词根saka与āpa的 kukku 在 ṇe- 前。巴利
Sakāpānaṃ kukku ṇe-.
“saka”“āpa”等词根,于“ṇa”字之前插入“kkuṇ”增音:如 sakkuṇanto(能,现在分词)、pāpuṇanto(到,现在分词);sakkuṇoti(他能)、pāpuṇoti(他到达)。为何特指“ṇa”字?是为排除如 sakkoti(他能)、pāpeti(他使到达)这类情况,此处不插入该增音。巴利
Sakaāpānaṃ kukku iccete āgamā honti ṇakāre. Sakkuṇanto, pāpuṇanto; sakkuṇoti, pāpuṇoti. Ṇeti kiṃ? Sakkoti, pāpeti.
于 ni 之后,ci 的 c 变为 jo-。巴利
Nito cissa jo-.
于 nis 之后的 ci 的 c 变为 ch;nicchayo。巴利
Nismā parassa cissa cho hoti; nicchayo.
Jarasadānamima vā——。巴利
Jarasadānamima vā-.
于jarā等词末元音之后,īma可有可无地替换;jīraṇā、jīrati、jīrāpeti;nisīditabbaṃ、nisīdanaṃ、nisīdituṃ、nisīdati——为何说“可”?jarā、nisajjā;“īma vā”因规则分析,其他词亦可?Abhiratha,saṃyogādi lopa 于其义。巴利
Jarasadānamantasarā paro īma hoti vibhāsā; jīraṇā, jīrati, jīrāpeti; nisīditabbaṃ, nisīdanaṃ, nisīdituṃ, nisīdati–-vāti kiṃ? Jarā, nisajjā;’īma veti yogavibhāgā aññesampi?Abhiratha, saṃyogādilopo’tthassa.
对境的明了、明见与能见。巴利
Disassa passadassadasdadakkhā-.
dis 的 passa 等替换形式可(vā)有;vipassanā、vipassituṃ、vipassati;sudassī、piyadassī、dhammadassī、sudassaṃ、dassanaṃ、dasseti;daṭṭhabbaṃ、daṭṭhā、daṭṭhuṃ、duddaso、addasa;addā、addaṃ;addakkhi、dakkhissati——为何说“可(vā)”?Dissanti bālā。巴利
Disassa passādayo honti vibhāsā; vipassanā, vipassituṃ, vipassati; sudassī, piyadassī, dhammadassī, sudassaṃ, dassanaṃ, dasseti; daṭṭhabbaṃ, daṭṭhā, daṭṭhuṃ, duddaso, addasa; addā, addaṃ; addakkhi, dakkhissati–-vātveva? Dissanti bālā.
在 rī、rikkha、ka 之前,samānā 之后的〔disa〕变为 ra——巴利
Samānā ro rīrikkhakesu -.
于“samāna”(相同)一词的音节之后,后接音节中的“d”可变作“r”,这见于“rīrikkhaka”等词语。例如:sarī, sadī(同类);sarikkho, sadikkho(相似);sariso, sadiso(相似)。巴利
Samānasaddato parassa disassa ra hoti vā rīrikkhakesu; sarī, sadī; sarikkho, sadikkho; sariso, sadiso.
“dahassa”可变为“dassa”或“ḍo-”。巴利
Dahassa dassaḍo-.
“dah”中的“da”可变作“ḍa”。例如:ḍānehā, dāho(燃烧);ḍahati, dahati(燃烧)。巴利
Dahassa dassaḍo hoti vā; ḍānehā, dāho; ḍahati, dahati.
于 anaghaṇ、svā 与 aparī 之后,为 ḷ——巴利
Anaghaṇsvāparīhi ḷo-.
于‘ā’、‘parī’等前缀之后,后续词根‘daha’中的‘da’转为‘ḷa’,并带有连声标记‘naghaṇsu’;例如:‘āḷāhanaṃ’(燃烧)、‘pariḷāho’(炽热、热恼)。巴利
Āparīhi parassa dahassa dassa ḷo hotanaghaṇsu; āṇāhanaṃ, pariḷāho.
当词尾为 atyādinta(如此等)时,atthi(有)要替换成 bhu-。巴利
Atyādintesvatthissa bhu-.
在除 tyādi 以外的诸后缀中,asa bhuviccassa 的 bhu 成为;bhavitabbaṃ。巴利
Tyādinnavajjitesu paccayesu asa bhuviccassa bhu hoti; bhavitabbaṃ.
替换规则表明,在这一领域中不使用asa——由此也说明,在某些情况下某些词根也不使用——问:“在ati等之后”是什么意思?答:atthi、santo。问:“atthissa”是什么意思?答:为了避免出现assatissa。巴利
Ādesavidhānamasassāppayogatthametasmiṃ visaye–-etena katthaci kassaci dhātussāppayogo’pi ñāpito hoti–-atyādintesūti kiṃ? Atthi, santo. Atthissāti kiṃ? Assatissa mā hotu.
于 A、Ā、ssa 等开头中——巴利
Aāssaādisu -.
Aādo、āādo、ssaādo之时,attha变为bhu;babhuva, abhavā, abhavissā, bhavissati.巴利
Aādo āādo ssaādo ca atthassa bhu hoti; babhuva, abhavā, abhavissā, bhavissati.
以 ntamānānti 及 iyuṃ 为词尾时,ādi 脱落——巴利
Ntamānāntiyiyuṃsvādilopo-.
在以nt等开头的词形中,词根atthi(存在)的某些形式会发生词尾省略。例如:santo(存在者,主格单数)、samāno(存在者,现在分词)、santi(他们存在,第三人称复数)、santu(愿他们存在,祈使式)、siyā(愿其存在,愿望式单数)、siyuṃ(愿其存在,愿望式复数)。——为何要加“等词形中”这一限定?因为atthi本身不适用此省略规则,仍保留原形。巴利
Ntādīsvatthissādilopo hoti; santo, samāno, santi, santu, siyā, siyuṃ–-etesviti kiṃ? Atthi.
于 pā 等之后,ṭhā 有时变为 ṭhaga——巴利
Pādito ṭhāssa vā ṭhago kvaci-.
在表示动作差异的语词(即动词前缀)之后,后续字根中的“ṭha”有时会变为“ṭhaha”;例如:saṇṭhahanto(正安立)、santiṭṭhanto(正站立);saṇṭhahati(安立)、santiṭṭhati(站立)——这些前缀包括:pa、parā、apa、saṃ、anu、ava、o、ni、du、vi、adhi、api、ati、su、u、abhi、pati、pari、upa、ā 等。为何要说“有时”呢?因为存在不作替换的情况,如:saṇṭhiti(安立,名词)。巴利
Pādīhi kriyāvisesajotakehi saddehi parassa ṭhāssa kvaci ṭhaho vā hoti; saṇṭhahanto, santiṭṭhanto; saṇṭhahati, santiṭṭhati–-pa parā apa saṃanu ava o ni du vi adhi api ati su uabhipati pari upa ā pādi; kvacīti kiṃ? Saṇṭhiti.
“dāssiya”后加“ṅi”,即“dāssiyaṅi”的格尾变化规则。巴利
Dāssiyaṅi-.
从 pādita 之后的 dā 有 iyaṅi 与 hena 的替换,在某些情况下;未加区分时,samādiyati;只在某些情况下吗?Ādāya。巴利
Pādito parassa dāssa iyaṅi henāti kvaci; anādisitvā, samādiyati; kvacītveva? Ādāya.
在词根“pā”等之后,他者的“ka”音位有时可替换为“kha”;例如:saṅkhāro(行、有为法)、saṅkharīyati(被制作)——之所以说“ka 之”而不说“karoti 之”,是为了同时说明在第三人称单数(timhi)语境中时态助词(vikaraṇa)的生起。巴利
Pādito parassakarassa kvacikha hoti; saṅkhāro, saṅkharī yati –-karassāti avatvā karotissāti vacanaṃ timhi ca vikaraṇuppatti ñāpetuṃ.
由不变词“pura”(前、先)开始,其后跟随的动词词根“kara”(作)有时变为“kha”;例如“purakkhatvā”(置于前方,副动词形)、“purekkhāro”(前行、推崇,名词形)。这些即依“tadam-”等读法之例。巴利
Pura iccasmā nipātā parassa karassakha hoti; purakkhatvā, purekkhāro, ettaṃ tadaminādipāṭhā.
在 ti 之后,kama 的——巴利
Tito kamassa-.
于 ni 之后,后续的 kama 有时变为 kha;purakkhatvā、purekkhāro——此出自 ettaṃ、tadaminā 等文句。巴利
Nismā parassa kamassa kvaci kha hoti; purakkhatvā, purekkhāro, ettaṃ tadaminādipāṭhā.
Nito之后,kama的——巴利
Nito kamassa-.
从‘尼’(ni)位之后,其后的业(kamma)起始辅音有时变为‘卡’(kha),例如:nikkhamati(出去)。为何说‘有时’?——因为并非全都如此,例如nikkamo(出离)即为例外。巴利
Nismā parassa kamassa kvaci kha hoti; nikkhamati; kvacitveva? Nikkamo.
于 yuvaṇṇa 类词,iya 与 uva 替换,在 sare 之前——巴利
Yuvaṇṇānamiyaṅuvaṅi sare-.
以i类元音(伊)或u类元音(乌)结尾的动词词根,当后接元音时,在某些情况下会分别变为“伊扬”(iyaṅ)和“乌旺”(uvaṅ);例如:“vediyati”(感受)、“bruvanti”(他们说)。为何强调“后接元音”?是为了排除不发生此变化的“nivedeti”(通知)、“brūti”(他说)等词。“在某些情况下”又是什么意思?是指并非一律如此,如“jayati”(胜)、“bhavati”(有/存在)即不发生此变化。巴利
Ivaṇṇuvaṇṇantānaṃ kriyatthānamiyaṅuvaṅi honti sare kvavi;vediyati, bruvanti; sareti kiṃ? Nivedeti, brūti; kvacītveva? Jayati, bhavati.
除 ñā 等开头者外,以 ā 结尾的动词语干在 kye 前变为 ī。巴利
Aññādissāssī kye-.
以 ñā 等开头的词除外,以 ā 结尾的动词语干,在 kye 前变为 ī;diyati;为何说“以 ñā 等开头的词除外”?Ñāyati,tāyati。巴利
Ñādito’ññassa ākārantassa kriyatthassa ī hoti kye; diyati; aññādissāti kiṃ? Ñāyati, tāyati.
Tanassā vā——。巴利
Tanassā vā-.
在 kye 之前,tana 的 a 可变为 ā;tāyate、taññate。巴利
Tanassa ā hoti vā kye; tāyate, taññate.
元音可以延长——巴利
Dīgho sarassa-.
动词词根若以元音收尾,于后缀‘kye’前,其元音延长;例如‘cīyate(被积集)’、‘sūyate(被听闻)’。紧接着,该延长元音之后,发生‘ṭha’替换——巴利
Sarantassa kriyatthassadīgho hoti kye; cīyate, sūyate. Sānantarassa tassa ṭho-.
对于以该字母收尾的动词词根,其后紧接的语缀‘ta’变为‘ṭha’;例如‘kuṭṭho(被捣碎)’、‘tuṭṭhavā(已欢喜者)’、‘tuṭṭhabbaṃ(应欢喜)’、‘tuṭṭhī(欢喜)’。为何要说‘紧接其后’?是为了排除如‘tussitvā(欢喜已)’的情况——其中‘ta’并非紧接词根末尾音之后,故不适用此规则。巴利
Sakārantato kriyatthā parassānantarassatakārassa ṭha hoti; kuṭṭho, tuṭṭhavā, tuṭṭhabbaṃ, tuṭṭhī; ananatarasāti kiṃ? Tussitvā.
Kasassima 与 vā——巴利
Kasassima ca vā-.
此规则谓:词根“kas”(耕犁)之后,紧接其末尾的他动词缀“ta”变为“ṭha”,且“kas”的字母亦可选择性变为“ima”;由此得到“kiṭṭhaṃ”(已耕之地)、“kaṭṭhaṃ”(已耕之地)。为何仍须限定“紧接末尾之后”?是为了排除“kasitabbaṃ”(应耕犁)——此处并非紧接末尾,故不发生替换。巴利
Kasasmā parassānantarassa tassa ṭha hoti, kasassa vā ima ca; kiṭṭhaṃ, kaṭṭhaṃ–-anantarassātveva? Kasitabbaṃ.
Dhastotrastā——。巴利
Dhastotrastā -.
这些词被规定为如下形式。巴利
Ete saddā nipaccante.
Pucchādi 之后——。巴利
Pucchādito-.
于puccha等表动作的词根之后、紧随其后的ta音变为ṭha;puṭṭho、bhaṭṭho、yiṭṭho——为何要“紧随其后”呢?Pucchitvā。巴利
Pucchādīhi kriyatthehi parassānantarassa takārassaṭha hoti; puṭṭho, bhaṭṭho, yiṭṭho–-anantarassātveva? Pucchitvā.
sāsa、vasa、saṃsasa、sā,tho——。巴利
Sāsavasasaṃsasasā tho-.
依这些〔后缀〕,后接词首元音的 tassa 变为 tha;satthaṃ、vutthaṃ、pasatthaṃ、satthaṃ——kathamanusiṭṭho 如何?依“Kathanarānaṃ ṭaṭhaṇalā”。Ṭho。仅在后接词首元音时?Sāsatuṃ。巴利
Etehi parassānantarassa tassa tha hoti; satthaṃ, vutthaṃ, pasatthaṃ, satthaṃ–-kathamanusiṭṭhoti? ‘‘Kathanarānaṃ ṭaṭhaṇalā‘‘ti. Ṭho. Anantarassātveva? Sāsatuṃ.
Dho dahabhehi——。巴利
Dho dahabhehi-.
凡以‘-dha’、‘-ha’、‘-bha’音为结尾且具有行为义的词根,其紧接的‘ta’(过去分词后缀)变为‘dha’。例如:‘vuddho’(已增长者)、‘duddhaṃ’(已挤乳)、‘laddhaṃ’(已得)。巴利
Dhakārahakārabhakārantehi kriyatthehi parassānantarassa tassa dha hoti; vuddho, duddhaṃ,laddhaṃ.
Dahā 变为 ḍho-。巴利
Dahā ḍho-.
在‘Dahā’之后,紧随其后的辅音‘ta’变为‘ḍha’;例如:daṅḍho(棍棒)。巴利
Dahā parassānantarassa tassa ḍha hoti; daṅḍho.
又 Bahassa 的 u 与 ma——巴利
Bahassuma ca-.
于 ‘Bahā’ 之后,继起的 ‘ta’ 转为 ‘so’;依与 ‘sasanta’ 的组合规则,‘Bahā’ 亦增缀 ‘uma’;例如 ‘buḍḍho’。巴利
Bahā parassānantarassa tassa so hoti, bahassuma ca sasantayogena; buḍḍho.
由 ruhā 等〔词根〕,〔后缀〕ho 以及 ḷa〔替换〕——巴利
Ruhādīhi ho ḷa ca -.
紧接 Ruhā 等词根之后的 atta,其 ha 变为 ho,末尾的 a 也变为 ḷo;āruḷho、guḷho、vuḷho、bāḷho;〔若说〕“紧接其后的”才如此?Ārogatuṃ。巴利
Ruhādīhi parassānantarassatassa ha hoti, ḷo cāntassa; āruḷho, guḷho, vuḷho, bāḷho; anantarassātveva? Ārogatuṃ.
于 muhā 之后、紧接其后的 tassa 变为 ha,或依与 ha 结合之规则,其末尾的 a 变为 ḷa;muḷho, muddho。巴利
Muhā parassānantarassa tassa ha hoti vā, ḷo cāntassa hasantiyogena; muḷho, muddho.
于bhid等词根之后,随后的过去分词及具有该分词所示状态者,其ta不发生音变;bhinno、bhinnavā、chinno、chinnavā、channo、channavā、khinno、khinnavā、uppanno、uppananavā、sinno、sinnavā、sanenā、sannavā、pīno、pīnavā、sūno、sūnavā、dīno、dīnavā、ḍīno、ḍīnavā、līno、līnavā、lūno、lūnavā——为何提及过去分词及具有该分词所示状态者?bhitti;chitti、bhottuṃ、chettuṃ。巴利
Bhidādito no ktakkavantunaṃ-. Bhidādito paresaṃ ktaktavantunaṃ tassano hoti; bhinno, bhinnavā, chinno, chinnavā, channo, channavā, khinno, khinnavā, uppanno, uppananavā, sinno, sinnavā, sanenā, sannavā, pīno, pīnavā, sūno, sūnavā, dīno, dīnavā, ḍīno, ḍīnavā, līno, līnavā, lūno, lūnavā–-ktaktavantunatti kiṃ? Bhitti; chitti, bhottuṃ, chettuṃ.
于 dā 之后,其余 kta、ktavantu 后缀的 t 变为 inno;dinno、dinnavā。巴利
Dāto paresaṃ ktaktavantunaṃ tassa inno hoti; dinno, dinnavā.
从 kir 等词根后,ṇo-。巴利
Kirādīhi ṇo-.
以“kira”等词根为例,于其后接第三人称的过去分词词尾“kta”与“ktavant”时,其中的“ta”变为“ṇa”;例如:kiṇṇo(已散布者)、kiṇṇavā(具散布者)、puṇṇo(已满者)、puṇṇavā(具满者)、khīṇo(已尽者)、khīṇavā(具尽者)。巴利
Kirādīhi paresaṃ ktaktavantunaṃ tassānantarassa ṇa hoti; kiṇṇo, kiṇṇavā, puṇṇo, puṇṇavā, khīṇo, khīṇavā.
于 tarā 等〔词根〕之后,〔接〕riṇṇa——。巴利
Tarādīha riṇṇo-.
“以‘渡’等词根为首”者:于其后接“过去分词”及“具过去分词”词缀时,彼词根之双写辅音发生脱落变化;如:“已渡”、“曾渡者”、“已老”、“曾老者”、“已行”、“曾行者”。巴利
Tarādīhi paresaṃ ktaktavantunaṃ tassaraṇṇo hoti; tiṇṇo, tiṇṇavā, jiṇṇo, jiṇṇavā, ciṇṇo, ciṇṇavā.
于 go、bhañj 等之后——巴利
Go bhañjādīhi-.
于 bhañjā 等之后,对其他的 ktaktavantu 词尾,紧随其后的〔音〕变为 ga;bhaggo、bhaggavā、laggo、laggavā、nimuggo、nimuggavā、saṃviggo、saṃviggavā。巴利
Bhañjādīhi paresaṃktaktavantunaṃ tassānantarassaga hoti; bhaggo, bhaggavā, laggo, laggavā, nimuggo, nimuggavā, saṃviggo, saṃviggavā.
kho——紧接在 Susā 之后巴利
Susā kho-.
在 susā 之后,对于其他的 ktaktavantu 词,其 tassa 变为 kho;sukkheṃ、sukkhavā。巴利
Susā paresaṃ ktaktavantunaṃ tassa kho hoti; sukkheṃ, sukkhavā.
Pacā 之后为 ko——。巴利
Pacā ko-.
在 pacā 之后,对于其余的 ktakkavantuna,其 t 变为 ko;pakko、pakkavā。巴利
Pacā paresaṃ ktakkavantunaṃ tassa ko hoti; pakko, pakkavā.
Mucā等词根在带有ktaktavantū后缀时,其词尾如何?mukko、mutto;mukkavā、muttavā——在“sakko”等ṇvādi后缀中成立——在ktaktavantū后缀中,satto即是sattavā。巴利
Mucā paresaṃktaktavantunaṃ tassa ko vā hoti; mukko, mutto; mukkavā, muttavā–-sakkoti ṇvādisu siddhaṃ–-ktaktavantusu satto sattavātveva hoti.
vaḍḍhā 的 kti 后缀发生脱落——巴利
Lopo vaḍḍhā ktissa-.
在 vaḍḍhā 之后,kti〔后缀〕中该〔部分〕发生脱落;vaḍḍhi。巴利
Vaḍḍhā parassaktissa tassa lopo hoti; vaḍḍhi.
表被动义时,其后的 kvi 后缀脱落;如 abhibhu。巴利
Kriyatthā parassa kvissa lopo hoti; abhibhu.
对于ṇi与ṇāpi,在这些中——巴利
Ṇiṇāpīnaṃ tesu-.
于ṇi、ṇā、pī之后缀中,在彼等ṇi、ṇā、pī中发生脱落;kārentaṃ payojayayati——kāreti、kārāpeti。巴利
Ṇiṇāpīnaṃ lopo hoti tesu ṇiṇāpīsu;’kārentaṃ payojayayati’kāreti, kārāpeti.
有时 vikaraṇa 的脱落。巴利
Kvacī vikaraṇānaṃ-.
动词变化标记(vikaraṇa)有时会发生省略;例如:udapādi(生起了)、hanti(他杀)。巴利
Vikaraṇānaṃ kvaci lopo hota; udapādi, hanti.
“māna”变为“massa-”(即词干中 māna 的 ma 被省略、替换为 ssa 的形式)。巴利
Mānassa massa-.
及物动词(kriyattha,即作用于他者的动词)的现在分词后缀“-māna”中,“ma”有时脱落;例如:“karāṇo”(正在做者)。为何说“有时”?——若不舍落,则如:“kurumāno”(正在做者)。巴利
Kriyatthā parassa mānassa makārassa lopo hoti kvaci; karāṇo; kvacati kiṃ? Kurumāno.
“eilasse-”:词尾变化省略标记。巴利
Eilasse-.
Eilāna 的〔变化中〕有时成为〔Eilāname〕;如 gahetvā——adenti;有时则不然?如 vapitvā。巴利
Eilāname hota kvacī; gahetvā, adenti; kvacītveva? Vapitvā.
在复合词中,tvā 有时变为 pyo——巴利
Pyo vā tvāssa samāse-.
tvā 后缀在复合词中可变为 pyo;所插入的 p,依据“pye sissā”规则。具区分说明之义;abhibhūya、abhibhavitvā——〔说〕“在复合词中”是为了什么?patvā;由于“kvaci asamāsepi bahulādhikārā”〔规则〕,即便不在复合词中亦可〔如此〕?lataṃ dantehi chindiya。巴利
Tvāssavā pyo hota samāse; pakāro’pye sassā’ti. Visesanatthā; abhibhūya, abhibhavitvā–-samāseti kiṃ? Patvā; kvavāsamāse’pi bahakulādhikārā?Lataṃ dantehi chindiya.
“tvā”可替换为“ssa”、“tuṃ”、“yāna”等形式,用于某些复合词中。例如“abhihaṭhūṃ”与“abhiharitvā”(二者皆意为‘携取、运送之后’);又如“anumodiyāna”与“anumoditvā”(皆意为‘随喜之后’)。——所谓‘非复合词中亦然’者,依‘bahulādhikārā’(多样通用规则)是否也适用?如“daṭhuṃ”与“disvā”(皆意为‘见’)。——此处作语法分别(yogavibhāga),意在说明这些形式并非毫无限制地通用,而是有其特定的适用范围。巴利
Tvāssa vā tuṃyānā honti samāse kvaci; abhihaṭhūṃ, abhiharitvā; anumodiyāna, anumoditvā–-asamāse-pi bahulādhikārā? Daṭhuṃ; disvā–-esamappavisayatāñāpanattho yogavibhāgo.
Hanā 之后为 racco——巴利
Hanā racco-.
从 han 之后的 tvā 后缀,在复合词中,可变为 racco;ahacca、ahanitvā。巴利
Hanasmā parassa tvāssa racco vā hoti samāse; ahacca, ahanitvā.
在 sās 与 adhikara 之后,ca、ca、riccā。巴利
Sāsādhikarā cacariccā-.
于 sās 与 adhī 之后,karā 之后的 tvā 后缀依次可变为 ca、ca、riccā;sakkacca、sakkaritvā、asakkacca、asakkaritvā、adhikicca、adhikaritvā、巴利
Sāsādhīhi parā karā parassa tvāssa cacariccā vā honti yathākkamaṃ; sakkacca, sakkaritvā, asakkacca, asakkaritvā, adhikicca, adhikaritvā,
在i之后,tvā后缀可变为cco;adhicca、adhiyitvā、samecca、sametvā。巴利
Iiccasmā parassa tvāssa cco vā hoti; adhicca, adhiyitvā, samecca, sametvā.
从 dis 之后,〔tvā 后缀变为〕 vāna 或 vā,且 sa——。巴利
Disā vānavā sa ca-.
从 disā 或 disa 的 tvā 后缀,可成为 vāna 或 vā;而 disa 的 sa 音,依其结合而存在;sa 的自身形式是为了排除后一词形;disvāna、disvā、passitvā——为何说“未见他人之过失”?因为指示性的 tvā 后缀省略;如是 laddhā(na) dhana 等例中。巴利
Disato tvāssa vānavā honti vā, disassa ca sakāro taṃ santiyogena; sassa savidhānaṃ pararūpabādhanatthaṃ; disvāna, disvā, passitvā–-kathaṃ nādaṭṭhā parato dosanti? Ñāpakātvāssa valopo; evaṃ laddhā(na) dhanantiādisu.
这是辅音的——巴利
Ei byañjanassa-.
在表行为义的词之后,若后缀以辅音开头,则可选择性地替换为“ñi”;例如:bhuñjituṃ(为食)、hottu(愿成)。此处“辅音开头”指的是什么?譬如pācako(厨者)。巴利
Kriyatthā parassa byañjanādippaccayassa ñi vā hoti; bhuñjituṃ, hottu; byañjanassāti kiṃ? Pācako.
rā 之后,nassa 变为 ṇo——巴利
Rā nassa ṇo-.
表行为义的词根以“rā”结尾时,其后缀中的“na”变为“ṇa”;例如:araṇaṃ、saraṇaṃ。巴利
Rāntato kriyatthā parassa paccayanakārassa ṇo hoti; araṇaṃ, saraṇaṃ.
不〔发生〕于 ntamānatyyādi 等词——巴利
Na ntamānatyyādinaṃ-.
位于“-r-”音之后,对于其他词根的现在分词主动态及中间态等语尾,词根末尾的“n”不替换为“ṇ”。例如:karonto(正在做,主动分词)、kurumāno(正在做,中间态分词);karonti(他们做)。巴利
Rāntato paresaṃ ntamānatyādīnaṃ nassa ṇo na hoti; karonto, kurumāno; karonti.
【规则】词根“gam”(去)、“yam”(给予)、“is”(欲求)、“ās”(坐)、“dis”(见)及类似词根,在现在分词主动态与现在分词中间态等语尾前,可增入“ccha”。——巴利
Gamayamisāsadisānaṃ vā cchaṅi-.
这些词根,在nta、māna等词尾之前,可插入ccha:gacchanto、gacchamāno、gacchati;yacchanto、yacchamāno、yacchati;icchanto、icchamāno、icchati;acchanto、acchamāno、acchati;dicchanto、dicchamāno、dicchati。“可”是何义?gamissati;由于限定分别,在其他某些情形中亦可?icchitabbaṃ、icchā、icchituṃ;acchitabbaṃ、acchatuṃ;其他词根依规则分别?pavecchati。巴利
Etesaṃ vā cchaṅi hoti ntamānatyādisu; gacchanto, gacchamāno, gacchati; yacchanto, yacchamāno, yacchati; icchanto, icchamāno, icchati; acchanto, acchamāno, acchati; dicchanto, dicchamāno, dicchati. Vāti kiṃ? Gamissati; vavatthita vihāsattenaññesu ca kvaci? Icchitabbaṃ, icchā, icchituṃ; acchitabbaṃ, acchatuṃ; aññesañca yogavibhāgā? Pavecchati.
Jaramarānaṃ 的 īyaṅi——巴利
Jaramarānamīyaṅi-.
这些词根在“nta”“māna”“tya”等词缀前,可插入“īya”的变化形;例如:“jīyanto”(正在衰老者)、“jīranto”(正在衰老者);“jīyamāno”(正在衰老者)、“jīramāno”(正在衰老者);“jīyati”(它衰老)、“jīrati”(它衰老);“mīyanto”(正在死亡者)、“maranto”(正在死亡者);“mīyamāno”(正在死亡者)、“maramāno”(正在死亡者);“mīyati”(它死亡)、“marati”(它死亡)。巴利
Etesamīyaṅi vā hoti ntamānatyādisu; jīyanto, jīranto; jīyamāno, jīramāno; jīyati, jīrati; mīyanto, maranto; mīyamāno, maramāno; mīyati, marati.
‘安置’即‘tiṭṭhapivā-’,意为使立、使住。巴利
Ṭhāpānaṃ tiṭṭhapivā-.
Ṭhā 与 pā 等(词根)在 nt、māna、ty 等(后缀)之前,可成为 tiṭṭha、piva 等;tiṭṭhanto、tiṭṭhamāno、tiṭṭhati;pivanto、pivati;还是 vā 呢?Ṭhāti、pāti。巴利
Ṭhapānaṃ tiṭṭhapivā honti vā ntamānatyādisu; tiṭṭhanto, tiṭṭhamāno, tiṭṭhati; pivanto, pivati; vātveva? Ṭhāti, pāti.
gam、vad、dad 等词根可替换为 ghamm、vajj、dajj——巴利
Gamavadadānaṃ ghammavajjadajjā-.
gam 等词的 ghamm 等替换形式,在 nt、māna、ty 等词缀前可(vā)发生;ghammanto、gacchanto;vajjanto、vadanto;dajjanto、dadanto。巴利
Gamādīnaṃ ghammādayo vā honti ntamānatyyādisu; ghammanto, gacchanto; vajjanto, vadanto; dajjanto, dadanto.
kar 的 sa 可替换为 kubba、kuru、kayirā——巴利
Karassa sossa kubbakurukayirā-.
karassa 与 okārassa 可依规则变为 kubbā 等,用于 nt、māna、ti 等之前;kubbanto、kayiranto、karonto;kubbamāno、kurumāno、kayiramāno、karāṇo;kubbati、kayirati、karoti;kubbate、kurute、kayirate——由于限定性替换规则,此规则多用于 māna 与 paracchakka 之前为 kuru,偶尔用于 pubbacchakka?Agghaṃ kurutu no bhavaṃ;依“sossāti”之说,这些仅用于主动语态。巴利
Karassa saokārassa kubbādayo vā honti ntamānatyādisu; kubbanto, kayiranto, karonto; kubbamāno, kurumāno, kayiramāno, karāṇo; kubbati, kayirati, karoti; kubbate, kurute, kayirate–-vacatthitavibhāsattā vādhikārassa bhiyyo mānaparacchakkesukuru, kvavideva pubbacchakke? Agghaṃ kurutu no bhavaṃ; sossāti vuttattā kattari yevime.
Gahassa 的 gheppa〔替换〕。巴利
Gahassa gheppo-.
gahassa 可作 gheppa;在 ntamānatyādi 等后缀中〔亦同〕;gheppanto、gheppamāno、gheppati——若作 vā 则不然?gaṇhāti。巴利
Gahassa vā gheppoti ntamānatyādisu; gheppanto, gheppamāno, gheppati–-vātveva? Gaṇhāti.
ṇo 替换 niggahita——巴利
Ṇo niggahitassa-.
若无持有,则无能持;应当持、能持、正在持。巴利
Gahassa niggahatassa ṇo hoti; gaṇhitabbaṃ, gaṇhituṃ, gaṇhanto.
至此,在《目犍连语法》的《vutti》中,第五章 khādikaṇḍa 结束。巴利
Iti moggallāne vyākaraṇe vuttiyaṃ khādikaṇḍo pañcamo.
于现在时,tiantisithamimatñante sevhñemhe——巴利
Vattamāne tiantisithamimatñante sevhñemhe-.
于现在时中,对于已开始而未完成的行为,从现在时动词词根生起 ti 等词尾;gacchati、gacchanti、gacchasi、gacchatha、gacchāmi、gacchāma;gacchate、gacchante、gacchase、gacchavhe、gacche、gacchamhe——为何说 pure adhammo dippati, purā marāmiti?因为现在时本身被确立为正在发生,以彼邻近者之摄取而摄受;或由 pure、purā 等词,未来性被理解,那时它成为现在时;或者这是时间的变异;因为 ti 等词尾在其他时间也普遍存在?“Santesu pariguhāmi mā ca kiñci ito adaṃ, kāyayassa bhedā abhisamparāyaṃ sahavyataṃ gacchati vāsavassa, anekajātisaṃsāraṃ sandhāvissaṃ, ativelaṃ namassissanti”。巴利
Vattamānñāraddhāparisamatte atthe vattamānato kriyatthā tyādayo hontī; gacchati, gacchanti, gacchasi, gacchatha, gacchāmi, gacchāma; gacchate, gacchante, gacchase, gacchavhe, gacche, gacchamhe –-kathaṃ pure adhammo dippati, purā marāmiti? Vattamānasseva vattumiṭṭhattā, taṃsamīpassataggahaṇena gahaṇā; purepurāsaddehi vā anāgatattāvagamyate, tadā tassa vattamānattā; kālavyattayo vā eso; bhavanteva hi kālantare’pi tyādayo bāhulakā?‘‘Santesu pariguhāmi mā ca kiñci ito adaṃ, kāyayassa bhedā abhisamparāyaṃ sahavyataṃ gacchati vāsavassa, anekajātisaṃsāraṃ sandhāvissaṃ, ativelaṃ namassissanti‘‘.
生命存者,灭者,尚存者,尚未灭者,寿者,诸所能守护者,如是诸相皆存在。巴利
Bhavassati ssatissantissasissathassāmissāmassatessante ssasessavhessaṃssāmhe-.
将来时中,对于尚未发生的动作,由动词词根衍生出 ssati 等词尾;gamissati、gamissanti、gamissasi、gamissatha、gamissāmi、gamissāma;gamissate、gamissante、gamissase、gamissavhe、gamissaṃ、gamissāmhe。巴利
Bhavissati anāraddhe atthe vattamānato kriyatthā ssatyādayo honti; gamissati, gamissanti, gamissasi, gamissatha, gamissāmi, gamissāma; gamissate, gamissante, gamissase, gamissavhe, gamissaṃ, gamissāmhe.
于名词中,在 garahā 与 vimbhaya 两词上——巴利
Nāme garahāvimbhayesu-.
当名词词干作为不变词,表达责备与惊叹时,有 ssati 等词尾;这些确实会自称是善法;诸比丘,那个愚人确实不会对众生有悲悯;诸比丘,那个愚人怎么会用纯泥造小屋呢;愚人,在我宣说离欲之法时,你确实会生起贪欲;苏定那贤友,确实有隔夜的粥可食,确实此处也有呵责的去除。惊叹?——确实奇妙,确实稀有,出家人确实安住于寂静的安住方式,因为一个有想、醒着的人,对五百辆货车接连驶过,竟既看不见,也听不到声音;奇妙啊,盲人要爬山;聋人要听声。巴利
Nāmasadde nipāte sati garahāyaṃ vimbhaye ca gamyamānessatyādayo honti; ime hi nāma kalyāṇadhammā paṭijānissanti; na hi nāma bhikkhave tassa moghapurisassapāṇesu anuddayā bhavissati; kathañhi nāma so bhikkhave moghapuriso sabbamattikāmayaṃ kuṭikaṃ karissati; tattha nāma tvaṃ moghapurisamayā virāgāya dhamme desite sarāgāya vetessasi, atthi nāmatāta sudinna ābhidosikaṃ kummāsaṃ paribhuñjissasi, atthiyevihāpi nindāvagamo. Vimbhaye?- Acchariyaṃ vata bho abbhūtaṃ vata bho santena vata bho pabbajitā vihārenaviranti, yatra hi nāma saññī samāno jāgaro pañcamattānī sakaṭasatāni nissāya nissāya atikkantāni neva dakkhiti, na pana saddaṃ sossati; acchariyaṃ andho nāma pabbatamārohissati; badhiro nāma saddaṃ sossati.
已生者中,īuṃ、otthembha、āū、sevhaṃ、ambhe——巴利
Bhute īuṃotthembhāāūsevhaṃambhe-.
于过去时中,从表示已完成的动作之现在〔时〕,动词词干有 ī 等〔词尾〕;agamī, agamuṃ, agamo, agamittha, agamiṃ, agamimhā;agamā, agamū, agamise, agamivhaṃ, agama, agamimhe——过去时通称之意亦于非当日过去时?Suvo ahosi ānando.巴利
Bhute parisamattñatthe vattamānato kriyatthā īādayo honti; agamī, agamuṃ, agamo, agamittha, agamiṃ, agamimhā; agamā, agamū, agamise, agamivhaṃ, agama, agamimhe–-bhuta sāmaññavacanicchāyamanajjatanepi? Suvo ahosi ānando.
非现在时:表示行为尚未完成的样态。巴利
Anajjatane āūotthaamhātthatthuṃsevhaṃiṃmbhase-.
于非当日过去时中,为表示已发生之事,从现在时动词词根产生 ā 等词尾。巴利
Avijjamānajjatane bhute’tthe vattamānato kriyatthā āādayo honti.
知而起身,知而躺卧,
此为今日此时,或白昼,或夜半时分。巴利
Āñāyyā ca uṭṭhānā āñāyyā ca saṃvesanā, Esajjatano kālo aharūbhayataḍḍharattaṃ vā;
Agamā, agamū, agamo, agamattha, agama, agamamhā; agamittha, agamatthuṃ, agamase, agamavhaṃ, gamiṃ, agamamhase; 他词之义为何?今日或昨日 agamāsi。巴利
Agamā, agamū, agamo, agamattha, agama, agamamhā; agamittha, agamatthuṃ, agamase, agamavhaṃ, gamiṃ, agamamhase; aññapadattho kiṃ? Ajja hiyyo vā agamāsi.
于过去时中,o、ettha、aṃ、bha、ttha、re、ttho、vho、imhe——巴利
Parokkhe oetthaambhattharetthovhoimhe-.
于非现前之过去义,从cattamāna〔过去分词〕有kriyattha〔动词义〕的ā等词尾;jagāma, jagamu, jagame, jagamittha, jagama, jagamimha; jagamittha, jagamire, jagamittho, jagamivho, jagami, jagamimhe. –––––––––––––––––––-巴利
Apaccakkhe bhutānajjatane’tthe cattamānato kriyatthā aādayo honti; jagāma, jagamu, jagame, jagamittha, jagama, jagamimha; jagamittha, jagamire, jagamittho, jagamivho, jagami, jagamimhe. –––––––––––––––––––-
心散乱、颠倒、遍执著者,即使自己所作之业在已生起之时未被觉知,而由推论得知者,从事实而言即是parokkhā;由此,即使在最上之事中,也有应用的可能。巴利
Mūḷhavikkhittabyāsattacittonattanāpi kriyā katābhinibbattikāle’nupaladdhā samānā elenānumīyamānā parokkhāca vatthuto; tenuttamavsaye’pi payogasambhavo.
以 eyyādi 替换,或于 optative 中:ssā、ssaṃ、ssu、ssessa、tha、ssaṃ、ssaṃ、mhā、ssatha、ssiṃ、ssu、ssa、sesa、vhe、ssiṃ、ssāma、ase——巴利
Eyyādo vātipattiyayaṃ ssāssaṃsussessathassaṃssamhāssatha ssiṃsussasessavhessiṃssāma ase-.
Eyyā 等(后缀)在 kriyātipatti(违实/未实现)语境中,ssā 等(后缀)可(vā)出现;由于 vidhura 后缀或不变词,或由于动作的 kāraṇavekallato(因缺失),动作的 patana(落空)anipphatti(不成就)即 kriyātipatti;而这些 ssā 等(后缀)只在 sāmatthiya(能力)的过去与未来时中发生,不在现在时中,于此 kriyātipatti 的 sambhavā(可能)中。巴利
Eyyādo visaye kriyātipattiyaṃ ssādayo honti vibhāsā; vidhurappaccayopanipātato kāraṇavekallato vā kriyāyāti patanamanipphatti kriyātipatti; ete ca ssādayo sāmatthiyātītānāgatesveva honti, na vattamāne, tatra kriyātipattya sambhavā.
Sace paṭhamavaye pabbajjaṃ alabhissā, arahā abhavissā; dakkhiṇena ce agamissā, na sakaṭaṃ pariyābhavissā—— dakkhiṇena ce agamissaṃsu, agamisse, agamissatha, agamissaṃ, agamissamhā, agamissatha, agamissiṃsu, agamissase, agamissavhe, agamissiṃ, agamissāma ase—— na sakaṭaṃ pariyābhavissā。为什么要说 vā?Dakkhiṇena ce gamissati, na sakaṭaṃ pariyābhavissati。巴利
Sace paṭhamavaye pabbajjaṃ alabhissā, arahā abhavissā; dakkhiṇena ce agamissā, na sakaṭaṃ pariyābhavissā- dakkhiṇena ce agamissaṃsu, agamisse, agamissatha, agamissaṃ, agamissamhā, agamissatha, agamissiṃsu, agamissase, agamissavhe,agamissiṃ, agamissāma ase- na sakaṭaṃ pariyābhavissā. Vāti kiṃ? Dakkhiṇena ce gamissati, na sakaṭaṃ pariyābhavissati.
于因与果中,它们可……eyya、eyyuṃ、eyyāsi、eyyātha、eyyāmi、eyyāma、etha、eraṃ、etho、eyyavho、eyyaṃ、eyyāmhe——巴利
Hetuphalesveyyaeyyuṃeyyāsaeyyāthaeyyāmieyyāmaetha eraṃethoeyyavhoeyyaṃeyyāmhe-.
于作为因的动词与作为果的动词中,从现在时态,kriyattha 之后可接 eyyā 等词尾。巴利
Hetubhutāyaṃ phalabhutāyañca kriyāyaṃ vattamānato kriyatthāeyyādayo vā honti.
若诸行是常,则不应灭;若向南行,则车不应倾覆——若向南行,gaccheyyāsi、gaccheyyātha、gaccheyyāmi、gaccheyyāma;gacchetha、gaccheraṃ、gacchetho、gaccheyyavho、gaccheyyaṃ、gaccheyyāmhe——车不应倾覆;有与行是因,不灭与不倾覆是果——此处为何不成立?——Hantīti palāyati、vassatīti dhāvati、hanissatīti palāyissatīti?正因itisadda本身已显示因与有因性,vāti何用?若向南行,车则不应倾覆。巴利
Sace saṃkhārā niccā bhaveyyuṃ, na nirujjheyyuṃ; dakkhineṇana ce gaccheyya, na sakaṭaṃ pariyābhaveyya-dakkhiṇena ce gaccheyyuṃ, gaccheyyāsi, gaccheyyātha, gaccheyyāmi, gaccheyayyāma; gacchetha, gaccheraṃ, gacchetho, gaccheyyavho, gaccheyyaṃ, gaccheyyāmhe- na sakaṭaṃ pariyābhaveyya; bhavanaṃ gamanañca hetu, anirujjhanaṃ pariyābhavanañca phalaṃ–-iha kasmā na hoti?- Hantīti palāyati, vassatīti dhāvati, hanissatīti palāyissatīti? Itisaddeneva hetuhetumantatāyaya jotitattā vāti kiṃ dakkhiṇena ce gamissati, na sakaṭaṃ pariyā bhavissati.
于 Pañhapatthanāvidhisū 中——巴利
Pañhapatthanāvidhisū-.
“问”即询问、考量、审察、抉择应作之事;“求”即祈愿所愿圆满;“规则”是方法、运用,于诸行中的施行。此规则分为两种:依恭敬与不恭敬而分,以及依所缘境差别而分。所缘虽有别,然皆不越此二种。巴利
Pañho-sampucchanaṃ sampadhāraṇā nirūpanā kāriyanicchayanaṃ; patthanā-yāvanamiṭṭhāsiṃsanañca; vidhānaṃ vidhi niyojanaṃ kriyāsu vyāpāraṇā; sā ca duvidhāva?- Sādarānādaravasena, visayabhedena bhinnāyapi tadubhayānativattanato.
在这些问等(语法范畴)中,从动词义而言,有-eyya等(祈愿语气形式);在疑问中?——贤者岂可遍学戒律,抑或学法?——我当去布萨,抑或不去?在祈愿中?——愿我于佛前得受出家,愿我得受具足戒;愿我见彼百年无病。在命令(规定)中?——贤者当煮饭,贤者当作福业,贤者当于此食,贤者当于此坐,贤者当教幼童——即使在允许与规定之时亦成立,于彼处亦由规定而了知;在允许中?——你应如是作。在适时中?——你当作已作之事,是你作事之时;若僧团适时,僧团当作布萨;世尊,此是其时,善逝,此是其时,世尊当为弟子制定学处——在派遣中亦欲?——贤者,你当往村庄。巴利
Etesu pañhādisu kriyatthato eyyādayo honti; pañhe?-Kimāyasmā vinayampariyāpuṇeyya,udāhu dhammaṃ?; Gaccheyyaṃ vāhaṃ uposathaṃ, na vā gaccheyyaṃ?, Patthanāyaṃ?- Labheyyāhakakambhante bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampadaṃ; passeyyaṃ taṃ vassasataṃ arogaṃ. Vidhimhi?-Bhavaṃ pattaṃ paceyya, bhavaṃ puññaṃ kareyya, iha bhavaṃ bhuñjeyya, iha bhavaṃ nisīdeyya, māṇavakaṃ bhavaṃ ajjhāpeyya–-anuññāpattakālesupi siddhāva, tatthāpi vidhippatītito; anuññāyaṃ?Evaṃkareyyāsi. Pattakāle?- Kaṭaṃ kareyyāsi, patto te kālo kaṭakaraṇe; yadi saṅghassa pattakallaṃ saṅgho uposathaṃ kareyya; etassa bhagavā kālo, etassa sugata kālo, yambhagavā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeyya–-pesane’picchanti?- Gāmaṃ tvaṃ bhaṇe gaccheyyāsi.
例:Tuattuhithamimataṃantaṃssuvhoñāmase——巴利
Tuattuhithamimataṃantaṃssuvhoñāmase-.
于问答等处,这些由动词义而来;由动词义而来;yacchatu、gacchantu、gacchāhi、gacchatha、gacchāmi、gacchāma、gacchataṃ、gacchantaṃ、gacchassu、gacchavho、gacche、gacchāmase——于问句?Kinnu balu ho vyākaraṇamadhiyassu?于祈愿处?Dadāhi me、jivatu bhavaṃ。于规则处?Kaṭaṃ karotu bhavaṃ、puññaṃ karotu bhavaṃ、iha bhavaṃ bhuñjatu、ihabhavaṃ nisīdatu、uddisatu bhante bhagavā pātimokkhā。于派遣处?Gaccha bhaṇe gāmaṃ。于允许处?Evaṃ karohi。于适时处?Kālo’yaṃ te mahāvīra uppajja mātukucchiyaṃ。巴利
Pañhādisvete honti kriyatthato; kriyatthato; yacchatu, gacchantu, gacchāhi, gacchatha, gacchāmi, gacchāma, gacchataṃ, gacchantaṃ, gacchassu, gacchavho, gacche, gacchāmase–-pañhe?- Kinnu balu ho vyākaraṇamadhiyassu?. Patthanāyaṃ?- Dadāhi me, jivatu bhavaṃ. Visimhi?-Kaṭaṃ karotu bhavaṃ, puññaṃ karotu bhavaṃ, iha bhavaṃ bhuñjatu, ihabhavaṃ nisīdatu, uddisatu bhante bhagavā pātimokkhā. Pesane?- Gaccha bhaṇe gāmaṃ. Anumatiyaṃ?Evaṃ karohi. Pattakāle?-Kālo’yaṃ te mahāvīra uppajja mātukucchiyaṃ.
Sattyarahesveyyādi——于 sattiya、araha 等中 eyya 等〔词尾〕——巴利
Sattyarahesveyyādi-.
于能力(sattiyaṃ)义与适合(arahatthe)义中,表行为义(kriyatthā)的 eyya 等词尾出现;尊者确实能治理王国(bhavaṃ khalu rajjaṃ kareyya),尊者有能力(bhavaṃ satto);适合开始者(arabho)。巴利
Sattiyaṃ arahatthe ca kriyatthā. Eyyādayo honti; bhavaṃ khalu rajjaṃ kareyya, bhavaṃ satto; arabho.
在推测义中,可(用)vā-。巴利
Sambhāvane vā-.
‘于可能义,当依根而说时,eyya等词尾可随宜而现’——意指在可能义被领会、且以根词宣说时,eyya等词尾随宜出现。例如:api pabbataṃ sirasā bhindeyya(纵以头劈山,亦可破之)。至于行为失效与可能等情形?——‘纵被雷电击中,我亦信其不亡……我信、我受持、我认可:尊者或许受食;尊者将受食;尊者已受食。’于行为失效与可能的情形:‘nābhujissaṃ bhavaṃ(尊者未曾受食)’。巴利
Sambhāvane gamyamāne dhātunā vuccamāne ca eyyādayohonti vibhāsā; api pabbataṃ sirasā bhindeyya. Kriyātipattiyantussādi?- Asaniyāpi hato nāpatissā sambhāvemi saddahāmiavakappemi bhuñjeyya bhavaṃ; bhujissati bhavaṃ, abhuñji bhavaṃ. Krayātipattiyantussādi-sambhāvemi nābhujissaṃ bhavaṃ.
在与 mā 连用时,〔动词采用〕ī、ā 等词尾——巴利
Māyoge īāādi-.
于 mā 与 yoga 存在时,ī 等以及 ā 等可(vā)成为;māssupunapi evarūpamakāsi,mā bhavaṃ agamā vanaṃ;vā 是何?Mā tekāmaguṇe bhamassu cittaṃ,mā tvaṃ karissasi,mā tvaṃ kareyyāsi——此乃表示不可能时态之义;buddho’bhavissatīti 以词与词之间关联而得知未来时态,如是所作 kaṭo svebhavissati,bhāvi kaccamāsīti;lunāhi lunāhitvevāyaṃ lunāti,lunassu lunassutvevāyaṃ lunātīti——此即 tvā 等之中等语尾人称词尾之分别;此所说为——Evamesa turito aññe’pi niyojento viya kiriyaṃ karotīti;如是 lunātha lunāthātvevāyaṃ lunāti,lunavho lunavho tvevāyaṃ lunāti;如是于其他时态中亦 lunāhi lunāhitvevāyaṃ aluni,alunā,lulāva,lunissatīti;如是于 ssu 中亦应结合——如是于集合中亦 maṭhamaṭa,vihāramaṭetvevāyamaṭati;maṭhamaṭassu,vihāramaṭassutvevāyamaṭati——于差别业处中,仅一般语词之遍及故,不适用?Odanaṃ bhuñja,yāgumpiva,dhānā khādetvāvāyamajjhoharati。巴利
Māyoge sati īādayo āādayo ca vā honti; māssupunapi evarūpamakāsi, mā bhavaṃ agamā vanaṃ; vāti kiṃ? Mā tekāmaguṇe bhamassu cittaṃ, mā tvaṃ karissasi, mā tvaṃ kareyyāsi–-asakakālattho’yamārambho; buddho’bhavissatīti padantara sambandhena anāgatakālatā patiyate, evaṃ kato kaṭo svebhavissati, bhāvi kaccamāsīti; lunāhi lunāhitvevāyaṃ lunāti, lunassu lunassutvevāyaṃ lunātīti tvādīnamevetaṃ majjhimapuri sekavacanānamābhikkhaññe vibbavanaṃ; idaṃ vuttaṃ hoti?-Evamesa turito aññe’pi niyojento viya kiriyaṃ karotīti; evaṃ lunātha lunāthātvevāyaṃ lunāti, lunavho lunavho tvevāyaṃ lunāti; tathā kālattaresupi lunāhi lunāhitvevāyaṃ aluni, alunā, lulāva, lunissatīti; evaṃ ssumhi ca yojanīyaṃ–-tathā samuccaye’pi maṭhamaṭa, vihāramaṭetvevāyamaṭati; maṭhamaṭassu, vihāramaṭassutvevāyamaṭati–-byāpārabhede tu sāmaññavacanasseva byāpakattā anuppayogo bhavati? Odanaṃ bhuñja, yāgumpiva, dhānā khādetvāvāyamajjhoharati.
前六与后六中,于单数与复数、于 tumha、amha、其余者,majjhima、uttama、paṭhama 各有二——巴利
Pubbaparacchakkānamekānekesu tumhāmhasesesu dvedve majjhimuttamapaṭhamā-.
于表示“你”“我”之词及表示其他者之词的单数与复数诸格中,前述六时与后述六时依次各有两两成对的词尾,以表达动作义;此“最上之称”依其自性,在第三双数格中为惯用——tvaṃ gacchasi, tumhe gacchatha, tvaṃ gacchase, tumhe gacchavhe; tvaṃ gacchasi, tumhe gacchatha, tvaṃ gacchase, tumhe gacchavhe; ahaṃ gacchāmi, mayaṃ gacchāma, ahaṃ gacche, mayaṃ gacchāmhe; so gacchati, te gacchanti, so gacchate, te gacchante.巴利
Ekanekesutumhāmhasaddavacanīyesu tadaññasaddavacanīyesu ca kārakesupubbacchakkānaṃ paracchakkānaṃ majjhimuttamapaṭhamā dve dve honti yathākkamaṃ kriyatthā; uttamasaddo’yaṃ sabhāvato tatiyaduke ruḷho–-tvaṃ gacchasi, tumhe gacchatha, tvaṃ gacchase, tumhe gacchavhe; tvaṃgacchasi, tumhe gacchatha, tvaṃ gacchase, tumhe gacchavhe; ahaṃgacchāmi, mayaṃ gacchāma,ahaṃ gacche, mayaṃ gacchāmhe; so gacchati, te gacchanti, so gacchate, te gacchante.
依能力而获得词尾的〔形式〕,即使在 tumha、amha 的其余〔形式〕不成为粗俗时,也照样出现——gacchasī、gacchatha、gacchase、gacchavhe;gacchāmi、gacchāma、gacche、gacchāmhe;gacchati、gacchanti、gacchate、gacchante。巴利
Sāmatthiyā laddhantā appaṭhujjamānesupi tumhāmhasesesu bhavanti–-gacchasī, gacchatha, gacchase, gacchavhe; gacchāmi, gacchāma, gacche, gacchāmhe; gacchati,gacchanti, gacchate, gacchante.
于 ā、ī、ssā 等〔后缀〕处,可〔换为〕aña——。巴利
Āīssādisvaña vā-.
以 ā 起首的词尾、以 ī 起首的词尾,以及以 ssā 起首的词尾,对于表动作义之词,可替换为 añ,ña 为附标——agamā,gamā;agamī,gamī;agamissā,gamissā。巴利
Āādo īādo ssāādo ca kriyatthassa vā aña hoti, ñakāro’nubandho–-agamā, gamā; agamī, gamī; agamissā, gamissā.
以ā等起首的词尾中,brū的替换形式为āho。brū的替换形式为āho,在以ā等起首的词尾中;āha、āhu。巴利
Aādisvāho brūssa-. Brūssa āho hoti aādisu; āha, āhu.
Bhussa 之后为 cuka-。巴利
Bhussa cuka-.
在“ā”等音之前,词根“bhu”变为“cuka”;其中辅音“k”为附缀辅音,元音“u”为辅助发音之用;例如“babhuva”(曾经存在)。巴利
Aādisu bhussa cuka hoti; kakāro’nubandho; ukāro uccāraṇattho; babhuva.
前面(的音节)替换为“a”。巴利
Pubbassa a-.
在 A 等之前、重复时,前面 bhū 的〔元音〕变成 a;babhuva。巴利
Aādisu dvitte pubbassa bhussaa hoti; babhuva.
ussaṃsu 或 hā 可——巴利
Ussaṃsvāhā vā-.
Āhādesā〔由 āha 替换〕后面的 ussaṃsu 可有;āhaṃsu、āhu。巴利
Āhādesā parassौssaaṃsuvā hoti; āhaṃsu āhu.
Ty 与 antī 的 ṭa 与 ṭū——巴利
Tyantīnaṃ ṭaṭū-.
以 āha 替代时,其余以 ty 等结尾的(词)成为 ṭa 或 ṭu;ṭ 字适用于一切替代;āha、āhu。正因此,也(是)以 ty 等结尾(词)中 brū 的 āho 的例证。巴利
Āhā paresaṃ tiantīnaṃ ṭaṭū honti; ṭakārā sabbādesatthā; āha, āhu. Atoyeva ca ñāpakā tiantisu ca brūssāho.
于 ī 等之前,vaca 的 oma——巴利
Īādovacassoma-.
凡以“ī”等元音开头的“vaca”语根,其词尾替换为“oma”;“m”字母为连缀标志;由此得“avoca”形。何以要说“以ī等开头”?若不设此条件,便成“avaca”(而非“oma”替代形)。巴利
Īādisuvacassa oma hoti; makāro’nubandhā; avoca; īādoti kiṃ? Avaca.
在ma、me等词尾前且无辅音重叠时,dā可变为daṃ——巴利
Dāssa daṃ vā mamesvadvitte-.
词根“dā”(给予)在现在时、非表意愿的语境中,当位于第一人称单复数词缀之前时,可替换为“da”或“daṃ”;由此形成“dammi”“demi”(我给予)与“damma”“dema”(我们给予)。问:为何要简别“非表意愿”?答:因为“dadāmi”“dadāma”等形式属于表意愿的语境,不适用此规则,故应排除。巴利
Advitte vattamānassa dāssa daṃ vā hoti mimesu; dammi,demi; damma, dema. Añcitteti kiṃ? Dadāmi. Dadāma.
kar 的〔词尾〕sso 与 ssuṃ——巴利
Karassa sossakuṃ-.
动词词根‘kar’(做)的元音‘o’,在‘mi’‘me’等词尾之前,可替换为‘ku’;例如:‘kummi’、‘kumma’,即‘karomi’与‘karoma’的变体。巴利
Karassa saokārassa kuṃ vā hoti mimesu; kummi, kumma; karomi, karoma.
Kā——于 īādisu。巴利
Kā īādisu-.
动词词根‘kar’的元音‘o’,在以‘ā’等元音开头的词尾之前,可替换为‘kā’;例如:过去式‘akāsi’(亦可作‘akari’)、‘akaṃsu’(亦可作‘akariṃsu’)、‘akā’(亦可作‘akarā’)。巴利
Karassa saokārassakā hoti vā īādisu; akāsi, akari; akaṃsu, akariṃsu; akā, akarā.
而 hāssa 的 āhaṅi 以 ssa——。巴利
Hāssacāhaṅi ssena-.
对于 karassa、sossa、hāssa 等,将来时可用词缀 -ssa,亦可视作与 -ss 相连:如 kāhati 即 karissati;akāhā 即 akarissā;hāhati 即 hāyissati;āhāhā 即 ahāyissā。巴利
Karassasossahāssaca āhaṅi vā hoti ssena saha; kāhati, karissati; akāhā, akarissā;hāhatī, hāyissati; āhāhā, ahāyissā.
词根 cchaṅi- 有获得、接受、抓取等义。巴利
Labhavasacchidabhidarudānaṃ cchaṅi-.
Labha 等词的 cchaṅi 可替代,与 ssa 一起;alacchā、alabhissā、lacchati、labhissati;avacchā、avasissā;vacchati、vasissati;cchecchā、acchindissā;checchati。Chindissati;hecchā、bhindissā;bhecchati、bhindissati;arucchā、arodissā;rucchati、rodissati。于其他处,chida 的 cchaṅi 亦可,依语法分析?——Acchecchuṃ、acchindiṃsu。其他词亦可?——Gacchaṃ、gacchissaṃ。巴利
Labhādīnaṃ cchaṅi vā hoti ssena saha; alacchā, alabhissā, lacchati, labhissati; avacchā, avasissā; vacchati, vasissati; cchecchā, acchindissā; checchati. Chindissati; hecchā, bhindissā; bhecchati,bhindissati; arucchā, arodissā; rucchati, rodissati. Aññasmimpi chidassa vā cchaṅi yogavibhāgā?- Acchecchuṃ, acchindiṃsu. Aññesaṃ va?-Gacchaṃ, gacchissaṃ.
例:Bhujamucavacavisānaṃ kkhaṅi——。巴利
Bhujamucavacavisānaṃ kkhaṅi-.
对于 bhuj 等词,与 ssa 结合时,可成为 kkhaṅi;abhokkhā、abhuñjissā;bhokkhati、bhujissati;amokkhā、amuñcissā;mokkhatiṃ、muñcissati;acakkhā、avacissā;cakkhati。Vacissati;pāvekkhā、pāvisissā;pavekkhati、pavisissati。对于 vis 等词,依据瑜伽分别,亦可为 kkhaṅi?——Pāvekkhi、pāvisi。巴利
Bhujādīnaṃ kkhaṅi vā hoti ssena saha; abhokkhā, abhuñjissā; bhokkhati, bhujissati; amokkhā, amuñcissā; mokkhatiṃ muñcissati; acakkhā, avacissā; cakkhati. Vacissati; pāvekkhā, pāvisissā; pavekkhati, pavisissati. Visassāññasmimpi vā kkhaṅi yogavibhāgā?-Pāvekkhi, pāvisi.
于 ā、ī 等之后,有 harassa——。巴利
Āīādisu harassā-.
于 ā、ī 等〔后缀〕之前,h 的〔替换为〕ā,且〔该 ā〕为短音;ahā、aharā;abhāsi、abhari。巴利
Āādoīādo ca harassaā hoticā; ahā, aharā; abhāsi, abhari.
Ā、ā 等之后,gamissa 有时成为 gamissā;agā、agamā;agā、agami。saṃsa 之后,还有 chaṅi——巴利
Āādoīādo ca gamissā hoti vā; agā, agamā; agā,agami. Saṃsassa ca chaṅi-.
Saṃsa 与 gami 在 ā 等词尾前,可变为 chaṅ;aḍañchā, aḍaṃsā; aḍañchi, aḍaṃsi; agañchā, agacchā, agañchi, agacchi。巴利
Saṃsassa ca gamissa ca chaṅi vā hoti āīādisu; aḍañchā, aḍaṃsā; aḍañchi,aḍaṃsi; agañchā, agacchā, agañchi, agacchi.
hū 的 sa、he、he、hi、ho、hī 诸替换形式,在 sacca 等词之后——巴利
Hūssahehehihohī ssaccādo-.
Hū 在 ssati 等词尾前变为 he 等;hessati、hehissati、hohissati。巴利
Hūssa hñādayo honti ssaccādo; hessati, hehissati, hohissati.
于 ṇā 等词中为短音——巴利
Ṇānāsu rasso-.
于 kaṇaka 等〔词〕中,动词词干之短音〔出现〕;kiṇāti、dhunāti。巴利
Kaṇakanāsu kriyatthassarasso hoti; kiṇāti, dhunāti.
‘ā’、‘ī’、‘ū’、‘mhā’、‘ssa’、‘smhā’、‘naṃ’等词尾,可选择替换。巴利
Āīūmhāssāssamhānaṃ vā-.
此类词尾亦可取短音;其变化如下:gama、gamā;gami、gamī;gamu;gamimha、gamimhā;gamissa、gamissā;gamissamha、gamissamhā。巴利
Esaṃ vā rasso hoti; gama, gamā; gami, gamī; gamu; gamimha, gamimhā; gamissa, gamissā; gamissamha, gamissamhā.
Kusaruhehissa 变为 chi——。巴利
Kusaruhehissa chi-.
在“kusā”与“ruha”之后接续他人称词尾时,词中的“ī”可替换为“chi”。例如:akkocchi(亦作 akkosi,意为“他骂了”);abhirucchi(亦作 abhiruhi,意为“他喜爱了”)。巴利
Kusā ruhā ca parassa īssa chi vā hoti; akkocchi, akkosi; abhirucchi, abhiruhi.
以 A、Ī、SSA 等开头的辅音的 iña——巴利
Aīssaādīnaṃ byañjanassiña-.
为表达行为义,在他人词根中 a 等、ī 等及 ssa 等之后的辅音,可选择性替换为 iña;babhuvittha, abhavittha, abhavissā, anubhavissā, anubhavissati, anubhossati, (harissati) hassati。这些词为何如此?源自 bhavati;为何特别指明辅音的条件?因为 babhuva。巴利
Kriyatthā paresaṃ aādīnaṃ īādinaṃ ssaādīnava byañjanassैña hoti vibhāsā; babhuvittha,abhavittha, abhavissā, anubhavissā, anubhavissati, anubhossati, (harissati) hassati. Etesanti kiṃ? Bhavati; byañjanassāti kiṃ? Babhuva.
从 brū 而言,ti 替换为 īña——巴利
Brūto tissīña-.
于brū之后,为他人(parassa)的ti,可(vā)成为īña;bravīti,brūti。巴利
Brūto parassa tissa īña vā hoti; bravīti, brūti.
于动作义中,其后 kya 的 īñ 可有;pacīyati paccati。巴利
Kriyatthā parassakyassa īñvā hoti; pacīyati paccati.
Eyyāthassñaāīthānaṃ oaaṃtthatthovhoka-.巴利
Eyyāthassñaāīthānaṃ oaaṃtthatthovhoka-.
eyyātha 等词尾亦可依序成为 o 等;tumhe bhaveyyātho, bhaveyyātha;tvaṃ abhavissa, abhavisse;ahaṃ abhavaṃ, abhava;so abhavittha, abhavā;so abhavittho, abhavī;tumhe bhavathavho, bhavatha——与 āsa 相伴的 a 亦被采用——至于 tho,在词尾列表中唯与 tvā 等相关,或因依附于彼;作依存关系,乃造论者之惯例。巴利
Eyyāthādīnaṃ oādayo vā honti yathākkamaṃ; tumhe bhaveyyātho, bhaveyyātha; tvaṃ abhavissa, abhavisse; ahaṃ abhavaṃ, abhava; so abhavittha, abhavā; so abhavittho, abhavī; tumhe bhavathavho, bhavatha–-āsahavaritova akāro gayhate–-tho panante niddesā tvādisambandhīyeva, tasseva vā nissītattā; nissayayakaraṇampi hi suttakārāviṇṇaṃ.
Uṃssiṃsvaṃsu——巴利
Uṃssiṃsvaṃsu -.
乌姆的替换形式为 -iṃsu 或 -aṃsu;例词:agamiṃsu(他们去了)、agamaṃsu(他们去了)、agamuṃ(他们去了)。巴利
Umiccassa iṃsuaṃsu vā honti; agamiṃsu, agamaṃsu, agamuṃ.
以 -e 结尾的词(可)为 -suṃ——巴利
Emantā suṃ-.
从 ñā 代换和 o 代换,对于他者〔第三人称〕u 类词尾,可替换为 suṃ;nesuṃ、nayiṃsu;assosuṃ、assuṃ——为了说明代换性,故取 tta。巴利
Ñādesato oādesato ca parassa umiccassa suṃ vā hoti; nesuṃ, nayiṃsu; assosuṃ, assuṃ–-ādesattākhyā panatthaṃ ttaggahaṇaṃ.
1 2 3 4 5 6 7