目犍连所述疏解五论·Samāsantva-〔复合词末性〕
目犍连语法五重释 · 283 段
Samāsantva-〔复合词末性〕
Samāsantva-
“复合词末尾”者,即复合词末尾之“a”,是附加于此的。
Samāsanto a iti vādhikarīyanti.
Pāpādīhi 与 bhumiyā 之复合——
Pāpādīhi bhumiyā-.
在“恶”等词之后接“地”字时,复合词末转为 a,例如:恶地、生地。
Pāpādīhi parā yā bhumi tassā samāsanto a hoti; pāpa bhumiṃ; jātibhumaṃ.
依数词,其后的 bhumi 在复合词中变为 a;dvibhumaṃ;tibhumaṃ
Saṃkhyāhi parā yā bhumi tassā samāsanto a hoti; dvibhumaṃ; tibhumaṃ
Nadīgodāvarīnaṃ——。
Nadīgodāvarīnaṃ-.
在数词以及表示“其他”的词之后,nadī 和 godāvarī 构成复合词时,a 出现,如 pañcanadaṃ、sattagodāvaraṃ。
Saṃkhyāhi parāsaṃ nadīgodāvarīnaṃ samāsanto a hoti; pañcanadaṃ, sattagodāvaraṃ.
于非数词之后,且于 aṅgulyānaṃ 的非数义中——
Asaṃkhyehi cāṅgulyānaññāsaṃkhyatthesu-.
于无量大数之数词,以及从后之aṅgula,作复合时,若不作他义之无量大数义,则无量大数义本身即复合词被使用。“Niggatamaṅgulīhi”为niraṅgulaṃ;accaṅgulaṃ;dve aṅguliyo samāhaṭā为dvaṅgulaṃ——anaññāsaṃkhyatthesūti——何耶?Pañcaṅgulihattho;upaṅguli——云何?dvaṅgulī pamāṇamassāti为dvaṅgulaṃ——非此复合词于他义中被立;matta等之lopa已作时,于彼处转起;aṅgula声或为量之表示声之间——如“senāṅgulappamāṇena aṅgulānaṃ sataṃ puṇṇaṃ catuddasa vā aṅgulānīti”。
Asaṃkhyehi saṃkhyāhi ca parāya aṅgulyā samāsanto ahoti no ce aññapadatthe asaṃkhyattheva samāso vattite.’Niggatamaṅgulīhi’ niraṅgulaṃ; accaṅgulaṃ; dve aṅguliyo samāhaṭā’dvaṅgulaṃ–-anaññāsaṃkhyatthesūti-kiṃ? Pañcaṅgulihattho; upaṅguli–-kathaṃ, dvñaṅgulī pamāṇamassāti dvaṅgulanti-nātu samāso’ññapadatthe vihito mattādīnaṃ lope kate tatthavattate; aṅgulasaddovā pamāṇavācīsaddantaraṃ–-yathāsenāṅgulappamāṇena aṅgulānaṃ sataṃ puṇṇaṃ catuddasa vā aṅgulānīti.
与“长”“日”“年”“时节”“地方”等词,和“夜”结合,形成表示时间与地域的复合词。
Dīghāhovassekadesehi ca ratyā-.
在 dīgha 等非数词与数词之后,以 ratti 结尾的复合词尾为 a;dīgharattaṃ;ahorattaṃ;vassārattaṃ;pubbarattaṃ;apararattaṃ;aḍḍharattaṃ;“atikkanto rattiṃ”为 atiratto;“dve rattī samāhaṭā”为 dvirattaṃ——依“多分”规则,有时亦作 ekarattaṃ;ekaratti——仅在非数词义中,为 dīgharatti、hemanto;uparatti——依“多分”规则,有时亦出现;yathārattaṃ。
Dīghādīhi asaṃkhyehi saṃkhyāhi ca parāya rattiyā samāsanto a hoti; dīgharattaṃ; ahorattaṃ; vassārattaṃ; pubbarattaṃ; apararattaṃ; aḍḍharattaṃ;’atikkanto rattiṃ’ atiratto;’dve rattī samāhaṭā’ dvirattaṃ–-vā kvaci bahulādhikārāekarattaṃ; ekaratti–-anaññāsaṃkhyatthesutveva-dīgharatti, hemanto; uparatti–-kvaci hoteva bahulaṃ vidhānā;yathārattaṃ.
于 Gotva 义与不脱落中——
Gotvacatthe cālope-.
由“牛”字,在不省略的范畴内,复合词成立;但若所指并非“牛”义、非他词之义、亦非数目之义时,则不然;rājagavo;paramagavo——pañcagavadhano;dasagavaṃ——不省略指什么?以五牛买得,即pañcagu;非牛义指什么?ajassagāvo——是否只限于非他数目之义时如此?cittagu;upagu。
Gosaddā alopavisayā samāsanto ahoti na ve vatthe samāso aññapadatthe asaṃkhyyatthe ca; rājagavo; paramagavora pañcagavadhano; dasagavaṃ–-alopeti-kiṃ?Pañcahi gohi kīto pañcagu; acattheti-kiṃ? Ajassagāvo –-anaññāsaṃkhyatthesutveva-cittagu;upagu.
Rattindivadāragavacaturassā——
Rattindivadāragavacaturassā-.
这些词以 a 结尾而被固定下来:“ratto ca divā ca”成为 rattindivaṃ;“ratti ca divā ca”成为 rattindivaṃ;“dārā ca gāvo ca”成为 dāragavaṃ;“vatasso assiyo assa”成为 caturasso。
Ete saddā a antā nipaccante;’ratto ca divā ca’ rattindivaṃ;’ ratti ca divā ca’rattindivaṃ;’dārā ca gāvo ca’ dāragavaṃ;’ vatasso assiyo assa’ caturasso.
于Āyāme中〔构成〕’nugavaṃ——。
Āyāme’nugavaṃ-.
“随牛”是在“随行”之义被理解时构成的;“随牛”,车——。“随行”是何义?即紧随牛后。
Anugavanti nipaccate āyāme gamyamāne; anugavaṃ, sakaṭaṃ–-āyāmeti-kiṃ? Gunnaṃ pacchā anugu.
指“于眼等”义。
Akkhismāññatthe-.
从 akkhi 构成复合词时,若复合词表他义,则成为 a;visālakkho。
Akkhismā samāsanto a hoti aññatthe ce samāso; visālakkho.
Dārumbhyaṅgulyā——
Dārumbhyaṅgulyā-.
以aṅguli结尾的词,在表示其他意义时,与dāru复合成为复合词;dvaṅgulaṃ——dāru;pañcaṅgulaṃ——具有类似手指分支、用来散扬谷物等的木器,称为dāru——而在度量意义上,如前已成立;sakharāja等词即以a结尾,也不见残余形式——gāṇḍīvadhatvā等则依其他规则成立。
Aṅgulantā aññapadatthe dārumhi samāsanto a hoti; dvaṅgulaṃ, dāru; pañcaṅgulaṃ–-aṅgulisadisāvayavaṃ dhaññādīnaṃ vīkkhepakaṃ dārūti vuccate–-pamāṇe tu pubbe viya siddhaṃ; sakharājasaddāakārantāva, sisso’pi na dissati–-gāṇḍīvadhatvāti pakatantarenasiddhaṃ.
Dvi 表交互——
Dvi vītihāre-.
当表示行为互相交替且用于他义时,则有词缀ci;如“kesākesi”(互相抓头发)、“daṇḍādaṇḍi”(互相棒打)——此处c即“cismin”等义。这是为了表示区别;如“sugandhi”(香)与“duggandhī”(臭)的用例则不见显现。
Kriyāvyatihāre gamyamāne aññapadatthe vattamānato ci hoti; kesākesi; daṇḍādaṇḍi–-cakāro’cismi’nti. visesanattho; sugandhi duggandhīti-payogo nadissate.
于 Latvitthiyūhi 后,ko——。
Latvitthiyūhi ko-.
在末尾为-latup后缀的词之后,以及在阴性中末尾为-ī或-ū的词之后,kapp后缀多用于表示他词(aññapadatthe)的意义;如‘多造作者’(bahukattuko)、‘多童女’(bahukumāriko)、‘多梵天亲属’(bahubrahmabandhuko),多(bahulaṃ)即如‘subbhu’。
Latuppaccayantehi itthiyamīkārūkārantehi cabahulaṃ kappaccayo hoti aññapadatthe; bahukattuko; bahukumāriko; bahubrahmabandhuko, bahulaṃtveva-subbhu.
于他词中作他义时,常为 ko 或唯词干;bahu mālako;bahumālo。
Aññehi aññapadatthe ko vā bahulaṃ hoti; bahu mālako; bahumālo.
当知,此为所说之义。
Etamadhikataṃ veditabbaṃ.
imassa 变为 idaṃ——
Imassidaṃ-.
于后位词(Uttarapade)之后,imassa 变为 idaṃ;idamaṭṭhitā;idappaccayā;随韵的消失(niggahītalopo)及 passa 的二重(dvibhāvo)。
Uttarapade parato imassa idaṃ hoti; idamaṭṭhitā; idappaccayā; niggahītalopo passa ca dvibhāvo.
“‘puṃ’为‘puma’之〔替换〕,或可——。”
Puṃ pumassa vā-.
于后分之前,Pumassa 的〔形式〕可选变为 puṃ;pulliṅgaṃ;puṃliṅgaṃ。
Pumassa puṃhotuttarapade vibhāsā; pulliṅgaṃ; puṃliṅgaṃ.
对于以 n 结尾者,Ṭa——
Ṭa nnantunaṃ-.
这些的 ṭa 变成 tta,在后接词中,有时可(vā);bhavam 与 patiṭṭhā 之后是 mayaṃ;bhāgavam 为根本的,我们的诸法——多分与 adhikārā,在 tara 等之后亦然;pageva mahattarī;rattaññumahattaṃ。
Esaṃ ṭa hotuttarapadekvaci vā; bhavampatiṭṭhā mayaṃ; bhāgavamamūlakā no dhammā–-bahulādhikārā tarādisu ca; pageva mahattarī; rattaññumahattaṃ.
Esaṃ 的 ṭa 在 uttarapade 中有时可变为 ho;bhavampatiṭṭhā mayaṃ;bhāgavamamūlakā no dhammā——因 bahula 总则,在 tara 等中亦有;更不必说 mahattarī;rattaññumahattaṃ。
.
这些词的〔词干〕在后续词为 a 时〔末尾〕变为 a;guṇavantapatiṭṭho’smi。
Esaṃ a hotuttarapade; guṇavantapatiṭṭho’smi.
[Hhva page ]
[Hhva page ]
当“mana”等词和“āpa”等词带有后缀“maya”时,它们替换为“o”——。
Manādyāpādīnamo maye ca-.
mana 等词与 āpa 等词,在后分有 maya 时,也变为 o;mano seṭṭhā;manomayā;rajojallaṃ;rajomayaṃ;āpogataṃ;āpomayaṃ;anuyanti disodisaṃ。
Manādīnamāpādīnañca o hotuttarapade maye ca; mano seṭṭhā; manomayā; rajojallaṃ; rajomayaṃ; āpogataṃ; āpomayaṃ; anuyanti disodisaṃ.
于表他者的数词之中。
Parassasaṃkhyāsu-.
在数词后缀上,para- 变为 o,例如 parosataṃ(过百)、parosahassaṃ(过千)。为何说是数词?即 paradattupajīvino(受他人布施而活者)。
Saṃkhyāsuttarapadesu parassa o hoti; parosataṃ, parosahassaṃ–-saṃkhyāsūti-kiṃ?Paradattupajīvino.
于jana作后分时,phutha的u发生;ariyehi puthagevāyaṃ janoti puthujjano。
Jane uttarapade phuthassa u hoti; ariyehi puthagevāyaṃ janoti puthujjano.
So 于 chassāhāyatane 中可——。
So chassāhāyatane vā-.
在表“处所”义、且后词已说明的情况下,“cha”的“ch”音可变为“s”,或保持原形;例如:“sāhaṃ”(六日)与“chāhaṃ”(六日);“saḷāyatanaṃ”(六处)与“chaḷāyatanaṃ”(六处)。
Ahe āyatane vuttarapade chassa so vā hoti; sāhaṃ, chāhaṃ; saḷāyatanaṃ, chaḷāyatanaṃ.
对于 Ltu 与 pitā 等,āraṅaraṅi——
Ltupitādīnamāraṅaraṅi-.
以tu为后缀的语基和pitu等词,作为后分时,依次转变为āra、aṅ、ara、aṅ,或;satthāradassanaṃ;kattāraniddeso;mārata pitaro——为何又说“或”——satthudassanaṃ;mātāpitaro。
Latuppaccayantānaṃ pitādīnañca yathākkamamāraṅaraṅi vā hontuttarapade; satthāradassanaṃ; kattāraniddeso; mārata pitaro–-vātveva-satthudassanaṃ; mātāpitaro.
与 vijjā、yoni 相关联之〔词〕,于此第四格意义时,为 ā
Vijjāyonisambāndhanamā tatra catthe-.
对于与vijjā有关、与yoni有关的latupitā等词,于这些latupitā等、即vijjā、yoni相关的后词中,于cattha义处,有ā;hotāpotāro;mātāpitaro——于latupitā等中,确实如此:puttabhātaro;其中“tatra”何用?Pitupitāmahā;“catthe”何用?mātu bhātā;“vijjāyonisambandhānaṃ”何用?Dātubhātaro。
Latupitādīnaṃ vijjāsambandhīnaṃ yonisambandhīnañca tesveva latupitādisu vijjāyonisambandhisuttarapadesu catthavisaye ā hoti; hotāpotāro; mātāpitaro–-latupitādīnantvevaputtabhātaro; tatreti-kiṃ? Pitupitāmahā; cattheti-kiṃ; mātu bhātā; vijjāyonisambandhānanti-kiṃ?Dātubhātaro.
于“Putte”作为后分、表示此义时,对于latupitā等与明和起源相关联者,用“ā”;pitāputtā;mātāputtā。
Putte uttarapade vatthavisaye latupitādīnaṃvijjāyoni sambandhānamā hoti; pitāputtā; mātāputtā.
以ci后缀结尾的后分中,ā存在;kesākesi;muṭṭhāmuṭṭhi。
Cippaccayante uttarapade ā hoti; kesākesi; muṭṭhāmuṭṭhi.
于阴性中,当所说的是阳性与阴性〔同指〕一义时,〔该词〕唯是阳性——
Itthiyamhāsitapumitthi pumevekatthe-.
于阴性词中表示同一意义、同一所指、且后词为 uttarapada 时,先前为阳性的词虽为阴性,也仍作阳性;kurabhariyo;dīgha——
Itthiyaṃ vattamāne ekatthe samānādhikaraṇe uttarapade pare bhāsitapumā itthi pumeva hoti; kurabhariyo; dīgha
Jaṅgho; yuvajāyo–-itthiyanti-kiṃ?’Kalyāṇī padhānamesaṃ’ kalyyāṇippadhānā; bhāsitapumeti- kiṃ? Kaññābhariyo; itthiti-kiṃ? Gāmaṇikulaṃ diṭṭhi assa’ gāmaṇidiṭṭhi; ekattheti-kiṃ?’Kalyāṇiyā mātā’ kalyāṇīmātā.
Jaṅgho; yuvajāyo–-itthiyanti-kiṃ?’Kalyāṇī padhānamesaṃ’ kalyyāṇippadhānā; bhāsitapumeti- kiṃ? Kaññābhariyo; itthiti-kiṃ? Gāmaṇikulaṃ diṭṭhi assa’ gāmaṇidiṭṭhi; ekattheti-kiṃ?’Kalyāṇiyā mātā’ kalyāṇīmātā.
于某些后缀之前,已说过的阳性、阴性〔词干〕有时仅作阳性;vyattatarā、vyyattatamā。
Bhāsitapumitthi paccaye kvaci pumeva hoti; vyattatarā, vyyattatamā.
Sabbādayo 等词,依所说之义——
Sabbādayo vuttimatte-.
表示女性的一切等词,于所说之义即成为阳性;tassā mukhaṃ——tammukhaṃ;tassaṃ tatra;tāya tato;tassaṃ velāyaṃ tadā。
Itthivācakā sabbādayo vuttimatte pumeva honti; tassā mukhaṃ’ tammukhaṃ; tassaṃ tatra; tāya tato; tassaṃvelāyaṃ tadā.
于 patimhi 之前,Chāyāya 变为 jayaṃ——
Chāyāya jayaṃ patimhi-.
当‘jāyā’(妻)后接‘pati’(夫)时,‘jāyā’变为‘jaya’;‘jayampatī’(夫妻)——这是依‘jānipatī’的通例而成立的;同理,‘dampatī’与‘jampatī’也是如此。
Patimhi pare jāyāya jayaṃ hoti; jayampatī–-jānipatītipakatantarena siddhaṃ; tathā dampatī jampatīti.
于名称中,udodakassa 的——
Saññāyamudodakassa-.
当“水”(udaka)作为复合词后分而构成专名时,其词首代之以“uda”;如“udadhī”(海洋,即水之容器)、“udapānaṃ”(井,即水之饮处)。
Saññāyamudakassuttarapade udādeso hoti; udadhī; udapānaṃ.
于 kumbha 等可——
Kumbhādisuvā-.
当“水”(udaka)后接“罐”等后续词时,可替换为“uda”;例如:水罐(udakumbho, udakakumbho)、水钵(udapatto, udakapatto)、水滴(udabindu, ukabindu)——此为不规则类。
Kumbhādasuttarapadesu udakassa udādeso vā hoti; udakumbho, udakakumbho; udapatto, udakapatto; udabindu, ukabindu–-ākatigaṇo’yaṃ.
于 sotādi 等词中,〔有〕脱落——
Sotādisūlopo-.
在“流”(sota)等后分词中,“水”(udaka)省略音节“us”;例如:dakasotaṃ(水流)、dakarakkhaso(水罗刹)。
Sotādisuttarapadesuudakassa ussalopo hoti; dakasotaṃ; dakarakkhaso.
Ṭa 之后,na 与 assa 的 ṭa 脱落。
Ṭa nañssa-.
在后分中,nañ 词的 ssa 变为 ṭa;abrāhmaṇo——ñakāro 何用?以免成为纯然之词;pāmanaputto。
Uttarapadenañsaddassa ṭa hoti; abrāhmaṇo –-ñakāro kiṃ, kevalassamā hotu; pāmanaputto.
当后分以元音起首时,nañ 词变为 ana;anakkhātaṃ。
Sarādo uttarapade nañsaddassaana hoti; anakkhātaṃ.
2Ñakāroti——于一切处。
2 Ñakāroti-sabbattha.
Nakhā 等词音在 akataṭādesa 时完成;“nāssa khamatthiti” 为 nakho;akhamaññaṃ——在 saññā 等词中,仅完成本身可随宜而作。
Nakhādayo saddā akataṭādesā nipaccante;’nāssa khamatthiti’ nakho; akhamaññaṃ–-saññāsaddesu ca nipphattimattaṃ yathākathaci kattabbaṃ.’
无其家者名为 nakula;非他家者;nakha、nakula、napuṃsaka、nakkhatta、nāka 等。
Nāssa kulamatthi’ti nakulo; akulamaññaṃ; nakha nakula napuṃsaka nakkhatta nāka evamādi.
“naga”,或用于无生命之物。
Nago vāppāṇini-.
“Naga”一词,用于无生命物时,可任取一形:作 nagā 时指“树木”,亦指“山岳”;作 agā 时指“树木”,亦指“山岳”。为何须限定“无生命物”?因为“Ago vasalo sītena”(此卑贱者因寒冷而行)中,ago 指有生命者,故不适用此规则。
Nagैccappāṇini vā nipaccate; nagā, rukkhā; nagā, pabbatā; agā, rukkhā; agā pabbatā–-appāṇinīti -kiṃ? Ago vasalo sītena.
在表示其他意义时,“与”(saha)的词末音变为so。
Sahassa so’ññatthe-.
在复合词中,当后分表达附带之义时,“与”(saha)的词末音可任意变为so;例如“连同儿子”可写作saputto或sahaputto。为何要限定“其他意义”呢?因为像“共同地做”(sahakatvā)、“共同战斗”(sahayujjhitvā)等,saha保留其本义,故不发生此音变。
Aññapadatthavuttimhi samāse uttarapade pare sahassa so vā hoti; saputto, sahaputto; aññattheti-kiṃ? Sahakatvā sahayujjhitvā.
于 saññā 中,当后词为 sahassa 时,其为 sa;sāssatthaṃ;sapalāsaṃ。
Sahassuttarapade so heti saññāyaṃ; sāssatthaṃ; sapalāsaṃ.
于非现见时,后词中sahassa变为so;sāggi、kapoto;sapisāvā、vātamaṇḍalikā。
Apaccakkhe gamyamāne sahassa so hotuttarapade; sāggi, kapoto; sapisāvā, vātamaṇḍalikā.
于非时,自义中——。
Akāle sakatthe-.
以自义为主时,saha 一词在 akāla 的后分中成为 so;sampannaṃ brahmaṃ sabrahmaṃ;sacakkaṃ nidhehi,sadhuraṃ——akāla 是何?Sahapubbanahaṃ,sahāparanhaṃ。
Sakatthappadhānassa sahasaddassa akāle uttarapade so hoti; sampannaṃ brahmaṃ sabrahmaṃ; sacakkaṃ nidhehi, sadhuraṃ–-akāleti-kiṃ? Sahapubbanahaṃ, sahāparanhaṃ.
于“Ganthānta”之后,若有多余的——
Ganthāntādhikye-.
在 ganthānte 与 ādhikye 中,存在着的 sahassa 于后分中变为 so;sakalaṃ jotim adhīte;samuhuttaṃ——时间义为开始;在 ādhikye 中——sadoṇā、khārī;复合词 kahāpaṇo;此是恒常义的开始。
Ganthānte ādhikya cैa vattamānassa sahassa so hotuttarapade; sakalaṃ jotimadhīte; samuhuttaṃ–-kālattho ārambho; ādhikye-sadoṇā khārī; samāsako kahāpaṇo; niccattho’yamāramho.
samāna 的 pakkha 等词尾可用 vā。
Samānassa pakkhādisu vā-.
于‘翼’等前缀中,可有‘相同’之义;例如sapakkho(同翼)、samānapakkho(同翼);sajoti(同光)、samānajoti(同光)。——何谓‘翼等’?即‘同戒’;翼、光、国土、夜晚、妻子、子女、脐、亲族、梵行者、名、族姓、色、处所、颜色、年龄、言语、法、种类、衣服等。
Pakkhādisuttarapadesu samānassaso hoti vā; sapakkho, samānapakkho; sajoti, samānajoti–-pakkhādisūti-kiṃ? Samānasīlo; pakkha joti janapada ratti pattinī pattī nābhī bandhu brahmacārī nāma gotta rūpa ṭhānavaṇṇa vayo vacana dhamma jātiya ghacca.
于 Udare 中,〔接后缀〕iye——
Udare iye-.
于 udara 之后,当 iya 与 para 为后分时,对前面的 samāna 而言,则成为 so,或可;sodariyo;samānodariyo——iya 是指什么?即 samānodarataṃ。
Udare iyapare parato samānassa so vā hoti; sodariyo; samānodariyo–-iyeti-kiṃ? Samānodarataṃ.
于 rīrikkhaka 等词中——
Rīrikkhakesu-.
在这些〔词〕中,samāna 的〔词干〕变为 so;sarī;sarikkho;sariso。
Etesusamānassa so hoti; sarī; sarikkho; sariso.
一切(sabba)等词的词干为 ā-。
Sabbādinamā-.
在rīrikkha等词中,sabbādi等变为ā;yādī、yādikkho、yādiso。
Rīrikkhakesusabbādīnamā hoti; yādī, yādikkho, yādiso.
对于以 nta、kiṃ、ima 结尾的词,依次替换为 ṭā、kī、ṭī——
Ntakimimānaṃ ṭākīṭī-.
在“rīrikkhaka”(相似词)中,“nt”词、“kiṃ”词、“ima”词依次以“ṭ┓kṭī”替换;例如:bhavādī、bhavādikkho、bhavādiso;kīdī、kīdikkho、kīdiso;īdī、īdikkho、īdiso。
Rīrikkhakesu ntasaddakiṃsaddaimasaddānaṃ ṭākīṭī honti yathākkamaṃ; bhavādī, bhavādikkho, bhavādiso; kīdī, kīdikkho, kīdiso; īdī, īdikkho, īdiso.
Tumha、amha 的 tā、mā 于单数时——
Tumhāmbhānaṃ tāmekasmiṃ-.
在“rīrikkhaka”(相似词)类词中,若“tumha”(汝)与“amha”(我)为单数,则依次替换为“tā”和“mā”;例如:“tādtādikkho”“tādiso”;“mādmādikkho”“mādiso”。为何特指单数?因为复数形式仍保留原词,如:“tumhādamhādtumhādikkho”“amhādikkho”“tumhādiso”“amhādiso”。
Rīrikkhakesu tumhāmhānaṃ tāmā hontekasmiṃ yathākkamaṃ; tādī, tādikkho, tādiso;mādī, mādikkho, mādiso; –-ekasminti-kiṃ? Tumhādī, amhādī, tumhādikkho, amhādikkho, tumhādiso, amhādiso.
taṃ、maṃ 于别处——
Taṃmamaññatra-.
于 rīrikkha 词尾以外的其他后置词中,tumha 与 amha 在 ekasmiṃ 时依序变为 taṃ 与 maṃ;tandīpā;mandīpā;taṃ saraṇā, maṃ saraṇā;tayyogo mayyogoti——bindulopa。
Rīrikkhakantato’ññasmiṃ uttarapade tumhāmhāname kasmiṃ taṃmaṃ honti yathākkamaṃ; tandīpā; mandīpā; taṃ saraṇā, maṃsaraṇā; tayyogo mayyogoti-bindulopo.
Vetassa的eṭa〔替换〕——
Vetasseṭa-.
在 rīrikkha 等词中,etassa 的 e 有时变为 a;edī、etādī;edikkho、etādikkho;ediso、etādiso。
Rīrikkhakesvetasseṭa vā hoti; edī, etādī; edikkho, etādikkho; ediso, etādiso.
于 vidhā 等词之后,dvi 的〔词尾〕为 du-。
Vidhādisu dvissa du-.
dvi 在 vidha 等词前变为 du;duvidho、dupaṭṭaṃ;如是等。
Dvissa du hoti vidhādisu; duvidho, dupaṭṭaṃ; evamādi.
Di 在 guṇa 等词前——
Di guṇādisu-.
于 guṇa 等之前,dvi 的 di 出现;diguṇaṃ、dirattaṃ、digu;等等。
Guṇādisu dvissa di hoti; diguṇaṃ, dirattaṃ, digu; evamādi
在 ti 等词之前,dvi 变为 a;dvattikkhattuṃ、dvattipattapūrā。
Tīsu dvissa a hoti; dvattikkhattuṃ, dvattipattapūrā.
从数词至 asa 后缀者,除表示其他意义外,为 ā。
Ā saṃkhyāyāsatādo’naññatthe-.
于数词中,后词为 dvissa 时,ā 代替 asatāda,若非他义;dvādasa、dvāvīsati、dvattiṃsa;“于数词中”何义?Dirattaṃ;“asatāda”何义?Dvisataṃ、dvisahassaṃ;“若非他义”何义?Dvidasā。
Saṃkhyāyamuttarapade dvissaā hotasadādo’naññatthe; dvādasa, dvāvīsati, dvattiṃsa; saṃkhyāyanti-kiṃ?’Dirattaṃ; asatādoti-kiṃ? Dvisataṃ, dvisahassaṃ; anaññattheti-kiṃ?Dvidasā.
在数词中,后词为 tissa 时,tissa 由 ti 与 sata 等词尾替换,但非其他意义时;terasa、tevisa、tettiṃsa——仅在数词中——tirattaṃ;由 asata 等词尾替换时——tisataṃ;非其他意义时——tivatukā。
Saṃkhyāyamuttarapade tissa ehotasatādo’naññatthe; terasa, tevisa, tettiṃsa–-saṃkhyāyantveva-tirattaṃ; asatādotveva-tisataṃ; anaññatthetveva-tivatukā.
于 cattālīsa 等之前可——
Cattālisādo vā-.
以 tisseva 即成 cattālīsādo;tecattālīsa、ticattālīsa;tepaññāsa、tipaññāsa;tesaṭṭhi、tisaṭṭhi;tesattati、tīsattatī;tñasīti、tiyāsīti;tenavuti、tinavuti——asatādo 二者唯是——tisataṃ。
Tissevā hoti cattālīsādo; tecattālīsa, ticattālīsa; tepaññāsa, tipaññāsa; tesaṭṭhi, tisaṭṭhi; tesattati, tīsattatī; tñasīti, tiyāsīti; tenavuti, tinavuti–-asatādotveva-tisataṃ.
非以“百”等开头且不表其他意义时,在从“四十”等开始的情形中,dvi 可变为 ā 及 va:dvecattālīsaṃ、dvācattāsaṃ、dvicattālīsaṃ;dvepaññāsaṃ、dvāpaññāsaṃ、dvipaññāsaṃ;等。
Asatādo’naññatthe cattālīsādo dvisse vā hoti āva dvecattālīsaṃ, dvācattāsaṃ, dvicattālīsaṃ; dvepaññāsaṃ, dvāpaññāsaṃ, dvipaññāsaṃ; iccādi.
bā 于 cattālisa 等之前——。
Bācattālisādo-.
“二”可变为“bā”,但不在“四十”等之前,且无其他意义;bārasa、dvādasa;bāvīsati、dvāvīsati;battiṃsa、dvattiṃsa——acattālīsādoti——为何?Dvicattālīsa。
Dvissa bā vā hotacattālīsādo’naññatthe; bārasa, dvādasa; bāvīsati, dvāvīsati; battiṃsa, dvattiṃsa–-acattālīsādoti-kiṃ? Dvicattālīsa.
于二百及十位之后,pañca 的 paṇṇu 与 paṇṇa 可依次替换;
Dvisatidasesu pañcassa paṇṇupannā -.
于 vīsati、dasa 等词之后时,pañca 可依次成为 paṇṇa 与 panna;paṇṇuvīsati、pañcavīsati;pannarasa、pañcadasa。
Vīsatidasesu paresu pañcassa paṇṇupannā honti vā yathākkamaṃ; paṇṇuvīsati, pañcavīsati;pannarasa, pañcadasa.
dasa 在后时,Catussa 变为 cuto——
Catussa cuto dase-.
当 dasa 词在后时,catussa 可有 cu 与 co;即 cuddasa、coddasa、catuddasa。
Catussa cuco honti vā dasasadde pare; cuddasa, coddasa, catuddasa.
Chassa 的 so——。
Chassa so-.
当 dasa 一词在后时,cha 替换为 so;如 soḷasa。
Chassa so iccayamādeso hoti dasasadde pare; soḷasa.
eka 与 aṭṭha 的 ā——
Ekaṭṭhānamā-.
eka 与 aṭṭha 在 dasa 之前时变为 ā;ekādasa、aṭṭhārasa。
Ekaaṭṭhānaṃ ā hoti dase pare; ekādasa, aṭṭhārasa.
Ra 于数词之后可有——
Ra saṃkhyāto vā-.
数词之后的 dasa 可变为 ra;ekārasa、ekādasa;bārasa、dvādasa;pannarasa、pañcadasa;sattarasa、sattadasa;aṭṭhārasa、aṭṭhādasa——在 panna、bā 替换之处必定如此,此处 catuddasa 不发生。
Saṃkhyāto parassa dasassara hoti vibhāsā; ekārasa, ekādasa; bārasa, dvādasa; pannarasa, pañcadasa; sattarasa, sattadasa; aṭṭhārasa, aṭṭhādasa–-pannabādesesu niccaṃ, idha na hoti catuddasa.
于 Chatīhi 后,ḷ 且——
Chatīhi ḷo ca-
于六之后,dasa 的 ḷa 与 ra 发生;soḷasa、sorasa;teḷasa、terasa。
Chatīhi parassa dasassa ḷo hoti ro ca; soḷasa, sorasa; teḷasa, terasa.
于 catuttha、tatiya 之前,aḍḍha〔变为〕uḍḍha、tiyā——
Catutthatatiyānamaḍḍhuḍḍhatiyā-.
aḍḍha 在后面的 catuttha 与 tatiya 之前时,依次成为 uḍḍha 与 aḍḍhatiya;“aḍḍha 加 catuttha”为 aḍḍhuḍḍha,“aḍḍha 加 tatiya”为 aḍḍhatiyo——如何?aḍḍhateyyo——于自身意义时加 ṇya,后词增长。
Aḍḍhā paresaṃ catutthatatiyānaṃ uḍḍhatiyā honti yathākkamaṃ;’aḍḍhana catuttho’ aḍḍhuḍḍho,’aḍḍhena tatiyo’ aḍḍhatiyo–-kathaṃ?Aḍḍhateyyoti-sakatthe ṇye uttara padavuddhi.
dutiya 与〔aḍḍha〕相合,即变为 diyaḍḍha、divaḍḍha——。
Dutiyassa saha diyaḍḍhadivaḍḍhā-.
“半”(aḍḍha)与紧接其后的“第二”(dutiya)连同“半”这个词,成为diyaḍḍha、divaḍḍha;“以半加第二”,成为diyaḍḍha,或divaḍḍha。
Aḍḍhā parassa dutiyassa sahaaḍḍhasaddena diyaḍḍhadivaḍḍhā honti;’ aḍḍhena dutiyo’ diyaḍḍho, divaḍḍho vā.
在元音前,当 ku〔劣义〕处于后置词义时,kada——
Sare kada kussuntaratthe-.
当 ku 处于“恶、劣”之义时,若后词以 sara 等开头,则在后词中替换为 kada;kadannaṃ、kadasanaṃ——为什么说“sara”?kuputto;为什么说“恶、劣之义”?kuoṭṭho;rājā。
Kussuttarapadatthe vattamānassa sarādo uttarapade kadā desohoti; kadannaṃ, kadasanaṃ–-sareti-kiṃ? Kuputto; uttarattheti-kiṃ? Kuoṭṭho; rājā.
表“少”义的 ku 在后续词义中时,成为 kā;appakaṃ lavaṇaṃ——kālavaṇaṃ。
Appatthe vattamānassa kussakā hotuttarapadatthe;’appakaṃ lavaṇaṃ’ kālavaṇaṃ.
于 purisa 词中,〔应作〕eva——
Purisevā-.
在 purise〔人〕中,kussa 的 kā 可成为;kāpuriso, kupuriso——这是 appatta 分别;然而在 appatthe〔少义〕中,依前条规则则恒为 kā;“īsaṃ puriso” kāpuriso。
Kussa purisekā hoti vā; kāpuriso, kupuriso–-ayamappattavibhāsā–-appatthe tupubbenaniccaṃhoti;’īsaṃ puriso’ kāpuriso.
于前等词之后的后者,其 ahassa 有 anhādesa;pubbanho;aparanho;ajajanho;sāyanho;majjhanho。
Pubbādīhuttarapadassaahassa anhādeso hoti; pubbanho; aparanho; ajajanho; sāyanho; majjhanho.
如是,在目犍连语法之注释中,复合词品第三。
Iti moggallāne vyākaraṇe vuttiyaṃ samāsakaṇḍo tatiyo.
从第六格结尾之名,于非后代义中,可加 ṇ 后缀;ṇ 字母是为增强语义;其他情况亦然。“vasiṭṭha 的后代”——vāsiṭṭho,或 vāsiṭṭhī;opagavo,或 opagavī——“vā”字是为语句与复合词的分别。此规则的适用范围,限于其自身意义所及。
Chaṭṭhiyantā nāmasmā vā ṇappaccayo hotapacce’bhidheye; ṇakāro vuddhyattho; evamaññatrāpi,’vasiṭṭhassāpaccaṃ’ vāsiṭṭho, vāsiṭṭhī vā; opagavo, opagavī vā –-veti-vākya samāsavikappatthaṃ tassādhikāro sakatthāvadhi.
从 vaccha 等词之后,接 -āna 与 -aṇa 后缀,以及 -āyana 后缀——
Vacchāditoṇānaṇāyanā-.
从 Vacchā 等词、以及不以 apacca 后缀结尾的 hottā 等词之后,若表 apacca 义,可加 ṇāna、ṇāyana 后缀。Vacchāno、vacchāyano;kaccāno、kaccāyano——于 y 的插入——kātiyāno;moggallāno、moggallāyano;sākaṭāno、sākaṭāyano;kaṇbhāno、kaṇbhāyano;如是等。
Vacchādīhi apaccappaccayantehi hottādīhica saddehi ṇānaṇāyanappaccayā vā hontapacce. Vacchāno vacchāyano; kaccāno, kaccāyano–-yāgame-kātiyāno; moggallāno, moggallāyano; sākaṭāno, sākaṭāyano; kaṇbhāno, kaṇbhāyano; iccādi.
由 Kattika 等词及 vidhavā 等词之后,ṇeyya、ṇera 可依次用于 apacca 义。Kattikeyyo。Venateyyo;bhāgīneyyo 等——vedhavero;vandhakero;nāḷikero;sāmaṇero 等。
Kattikādīhi vidhavādīhi ca ṇeyyaṇerā vā yathākkamaṃ hontapacce. Kattikeyyo. Venateyyo; bhāgīneyyo iccādi–-vedhavero; vandhakero; nāḷikero; sāmaṇero iccādi.
后缀 ṇya 用于 dicca 等词之后——
Ṇya diccādīhi-.
从 ditī 等词之后,表非后代义时,可加 ṇya 后缀。decca;ādicca;koṇḍañña;gagya;bhātabba;等等——
Ditippabhutīhi ṇyo vā hotapacce. Decco; ādicco; koṇḍañño; gaggyo; bhātabbo; iccādi
从以 a 结尾的〔词干〕,于后代义中可〔加〕后缀 ṇi:dakkhi;doṇi;vāsavi;vāruṇiccādi。
Akārantato ṇi vā hotapacce dakkhi; doṇi; vāsavi; vāruṇiccādi.
于种姓义中,从 rāja 词干之后〔加后缀〕ñña——。
Rājato ñño jātiyaṃ-.
当 jāti(出身)被理解为 apacca(后裔)之义时,在 rāja 一词之后可加 ñño。rājañño——jāti 是指什么?rājāpaccaṃ。
Rājasaddato ñño vā hotapacce jātiyaṃ gamyamānāyaṃ. Rājañño–-jātiyanti kiṃ?Rājāpaccaṃ.
从 khatta 一词,以 ya 为后缀——从 khatta 一词,在表后代(apacca)与种姓(jāti)的意义上,所成形式为 khatyo;若只是就种姓义而言,则作 khatti。
Khattā yiyā-. Khattasaddā yeyā hontapacce jātiyaṃ khatyo; khattiyo jātiyayantve-khatti.
Manu 之后接 ssasaṇi-。
Manuto ssasaṇi-.
从 manu 一词,于表示出身时,ssa 与 saṇa 成为 apacca 后缀。manusso;mānuso?于阴性——manussā;mānusī——于表示出身时,正是——māṇavo。
Manusaddato jātiyaṃ ssasaṇa hontapacce. Manusso; mānuso? Itthiyaṃ-manussā; mānusī–-jātiyantveva-māṇavo.
从国土名,对刹帝利和王,用 ṇa 后缀——
Janapadanāmasmā khattiyā rañño ca ṇo-.
由地名而有的名称,从该名称派生刹帝利后裔及王族时,加后缀ṇo。Pañcālo;kosalo;māgadho;okkāko——为何要限定“由地名”?Dāsarathi;为何要限定“刹帝利”?“般遮罗婆罗门的后裔”pañcāla。
Janapadassa yaṃ nāmaṃ tannāmasmā khattiyāpacce raññova ṇo hoti. Pañcālo; kosalo; māgadho; okkāko–-janapadanāmasmāti-kiṃ? Dāsarathi; khattiyāti-kiṃ?’Pañcālassa brāhmaṇassāpaccaṃ’ pañcāla.
ṇya——kurusivīhī——。
Ṇya kurusivīhī-.
在kurusivīhi的后裔及王族中,有ṇya;korabyo、sebyo。
Kurusivīhapacce raññe ca ṇyo hoti; korabyo sebyo.
在 rāgā 之后加后缀 Ṇa,表示 tena rattaṃ〔被此所染〕
Ṇa rāgā tena rattaṃ-.
从表示 rāga 的第三格词形,在“被染色”(ratta)这一意义时,有 ṇo(词尾):“以 kasāva 所染者”即 kāsāvaṃ;kosumbhaṃ;hāliddaṃ——rāga 是指什么?如“被 Devadatta 所染的衣”;此处为何没有(ṇo)?因为 nīlaṃ、pītaṃ 等是性质形容词,即使没有 ṇa,也已表达该 ṇa 的意义。
Rāgavācitatiyantato rattamiccetasmiṃ atthe ṇo hoti’kasāvena rattaṃ’ kāsāvaṃ;kosumbhaṃ; hāliddaṃ–-rāgāti kiṃ? Devadattena rattaṃ vatthaṃ; idha kasmā nahoti? Nīlaṃ pītanti–-guṇavacanattā vināpi ṇena ṇatthassābhidhānato.
于与月相合的星宿所标示的时节——
Nakkhatteninduyuttena kāle-.
从第三格(具格)的nakkhatta(星宿)而来,由彼所标记的时间,有ṇo后缀;若那星宿与月亮相连。Phussī(普萨星宿的)、rattī(夜);phusso(普萨星宿的)、aho(日)——nakkhattena(以星宿)是什么意思?由星宿所标记的夜;induyuttena(与月亮相连)是什么意思?由Kattikā(迦提迦星宿)所标记的时刻;kāle(于时间)是什么意思?由Phussa(普萨星宿)所标记的成就——ajjakattikā(今日迦提迦)者,当月亮与Kattikā相连时,Kattikā一词适用。
Tatiyantato nakkhattā tena lakkhite kāle ṇo hoti; taṃ ce nakkhantaminduyuttaṃ hoti. Phussī, rattī; phusso, aho–-nakkhatteneti-kiṃ? Gurunā lakkhitā ratti; indu yanutteneti-kiṃ? Kattikāya lakkhito muhutto; kāleti-kiṃ? Phussenalakkhitā atthasiddhi–-ajjakattikāti kattikā yutte cande kattikāsaddo vattate.
Sāssa devatā puṇṇamaṃsi-〔彼之天神即满月〕。
Sāssa devatā puṇṇamaṃsi-.
Seti paṭhamantā assāti 于第六格之义,ṇo 存在;凡以 paṭhamanta 为词尾者,若彼为天神或 puṇṇamāsī——“Sugato devatā assā”故为 sogato;māhindo;yāmo;vāruṇo;“phussī puṇṇamāsī assa sambandhinī”故为 phusso、māgho;māgho;phagguno;citto;vesākho;peṭṭhamulo;āsāḷho;sāvaṇo;poṭṭhapādo;assayujo;kattiko;māgasiro——puṇṇamāsīti——何耶?phussi pañcamī assa——puṇṇamāsī 与 gatakamāsa 相关者非有;“puṇṇo mā assanti”依此词源——由此正是依固定用法 ṇo 及 sāgama,唯于 māsasuti 而非 pañcadasaratta 等之规则。
Seti paṭhamantā assāti chaṭṭhatthe ṇo bhavati yaṃ paṭhamantaṃ sā ve devatā puṇṇamāsī vā.’Sugato devatā assā’ti sogato; māhindo; yāmo; vāruṇo; phussī puṇṇamāsī assa sambandhinī’ti phusso, māgho; māgho; phagguno; citto; vesākho;peṭṭhamulo; āsāḷho; sāvaṇo; poṭṭhapādo; assayujo; kattiko; māgasiro–-puṇṇamāsīti-kiṃ, phussi pañcamī assa–-puṇṇamāsīva gatakamāsasambandhinī na hoti;’puṇṇo mā assanti’ nibbacanā–-ato eva nipātanā ṇo, sāgamo ca, māsasutīyāva napapañcadasarattādo vidhi.
表“学习此”“知晓此”义时,加 ka、ṇika 后缀——
Tamadhīte taṃ jānāti kaṇikā ca-.
依第二格语尾,于“学此、知此”等义上,有后缀ṇo与ṇiko。“学习或知晓语法者”——veyyākaraṇo;chāndaso;kamako;padako;venayiko;suttantiko——提及“二”是为了分别立制,显示知与学的对象范围,并摄受已成就者。
Dutiyantato tamadhīte taṃ jānātīti etesphatthesuṇo hoti ko ṇikova.’ Vyākaraṇamadhīte jānāti vā’ veyyākaraṇo; chāndaso; kamako; padako; venayiko; suttantiko–-dvitaggahaṇaṃ puthageva vidhānatthaṃ jānanassaca ajjhenavisayabhāvadassanatthaṃ pasimbupasaṃgahatthañca.
Tassa visaye dese——于其范围、于其处所。
Tassa visaye dese.-.
依第六格语尾,于范围与处所之义上,有后缀ṇo。“居民之范围或处所”——vāsāto——“处所”者何?眼之范围即色,devadatta之范围即随诵。
Chaṭhiyantā visaye desarūpe ṇo hoti.’Vasātīnaṃ visayo deso’vāsāto–-deseti kiṃ? Cakkhussa visayo rūpaṃ, devadattassa visayo’nuvāko.
在“以彼为名的住处”之义中
Nivāse tannāme-.
从第六格词尾,在表示住处、地点、以该名称之义时,有后缀ṇo;sivīnaṃ nivāso desosebyo;vāsāto。
Chaṭṭhiyantā nivāse dese tannāme ṇo hoti;’sivīnaṃ nivāso desosebyo; vāsāto.
Adūrabhave〔于近处存在时〕——.
Adūrabhave-.
从 chaṭṭhī 结尾的词表示“不远之处”时,为表示该意义,ṇo 成为(后缀);“vidasāya adurabhavaṃ”——vedisaṃ。
Chaṭṭhiyantā adūrabhave desetannāme ṇo hoti;’vidasāya adurabhavaṃ’ vedisaṃ.
Tenatibbatte——〔于由彼所生之义〕。
Tenatibbatte-.
从第三格词尾所生之处,于其名称有ṇo;由kusamba所生,kosambī,城;kākandī、mākandī,“由千所生”,sāhassī,壕沟——于因、作者与具格中,随应而用第三格。
Tatiyantā nibbatte desetannāme ṇo hoti; kusambena nibbattā kosambī, nagarī; kākandī, mākandī,’sahassena nibbattā’ sāhassī, parikhā–-hetumhi kattarikaraṇe ca yathāyogaṃ tatiyā.
所谓“后接处所义之结尾词”,是在“此名称之处”的意义上,对以处所格结尾的词,附加上ṇ(即-a/-ika类)词缀。例如,若此处有优昙婆罗树,则称为“odumbaro(产优昙婆罗之地)”;正如“bādaro(产枣之地)”、“babbajo(生茅草之地)”。
Tanti paṭhamantā idhāti sattamyatthe dese tannāme ṇo hoti, yantaṃ paṭhamantamatthi ce;’udumbarā asmiṃ dese santī’ti odumbaro, bādaro, babbajo.
在表示“处所中存在”的意义时,以第七格(位格)词尾结尾的词之后,接“ṇa”后缀。例如:“存在于水中”则称“odaka”(水中之),又如“orasa”(心腹之)、“jānapada”(地方之)、“māgadha”(摩揭陀之)、“kāpilavatthava”(迦毗罗卫之)、“kosamba”(憍赏弥之)。
Sattamyantā bhavatthe ṇo hoti;’udake bhavo’odako, oraso, jānapado, māgadho, kāpilavatthavo, kosambo.
从 ajja 等词之后,〔接〕tato——。
Ajjādīhi tato-.
在表示“时间中存在”的意义时,以“ajja”(今日)等词为首的一类词,接“tana”后缀。例如:“存在于今日”则称“ajjatana”(今日的),又如“svātana”(明日的)、“hiyyattana”(昨日的)。
Bhavatthe ajjādīhi tano hoti;’ajja bhavo’ ajjatano, svātano, hiyyattano.
Purāto 之后,ṇo 与——
Purāto ṇo ca-.
从“purā”起,表“存在”义时,加后缀“ṇa”及“tana”;成为“purāṇa”(古老的)、“purātana”(古昔的)。
Purā iccasmā bhavatthe ṇo hoti tano ca; purāṇo, purātano.
Amātthacco——。于amā词之后,表存在义时,有acco;amacco。
Amātthacco-. Amāsaddato acco hoti bhavatthe; amacco.
从 majjha 等词之后接 -ima——
Majjhāditvimo-.
从majjhā等第七格词尾的词,于“存在”之义中,imo 存在;majjhimo、antimo——majkjdhaanta heṭṭhā upari ora pāra pacchā abbhantara paccanta。
Majjhādīhi sattamyantehi bhavatthe imo hoti; majjhimo, antimo–-majkjdhaanta heṭṭhā upari ora pāra pacchā abbhantara paccanta.
Kaṇṇeyyaṇeyyakayiyā——。
Kaṇṇeyyaṇeyyakayiyā-.
这些以第七格词尾结尾的词在表示“存在”的意义上成为(构词)条件:kaṇa-kusinārāyaṃ bhavo(在Kusinārā存在的)即kosinārako(库西纳拉人);māgadhako(摩揭陀人);āraññake(林居者);vihāro(住处)——ṇeyya-gaṅgeyyo(恒河边的)、pabbateyyo(山中的)、vāneyeyyo(林中的)——ṇeyyaka-koleyyako(拘利族的)、bārāṇaseyyako(波罗奈的)、campeyyako(瞻波的);mithileyyako(弥梯罗的)即-eyyako——ya-gammo(村落)、dibbo(天界的);iyagāmiyo(?)、udariyo(?)、diviyo(?)、pañcāliyo(般遮罗的)、bodhapakkhīyo(菩提分的)、lokiyo(世间的)。
Sattamyantā ete paccayā honti bhavatthe; kaṇa-’kusinārāyaṃ bhavo’ kosinārako, māgadhako, āraññake, vihāro–-ṇeyya-gaṅgeyyo, pabbateyyo, vāneyeyyā–-ṇeyyaka-koleyyako, bārāṇaseyyako, campeyyako; mithileyyakoti-eyyako–-ya-gammo, dibbo; iyagāmiyo, udariyo, diviyo, pañcāliyo, bodhapakkhīyo, lokiyo.
从第七格语尾,在“存在”之义上,有 ṇika 词尾;sāradiko,divaso;sāradikā,ratti。
Sattamyantā bhavatthe ṇiko hoti; sāradiko, divaso; sāradikā, ratti.
Tamassa〔此是他的〕sippaṃ sīlaṃ paṇyaṃ paharaṇaṃ payojanaṃ——。
Tamassa sippaṃ sīlaṃ paṇyaṃ paharaṇaṃ payojanaṃ-.
“第一格(词干)”指技艺等义。从“奏乐为其技艺”者,有琴师、鼓师、笛师;“着尘衣为其戒”者,有粪扫衣者、持三衣者;“香为其商品”者,有香商、油商、丸药商;“弓箭为其兵器”者,有弓手、矛手、锤手;“护具为其资具”者,有护具者、布衣者、千衣者。
Paṭhamantā sippādivācakā asseti chaḍhatthe ṇiko hoti;’vīṇāvādanaṃ sippamassa’ veṇiko, modaṅgiko, vaṃsiko;’paṃsukūladhāraṇaṃ sīlamassa’ paṃsukūliko, tecīvariko;’gandhopaṇyamassa’ gandhiko, teliko, goḷiko’cāpo paharaṇamassa’ cāpiko, tomariko, muggariko;’upadhippa yojanamassa’ opadhikaṃ, sātikaṃ, sāhassikaṃ.
那杀者、行、拾、行——。从第二词尾的“杀”等如此等义中,有 ṇika 后缀;从鸟——“鸟杀”——有 pakkhiko、sākuṇiko、māyuriko——从鱼——macchiko、meniko——从兽——māgaviko、hāriṇiko——sūkariko——有 ika 后缀;“值得百”有 sātikaṃ、sandiṭṭhikaṃ;“来见法值得”有 ehipassiko、sāhassiko——sahassiyo 在此有 iyo 后缀;“行他妻”有 pāradāriko、maggiko、paññāsayojaniko;“拾枣”有 bādariko、sāmākiko;“行法”有 dhammiko、adhammiko。
Taṃ hantarahati gacchatuñchati carati-. Dutiyantā hantīti evamādisvatthesu ṇiko hoti; pakkhīhi-’pakkhino hantī’ti pakkhiko, sākuṇiko, māyuriko–-macchehi- macchiko, meniko–-migehi māgaviko, hāriṇiko, - sūkarikoti- iko;’satamarahatī’ti sātikaṃ, sandiṭṭhikaṃ;’ehi passa vidhiṃ rahatī’ti ehipassiko, sāhassiko–-sahassiyotīdha iyo;’paradāraṃ gacchatī’ti pāradāriko, maggiko, paññāsayojaniko;’ badare uñchatī’ti bādariko, sāmākiko;’dhammaṃ caratī’ti dhammiko, adhammiko.
以彼所作、以彼所买、以彼所缚、以彼所造作、以彼所混合、以彼所杀、以彼杀、以彼所胜、以彼胜、以彼博戏、以彼掘、以彼渡、以彼行、以彼运、以彼活——
Tena kataṃ kītaṃ baddhamahisaṅkhataṃ saṃsaḍhaṃ hataṃ hanti jitaṃ jayati dibbati khaṇati tarati carati vahati jivati-.
‘第三格’于所作等义中,有ṇika后缀:‘以身所作’者:身业、语业、意业;‘风所生病’者:风病;‘以百钱所买’者:百钱物、千钱物,但从根本上说,‘由提婆达多所买’则不成立,因不达其义故——‘以皮绳所缚’者:皮绳物、铁物、绳索物;——‘以棒所造作、所混合’者:棒物、球物、乳物、胡椒物——‘以网所杀,或能杀’者:网者、渔者——‘以骰子所赢’者:骰子物、杖物——‘以骰子赢、或赌博’者:骰子者——‘以锄所掘’者:锄者、铲者——由提婆达多以指所赢、所掘者则不成立,因不达其义故——‘以筏所渡’者:筏者;筏者,有ika后缀;牛尾者;船者——‘以车所行’者:车者。车者——有parappa者,有ika后缀——‘以肩所载’者:肩者、肩担者;头者,有ika后缀——‘以工资所活’者:工资者、雇者、买者、卖者;买卖者,有ika后缀。
Tatiyantā katādisvatthesu ṇiko hoti;’kāyena kataṃ’ kāyikaṃ, vācasikaṃ, mānasikaṃ;’vātenakato ābādho’ vātiko–-’satena kītaṃ’ sātikaṃ, sāhassikaṃ, mūlatova-devadattena kītoti na hoti tadatthāppatītiyā–-’varattāya baddho’ vārattiko, āyasiko, pāsiko; –-’ghatena abhisaṅkhataṃ saṃsaṭṭhaṃ vā’ ghātikaṃ, goḷikaṃ, dādhikaṃ, māricikaṃ–-’jālena hato hantīti vā’ jāliko, bāḷisiko–-’akkhohi jita’makkhikaṃ, sālākikaṃ–-’akkhehi jayati dibbati vā’ akkhiko–-’khaṇittiyā khaṇatī’ti khāṇittiko, kuddāliko-devadattena jitamaṅgulyā khaṇatīti na hoti tadatthā navagamā–-’uḷumpena taratī’ti oḷumpiko; uḷumpikoti-iko; gopucchiko; nāviko–-’sakaṭena caratī’ti sākaṭiko. Rathiko–-parappikoti iko-’khandhena vahatī’ti khandhiko, aṃsiko; sīsikoti-iko–-’vetatena jīvatī’ti khandhiko, aṃsiko; sīsikoti-iko–-’vetanena jīvatī’ti vetaniko, bhatiko, kayiko, vikkayiko; kayavikkayayikoti-iko.
它导向那——
Tassa saṃvattati-.
以第四格结尾的词,在“导致……”的意义上,有后缀 ṇika;“导致再生”者,为 ponobhaviko,阴性为——ponobhavikā;“导致世间”者,为 lokiko;“善妙之最”者,为 saggo;“导致天界”者,为 sovaggiko;依 sassāvैka tadaminādi 等读法——“导致财富”者,为 dhaññaṃ——yo。
Catutthyantā saṃvattati asmiṃ atthe ṇiko hoti;’punabbhavāya saṃvattatī’ti ponobhaviko, itthiyaṃ-ponobhavikā;’lokāya saṃvattatī’ti lokiko,’ suṭṭhu aggo’ti saggo,’saggāya saṃvattatī’ti sovaggiko, sassāvैka tadaminādi pāṭhā–-’dhanāya saṃvattatī’ti dhaññaṃ-yo.
从彼 sambhutamāgataṃ——
Tato sambhutamāgataṃ-.
当第五格(从格)词尾用于“出生自”“来自”等义时,加后缀“ṇika”构成形容词。例如:从母亲所生或来自母亲者,称为“母系的”、“父系的”——亦可见“ṇya”及“ṇryā”后缀——从香气所生者,称为“芳香物”;从乳房所生者,称为“乳汁”;从父亲所生者,称为“父系者”、“母系者”;或为“凡夫”。
Pañcamyantā sambhutamāgatantietesvatthesu ṇiko hoti;’mātito sambhutamāgatanti vā’ mattikaṃ, pettikaṃ–-ṇyariyaṇryāpi dissanti–-’surabhito sambhutaṃ’ sorabhyaṃ;’thanato sambhutaṃ’ thaññaṃ;’pitito sambhuto’ pettiyo, mātiyo, mattiyo; macco vā.
“住于彼处”“为彼所知”“受彼供养”“委任于彼”——这些意义皆由第七格(处格)词尾所成。
Tattha vasati vidito bhatto niyutto-.
第七格词尾用于“居住于”等义时,加“ṇika”后缀构成形容词:“居住于树根处”故称“住树根者”;“住阿兰若者”;“住墓园者”;“于世间所知”故称“世间的”;“侍奉四大天王”故称“四大天王天众”;“于门负责”故称“守门者”;如“dassoka”“tadamina”等读例,加“ika”成“库房管理者”;加“kiya”成“出生类”“盲人类”等。
Sattamyantā vasatītvevamādisvatthesu ṇiko hoti;’rukkhamūle vasatī’ti rukkhamuliko,āraññiko, sosāniko;’loke vidito’ lokiko;’catumahārājesu bhattā’ cātummahārājikā;;dvāre niyutto’ dovāriko; dassoka tadaminādipāṭhā,bhaṇḍāgāriko;-iko navakammiko–-kiyo-jātikiyo, andhakiyo.
在第六格(属格)词尾之后,于此义项上,-ika 后缀发生;如“saṅghassa idaṃ”(这是僧团的)→ saṅghikaṃ(僧团的)、puggalikaṃ(个人的)、sakyaputtiko(释子的)、nāthaputtiko(主子的)、jenadattiko(净果弟子等的)——kiye-sakiyo、parakiyo;niye-attaniyaṃ;ke-sako、rājakaṃ、bhaddhaṃ。
Chaṭṭhiyantā idamiccasmiṃatthe ṇiko hoti;’saṅghassa idaṃ’ saṅghikaṃ, puggalikaṃ, sakyaputtiko, nāthaputtiko, jenadattiko–-kiye-sakiyo, parakiyo; niye-attaniyaṃ;ke-sako, rājakaṃ, bhaddhaṃ.
从第六格结尾的词,在表示“这是属于……的”这一意义时,有 ṇa;kaccāyanassa idaṃ——kaccāyanaṃ,vyākaraṇaṃ;sogataṃ,sāsanaṃ;māhisaṃ,maṃsādi。
Chaṭṭhiyantā idamiccasmiṃ atthe ṇo hoti;’kaccāyanassैdaṃ’ kaccāyanaṃ, vyākaraṇaṃ; sogataṃ, sāsanaṃ; māhisaṃ, maṃsādi.
从 gava 等词之后,有 yo。
Gavādīhi yo-.
对于以 gavā 等词结尾的第六格词,在表达“此物属于彼”的意义时,加后缀 ya;“属于牛的”为 gabyaṃ,如肉等;kabyaṃ、dabbaṃ。
Gavādīhi chaṭṭhiyantehi idamiccasmiṃ atthe yo hoti;’gunnaṃ idaṃ’gabyaṃ, maṃsādi; kabyaṃ, dabbaṃ.
从 pitṛ 词之后,于表“兄弟”之义时,加 reyyaṇa——。
Pitito bhātari reyyaṇa-.
从pitu一词,在表示其兄弟时,有reyyaṇa;“父亲的兄弟”即petteyyo。
Pitusaddā tassa bhātari reyyaṇa hoti;’pitubhātā’ petteyyo.
而对于母系之姊妹,则附加 cho 后缀。
Mātito ca bhaginiyaṃ cho-.
在母方与父方,于他们姊妹的称谓上附加 cho 词缀:“母之姊妹”成为 mātucchā(姨母);“父之姊妹”成为 pitucchā(姑母)。那么,mātula(舅父)又是如何构成的呢?依据“mātulādi”等特例规则,这些属于约定俗成的不规则构词。
Mātito pitito ca tesaṃ bhaginīyaṃ cho hoti;’mātu bhagini’ mātucchā;’pitubhaginī’ pitucchā–-kathaṃ mātulotu?’Mātulāditvānī’ti nipātanā.
Mātāpitusvāmaho——。
Mātāpitusvāmaho-.
由 mātāpitūhi 有他们的 mātāpitusvāmaho;mātumātā 是 mātāmahī;mātupitā 是 mātāmaho;pitumātā 是 patāmahī;pitupitā 是 pitāmaho——并非依照数序各自结合。
Mātāpitūhi tesaṃ mātāpitusvāmaho hoti;’mātumātā’ mātāmahī;’mātupitā’ mātāmaho;’pitumātā’ patāmahī;’pitupitā’ pitāmaho–-na yathāsaṃkhyaṃ paccekābhisambandhā.
于 Nahite,reyyaṇa——。
Nahite reyyaṇa-.
由 mātā(母)、pitu(父)二词,在 hita(利益)之义上,有 reyyaṇa(后缀);matteyyo、petteyyo。
Mātāpituhi hite reyyaṇa hoti; matteyyo, petteyyo.
于 nindā、aññātappa、paṭibhāga、rasa、dayā、saññā 之后,为 ko——
Nindāññātappapaṭibhāgarassadayāsaññāsu ko-.
于nindā等义中,从名词有ko;于nindā中——muṇḍako、samaṇako;于aññāta中——“kassāyaṃ asso”者,assako——
Nindādīsvatthesu nāmasmā ko hoti; nindāyaṃ-muṇḍako, samaṇako; aññāte-’kassāyaṃ asso’ti assako–-
依其功用、力用、关系及特殊等而得以区分:在“用途”义上,有油、罐;在“相似”义上,如“犹如象”而有象者、马者、牛者;在“细小”义上,有人者、树者、鸟者;在“爱怜”义上,有子者、犊者;在“认定”义上,如“犹如孔雀”而有孔雀者。
Payogasāmatthiyā sambandhivisesānavagamo’vagamyate–-appatthe-telakaṃ, ghatakaṃ–-paṭibhāgatthe-’hatthi viya’ hatthiko, assako, balivaddako–-rasse-mānusako, rukkhako, pilakkhako–-dayāyaṃ-puttako, vacchako–-saññāyaṃ-’moroviya’ morako.
表示 Tamassa parimāṇaṃ〔此为其量度〕之义时,有 ṇiko 与——
Tamassa parimāṇaṃ ṇiko ca-.
从第一格尾词起,在此义中,ṇika 与 ka 发生;若该第一格尾词是度量;“以此被衡量”故为度量——doṇo parimāṇamassa 为 doṇiko,vīhi;khārasatiko,khārasahassiko,āsītiko,vayo;upaḍḍhakāyikaṃ,bimbohanaṃ;pañcakaṃ,chakkaṃ。
Paṭhamantā asseti asmiṃ atthe ṇiko hoti ko ca, taṃ ce paṭhamantaṃ parimāṇaṃ bhavati;’parimiyate’tene’ti parimāṇaṃ–-’doṇo parimāṇamassa’ doṇiko, vīhi; khārasatiko, khārasahassiko, āsītiko, vayo; upaḍḍhakāyikaṃ, bimbohanaṃ; pañcakaṃ,chakkaṃ.
Satetehi〔之后〕ttako——。
Satetehi ttako-.
从 yādi 等第一格尾词之后,于属格意义中构成 ttaka 词缀;该第一格尾词确实为度量;其度量为何,即 yantaka、tattaka、ettaka;在 āvataka 处——yāvatako、tāvatako。
Yādīhi paṭhamantehiasseti chaṭṭhatthettako hoti, taṃ ve paṭhamantaṃ parimāṇaṃ bhavati;’yaṃ paramāṇamassa yantakaṃ, tattakaṃ, ettakaṃ; āvatake-yāvatako, tāvatako.
由‘Sabbā’等词构成‘āvantu’词缀。
Sabbā cāvantu-.
从 sabba 等词的第一词尾以及 yā 等词后,为表第六格(属格)之义,接 -āvantu;该第一词尾须是量度;“sabbaṃ parimāṇamassa”——sabbāvantaṃ、yāvantaṃ、tāvantaṃ、etāvantaṃ。
Sabbato paṭhamantehi yādīhi ca asseti chaṭṭhatthe āvantu hoti, taṃ ve paṭhamantaṃ parimāṇaṃ bhavati;’sabbaṃ parimāṇamassa’ sabbāvantaṃ, yāvantaṃ, tāvantaṃ, etāvantaṃ.
从 kim 之后,接 rati、rīva、īvata、ka、rittaka——
Kimhā ratirivarīvatakarittakā-.
于 kim 的第一格词尾之后接表属格意义的 assa 时,构成 rati、rīvarī、vataka、rittaka;若该第一格词尾表量度,则“其数几何、其量几何”——kati、ete;kiva、kīvatakaṃ、kittakaṃ——rīvanto 自性不可数。
Kimhā paṭhamantā asseti chaṭṭhatthe ratirīvarīvatakarittakā honti, taṃ ce paṭhamantaṃ parimāṇaṃ bhavati;’kiṃ saṃkhyānaṃ parimāṇamesaṃ’ kati, ete; kiva, kīvatakaṃ, kittakaṃ–-rīvanto sabhāvato asaṃkhyo.
已生起 tārakāditvito——。
Saṃjātaṃ tārakāditvito-.
由 tārakā 等词、以第一尾结尾者,为表第六格(属格)之义,有 ito,彼等确实成为 saṃjāta;tārakāsaṃjātā assa 即 tārakitaṃ, gaganaṃ;pupphīto, rukkho;pallavitā, latā。
Tārakādīhi paṭhamantehiasseti chaṭṭhattheito hoti, te ve saṃjātā honti;’tārakāsaṃjātā assa’ tārakitaṃ, gaganaṃ; pupphīto, rukkho; pallavitā, latā.
于量度义中,加 matto 后缀。
Māne matto-.
从第一词尾、依 māna 的用法,在“此物有如此之量”这一意义中,构成 matta;palaṃ ummānamassa——palamattaṃ,hattho pamāṇamassa——hatthamattaṃ,sataṃ mānamassa——satamattaṃ,doṇo parimāṇamassa——doṇamattaṃ——以不分离的转喻,也可构成 doṇo。
Paṭhamantā mānavuttito asseti asmiṃ atthe mattohoti;’palaṃ ummānamassa’ palamattaṃ,’hattho pamāṇamassa’ hatthamattaṃ,’sataṃ mānamassa’ satamattaṃ,’doṇo parimāṇamassa’ doṇamattaṃ–-abhedopavārā doṇotipi hoti.
Taggho vuddhaṃ——。
Taggho vuddhaṃ-.
基于上述规则所说的“assa”,在表达第六格(属格)的意义时,可用“taggha”和“matta”这两个词;例如:“jaṇṇutagghaṃ”(及膝高)、“jaṇṇumattaṃ”(膝量)。
Uddhamānavuttito asseti chaṭṭhatthe tagghā hotīmैtto ca; jaṇṇutagghaṃ, jaṇṇumattaṃ.
“人”类名词添加后缀“ṇa”——
Ṇo ca purisā-.
“purisa(男子)”一词,处于第一格语尾,基于“uddha”词基,其末尾的“na”变为“ṇo”;“mattā”等词也是如此;由此构成:“porisaṃ(男子价值)”“purisamattaṃ(男子量)”“purisatagghaṃ(男子等值)”等形式。
Purisā paṭhamantā uddhamānavuttito ṇo hoti mattādayo ca; porisaṃ, purisamattaṃ, purisatagghaṃ.
从 ayu 与 bhavītī 的 haṃsa——
Ayubhavītīhaṃse-.
以表示部分的“uba”与“vi”二词——均以第一格结尾——后接“assa”时,在第六格义中加词缀“ayo”;如“两肩属彼”(ubho aṃsā assa),便成“两者”(ubhaya)、“二者”(dvaya)、“三者”(taya)。
Ubavitīhi avayavavuttīhi paṭhamantehi asseti chaṭṭhatthe ayo hoti;’ ubho aṃsā assa’ ubhayaṃ, dvayaṃ, tayaṃ.
在数词之后,于“sa”“cutīsa”“sada”“santa”“ādhaka”“āsmiṃ”“sata”“sahassa”等词中,接上词尾“eḍo-”。
Saṃkhyāya saccutīsasadasantādhakāsmiṃ satasahasseḍo-.
对于以satyanta、utyanta、īsanta、āsanta、dasanta结尾的数词,当其以第一格结尾时,在第七格义中加“ḍo”。若数目更大,如百、千等,亦同此理。
Satyantāya utyantāya īsantāya āsantāya dasantāya ca saṃkhyāya paṭhamantāya asminti sattamyatthe ḍo hoti, sā ce saṃkhyā adhikā hoti, yadasminti taṃ ce sataṃ sahassaṃsata
若为千数,则“二十较此百为多”即称为vīsaṃsataṃ(百二十),乃至有ekavīsaṃsataṃ(百二十一)、千、十万等;“三十较百为多”即tiṃsaṃsataṃ(百三十)、ekatiṃsaṃsataṃ(百三十一)……直至“九十较百为多”为navutaṃsataṃ(百九十)、千、十万等;“四十较百为多”为cattārīsaṃsataṃ(百四十)、千、十万等;“五十较百为多”为paññāsaṃsataṃ(百五十)、千、十万等;以及十一等。何以故?因百之上有“多”。所谓“多”是何义?即十五多于百。“asminti”是何义?即二十于此百。“一百多”是何义?即超出十一的二十之数。
Sahassaṃ vā hoti;’vīsati adhikā asmiṃ sate’ti vīsaṃsataṃ, ekavīsaṃsataṃ, sahassaṃ satasahassaṃ vā–-tiṃsaṃsataṃ, ekatiṃsaṃ sataṃ –-utyantāya -navutaṃsataṃ, sahassaṃ satasahassaṃ vā –-īsantiya-cattārīsaṃsataṃ, sahassaṃ satasahassaṃ vā–-āsantāya-paññāsaṃsataṃ sahassaṃ satasahassaṃ vā–-dasantāya-ekādasaṃ sataṃ, sahassaṃ satasahassaṃ vā–-saccutīsāsadasanteti kiṃ?Chādhikā asmiṃ sate; adhiketi kiṃ? Pañcadasahīnā asmiṃ sate; asminti kiṃ? Vīsatyadhikā etasmāsatā; satasahasseti kiṃ? Ekādasaadhikā assaṃ vīsatiyaṃ.
于其,从 pūreṇekādasā 等之前起,或——
Tassa pūreṇekādasādito vā-.
对于以第六格结尾、从十一等起始的数,用“ḍo”作为序数标记,此为可选规则;该数即表完整,所谓“完整十一”即ekādaso(第十一)、ekādasamo(第十一);vīso(二十)、vīsatimo(第二十);tiṃso(三十)、tīṃsatimo(第三十);cattālīso(四十)、paññāso(五十)。
Chaṭṭhīyantāyekādasādikāya saṃkhyāya ḍo hoti pūraṇatthe vibhāsā; sā saṃkhyāpūrīyateyenataṃ pūraṇaṃ’ekādasannaṃ pūraṇo’ekādaso, ekādasamo; vīso, vīsatimo; tiṃso, tīṃsatimo; cattālīso, paññāso.
Ma 于 paṃcādikatīhi——。
Ma paṃcādikatīhi-.
于以第六格结尾、从pañca等开始的数词,以及kati之后,mo 有“满”义;pañcamo、sattamo、aṭṭhamo;katimo、katimī。
Chaṭṭhīyantāya paṃcādikāya saṃkhyāyakatismā ca mo hoti pūraṇatthe; pañcamo, sattamo, aṭṭhamo; katimo, katimī.
以 satādi 等词为末的(数词)亦(有 mo)——
Satādīnami ca-.
凡以第六格结尾的“百”等数词,表序数义时,加词缀“mo”,且“百”等词的词尾发生替代;故成:“第百”“第千”。
Satādikāya saṃkhyāya chaṭṭhiyantāya puraṇatthe mo hoti, satādinamicāntādeso; satimo, sahassimo.
Chā 为 ddhaddhamā——
Chā ddhaddhamā -.
表序数义时,‘六’与‘八’的词形分别为chaṭṭho、chaṭṭhamo和aṭṭhamo等;其中chaṭṭho为第六,chaṭṭhamo亦为第六;阴性形式为chaṭṭhī、chaṭṭhamī。问:第二、第三、第四如何?答:第二dutiya、第三tatiya、第四catuttha,这些是约定俗成的词尾变化(nipātana)。
Chasaddāṭṭhaṭṭhamāhonti tassa pūraṇatthe; chaṭṭho, chaṭṭhamo; itthīya-chaṭṭhi chaṭṭhami–-kathaṃ,dutiyaṃ tatiyaṃ catutthanti? Dutiyassa-catutthatatiyānanti-nipātanā.
于无助伴之义,由“ka”而成“ekā”。
Ekā kākyasahāye-.
从 ekasmā 表示无伴之义时,可加 ka 或 ākī;ekako、ekāki、eko。
Ekasmā asahāyatthe kaāki honti vā; ekako, ekāki, eko.
从 vaccha 等词,为表示幼小之义,加 taro——
Vacchādīhi tanutte taro-.
Vacchādīnaṃ 本性的微细被理解时,taro 后缀存在;susutta 的微细——vacchataro;阴性——vacchatarī;yobbana 的微细——okkhataro;assabhāva 的微细——assataro;sāmatthiya 的微细——usabhataro。
Vacchādīnaṃ sabhāvassa tanutte gamyamānetaro hoti; susuttassa tanutte-vacchataro; itthiyaṃ-vacchatarī; yobbanassatanuttै-okkhataro; assabhāvassa tanutte-assataro; sāmatthiyassa tanuttै-usabhataro.
于区分时,从 kim〔有〕ratararatamā——。
Kimhā nidhāraṇe ratararatamā-.
kiṃ 词干在表示简择义时,有 ratara、ratama 后缀;kataro bhavataṃ devadatto;kataro bhavataṃ kaṭho;katamo bhavataṃ devadatto;katamo bhavataṃ kaṭho;bhāradvājānaṃ katamo'si brahme。
Kiṃsaddā niddhāraṇe ratararatamā hontī; kataro bhavataṃ devadatto; kataro bhavataṃ kaṭho; katamo bhavataṃ devadatto; katamo bhavataṃ kaṭho; bhāradvājānaṃ katamo’si brahme.
由具格词干,在表示“所给”之义时,加 liyā 等后缀——
Tena datte liyā-.
从具格结尾的词,在表示“所给”之义时,有 liya 等后缀;devenadatto;devalo;deviyo;brahmalo;brahmayo——sivā——sīvalo;sīviyo;sissa dīgho。
Tatiyantā datte’bhidheye lैyā honti;’devenadatto; devalo; deviyo; brahmalo; brahmayo–-sivā-sīvalo; sīviyo; sissa dīgho.
于Tassa的bhāvakammesu〔状态与被动〕中,ttatāttanaṇyaṇeyya ṇiyaṇiyayā-。
Tassa bhāvakammesu ttatāttanaṇyaṇeyya ṇiyaṇiyayā-.
以属格结尾的词,在表示状态与行为时,通常加 ttā 等后缀;然而并非所有后缀适用于一切词,唯除 ttā 与 tā 之外——bhavanti etasmā buddhisaddā 之状态,是词语生起的因由——nīlassa paṭassa bhāvo 为 nīlattaṃ、nīlatā,即属性的状态——nīlassa guṇassa bhāvo 为 nīlattaṃ、nīlatā,即蓝色属性之类;gottaṃ 为 gotā,即牛类——pācakattaṃ、daṇḍittaṃ、visāṇittaṃ、rājapurisattaṃ 表示作用等关系——devadattattaṃ、candattaṃ、sūriyattaṃ 表示他们特有状态的共相——ākāsattaṃ、abhāvattaṃ 表示假立差别的共相——ttana:puthujjanattanaṃ;vedanattanaṃ;jāyattanaṃ、jārattanaṃ——ṇya:ālasyaṃ、brahmaññaṃ、cāpalyaṃ、nepuññaṃ、pesuññaṃ、rajjaṃ、ādhipaccaṃ、dāyajjaṃ、vesammaṃ;vesamanti keci、sakhyaṃ、vāṇijjaṃ——ṇeyya:soceyyaṃ、ādhipateyyaṃ——ṇa:gāravaṃ、pāṭavaṃ、ajjavaṃ、maddavaṃ——iya:adhipatiyaṃ、paṇḍitiyaṃ、bahussutiyaṃ、naggiyaṃ、sūriyaṃ——ṇiya:ālasiyaṃ、kālusiyaṃ、mandiyaṃ、dakkhiyaṃ、porohitiyaṃ、veyyattiyaṃ——kathaṃ、rāmaṇīyakanti——sakatthe kantāṇena siddhaṃ——kammaṃ kriyā;tattha。“Alasassa kammaṃ”为 alasattaṃ、alasatā、alasattanaṃ;ālasyaṃ、ālasiyaṃ 或——“sakatthe”ti。sakatthe 亦如实 kāruññaṃ、pattakallaṃ、ākāsānañcaṃ、kāyapaguññatā。
Chaṭṭhiyantā bhāve kamme ca ttādayo honti bahulaṃ; na ca sabbe sabbato honti,añaññatra ttatāhi–-’bhavanti etasmābuddhisaddā’ti bhāvo, saddassa pavattinittaṃ–-’nīlassapaṭassa bhāvo’ nīlattaṃ, nīlatāti guṇo bhāvo–-’nīlassaguṇassa bhāvo nīlattaṃ, nīlatātī nīlaguṇajāti; gottaṃ gotāti, gojāti–-pācakattaṃ daṇḍittaṃ visāṇittaṃ rājapurisattanti kriyādisambandhittaṃ–-devadattatta candattaṃ sūriyattantītadavatthāvisesasāmaññaṃ–-ākāsattaṃ abhācattanti upacaritabhedasāmaññaṃ–-ttana-puthujjanattanaṃ; vedanattanaṃ; jāyattanaṃ jārattanaṃ–-ṇya-ālasyaṃ brahmaññaṃ cāpalyaṃ nepuññaṃpesuññaṃ rajjaṃ ādhipaccaṃ dāyajjaṃ vesammaṃ; vesamanti keci, sakhyaṃ vāṇijjaṃ–-ṇeyya-soceyyaṃ, ādhipateyyaṃ–-ṇa-gāravaṃ pāṭavaṃ ajjavaṃ maddavaṃ–-iya-adhipatiyaṃ paṇḍitiyaṃ bahussutiyaṃnaggiyaṃ sūriyaṃ –-ṇiya-ālasiyaṃ kālusiyaṃ mandiyaṃ dakkhiyaṃ porohitiyaṃ veyyattiyaṃ–-kathaṃ, rāmaṇīyakanti-sakatthe kantāṇena siddhaṃ–-kammaṃ kriyā; tattha.’Alasassa kammaṃ’ alasattaṃ, alasatā, alasattanaṃ; ālasyaṃ ālasiyaṃvā–-’sakatthe’ti. Sakatthe’pi yathābhuccaṃkāruññaṃ pattakallaṃ ākāsānañcaṃ, kāyapaguññatā.
从vaddha与dāsa词干,加后缀Bya,亦可——
Bya vaddhadāsā vā-.
以属格收尾的 vaddha、dāsa 等词,在表示状态或行为义时,可加 byo:vaddhakhyaṃ、vaddhatā;dāsabyaṃ;dāsatā——问:vaddhava 如何构成?加 ṇe 时插入 āgama。
Chaṭṭhayantā vaddhā dāsā ca byo vāhoti bhāvakammesu; vaddhakhyaṃ, vaddhatā; dāsabyaṃ; dāsatā–-kathaṃ, vaddhavanti ṇe vāgamo.
Naṇa yuvā 则 cavassa——
Naṇa yuvā kho cavassa-.
以属格收尾的 yuvasadda 等词,在表示状态或被动义时,可变为 ṇa,词干并变为 bo;例如 yobbanaṃ;或者呢——yuvattaṃ、yuvatā。
Chaṭṭhiyantā yuvasdā bhāvakammesunaṇa vā hoti, vassabo ca; yobbanaṃ; vātveva-yuvattaṃ, yuvatā.
从aṇu等词之后的第六格词尾,在bhāva(状态)义中,这些(词尾)可(vā)出现;aṇimā;laghimā;mahimā;kasimā——或则正是aṇuttaṃ;aṇutā。
Aṇvāditvimo-.
以 aṇu 等第六格结尾的词,在表状态时,可加 ime;aṇimā;laghimā;mahimā;kasimā——抑或是 aṇuttaṃ;aṇutā。
Aṇuādīhi chaṭṭhiyantehi bhāve vā ime hoti; aṇimā; laghimā; mahimā;kasimā–-vātveva-aṇuttaṃ; aṇutā.
在“由彼状态所生起”之义中——。
Bhāvā tena nibbatte-.
表示性质之词,若所指为“由彼所生”之义,则加“-ima”后缀;例如:“由烹煮所生者”名为烹煮所成物,“由浸泡所生者”名为浸泡所成物。
Bhāvavācakā saddā tena nibbatte’bhidheye imo hoti;’pākena nibbattaṃ’ pākimaṃ; sekimaṃ.
从表示“更……”与“最……”的(词)以及表示“极其……”的(词)构成——
Taratamissikiyiṭṭhātisaye-.
当处于超越的状态时,这些词缀便会生起。“以超越的方式而恶”,即“更恶”;“最恶”、“极恶”、“较恶”、“最极恶”——于阴性中则为“更恶者”——表示超越义的词缀亦可叠用;“以超越的方式为最极恶”,即“更为最极恶”。
Atisaye vattamānato hontete paccayā;’atisayena pāpo’ pāpataro; pāpatamo, pāpissiko, pāpiyo, pāpiṭṭho–-itthiyaṃ-pāpatarā–-atisayantāpi atisayappaccayo;’atisayena pāpiṭṭho’ pāpiṭṭhataro.
依止于彼,则有 llo 后缀——。
Tannissite llo-.
从第二格词尾起,有 lla 后缀,于“依止”之义;依止 vedanā 者——vedallaṃ;依止 duṭṭhu 者——duṭṭhullaṃ——illa——saṅkhārillaṃ。
Dutiyantā llappaccayo hoti nissitatthe;’vedanissitaṃ’ vedallaṃ;’ duṭhunissitaṃ’ duṭṭhullaṃ–-ille-saṅkhārillaṃ.
其变化与支分中,有 ṇṇika、ṇeyya、maya——
Tassa vikārāvayavesu ṇṇikaṇeyyamayā-.
从原本状态转变后的另一种状态为变化——从第六格结尾的名词,在变化与部分的意义上,可广泛有 ṇa 等后缀;ṇa——āyasaṃ,bandhanaṃ;odumbaraṃ,paṇṇaṃ;odumbaraṃ,bhasmaṃ;kāpotaṃ,maṃsaṃ;kāpotaṃ,satthi——ṇika——kappāsikaṃ,vatthaṃ;ṇeyya——eṇeyyaṃ,maṃsaṃ;eṇeyyaṃ,satthi;koseyyaṃ,vatthaṃ——maya——tiṇamayaṃ;dārumayaṃ,naḷamayaṃ;mattikāmayaṃ——“aññasmiṃ”。于牛粪中也可有 maya;gomayaṃ。
Pakatiyā uttaramavatthantaraṃ vikāro–-chaṭṭhiyantā nāmasmā vikāre’vayave ca ṇādayohontibahulaṃ; ṇa-āyasaṃ, bandhanaṃ; odumbaraṃ, paṇṇaṃ; odumbaraṃ, bhasmaṃ; kāpātैṃ, maṃsaṃ; kāpotaṃ, satthi –-ṇika-kappāsikaṃ, vatthaṃ; ṇeyya-eṇeyyaṃ,maṃsaṃ; eṇeyyaṃ, satthi; koseyyaṃ, vatthaṃ–-maya-tiṇamayaṃ; dārumayaṃ, naḷamayaṃ; mattikāmayaṃ–-’aññasminti’. Gunnaṃkarīse’pi mayo; gomayaṃ.
Jatuto 之后,ssaṇ 可。
Jatuto ssaṇvā-.
从属格词干来的(词)有 vikāra 与 avayava 的 ssaṇ 替换;有“jatuto 的 vikāra”即 jātu 的、jātumayaṃ——有“lopo”。在 phalapupphamūla 等中,paccaya 的 lopo 也常(有)于 vikāra 与 avayava 中;piyālassa phalāni——piyālāni;mallikāya pupphāni——pallikā;usīrassa mūlaṃ——usīraṃ——以 taṃ 一词,或那(事物的)名称。
Chaṭṭhiyantā nāmasmājatuto vikāravayavesussaṇvā hoti;’jatuno vikāro’ jātussaṃjātumayaṃ–-‘‘lopo‘‘ti. Bahulaṃ paccayalopo’pi phalapupphamūlesuvikārāvayavesu;’ piyālassa phalāni’ piyālāni;’mallikāya pupphāni’ pallikā;’usīrassa mūlaṃ’usīraṃ–-taṃsaddenavā tadabhidhānaṃ.
于集合中——kaṇṇaṇikā——。
Samūhe kaṇṇaṇikā-.
以第六格结尾的词在表示集合义时,有 kaṇa、ṇa、ṇikā;以种姓后缀结尾的词,kaṇa——rājaññakaṃ;mānussakaṃ——从 ukkhā 等词——okkhakaṃ;oṭṭhakaṃ;orabbhakaṃ;rājakaṃ;rājaputtakaṃ;hatthikaṃ;dhenukaṃ——ṇa——kākaṃ;bhikkhaṃ;ṇika——非有情类——āpūpikaṃ;saṃkulikaṃ。
Chaṭṭhiyantā samūhe kaṇṇaṇikā honti; gottappaccayantā kaṇa-rājaññakaṃ; mānussakaṃ–-ukkhādīhi-okkhakaṃ; oṭṭhakaṃ; orabbhakaṃ; rājakaṃ; rājaputtakaṃ; hatthikaṃ; dhenukaṃ–-ṇa-kākaṃ; bhikkhaṃ; ṇika-acittā-āpūpikaṃ; saṃkulikaṃ.
由 janādi 等词,为 tā-。
Janādīhi tā-.
于 janā 等词、以第六格(属格)结尾者,在集合义中,tā 出现;janatā;gajatā;bandhutā;gāmatā;sahāyatā;nāgaratā——凡以 tā 结尾者,本性为阴性——madanīya 一语,以 anīya 构成,表具格或位格——dhūmāyitatta 一语,以 tta 从名词性词根构成,为 ktānta。
Janādīhi chaṭṭhiyantehi samūhe tā hoti; janatā; gajatā; bandhutā; gāmatā; sahāyatā; nāgaratā–-tāntā sabhāvato itthiliṅgā–-madanīyanti-karaṇe’dhikaraṇe vā anīyenasiddhaṃ –-dhumāyitattanti-ktāntā nāmadhātuto tettana siddhaṃ.
于 hite 之义,〔加〕iyo——
Iyo hite-.
从以第六格结尾的词,在表示利益义时,有 iyo;upādāniyaṃ——此外,于“samānodare sayito”中,sodariyo。
Chaṭṭhiyantā hite iyo hoti; upādāniyaṃ–-aññatrāpi’samānādैre sayito’ sodariyo.