目犍连所述疏解五论·第三格(具格)语义连用规则
目犍连语法五重释 · 308 段
第三格(具格)语义连用规则巴利
Tatiyatthayoge-.
与第三义结合时,sabba等词所说的那种形式,以及sabba等词的其他构形,都不成立;māsena pubbānaṃ——māsapubbānaṃ。巴利
Tatiyatthena yoge sabbādīhi yaṃ vuttaṃ yaṃ caññaṃ sabbādi kāriyantaṃ na hoti; māsenapubbānaṃ māsapubbānaṃ.
于第四格复合词中——。巴利
Catthasamāse-.
在第四格复合词的范围内,凡由sabba等词所说出的,以及其它以sabba等词为起首的构形,皆不适用;dakkhiṇuttarapubbānaṃ——于复合词中——何耶?Amusañca tesañca dehi。巴利
Catthasamāsavisaye sabbādīhi yaṃ vuttaṃ yaṃ caññaṃ sabbādi kāriyantaṃ na hoti; dakkhiṇuttarapubbānaṃ–-samāseti-kiṃ?Amusañca tesañca dehi.
在这些复合词的范围内,依“sabba”等词所说明的形式,有时也成立;pubbuttare、pubbuttarā。巴利
Catthasamāsavisaye sabbādīhi yasseṭa vutto tassa vā hoti; pubbuttare, pubbuttarā.
于前诸词等,jah-巴利
Pubbādīhi jahi-
由这些以 pubba 为首的六词,在各自范围内,有时 eṭa 替换。pubbe 成为 pubbā,pare 成为 parā,apare 成为 aparā,dakkhiṇe 成为 dakkhiṇā,uttare 成为 uttarā,adhare 成为 adharā——六词指何?即 ye。〔〕巴利
Etehi pubbādīhi chahi savisaye eṭa vā hoti?Pubbe pubbā, pare parā, apare aparā,dakkhiṇe dakkhiṇā, uttare uttarā, adhare adharā–-chahīti-kiṃ?Ye.[ ]
于manā等词之后,smiṃ、saṃ、nā、smā、naṃ的〔词尾〕为si、so、o、sā、sā——巴利
Manādīhi smiṃsaṃnāsmānaṃ sisoosāsā-.
以 mana 等词,于 smiṃ 等词尾,可有 sīsa、osāsa 等替换,依次为:manasi、manasmiṃ,manaso、manassa,mano、manaṃ,manasā、manena,manasā、manasmā——为何?Putto jāto avetaso, hitvā yāti sumedhaso; suddhuttaravāsasā, hemakapakpaṇavāsase——于各自词义中,以 ṇa 结尾者。巴利
Manādīhi samīmādīnaṃ sisoosāsā vā honti yathākkaṃ; manasi manasmiṃ, manaso manassa, mano manaṃ, manasā manena, manasā manasmā–-kathaṃ? Putto jāto avetaso, hitvā yāti sumedhaso; suddhuttaravāsasā, hemakapakpaṇavāsaseti-sakatthe ṇantā.
“心”有暗黑、热、光明、头、胸、语言、力量、血液、荣光、水等义。巴利
Mana tama tapa teja sira ura vaca oja raja yasa paya
“Saravayayāyavāsacetā”者,指一切及部分的恶念皆已灭尽,犹如水源断绝、铁熔于炉而消退。巴利
Saravayayāyavāsacetā jalāsayākkhayalohapaṭamanesu-().
Sato sabbhe——。巴利
Sato sabbhe-.
“santa”一词的“sa”在“bha”音之前,变为“sabba”——sabbhi。巴利
Santasaddassa saba bhavati bhakāre; sabbhi.
在以 ga、yo、nā、se 之前,由 bhavato 可变为 honto。巴利
Bhavato vā honto gayonāse-.
bhavanta一词在呼格与依格中,可有bhonta等替换形式;bhonta、bhavaṃ、bhonto、bhavanto、bhotā、bhavatā、bhoto、bhavato——bho这一不变词用于呼格,“kutonu āgacchatha bho tayo janā”,如此bhanteti——bhaddeti——由词间音素而成立;bhaddanta这一形式——由dassa的重叠而成。巴利
Bhavantasaddassa bhontādeso vā hoti gayonāse; bhonta, bhavaṃ, bhonto, bhavanto, bhotā, bhavatā, bhoto, bhavato–-bho iti-āmantaṇe nipāto’kutonu āgacchatha bho tayo janā’evaṃ bhanteti-bhaddeti-saddantarena siddhaṃ;bhaddanta iti-dassa dvibhāvena.
从弟子所依止的——ni-。巴利
Sissāggito ni-.
从 Aggismā 起,si 可有可无地成为 ni;agginī, aggi。巴利
Aggismā sissa ni hoti vā; agginī,aggi.
于si中,nt后缀可成为aṃ;gacchaṃ,gacchanto。巴利
Simhi ntappaccayassa aṃ hoti vā; gacchaṃ, gacchanto.
从‘bhū’界,于处格中,中性词尾转为 aṃ,恒常再生;即说为‘bhavaṃ’(存在)。巴利
Bhudhātuto ntassa aṃ hoti simhi niccaṃ punabbidhānā; bhavaṃ.
Mahantarahattānaṃ 的 ṭā 可——巴利
Mahantarahattānaṃ ṭā vā-.
于处格中,mahanta 与 arahant 的中性词尾或转为 ṭā;即成为 mahā、mahaṃ、arahā、arahaṃ。巴利
Simhi mahantārahantānaṃ ntassa ṭā vā hoti; mahā, mahaṃ, arahā, arahaṃ.
在主格单数中,词干 -nt 变为长音形式;例如 guṇavā(具功德者)。巴利
Simhi ntussaṭā hoti; guṇavā.
中性词主格单数的后缀为 -aṃ 或 -naṃ。巴利
Aṃṅaṃ napuṃsake-.
“具有”(-nt)词干在中性单数主格中采用“aṃ”或“naṃ”两种形式;例如“具德家族”的中性形式为“guṇavaṃ kulaṃ”,而以“-nt”结尾的中性形式为“guṇañca ntaṃ kulaṃ”。此处为何说明“中性”?因为若非中性,则作阳性形式,如“具戒比丘”(sīlavā bhikkhu)。巴利
Ntussa aṃṅaṃ honti simhi napuṃsake; guṇavaṃ kulaṃ, guṇañca ntaṃ kulaṃ–-napuṃsaketi kiṃ? Sīlavā bhikkhu.
Himavato 可〔有〕o——。巴利
Himavato vā o-.
Himavato 于 si 词尾前,ntu 词尾可变为 o——himavanto、himavā。巴利
Himavato simhi ntussa o vā hoti; himavanto, himavā.
从 rājā 等及 yuva 等之后,sissa 的 ā 变为——巴利
Rājādiyuvāditvā -.
于 rājā 等及 yayuva 等之后,sissa 的 ā 发生;rājā、yayuvā——rāja brahma sakha atta ātuma。巴利
Rājādīhi yayuvādīhi ca sissa ā hoti; rājā, yayuvā–-rāja brahma sakha atta ātuma.
Dhammo vāññatthe〔或于他义时〕——()。巴利
Dhammo vāññatthe-().
坚固法者:我即是(坚固法)。巴利
Daḷhadhammā; (daḷhadhammo) asmā.
Imo,于状态中——()。巴利
Imo bhāve-().
所谓“无形”,即无形相;所谓“轻妙”,即轻细敏捷。《优婆苏摩经》中说,人若具此二种德行,则为殊胜。巴利
Aṇimā, laghimā–-yuva sā suvā maghava puma vattaha.
Vāmbhānaddha——。巴利
Vāmbhānaddha -.
rāja 等与 yuva 等词干,在 vā 语尾中可变为 ānaṅ;〔〕rājānaṃ、rājaṃ、yuvānaṃ、yuvaṃ。巴利
Rājādīnaṃ yuvādīnaṃ cānaṅi hoti vāmhi; [ ] rājānaṃ, rājaṃ, yuvānaṃ, yuvaṃ.
以 yuvan 为词干的词,在接 yonaṃ 等词尾时,变为 yonamāno——巴利
Yonamāno-.
对于 rājā 等词与 yuvā 等词,以 āno 替换 yonaṃ 亦可;rājāno、yuvāno——抑或只是 rājā、rāje、yuvā、yuve。巴利
Rājādīhi yuvādīhi ca yonamāno vā hoti; rājāno, yuvāno–-vātveva-rājā,rāje, yuvā, yuve.
Āyo 与 no 不用于 sakhā——巴利
Āyo no ca sakhā-.
从 sakha 之后,yona 与 māyo 变为 no,或者也变为 āno——sakhāyo、sakhino、sakhāno?抑或仅是——sakhā、sakhe。巴利
Sakhato yonamāyono honti vā āno ca; sakhāyo, sakhino, sakhāno?Vātveva-sakhā, sakhe.
从sakha一词,在smi等词尾中,ṭe替代;sakhe,此为常义之开端。巴利
Sakhato smino ṭe hoti; sakhe niccattho’yamārambho.
于 no、nā、ssa 之前,i ——巴利
Nonāsesvi-.
sakhā 的词干于非呼格中变为 i;sakhino、sakhinā、sakhissa。巴利
Sakhassa i hoti nonāsesu; sakhino, sakhinā, sakhissa.
于 Smānaṃsu 诸尾之前,可〔vā〕——巴利
Smānaṃsu vā-.
sakha 的词干于 smā 与 naṃsu 前可变为 i;sakhismā、sakhasmā、sakhīnaṃ、sakhānaṃ。巴利
Sakhassa vā i hotī smānaṃsu; sakhismā, sakhasmā, sakhīnaṃ, sakhānaṃ.
于 yo、svaṃ、hi、su 之前,又有 āraṅi——巴利
Yosvaṃhisu cāraṅi-.
sakhā 在与 -yo、-svaṃ、-hi 及从格、复数属格相连时,亦出现以 -āraṅ 替代的情况;sakhāro——sakhāyo,sakhāresu——sakhesu,sakhāraṃ——sakhaṃ,sakhārehi——sakhehi,sakhārā——sakhārasmā,sakhārānaṃ——sakhānaṃ。巴利
Sakhassa vā āraṅi hoti yosvaṃhisusmānaṃsu ca; sakhāro sakhāyo, sakhāresu, sakhesu,sakhāraṃ, sakhaṃ, sakhārehi, sakhehi, sakhārā, sakhārasmā, sakhārānaṃ, sakhānaṃ.
Latupitā 等的属格——巴利
Latupitādinamase-.
以-tu后缀结尾的词和以pitu等为首的词,在sat之外的〔各格位〕中,〔词干末尾〕变为āra;kattāro、pitaro、kattāraṃ、pitaraṃ、kattārā、pitarā、kattari、pitari——那么,在sat中如何?Kattuno、pituno。巴利
Latuppaccayantānaṃ pitādīnaṃ cāraṅi bhoti sato’ññatra; kattāro, pitaro, kattāraṃ, pitaraṃ, kattārā, pitarā, kattari, pitari–-aseti-kiṃ?Kattuno, pituno.
于 nam 之后,可接 vā-。巴利
Namhi vā-.
于 namhi 之后,latupitā 等词的 āraṅ 可(vā)发生;kattārānaṃ、kattunaṃ、pitarānaṃ、pitunnaṃ。巴利
Namhi latupitādīnamāraṅi vā hoti; kattārānaṃ, kattunaṃ, pitarānaṃ, pitunnaṃ.
Namhi 中,latu、pitu 等词的 āraṅi 可有;kattārānaṃ、kattunaṃ、pitarānaṃ、pitunnaṃ。巴利
Ā-1
在 -naṃ 之前,对以 latu、pitā 等为首的词干,可变为 ā;kattānaṃ、kattūnaṃ、pitānaṃ、pitunnaṃ。巴利
.
于 nam 之后,latu、pitu 等词的〔词尾〕ā 可(vā)成为〔……〕;kattānaṃ、kattūnaṃ、pitānaṃ、pitunnaṃ。巴利
Namhi latupitādīnamā vā hoti; kattānaṃ, kattūnaṃ, pitānaṃ, pitunnaṃ.
以 latu、pitu 等词之后,sassa 可脱落;kattu、kattuno、sakamandhātu、sakamandhātuno、pitu、pituno。巴利
Latupitādīhi sassa lopo vā hoti; kattu, kattuno, sakamandhātu, sakamandhātuno, pitu, pituno.
Suhisvāraṅi〔于 Suhisu 的 āraṅi〕——巴利
Suhisvāraṅi-.
于 Suhi 等词中,latupita 等词的 ara 可变为 i;在 kattāresu、kattusu、pitaresu、pitusu、kattārehi、kattuhi、pitarehi、pituhi 中。巴利
Suhisu latupitādīnamaraṅi vā hoti; kattāresu, kattusu, pitaresu, pitusu, kattārehi, kattuhi, pitarehi, pituhi.
于 najjāyo 等中,āma-巴利
Najjāyosvāma-.
在体格复数〔yo〕上,nadī〔河流〕一词的词干末尾元音有时变为 āmi;najjāyo、nadiyo〔诸河流〕。巴利
Yosu nadīsaddassa āmi vā hoti; najjāyo, nadiyo.
Ṭi 于 katimhā 后——巴利
Ṭi katimhā-.
于katimhā之后,yo变为ṭi;kati tiṭṭhanti,kati passa。巴利
Katimhā yonaṃ ṭi hoti; kati tiṭṭhanti, kati passa.
ṭa 这个词尾适用于以“五”为首的十四个数词之后。巴利
Ṭa pañcādihi cuddasahi-.
从“五”起到“十八”为止,共有十四个数词;与这些数词结合时,其阳性复数词尾(yo)变成“ṭo”。例如“五”“五”,乃至“十八”都是如此。为什么说“从五开始”?因为“二、三、四”不在此规则内。为什么说“共十四个”?因为“二十二”同样不适用。巴利
Pañcādīhi cuddasahi saṃkhyāhi yonaṃ ṭo hoti; pañca pañca, evaṃ yāva aṭṭhārasā–-pañcādīhīki-kiṃ? Dve tayo cattāro; cuddasabhīti-kiṃ? Dvevīsatiyo.
于 Ubhagohi 之后,为 ṭo——巴利
Ubhagohi ṭo-.
ubha 与 go 两词之后,格尾 yo 变为 ṭo;例如:ubho(两者)、ubho(两者)、gāvo(诸牛)、gāvo(诸牛)——这是什么缘故?如在“imekarattiṃ ubhayo vasāma”(今夜我等二人共住)句中,于 ṭo 格尾前插入 ya 音。巴利
Ubhagohi yonaṃ ṭo hoti; ubho, ubho, gāvo, gāvo–-kathaṃ? Imekarattiṃ ubhayo vasāmāti- ṭomhi yakārāgamo.
以 āra 等为词尾的词,其后的阳性复数主格词尾 yonaṃ 变为 ṭo;如 sakhāro(诸友)、kattāro(诸作者)、pataro(他们)。巴利
Āraṅādesato paresaṃ yonaṃ ṭo hoti; sakhāro, kattāro, pataro.
以“āra”等结尾的词干,其复数主格词尾“yona”可依次变为“ṭo”或“ṭe”;例如:sakhāro(友人们)、sakhāre(友人们)、sakhāro——此处特意标出“ṭo”,是为表述简洁。巴利
Āraṅādesamhā yonaṃ ṭoṭe vā honti yathākkamaṃ; sakhāro, sakhāre, sakhāro–-ṭoggahaṇaṃ lāghavatthaṃ.
“ṭā”者,即代替“nas”与“āsma”(第一人称复数属格、与格)之词尾。巴利
Ṭā nāsmānaṃ-.
从 āra 等的替换,于 nā 词干之后,ṭā 发生;kattārā、kattārā,有时可发生,于 bahakula 等词之后;etādisā 从 sakhāra 之后——巴利
Āraṅādesamhā nāsmānaṃ ṭā hoti; kattārā, kattārā, kvaci vā hoti bahakulādhikārā; etādisā sakhārasmā
“ṭi”代替“smin”(第七格单数)的词尾。巴利
Ṭi smino-.
从 āra 等词干之后,smi 的词尾变为 ṭi;在 kattar 中,在 pitar 中。巴利
Āraṅādesamhā smino ṭi hoti; kattari, pitari.
以 div 等名词,smin 变为 ṭi;divi、bhuvi——恒常插入 v。巴利
Divādīhi nāmehi smino ṭi hoti; divi, bhuvi–-niccaṃ vakārāgamo.
于 smim 之前,āra 变为短音;kattari、nattari。巴利
Smimhi āro rasso hoti; kattari, nattari.
Pitā 等而非 nattu 等的〔词干〕——巴利
Pitādīnamanattvādīnaṃ-.
除natt等之外的pit等词干,其ā在所有词尾变化中变为短音;pitaro、pitaraṃ——为何说“除natt等之外”?nattāro。巴利
Nattvādivajjitānaṃ pitādīnamāro rasso hoti sabbāsu vibhattisu; pitaro, pitaraṃ–-anattvādīnanti kiṃ? Nattāro.
于 yuvā 等词的 suhi 等词尾前,āna 变为 aṅ。巴利
Yuvādīnaṃ suhisvānaṅi-.
于su、hi等词尾前,yuv等词的ā变为āna;yayuvānesu、yuvānehi。巴利
Suhisu yuvādīnaṃ ānaṅi hoti; yayuvānesu, yuvānehi.
于非“nāna”诸词中,可(用)——巴利
Nonānesvā-.
于这些〔词尾〕前,yuvā 等词的〔词干〕变为 ā;yuvāno, yuvānā, yuvāne。巴利
Esu yuvādīnamā hoti; yuvāno, yuvānā, yuvāne.
于 smā 与 smiṃ 之后,nā 与 ne——巴利
Smāsminnaṃ nāne-.
从 yuva 等词,nā 与 ne 依次由 smā 和 smiṃ 变来,即成 yuvānā、yuvāne。巴利
Yuvādīhiṃ smāsminnaṃ nāne honti yathākkamaṃ; yuvānā, yuvāne.
复数属格词尾“yonaṃ”可替换为“no”或“ne”。巴利
Yonaṃ none vā-.
以yuva等结尾者,其复数属格词尾yonaṃ可依次替换为no与ne;yuvāno、yuvāne——为何说“或”?Yuve passa;不取no,是为简省。巴利
Yuvādīhi yonaṃ none vā honti yathākkamiṃ; yuvāno yuvāne–-vāti-kiṃ?Yuve passa;noggahaṇaṃ lāghavatthaṃ.
在此处所讲的义项之外,其余义项用阳性——巴利
Ito’ññatthe pume-.
表示其他词义时,以i结尾的阳性名词,其复数属格词尾yonaṃ可依次替换为no与ne,例如tomaraṃkusapāṇino、tomaraṃkusapāṇine。仅此而已吗——tomaraṃkusapāṇayo;为何说“表示其他词义时”?Pāṇayo。巴利
Aññapadatthe vattamānā ikārantato nāmasmā yonaṃ none vā honti yathākkamaṃ pulliṅge, tomaraṃkusa pāṇino, tomaraṃkusapāṇine, vātveva-tomaraṃkusapāṇayo; aññattheti-kiṃ?Pāṇayo.
smino(位格词尾)在 kvavi- 时变为 Ne。巴利
Ne smino kvavi-.
当表示其他词义时,从以 ikāra 结尾的名词,smino 有时可替换为 ne;kataññumhi ca posamhi sīlavante ariyavuttine——亦可作 ariyavuttimhi;仅阳性——ariyayavuttiyā。巴利
Aññapadatthe vattamānā ikārantato nāmasmā smino ne hoti vā kvaci;’ kataññumhi ca posamhi sīlavante ariyavuttine’ vātveva-ariyavuttimhi; pumetveva-ariyayavuttiyā.
从puma一词的处格词尾,凡所说者,彼即可;pumāne、pume。巴利
Pumasaddato smino yaṃ vuttaṃ taṃ vā hoti; pumānepume.
于阳性词干接 nāmhi 词尾时,凡所说者亦可成立;pumānā、pumena。巴利
Pumassa nāmhi yaṃ vuttaṃ taṃ vā hoti; pumānā pumena.
从 sumhā 也可(vā)——巴利
Sumhā ca-.
阳性词在 sumhi 中所述者,可变为 ā,亦可不变;pumānesu、pumesu、pumāsu。巴利
Pumassa sumhi yaṃ vuttaṃ taṃ ā ca vā hoti; pumānesu, pumesu, pumāsu.
阳性词干“gassa”后加“aṃ”而成,如:bho pumaṃ(喂,男子)、bho puma(喂,男子)、bho itthipumaṃ(喂,女中男子)、bho itthipuma(喂,女中男子)。巴利
Pumasaddato gassa aṃ vā hoti; bho pumaṃ, bho puma, bho itthipumaṃ, bho itthipuma.
sā 于 assaṃ 与 se 中为 ānaṅi——巴利
Sāssaṃse cānaṅi-.
sā 词干之后,在 aṃsa 与 ga 之后,ānaṅ 替换;sānaṃ、sānassa、bho sāna。巴利
Sāsaddassa ānaṅi hoti aṃse ge ca; sānaṃ, sānassa, bho sāna.
Vattahā 的 sanannaṃ 与 nonānaṃ——巴利
Vattahā sanannaṃ nonānaṃ-.
Vattahā 依序变为 sanannaṃ 与 nonānaṃ——vattahāno、vattahānānaṃ。巴利
Vattahā sanannaṃ nonānaṃ honti yathākkama; vattahā no, vattahānānaṃ.
于 brahma 诸词中,vā——巴利
Brahmassu vā-.
brahmassa 的元音 u 在 sanaṃsu 中可有;brahmuno、brahmassa、brahmūnaṃ、brahmānaṃ。巴利
Brahmassu vā hoti sanaṃsu; brahmuno, brahmassa, brahmūnaṃ brahmānaṃ.
Brahmassu 在 nāmhi 中出现;brahmunā,巴利
Brahmassu hoti nāmhi; brahmunā,
puma、kamma、thāma、addhāna 在 sa 与 smā 词尾前亦可选用——巴利
Pumakammathāmaddhānaṃ vā sasmāsu ca-.
在属格与工具格中,可选用‘u’形式或其他形式。例如:‘pumu’(男子)属格为‘pumuno’或‘pumassa’;工具格与离格为‘pumunā’或‘pumānā’。‘kamma’(业)属格为‘kammuno’或‘kammassa’;工具格与离格为‘kammunā’或‘kammasmā’;工具格亦可用‘kammunā’或‘kammanā’。‘ṭhāma’(力)属格为‘ṭhāmuno’或‘ṭhāmassa’;工具格与离格为‘ṭhāmunā’或‘ṭhāmasmā’;工具格亦可用‘ṭhāmunā’或‘ṭhāmena’。‘addha’(道/半)属格为‘addhuno’或‘addhassa’;工具格与离格为‘addhunā’或‘addhasmā’;工具格亦可用‘addhunā’或‘addhanā’。巴利
Pudīnamu hoti vā sasmāsu nāmhi ca; pumuno, pumassa; pumunā, pumānā, pumunā, pumānā; kammuno, kammassa; kammunā kammasmā; kammunā, kammanā; ṭhāmuno, ṭhāmassa;ṭhāmunā, ṭhāmasmā; ṭhāmunā, ṭhāmena; addhuno, addhassa; addhunā, addhasmā;addhunā, addhanā.
Yuvā 的 -ssa 转为 -no——巴利
Yuvā sassano-.
‘yuvan’(青年)一词在属格中取‘ino’词尾,故其属格形式为‘yuvino’或‘yuvassa’。巴利
Yuvā sassavā ino hoti, yuvino, yuvassa.
于 atta、ātuma 之后,sassa 或变为 no;attano、attassa;ātumano、ātumassa。巴利
Attātumehi sassa no hoti vā; attano, attassa; ātumano, ātumassa.
于 Suhisu 之前,naka——巴利
Suhisu naka-.
Atta、ātumāna 于 suhi 中,或为 naka;于 attana、atta、ātumana、ātuma 中;以 attana、atta;以 ātumana、ātuma——如何?于 verinesu 中——naka 依结合与分离。巴利
Attaātumānaṃ suhisu vā naka hoti; attanesu, attesu, ātumanesu, ātumesu; attanehi, attehi; ātumanehi, ātumehi–-kathaṃ?Verinesūti-naka iti yogavibhāgā.
smā 的 nā,以及 brahmā——巴利
Smāssanā brahmā ca-.
梵天神没有由自我或因自我而起的忿恨与恚怒;这忿恨与恚怒不从梵天神自身、不从自我、不从生起者自身而生起。巴利
Brahma attaātumehi ca smāssa nā hoti; brahmunā, attanā, ātumanā.
此处的 imetānaṃ 等词,在 āṇvādesa 中,于第二格——巴利
Imetānamenāṇvādese dutiyāyaṃ-.
ima与eta词干于已说复说之境中,有第二格以ena替换;令imaṃ bhikkhuṃ vinayamajjhāpaya,复令enaṃ dhammamajjhāpaya,令ime bhikkhū vinayamajjhāpaya,复令ene dhammamajjhāpaya;如是eta亦应相应。巴利
Imaetasaddānaṃ kathitānukathanavisaye dutiyāyamenādeso hoti; imaṃ bhikkhuṃ vinayamajjhāpayaatho enaṃ dhammamajjhāpaya, ime bhikkhū vinayamajjhāpaya atho ene dhammamajjhāpaya; evame tassa ca yojanīyaṃ.
kissa 于一切〔阴性词〕中〔变为〕ko——巴利
Kissa ko sabbāsu-.
于一切词尾中,kissa 变为 ko;即 ko、ke、kā、kāyo、kaṃ、kāni、keneccādi 等。巴利
Sabbāsu vibhattisukissako hoti; ko, ke, kā, kāyo, kaṃ, kāni, keneccādi.
Ki 于 sasmiṃsu 与非阴中性中可有——巴利
Ki sasmiṃsuvānitthiyaṃ-.
anitthiyaṃ 一语中,kissa 与 ki 可有何变化?sasmiṃsu 一语中:kissa、kassa、kismiṃ、kasmiṃ;anitthiyanti 一语,是何义?Ko、kaṃ。巴利
Anitthiyaṃ kissa ki vā hoti sasmiṃsu; kissa, kassa, kismiṃ, kasmiṃ; anitthiyanti-kiṃ? Ko, kaṃ.
Imassidaṃ 可——巴利
Imassidaṃ vā-.
与 aṃsisu 一起时,tehi 之后 imassa 的 idaṃ 在中性中可成为;idaṃ, imaṃ;idaṃ, imaṃ。巴利
Aṃsisu saha tehiimassidaṃ hoti vā napuṃsake; idaṃ, imaṃ; idaṃ,imaṃ.
Amussāduṃ——。巴利
Amussāduṃ-.
Aṃsisu中,与那些一起时,amussa变为aduṃ;或者在中性时;aduṃ,amuṃ;aduṃ,amuṃ。巴利
Aṃsisu saha tehi amussa aduṃ hoti vā napuṃsake; aduṃ, amuṃ; aduṃ, amuṃ.
Sumbhāmbhassāsmā-巴利
Sumbhāmbhassāsmā-
Amha 的 asmā 可(vā)于 sumhi;bhatti 与 asmāsu 中,那属于你的;或仅于 amhesu。巴利
Ahmassa asmā hoti vā sumhi; bhattīrasmāsu sā tava; vātveva-amhesu.
在naṃ词尾中,ti与catu的阴性形式为tissā、catassā——巴利
Namhi ticatuntamitthiyaṃ tissacatassā-.
于 namhi 时,ti 与 catu 的 ti、catu 之 ssavatassa 依 yathākkamaṃ 于阴性中成为 tissa、vatassa;tissannaṃ、vatassannaṃ;“于阴性中”为何?Tiṇṇaṃ、catunnaṃ。巴利
Namhi ticatunnaṃ tissavatassā hontitthiyaṃ yathākkamaṃ; tissannaṃ, vatassannaṃ; itthiyanti-kiṃ? Tiṇṇaṃ, catunnaṃ.
tisso、catasso 于 yo 词尾时,带词尾变化的——带词尾变化的 ti、catu 二词,于 yo 词尾时,在阴性中依次成为 tisso、catasso;tisso、catasso巴利
Tissocatasso yomhi savibhattīnaṃ-. Vibhattisahitānaṃ tivatunnaṃ yomhi tisso catasso hontitthiyaṃ yathākkamaṃ; tisso,catasso
中性中用“tīṇi”“cattāri”——巴利
Tīṇicattāri napuṃsake-.
于yo格中,带格尾的ti与catu二词,中性依次变为tīṇi、cattāri;tīṇi、cattāri。巴利
Yomhisavibhattīnaṃ ticatunnaṃ yathākkamaṃtīṇi cattāri honti napuṃsake; tīṇi, cattāri.
阳性时为tayo、cattāro——巴利
Pume tayocattāro-.
在 yomhi 中,带有格尾的 ti 与 catu 依序在阳性中变为 tayo 与 cattāro;即 tayo、cattāro。巴利
Yomhi savibhattīnaṃ ticatunnaṃ tayocattāro honti yathākkamaṃ pulliṅge; tayo, cattāro.
Caturo 或 catussa——巴利
Caturovā catussa-.
catu 一词带格尾时,在 yo 词尾中,阳性也可成为 caturo;caturo janā saṃvidhāya;为何?Caturo nimittenāddasāsiṃ 是由于性别的转换。巴利
Catusaddassa savibhattissa yombhi caturo vā hoti pulliṅge; caturo janā saṃvidhāya; kathaṃ? Caturo nimittenāddasāsinti liṅgavipallāsā.
mayam asmā amhassa——。巴利
Mayamasmāmhassa-.
于 ye 等〔词尾〕中,带格尾的 amha 依次变为 asmākaṃ、mamaṃ;或者依次变为 asmākaṃ、amhākaṃ;mamaṃ、mama。巴利
Yeyāsvamhassa savibhattissaasmākaṃmamaṃ honti vā yathākkamaṃ; asmākaṃ, amhākaṃ; mamaṃ, mama.
Simbhahaṃ——。巴利
Simbhahaṃ-.
在si中,带格变化的amha变为ahaṃ;ahaṃ。巴利
Simhi amhassa savibhattissa ahaṃ hoti; ahaṃ.
tumha 的 si 与 amhi 词尾中,有 tuvaṃ 与 tvaṃ——。巴利
Tumhassa tuvaṃtvamamhi ca-.
于 Amhī 与 simhi 中,带词尾的 tuhma 依次变为 tuvaṃ 与 tvaṃ;tuvaṃ、tvaṃ。巴利
Amhī simhi ca tuhmassa savibhattissa tuvaṃtvaṃ honti yathākkamaṃ; tuvaṃ, tvaṃ.
于 tayā、tayī 之后,tassa 的 ta 可变为 tvaṃ——巴利
Tayātayīnaṃ tvaṃ vā tassa-.
tumha 的 tayā、tayi 两形中,ta 的 t 可变为 tv;即 tvayā、tayā;tvayi、tayi。巴利
Tumhassatayātayīnaṃ takārassatva hoti vā; tvayā, tayā; tvayi, tayi.
于smā中,为tvamhā——巴利
Smāmhi tvamhā-.
在 smā 词尾中,带词尾的 tumha 变为“tvamhā”,可;pattā nissaṃsayaṃ〔〕“tvamhā”——“vātveva”——“tvayā”。巴利
Smāmhi tumhassa savibhattissa tvamhā hoti vā; pattā nissaṃsayaṃ [ ] tvamhā–-vātveva-tvayā.
nta 与 ntu 词干在 paṭhame yomhi 中变为 nto——巴利
Ntantunaṃ nto yomhi paṭhame-.
于第一格 yomhi 中,带词尾的 ntanta 与 ntu 词干,其词尾可替换为 nto;gacchanto,gacchantā;guṇavanto,guṇavantā。巴利
Paṭhame yomhi ntantunaṃ savibhattinaṃ nto iccādeso vā hoti; gacchanto, gacchantā; guṇavanto, guṇavantā.
于namhi之前可变为taṃ——巴利
Taṃ namhi-.
于namhi中,以nta结尾的词干连同其格尾,可变为taṃ;gacchataṃ,gacchantānaṃ;guṇavataṃ,guṇavantānaṃ。巴利
Namhi ntantunaṃ savibhattinaṃ taṃ vā hoti; gacchataṃ, gacchantānaṃ; guṇavataṃ, guṇavantānaṃ.
to、tā、ti、tā 于 sa、smā、smiṃ、nā 之前——巴利
Totātitā sasmāsmiṃnāsu-.
以 sa 等开头的格位中,以 nta 结尾的词干连其格尾,可按次第替换为 to、tā、ti、tā;gacchato,gacchantassa;guṇavato,guṇavantassa;gacchatā,gacchantamhā;guṇavatā,guṇavantamhā;gacchati,gacchante;guṇavati,guṇavante;gacchatā,gacchantena;guṇavatā,guṇavantena。巴利
Sādisuntantunaṃ savibhattinaṃ totātitā honti vā yathākkamaṃ; gacchato, gacchantassa; guṇavato, guṇavantassa; gacchatā, gacchantamhā; guṇavatā, guṇavantamhā; gacchati, gacchante;guṇavati, guṇavante; gacchatā, gacchantena; guṇavatā, guṇavantena.
Ṭaṭāaṃ 于 ge 之后——。巴利
Ṭaṭāaṃ ge-.
于 ge 之后时,nta 与 ntu 连同其格尾,替换为 ṭa、ṭā、aṃ;bho gaccha, bho gacchā, bhoka gacchaṃ; bho guṇava, bho guṇavā, bho guṇavaṃ.巴利
Ge pare ntantunaṃ savibhattīnaṃ ṭaṭāaṃ iccādesā honti; bho gaccha, bho gacchā, bhoka gacchaṃ; bho guṇava, bho guṇavā, bho guṇavaṃ.
在 yomhi 中,dvinnaṃ 变成 duve 和 dve——巴利
Yomhi dvinnaṃ duveñce-.
于 yomhi 中,带各格语尾的 dvi 分别成为 duve dve;duve、dve。巴利
Yomhi dvissa savibhattissa duvedve honti paccekaṃ; duve, dve.
在带 naṃ 词尾时,或作 duvinnaṃ——巴利
Duvinnaṃ namhi vā-.
于 naṃ 位格中,带格尾的 dvi 可成为 duvinnaṃ;duvinnaṃ、dvinnaṃ。巴利
Namhi dvissa savibhattissa duvinnaṃ hoti vā; duvinnaṃ, dvinnaṃ.
rājassa 变为 raññaṃ——巴利
Rājassa raññaṃ-.
在 Namhi 中,rājasadda 的带词尾的〔形式〕变为 raññaṃ,可选;raññaṃ,rajānaṃ。巴利
Namhi rājasaddassasavibhattissaraññaṃ hoti vā; raññaṃ, rajānaṃ
于 nā、smāsu 中,变为 raññā——巴利
Nāsmāsu raññā-.
于 nā、smā 等格位中,rāja 连同其格尾变为 raññā——raññā kataṃ、raññā nissaṭaṃ。巴利
Nāsmāsu rājassa savibhattissaraññā hoti, raññā kataṃ, raññānissaṭaṃ.
在 rājan 词干的属格单数中,rañño、raññassa、rañjino 之后接 se-。巴利
Raññoraññassarājino se-.
属格单数中,带格尾的‘rāja’(王)一词可变作‘rañño’、‘raññassa’或‘rājino’三种形式。巴利
Se rājassa savibhattissa raññoraññassarājino hontī; rañño, raññassa, rājino.
于 Smimhi,raññerājini——巴利
Smimhi raññerājini-.
于位格中,rāja 的带格尾形式为 raññe、rājini;即 raññe、rājini。巴利
Smimhi rājassa savibhattissa raññerājini honti; raññe,rājini.
“Samāse vā”意为“于复合词中亦然”,指前述词义在复合语中同样适用。巴利
Samāse vā-.
在复合词的范围内,这些是 rājā(国王)的替代形式:kāsiraññā 与 kāsirājena 表示“由迦尸王国王”;kāsiraññā 与 kāsirājasmā 表示“从迦尸王国王”;kāsirañño 与 kāsirājassa 表示“迦尸王国王的”;kāsiraññe 与 kāsirāje 表示“在迦尸王国王处”。巴利
Samāsavisaye ete ādesā rājassavā honti; kāsiraññā, kāsirājena; kāsiraññā, kāsirājasmā; kāsirañño, kāsirājassa; kāsiraññe, kāsirāje.
“斯密姆希”乃属“你们、我们”诸词之格位语尾变化(属格、位格等)。巴利
Smimhi tumhāmhānaṃtayimayi-.
于smim中,tumha与amha词干的带格尾形式依次为tayi与mayi;tayi、mayi。巴利
Smimhi tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tayimayi honti yathākkamaṃ; tayi,mayayi.
于 Amhi 之前,taṃ、maṃ、tavaṃ、mamaṃ——巴利
Amhi taṃmaṃtavaṃmamaṃ-.
于amhi中,带格尾的tumha、amha词干依次成为taṃ、maṃ、tavaṃ、mamaṃ;即taṃ、maṃ、tavaṃ、mamaṃ。巴利
Amhi tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ taṃmaṃtavaṃmamaṃ honti yathākkamaṃ; taṃ, maṃ, tavaṃ, mamaṃ.
在 Nāsmāsu 中 tayāmayā——巴利
Nāsmāsutayāmayā-.
于nā、smā、su中,tumha与amha词干带格尾的形式依次变为tayā与mayā;tayā kataṃ,mayā kataṃ;tayā nissaṭaṃ,mayā nissaṭaṃ。巴利
Nāsmāsu tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tayāmayā honti yathākkamaṃ; tayā kataṃ, mayā kataṃ; tayā nissaṭaṃ, mayā nissaṭaṃ.
tava mama tuyhaṃ mayhaṃ se——。巴利
Tavamamatuyhaṃmayhaṃ se-.
于 se 词尾,带格尾的 tumha 与 amha 词干依次变为 tava、mama、tuyhaṃ、mayhaṃ;tava、tuyhaṃ;mama、mayhaṃ。巴利
Setumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tavamamatuyhaṃmayhaṃ honti yathākkamaṃ; tava, tuyhaṃ; mama,mayhaṃ.
ṅaṃ 与 ṅakaṃ 于业格——巴利
Ṅaṃṅakaṃ namhi-.
于 namhi 之前,带格词尾的 tumha、amha 词干分别变为 ṅaṃ、ṅākaṃ——tumhaṃ、tumhākaṃ、amhaṃ、amhākaṃ——此处不依次第对应。巴利
Namhi tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ ṅaṃṅākaṃ honti paccekaṃ; tumhaṃ, tumhākaṃ, amhaṃ, amhākaṃ–-yathāsaṅkhyamatra na vivacchate.
于第二格中,yomhi 亦可——巴利
Dutiye yomhi vā-.
tumha 与 amha 词,连同各自的格尾,在带 yoṃ 的第二格中,分别变为 ṅaṃ 或 ṅākaṃ;tumhaṃ、tumhākaṃ、tumhe;amhaṃ、amhākaṃ、amhe。巴利
Tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ paccekaṃ ṅaṃṅākaṃ vā honti yomhi dutiye; tumhaṃ’tumhākaṃ, tumhe; amhaṃ,amhākaṃ,amhe.
词非句首,同在一句之中。巴利
Apādādo padatekavākye-.
此应知为上文;pajjate’nenatthoti——pada,即以si等结尾者与以ti等结尾者;padasamūho即vākya。巴利
Idamadhikataṃ veditabbaṃ; pajjate’nenatthoti-padaṃ, syādyantaṃ tyādyāntañca; padasamūho vākyaṃ.
在 yo、naṃ、hi、su 之后,若非第五格,则变为 vo、no——巴利
Yonaṃhisvapañcamyā vono-.
非第五格时,tumha与amha词若有词尾变化,且处于同一句中、位于yonaṃhi等词之后,则其vo与no可按顺序分别替代它们;tiṭṭhatha vo,tiṭṭhatha tumhe;tiṭṭhāma no,tiṭṭhāma mayaṃ;passati vo,passati tumhe;passati no,passatiamhe;dīyate vo,dīyate tumhaṃ;dīyate no,巴利
Apañcamiyā yonaṃhisvapādādo vattamānānaṃ padasmā paresaṃ ekavākye ṭhitānaṃ tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ vo no honti vā yathākkamaṃ; tiṭṭhatha vo, tiṭṭhatha tumhe; tiṭṭhāma no, tiṭṭhāma mayaṃ; passati vo, passati tumhe; passati no, passatiamhe; dīyate vo, dīyate tumhaṃ; dīyate no,
Dīyate amhaṃ; dhanaṃ vo, dhanaṃ tumhaṃ; dhanaṃ no, dhanaṃ amhaṃ; kataṃ vo, kataṃ tumhehi; kataṃ no, kataṃ amhehi——何谓“非从格”?Nissaṭaṃ tumhehi, nissaṭaṃ amhehi;而唯是非从格。巴利
Dīyate amhaṃ; dhanaṃ vo, dhanaṃ tumhaṃ; dhanaṃ no, dhanaṃ amhaṃ; kataṃ vo, kataṃ tumhehi; kataṃ no, kataṃ amhehi–-apañcamyāti-kiṃ?Nissaṭaṃ tumhehi, nissaṭaṃ amhehi; apādādotveva
“ Balañca bhikkhūnamanuppadinnaṃ,〔而力量也被施予了比丘们〕
你们所造的福德不少。”巴利
‘‘Balañca bhikkhūnamanuppadinnaṃ, Tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ’’;
于词分别时——tumhe tiṭṭhatha;于同一句中——devadatto tiṭṭhati gāme, tumhe tiṭṭhatha nagare;于带格尾者——arahati dhammo tumhādinaṃ;arahati dhammo amhādisānaṃ。巴利
Padatotveva- tumhe tiṭṭhatha; ekavākyetveva- devadatto tiṭṭhati gāme, tumhe tiṭṭhathanagare; savibhattīnaṃtveva- arahati dhammo tumhādinaṃ; arahati dhammo amhādisānaṃ.
于具格 nā 与属格 se,依次变为 te 与 me——巴利
Teme nāse-.
当 tumha 与 amha 词干连同其格尾出现在 nā 与 se 的场合中,紧跟在 apādāda 等词之后,并与该词同处一句时,它们可依次成为 te 与 me;例如 kataṃ te,kataṃ tayā;kataṃ me,kataṃ mayā;dīyate te,dīyate tava;dīyate me,dīyate mama;dhanaṃ te,dhanaṃ me,dhanaṃ mama。巴利
Nāmhi se ca apādādo vattamānānaṃ padasmā paresaṃ eka vākye ṭhitānaṃ tumhaambhasaddānaṃ savibhattīnaṃ teme vā honti yathākkamaṃ; kataṃ te, kataṃ tayā; kataṃme, kataṃ mayā; dīyate te, dīyate tava; dīyate me, dīyayate mama; dhanaṃ te, dhanaṃme, dhanaṃ mama.
于回指〔anvādese〕时——。巴利
Anvādese-.
在已说与复说的情况下,tumha、amha 词干的替代形式于再次提及之时必定出现;gāmo tumhaṃ pariggaho,atho janapado vo pariggaho。巴利
Kathitānukathanavisaye tumhaamhasaddānamādesā niccaṃ bhavanti punabbidhānā; gāmo tumhaṃ pariggaho, atho janapado vo pariggaho.
或为带前缀者,或以第一格结尾者——巴利
Sapubbā paṭhamantā vā-.
后接的 tumha 与 amha 词,若其前面有先行词、且该先行词以第一格结尾,则可用替代形式,在复指时亦然;例如:gāme paṭo tumhākaṃ, atho nagare kambalo vo;atho nagare kambalo tumhākaṃ;何谓“有先行词”?paṭo tumhākaṃ, atho kambalo vo;何谓“以第一格结尾”?paṭo nagare tumhākaṃ, atho kambalo gāme vo。巴利
Vijjamānapubbasmā paṭhamantā paresaṃ tumhaamhasaddānamā desā vā honti anvādese’pi; gāme paṭo tumhākaṃ, atho nagare kambalo vo; atho nagare kambalo tumhākaṃ; sapubbāti-kiṃ? Paṭo tumhākaṃ, atho kambalo vo; paṭha mantāti-kiṃ-paṭo nagare tumhākaṃ, atho kambalo gāme vo.
在 va、vā、hā、he、va 结合时不〔发生替代〕。巴利
Na vavāhāhevayoge-.
与ca等连用时,第二、第一人称词的替代形式便不采用:村庄是你的领地,也是我的领地;村庄或是你的领地,或是我的领地;村庄既是你的领地,又是我的领地;村庄本就是你的领地,本就是我的领地——如此,一切处皆应如是举例。为何说“连用”?答:村庄是你的领地,城镇是我的领地。巴利
Cādīhi yoge tumhaamhasaddānamādesā na honti; gāmo tava ca pariggaho, mama ca pariggaho; gāmo tava vā pariggaho, mama vā pariggaho; gāmo tavaha pariggaho, mamaha pariggaho; gāmo tavāha pariggaho, mamāha parigga ho; gāmā taveva pariggaho, mameva pariggaho; evaṃ sabbattha udāhararitabbaṃ–-yogeti kiṃ? Gāmoca te pariggaho, nagarañca me pariggaho.
以“见”之义为眼——巴利
Dassanatthenālocane-.
于表“见”义、离“观察”义而用时,tumha、amha 词干的替换形式不出现;gāmo tumhe uddissāgato,gāmo amhe uddissāgato——何谓“非观察”?gāmo vo āloveti,gāmo no āloceti。巴利
Dassanatthesu ālocanavajjitesu payujjamānesu tumha amhasaddānamādesā na honti; gāmo tumhe uddissāgato, gāmo amhe uddissāgato–-anālocaneti-kiṃ? Gāmo vo āloveti, gāmo no āloceti.
呼格在前,如同不存在一般。巴利
Āmantaṇaṃ pubbamasantaṃva-.
呼格如同先前不存在,于 tumha、amha 词的替换范围中;devadatta tava pariggaho——何以说“呼格”?Kambalo te pariggaho;何以说“先前”?“Mayetaṃ sabba makkhātaṃ tumhākaṃ dvijapuṅgavā”,于他确实不存在故,则不应有“从格”之遮止?何以说“如”?Savanaṃ yathā siyā。巴利
Āmantaṇaṃ pubbamavijjamānaṃ viya hoti tumhaamhasaddāna mādesavisaye; devadatta tava pariggaho–-āmantaṇantikiṃ? Kambalo te pariggaho; pubbanti-kiṃ?’Mayetaṃ sabba makkhātaṃ tumhākaṃ dvijapuṅgavā’ parassa hi [ ] avijjamānantā apādādoti-paṭisedhona siyā? Ivāti-kiṃ? Savanaṃ[ ] yathā siyā.
非“sāmañña”一词表示同一意义——巴利
Na sāmaññavacanamekatthe-.
于所依相同时,紧随其后的共同称呼语,如同不存在那样,不成为呼格;māṇavaka jaṭilaka te pariggaho——即使他人原本并无此称呼,也依托前一种形式而发生替换;何谓“共同称呼语”?Devadatta māṇavaka tava pariggaho;何谓“同一事物”?Devadatta yaññadatta tumhaṃ pariggaho。巴利
Samānādhikaraṇe parato sāmaññavacanamāmantaṇamasantaṃ viya na hoti; māṇavaka jaṭilaka tepariggaho–-parassā vijjamānatte’pi pubbarūpamupādāyādeso hoti; sāmañña vacananti-kiṃ? Devadatta māṇavaka tava pariggaho; ekatthetikiṃ? Devadatta yaññadatta tumhaṃ pariggaho.
于多数时,可作 vā——。巴利
Bahusu vā-.
于复数中现存的呼语,通称于同一义中,如不存在那样,可不存在;brāhmaṇā guṇavanto tumhākaṃ pariggaho;brāhmaṇā guṇavanto vo pariggaho。巴利
Bahusu vattamānamāmantaṇaṃ sāmaññavacanamekatthe avijjamānaṃ viya vā na hoti; brāhmaṇā guṇavanto tumhākaṃ pariggaho; brāhmaṇā guṇavanto vo pariggaho.
如是目犍连语法 vutti 中 syādi 篇为第二。巴利
Iti moggallāne vyākaraṇe vuttiyaṃ syādikaṇḍo dutiyo.
Syādi 等语尾,即是 syādi 等之同一义——巴利
Syādi syādinekatthaṃ-.
凡具格尾之词与另一具格尾之词共成一义——此即应知的附加要义;而将那些原本意义各别的词合为同一义,即称为复合词。巴利
Syādyantaṃ syādyāntena sahekatthaṃ hotīti-idamadhikataṃ veditabbaṃ; so ca bhinnatthānamekatthibhāvo samāsoti vuccate.
Asaṃkhyaṃ 于词尾、具足、近、全、无、如、后、同时之义——巴利
Asaṃkhyaṃ vibhattisampattisamīpasākalyābhāvayathā pacchāyugapadatthe-.
Asaṃkhyaṃ 以 syā 等结尾、用于 vibhatti 等意义时,与以 syā 等结尾者成为同一意义;其中,于 vibhatti 义,首先在阴性词中论述——adhitthi——sampatti 有两种:attasampatti 与 samiddhi。sampannaṃ brahmaṃ sabrahmaṃ,licchavīnaṃ;samiddhi bhikkhānaṃ subhikkhaṃ。Samīpe——kumbhassa samīpamupakumbhaṃ——sākalye——satiṇamajjho harati;sāggyadhīte——abhāvo 因 sambandhi 分别而多种多样;其中 iddhābhāve——vigatā iddhi saddikānaṃ dussaddikaṃ;atthābhāve——abhāvo makkhikānaṃ nimmakkhikaṃ;atikkamābhāve——atigatāni tiṇāni nittiṇaṃ;sampatābhāve——atigataṃ lahupāpuraṇaṃ ati lahupāpuraṇaṃ;lahupāpuraṇassa nāyamupabhogakāloti attho。Yayathāttho 有多种;其中 yoggatāyaṃ——anurūpaṃ surūpo vahati;vicchāyaṃ——anvaddhamāsaṃ;atthānativattiyaṃ——yathāsatti;sadisatte——sadiso kikhiyā sakikhi;ānupubbiyaṃ——anujeṭṭhaṃ;pacchātthe——anurathaṃ;yugapadatthe——sacakkaṃ nidhi。巴利
Asaṃkhyaṃ syyādyantaṃ vibhatyādīnamatthe vattamānaṃ syādyantena sahekatthaṃ bhavati; tattha vibhatyatthe tāva-itthisu kathā pavattā adhitthi–-sampatti dvidhā attasampatti samiddhi casampannaṃ brahmaṃ sabrahmaṃ, licchavīnaṃ; samiddhi bhikkhānaṃ subhikkhaṃ. Samīpe-kumbhassa samīpamupakumbhaṃ–-sākalye-satiṇamajjho harati; sāggyadhīte–-abhāvo sambandhibhedā bahuvidho; tatra iddhābhāve-vigatā iddhi saddikānaṃ dussaddikaṃ; atthābhāve-abhāvo makkhikānaṃ nimmakkhikaṃ; atikkamābhāve-atigatāni tiṇāni nittiṇaṃ; sampatābhāve-atigataṃ lahupāpuraṇaṃ ati lahupāpuraṇaṃ; lahupāpuraṇassa nāyamupabhogakāloti attho. Yayathāttho’nekavidho; tatra yoggatāyaṃ-anurūpaṃ surūpo vahati; vicchāyaṃ -anvaddhamāsaṃ; atthānativattiyaṃ- yathāsatti; sadisatte- sadiso kikhiyā[ ] sakikhi; ānupubbiyaṃ- anujeṭṭhaṃ; pacchātthe [ -]anurathaṃ; yugapadatthe-sacakkaṃ nidhi.
yathā 不用于不相等中——巴利
Yathā na tulye-.
“如”(yathā)一词用于同等义时,不与带名词格尾的词构成同义复合词;例如:如 devadatta,亦如 yaññadatta。巴利
Yathāsaddotulyatthe vattamāno syādyantena sahekattho na bhavati; yathā devadatto tathā yaññadatto.
Yāva 在限定中——巴利
Yāvāvadhāraṇe-.
yāva一词表限定时,与带有格尾的词一起构成同义复合词;限定即以量界别;yāvāmattaṃ brāhmaṇe āmantaya;yāvajīvaṃ——何谓限定?yāva dinnaṃ tāva bhuttaṃ nāvadhārayāmi kittakaṃ mayā bhuttanti。巴利
Yāvasaddo’vadhāraṇe vattamāno syādyantena sahekattho bhavati; avadhāraṇamettakatā paricchedo; yāvāmattaṃ brāhmaṇe āmantaya; yāvajīvaṃ–-avadhāraṇeti-kiṃ, yāva dinnaṃtāva bhuttaṃ nāvadhārayāmi kittakaṃ mayā bhuttanti.
Payya、pā、bahi、tiro、pure、pacchā 之后,于第五格——巴利
Payyapābahitiropurepacchāvā pañcamyā-.
pari 等词与第五格尾词一起构成同义复合词,或(vā);pari pabbataṃ vassi devo,paripabbatā;apapabbataṃ vassi devo,apa pabbatā;āpāṭaliputtaṃ vassidevo,āpāṭaliputtā;bahigāmaṃ,bahigāmā;tiropabbataṃ,tiropabbatā;purebhattaṃ,purebhattā;pacchābhattaṃ,pacchābhattā——vetādhikāro巴利
Pariādayo vañcamyantena sahekatthā honti vā; pari pabbataṃ vassi devo, paripabbatā; apapabbataṃ vassi devo, apa pabbatā; āpāṭaliputtaṃ vassidevo, āpāṭaliputtā; bahigāmaṃ, bahigāmā; tiropabbataṃ, tiropabbatā; purebhattaṃ, purebhattā; pacchābhattaṃ, pacchābhattā–-vetādhikāro
anu- 表邻近义与延伸义。巴利
Samīpāyāmesvanu-.
“anu”一词,在表示“附近”和“延伸”义时,与有格尾的词一起构成同一义复合词,可(vā);anuvanamasani gatā;anugaṅgaṃ bārāṇasī——samīpāyāmesviti——kiṃ,rukkhamanuvijjotate vijju。巴利
Anusaddo sāmīpye āyāme ca vattamāno syādyantena sahekattho hotī vā; anuvanamasani gatā; anugaṅgaṃ bārāṇasī–-samīpāyāmesviti-kiṃ, rukkhamanuvijjotate vijju.
tiṭṭhagv 等——。巴利
Tiṭṭhagvādini-.
‘tiṭṭhagu’等词,在表达单一含义时,以约定俗成的方式构成复合词:如‘牛站立之时’合为‘tiṭṭhagu’,指时节;‘牛负重之时’合为‘vahaggu’,指时节;又如‘āyatigavaṃ’(未来的牛群)、‘khaleyavaṃ’(谷场上的大麦)、‘lūnayavaṃ’(已割的大麦)、‘lūyamānayavaṃ’(正在割的大麦)等——此处末尾音节亦有脱落;又如‘kesākesi’(发对发,即揪发相斗)、‘daṇḍādaṇḍi’(棒对棒,即持棒相斗)——同样,也有表示时间关系的用法;如‘早晨沐浴’合为‘pātanahānaṃ’,‘傍晚沐浴’合为‘sāyanahānaṃ’;又如‘pātakālaṃ’(清晨时分)、‘sāyakālaṃ’(傍晚时分);‘pātameghaṃ’(清晨之云)、‘sāyameghaṃ’(傍晚之云);‘pātamaggaṃ’(清晨之路)、‘sāyamaggaṃ’(傍晚之路)。巴利
Tiṭṭhaguppabhutīni, ekatthibhāvavisaye nipātīyante;’tiṭṭhantī gāvo yasmiṃ kāle’tiṭṭhagu, kālo; vahaggu, kālo; āyatigavaṃ, khaleyavaṃ, lūnayavaṃ, lūyamānayavamiccādi–-vyanto’pettha; kesākesi; daṇḍādaṇḍi–-tathā velāppabhāvanattho’pi; pāto nahānaṃ pātanahānaṃ; sāyaṃ nahānaṃ sāyanahānaṃ; pātakālaṃ, sāyakālaṃ; pātameghaṃ, sāyameghaṃ; pātamaggaṃ, sāyamaggaṃ.
“此岸、周边、彼岸、中间、下方、上方、底下”等词,可替代第六格(属格)。巴利
Oreparipaṭipāremajjheheṭhuddhādhonto vā chaṭṭhīyā-.
此岸等词与第六格(属格)词相结合,共同表达同一意义;因语法规则强制其词尾为长元音‘ā’,故无词形变化。例如:oregaṅgaṃ(此岸之恒河)、uparisikharaṃ(峰顶之上)、paṭisotaṃ(逆流)、pāreyamunaṃ(彼岸之耶穆那河)、majjhegaṅgaṃ(恒河中段)、heṭṭhāpāsādaṃ(殿堂之下)、uddhagaṅgaṃ(恒河上游)、adhogaṅgaṃ(恒河下游)、antopāsādaṃ(殿堂之内)。又因另有规定,也可有‘gaṅgāoraṃ’(恒河此岸)等双重形式。巴利
Orādayo saddā chaṭṭhiyantena sahekatthā vā honti; ekārantattaṃ nipātanato–-oregaṅgaṃ; uparisikharaṃ; paṭi sotaṃ; pāreyamunaṃ; majjhegaṅgaṃ; heṭṭhāpāsādaṃ; uddhagaṅgaṃ; adhogaṅgaṃ; antopāsādaṃ–-puna vāvidhānā gaṅgāoramiccā dipi hoti.
凡是这类未超越常规的复合词,应知其为中性;如所举例;又依“bahula”(通常)规则,有时亦非如此——yathāparisaṃ, yathā parisāya;意为“各自的团体”。巴利
Yadetamatakkantamekatthaṃ taṃ napuṃsakaliṅgaṃ veditabbaṃ; tathā vevodāhaṭaṃ; vā kvaci bahulādhikārā–-yathāparisaṃ, yathā parisāya; sakāya sakāya parisāyāti attho.
以“a”等结尾的词,与带有格尾的词,通常复合为一词;gāmaṃ gato——gāmagato;muhuttaṃ sukhaṃ——muhuttasukhaṃ。依惯用语,在依主释复合词中——kumbhakāro;sapāko;tantavāyo;carā haro——以“nta”、“māna”、“ktavantu”结尾者仍是独立的句子;dhammaṃ suṇanto;dhammaṃ suṇamāno;odanaṃ bhuttavā。巴利
Amādisyādyantaṃ syādyāntena saha bahulamekatthaṃ hoti;’gāmaṃ gato’ gāmagato;’muhuttaṃ sukhaṃ’ muhuttasukhaṃ. Vuttiye vopapadasamāse-kumbhakāro; sapāko; tantavāyo; carā haro–-ntamānaktavantuhi vākyameva; dhammaṃ suṇanto; dhammaṃ suṇamāno; odanaṃ bhuttavā.’
“被王杀”合成“王杀”;“被剑斩”合成“剑斩”;“似父”;“如父”;“伴随乐”;“以酪浇淋之食”合成“酪食”;“以糖块混合之粥”合成“糖粥”。依语法,由词本身即可表达浇淋等动作之义,故无意义不相应之失。巴利
Raññā hato’ rājahato;’asinā chinno’ asicchinno; pitusadiso; pitusamo; sukhasahagataṃ;’dadhinā upasittaṃ bhojanaṃ’dadhibhojanaṃ;’guḷena misso odano’ guḷodano. Vutti padenevopasittādikriyāyākhyāpanato natthāyuttatthatā.
有时仅是词形变化;如urago pādapo——有时仅是句子;如pharasunā chinnavā;dassanena pahātabbā。巴利
Kvavi vuttiyeva; urago pādapo–-kvavi vākyameva; pharasunā chinnavā; dassanena pahātabbā.’
“应施予佛者”合为“佛应施”;“柱用之木”合为“柱木”;“染用之槽”合为“染槽”;此处不成立者:“应施予僧团”——为何?此义即彼义——将属于他词之义而成立。巴利
Buddhassadeyyaṃ’ buddhadeyyaṃ;’yūpāya dāru’ yūpadāru;’rajanāya doṇi’ rajanadoṇi; idha na hoti-saṅghassa dātabbaṃ–-kathaṃ, etadattho etadatthanti-aññapadatthe bhavissati.’
“因野兽而生恐”合为“野兽恐”;“出村”;“离欲”。某些情况下依文法即可:“业生”、“心生”——此处不成立者:“从树而堕”。巴利
Savarehi bhayaṃ’ savarabhayaṃ; gāmaniggato, methunāpeto. Kvaci vuttiyeva; kammajaṃ, cittajaṃ–-idha na hoti-rukkhā patito.’
rañño puriso’ rājapuriso——依 bahula 主导规则,在 ntamāna、niddhāriya、pūraṇa、bhāva、tittattha 等义中不〔合成〕;mamānukubbaṃ;mamānu kurumāno;gunnaṃ kaṇhā sampannakhīratamā;sissānaṃ pañcamo;paṭassa sukkatā——于某些情况下确实发生;vattamānasāmīpyaṃ——kathaṃ brāhmaṇassa sukkā dantāti:因 sāpekkhatā 而不〔合成〕——但此处却确实发生:candanagandho;nadīghoso;kaññārūpaṃ;kāyasamphasso?Phalarasoti〔——〕phalāna巴利
Rañño puriso’ rājapuriso–-bahulādhikārā ntamāna niddhāriyapūraṇabhāvatittatthehi na hoti; mamānukubbaṃ; mamānu kurumāno; gunnaṃ kaṇhā sampannakhīratamā; sissānaṃ pañcamo; paṭassa sukkatā–-kvaci hoteva; vattamānasāmīpyaṃ–-kathaṃ brāhmaṇassa sukkā dantāti-sāpekkhatāya na hoti–-idha panahoteva candanagandho; nadīghoso; kaññārūpaṃ; kāyasamphasso?Phalarasoti [ –-]phalānaṃtitto; phalānamāsito[ ] phalānaṃ suhito; brāhmaṇassौccaṃ gehanti; sāpekkha tāya na hoti–-raññopāṭaliputtakassadhananti–-dhana sambandhe chaṭṭhīti pāṭaliputtakैnasambandhābhāvā nahessati; rañño’gova asso ca puriso cā’ti bhīnnatthatāyaṃ [ ] vākya meva–-’rañño gavāssapurisā rājagavāssapurisāti vutti hotevekatthibhāve.’Dānesoṇḍo’ dānasoṇḍo; dhammarato; dānabhirato–-kvacivuttiyeva; kucchisayo; thalaṭṭho; paṅkajaṃ; saroruhaṃ idha na hoti bhojane mattaññutā; indriyesu guttadvāratā; āsane nisinno āsane nisīditabbaṃ.
修饰语与被修饰语同指一物。巴利
Visesanamekatthena-.
修饰语与所修饰者同义时,与所修饰者同义、同格、同数,成为同义结合:“nīlañca taṃ uppalañce”即niluppala,“chinnañca taṃ parūḷhañce”即chinnaparūḷha;如satthi与satthī,“satthī ca sāsāmā ce”即satthisāmā;如sīha与sīho,“muni ca so sīho vā”即munisīho;“sīlameva dhanaṃ”即sīladhanaṃ——有时仅是句子,如puṇṇo mantāṇiputto;citto gahapati。——有时仅是词尾变化;kaṇhasappo;lohitasāli。Visesana是什么?Tacchako sappo。Ekatthena是什么?Kāḷamhā añño——如何,patta jīviko āpannajīviko[ ] māsajāto——于不同词义时将会成立。巴利
Visesanaṃ syādyantaṃ visessena syādyāntena samānādhikaraṇenasahekatthaṃ hoti;’nīlañca taṃ uppalañce’ti niluppalaṃ,’chinnañca taṃ parūḷhañce’ti chinnaparūḷhaṃ; satthiva satthī,’satthī ca sāsāmā ce’ti satthisāmā; sīhova sīho,’muni ca sosīho vā’timunisīho;’sīlameva dhanaṃ’ sīladhanaṃ–-kci vākyameva, puṇṇo mantāṇiputto; citto gahapati.–-Kvaci vuttiyeva; kaṇhasappo; lohitasāli. Visesananti-kiṃ? Tacchako sappo. Ekattheneti-kiṃ? Kāḷamhā añño–-kathaṃ, patta jīviko āpannajīviko[ ] māsajātoti-aññapadatthe bhavissati.
此否定词与有语尾变化之词一起,与有语尾变化之词成为同一意义;na brāhmaṇo abrāhmaṇo——由于多为权宜之说,与无能力义者某些情况下亦有;apunageyyā, gāthā——anokāsaṃ kāretvā amūlāmūlaṃ gantvā——īsakaḷāro īsapiṅgaloti——有语尾变化之词与有语尾变化之词成为同一意义,是为复合词;或只是句子,因无过度扩展之故。巴利
Nañiccetaṃ syādyantaṃ syādyantena sahekatthaṃ hoti; na brāhmaṇo abrāhmaṇo–-bahulādhikārato asamatthehipi kehici hoti; apunageyyā, gāthā–-anokāsaṃ kāretvā amūlāmūlaṃ gantvā–-īsakaḷāro īsapiṅgaloti-syādi syādinekatthanti samāso; vākyameva vātippasaṅgābhāvā.
Kupādayo〔ku 等〕常于 asyādi〔非格尾〕规则中。巴利
Kupādayo niccamasyādividhimhi-.
Kusadda 与 pāda 等,依 syādi 结尾,恒常与有同一义者结合,除 syādi 规则范围之外;“kucchito brāhmaṇo”为 kubrāhmaṇo,“īsakaṃ uṇhaṃ”为 kaduṇhaṃ;panāyako、abhiseko、pakarittvā、pakataṃ、duppuriso、dukkataṃ、supuriso、sukataṃ、abhitthutaṃ、atitthutaṃ、ākaḷāro、ābaddho。Pāda 等,于 gata 等义,依第一格;“pagato ācariyo”为 pācariyo;pantevāsī——acca 等,于 kanta 等义,依第二格;“atikkanto macaṃ”为 atimañco;atimālo。Ava 等,于 kuṭṭha 等义,依第三格;“avakuṭṭhaṃ kokilāya vanaṃ”为 avakokilaṃ;avamayayūraṃ。Pari 等,于 gilāna 等义,依第四格;“parigilāno jjhenāya”为 pariyajjheno——nyā 等,于 kanna 等义,依第五格;“nikkhanto kosambiyā”为 nikkosambi——asyādi 规则中,kiṃ 为何 rukkhaṃ pati vijjotate。巴利
Kusaddo pādayo ca syādyantena sahekatthā honti niccaṃ syadividhivisayato’ññattha;’kucchito brāhmaṇo’ kubrāhmaṇo,’īsakaṃ uṇhaṃ’ kaduṇhaṃ; panāyako, abhiseko, pakarittvā, pakataṃ, duppuriso, dukkataṃ, supuriso, sukataṃ, abhitthutaṃ, atitthutaṃ, ākaḷāro, ābaddho. Pādayo gatādyatthe paṭhamāya()’ pagato ācariyo’ pācariyo; pantevāsī–-accādayo kantādyatthe dutiyāya;()’atikkanto maca’matimañco; atimālo. Avādayo kuṭṭhādyatthe tatiyāya;()’avakuṭṭhaṃ kokilāya vana’mavakokilaṃ; avamayayūraṃ. Pariyādayo gilānādyatthe catutthiyā; ()’parigila no’jjhenāya’ pariyajjheno–-nyādayo kannādyatthe pañcamiyā()’nikkhantokosambiyā’ nikkosambi–-asyādividhimhīti kiṃrukkhampati vijjotate.
Cī〔后缀〕于表动作意义之〔词干〕之后——。巴利
Cī kriyatthehi-.
以-ci结尾的词,与表示“做”之义的词、以及有sya等词尾的词一起时,含有“一起”之义;如malinī kariya。巴利
Cīppaccayanto kriyatthehi syadyantehi sahekattho hoti; malinī kariya.
于 Bhusana、ādara、anādara 诸义中 alaṃ sā sā——巴利
Bhusanādarānādaresvalaṃsāsā-.
在bhusana等义(即“装饰”等意义)中,alaṃ等词与带syādi结尾的动词义(kriyātthe)结合时,具有共同之义;如alaṃkariya(装饰之后)、sakkacca(恭敬地)、asakkacca(不恭敬地)。那么bhusanādi(饰物等)指什么?如“alaṃ bhutvā gato”(吃够了之后去的)、“sakkatvā gato”(恭敬之后去的)、“asakkatvā gato”(不恭敬之后去的);pariyattaṃ(完全)即sobhana(美)与asobhana(不美)之义。巴利
Bhusanādisvatthesvalamādayo saddā kriyātthehi syādyantehi sahekatthā honti; alaṃkariya; sakkacca; asakkacca–-bhusanādīsūti-kiṃ? Alaṃ bhutvā gato; sakkatvā gato; asakkatvā gato; pariyattaṃ sobhanamasobhananti attho.
另有一些词,与表示动作并以 syādi 结尾的词结合时,大多表示同一意义;purobhuya;tirobhuya;tirokariya;urasikariya;manasikariya;majjhekariya;tuṇhibhuya。巴利
Aññe ca saddā kriyatthehi syādyantehi saha bahulamekatthā bhavanti; purobhuya; tirobhuya;tirokariya; urasikariya; manasikariya; majjhekariya; tuṇhibhuya.
可于多种他义中——。巴利
Vānekaññatthe-.
多数的词,若其义为“具有”且末尾为 syā 等,则可为另一词的“具有”义,或为单一义;许多财宝属于他,故为 bahudhano;耳朵下垂属于他,故为 lambakaṇṇo;金刚在手中属于他,故为 vajirapāṇi;此处有许多醉象,故为 mattabahumātaṅgaṃ,vanaṃ;登上树者,此人为 ārūḷhavānaro;诸根已被他征服,故为 jitindriyo;食物已被施与属于他,故为 dinnabhojano;黑点已离去,从布上,故为 apagatakāḷako;已到达十岁属于他们,故为 upadasā;近十岁;不远十岁?超过十岁;三与十为他们的量,故为 tidasā——如何?dasā 一词在“数”义中依“量”词之邻近而转用,如:五为他们的量,故为 pañcakā sakuṇā;或二或三为他们的量,故为 dvattayo;或于 vā 之义中——ve 或 tayo 或——dvattayo——东南方与东方之间者,为 dakkhiṇapubbā,dinā;或南方与东方,故为 dakkhiṇā vasā pubbā ca;与儿子同来者,为 saputto salomako,义为“有毛者存在”,如是 sapakkhako;有乳者,atthikhīrā,brāhmaṇi——atthi 一词在“存在”义中为不变词——有时因义已成就,故不用中间词,喉中有黑者属于他,为 kaṇṭhekāḷo;唇与面为他的面,故为 oṭṭhamukho;发聚为他的髻,故为 kesacūḷo;金所作之饰为他的饰,故为 suvaṇṇālaṅkāro;叶已落下属于他,故为 papatitapaṇṇo,papaṇṇo;不存在的儿子属于他,故为 avijjamānaputto;没有儿子属于他,故为 aputto——有时“不存在”于他,为 pañcabhuttavanto;兄弟之子属于他,义为“存在”,因多分增上故。巴利
Anekaṃ syādyantamaññassa padassatthe ekatthaṃ vā hoti; bahūni dhanāni yassaso’bahudhano;’lambā kaṇṇā yassa so’ lambakaṇṇo;’vajiraṃ pāṇimhi yassaso’yaṃ’ vajirapāṇi;’mattābahavo mātaṅgā ettha’ mattabahumātaṅgaṃ, vanaṃ;’ārūḷho vānaroyaṃ rukkhaṃ so’ ārūḷhavānaro;’jitāni indriyāni yenaso’ jitindriyo;’dinnaṃ bhojanaṃ yassaso’ dinnabhojano;’apagataṃ kāḷakaṃ yasmā paṭā so’ya’ mapagatakāḷako;’upagatādasa yesaṃ te’ upadasā; āsannadasā; adūradasā? Adhika dasā;’tayo dasa parimāṇamesaṃ) tidasā–-kathaṃ, dasasaddosaṃ khyāne vattate parimāṇasaddasannidhānā, yathā-pañcaparimāṇa mesaṃ’ pañcakā sakuṇāti; dve vā tayo vāparimāṇamesa’dvattayo;vāsaddatthe vā-’ve vā tayo vā’ dvattayo–-’dakkhiṇassā ca pubbassā ca disāya yadantarāḷaṃ’ dakkhiṇapubbā, dinā;’dakkhiṇā vasā pubbā cā’ti vā;’saha puttenāgato’ saputto salomako, vijjamānalomakoti attho evaṃ sapakkhako; atthikhīrā, brāhmaṇiti-atthisaddo vijjamānatthe nipāto–-kvaci gatatthatāya padantarānamappayogo, kaṇṭhaṭṭhā kāḷā assa kaṇṭhekāḷo; [ ] oṭṭhamukhamica mukhamassaoṭṭhamukho; kesasaṅghāto cūḷā assa kesacūḷo; suvaṇṇavikāro alaṅkāro assasuvaṇṇālaṅkāro;’ papatitaṃ paṇṇamassa’ papatitapaṇṇo, papaṇṇo;’avijjamānā puttā assa’ avijjamānaputto;’na santi puttā assa’ aputto–-kvaci na hotipañcabhuttavanto assa, bhātuno putto assa atthiti bahulādhikārato.
于彼处执取后,以彼击打,在战斗中显现其形。巴利
Tattha gahetvā tena paharitvā yuddhe sarūpaṃ-.
第七格结尾与第三格结尾的多个同形词,于彼处表示“取彼并以彼击打”的战斗等义时,可合为一义;“抓住头发与头发而进行的战斗”——kesākesi;“以棍棒与棍棒击打而进行的战斗”——daṇḍādaṇḍi;muṭṭhāmuṭṭhi。“ci vīti hāre”ti。ci位于复合词末;cismi。ntyākāro——于彼处“tena”指什么?抓住身体与身体而进行的战斗;“抓住并击打”指什么?站在战车与战车上而进行的战斗;“战斗”指什么?抓住手与手而行的友好行为;“同形式”指什么?以棍棒与杵击打而进行的战斗。巴利
Sattamyantaṃ tatiyantañca sarūpamanekaṃ tattha gahetvā tena paharitvā yuddhe’ññapadatthe ekatthaṃ vā hoti;’kesesu ca kesesu ca gahetvā yuddhampavattaṃ’ kesākesi;’daṇḍehi ca daṇḍehi ca paharitvā yuddhampavattaṃ’ daṇḍādaṇḍi; muṭṭhāmuṭṭhi ‘‘ci vīti hāre’ti. Ci samāsanto [’]cismi. Ntyākāro–-tattha teneti-kiṃ? Kāyadva kāyadva [ ] gahetvā yuddhaṃ pavattaṃ; gahetvā paharitvāti- kiṃ? Rathe ca rathe ca ṭhatvā yuddhaṃpavattaṃ; yuddhetikiṃ? Hatthe ca hatthe ca gahetvā sakhyaṃ pacattaṃ; sarūpantikiṃ? Daṇḍehi ca musalehica paharitvā yuddhaṃ pavattaṃ.
ca一词的含义有多种:集合、拆散、相互搭配与组合,以及聚集。其中,集合与拆散等处存在统一义。在这些中,集合指的是彼此无关、以各自为主的行为差别,如在达维树、卡迪拉树、帕拉瑟树等处分别砍断的动作;拆散则指某一词以主要方式被施行,另一词则兼有附带性质,如“比丘行乞,牵牛而去”。其他则为相互依赖而存在,彼此间的部分差别相继而成相互搭配,如“舍利弗、目犍连”,因其各部分为主,故用复数;相互依赖者,其部分差别隐没,以整体为主,则为组合,如“伞与鞋”,因其以整体为主,故用单数。而这些组合与相互搭配,多为严格限定的对象分类,其内容在文法释义中被收入各藏部。巴利
Anekaṃ syādyantaṃ catthe ekatthaṃ vā bhavati–-samuccayo’ṇvācayo itarītarayogo samāhāro ca casaddatthā, tattha samuccayāṇvācayesu nekatthibhāvo sambhavati- tesu hi samuccayo aññamaññanirapekkhānamattappadhānānaṃ katthaci kriyāvisese cīyamānatā-yathā-dhave ca khadire ca palāse ca chindāti; anvācayova yattheko padhānabhāvena vidhiyate aparo caguṇabhāvena-yathā-bhikkhaṃ cara gāvo vānayeti–-itarañcayaya tu sambhavati, tesu hi aññamaññasāpekkhānamava yavabhedānugato itarītarayogo- yathā- sāriputtamoggallānātiassāvayavappadhānattā bahuvacanameva; aññamañña sāpekkhānameva tirohitāvayavabhedo samudāyappadhāno samāhāro-yathā-chattupāhananti-assa pana samudāyappadhānattā ekavacanameva; te ca samāhārītarītarayogā bahulaṃ vidhānā niyatavisayāyeva honti, tatrāyaṃ visayavibhāgo nirutti piṭakāgato.
Pāṇituriyayoggasenaṅgānaṃ;niccaverīnaṃ;saṃkhyāpari māṇasaññānaṃ;khuddajantukānaṃ;pacanavaddhālānaṃ;caraṇasādhāraṇānaṃ;ekjhāyanapāvacanānaṃ;liṅgavisesānaṃ;vividhaviruddhānaṃ;disānaṃ;nadīnañca;恒于集合〔复合〕中成一义。巴利
Pāṇituriyayoggasenaṅgānaṃ; niccaverīnaṃ; saṃkhyāpari māṇasaññānaṃ; khuddajantukānaṃ; pacanavaddhālānaṃ; caraṇasādhāraṇānaṃ; ekjhāyanapāvacanānaṃ; liṅgavisesānaṃ; vividhaviruddhānaṃ; disānaṃ; nadīnañca; niccaṃ samāhārekatthaṃ bhavati.
草、木、畜生、鸟、财、谷、文、国土等,或依其他已说未说之相应规则。巴利
Tiṇarukkhapasusakuṇadhanadhaññavyañjanajanapadānaṃvā aññe samitarītarayogova.
有手足的——眼与耳;口与鼻;颚与颈;皮肉血;名色;老死;——乐器的——alasatāḷa与ambara;muraja与gomukha;saṃkha与deddhi;[ ] maddavika与pāṇavika;歌与吹奏?Sammatāḷa——轭的肢分——phāla与pācana;yuga与naṅgala——军队的肢分——剑、矛、tomara、piṇḍa;[ ] asicamma;bīḷāra与mūsika;kāka与ulūka;nāga与supaṇṇa——数、量、想的——一与二、二与三;三与四、四与五;十与十一——小生物的——kīṭa与paṭaṅga;kuttha与kipillika;ḍaṃsa与makasa;makkhika与kipillika——pavana与vaddhāla的——orarabgika与sukarika;sākuntika与māgavika;sapāka与vaddhāla;vena巴利
Pāṇyaṅgānaṃ–-cakkhusotaṃ; mukhanāsika; hanugīvaṃ; chavi maṃsalohitaṃ; nāmarūpaṃ; jarāmaraṇaṃ;–-turiyaṅgānaṃ–-alasatāḷambaraṃ;murajagomukhaṃ; saṃkhadeddhimaṃ; [ ] maddavikapāṇavikaṃ; gītavādataṃ?Sammatāḷaṃ–-yoggaṅgānaṃ–-phālapācanaṃ; yuganaṅgalaṃ–-senaṅgānaṃ–-asisattitomarapiṇḍaṃ;[ ] asicammaṃ; bīḷāramūsikaṃ; kākolūkaṃ; nāgasupaṇṇaṃ–-saṃkhyāparimāṇa saññānaṃ–-ekakadukaṃ, dukatikaṃ; tikacatukkaṃ, catukkapañcakaṃ; dasekādasakaṃ –- khuddajantukānaṃ–-kīṭapaṭaṅgaṃ; kutthakipillikaṃ; ḍaṃsamakasaṃ; makkhikakipillikaṃ–-pavanavaddhālānaṃ–-orarabgikasukarikaṃ; sākuntikamāgavikaṃ;sapākavaddhālaṃ;vena
战车制造者、清道夫,共通于行持者、极负重者,司祭者,持戒与智慧者,止与观,明与行,单一诵出者、佛语之一诵者,长部、中部,增支部、相应部,犍度、分别,性相之别,女与男,奴与婢,衣、钵食、坐卧处、病缘药资具。巴利
Rathakāraṃ; pukkusachavaḍāhakaṃ–-caraṇasādhāraṇānaṃ–-atisabhāradvājaṃ; kaṭhakālāpaṃ; sīlapaññāṇaṃ; samathavipassanaṃ; vijjācaraṇaṃ–-ekajjhāyanapāvacanānaṃ–-dīghamajjhimaṃ; ekuttarasaṃyuttakaṃ; khandhakavibhaṅgaṃ–-liṅgavisesānaṃ–-itthipumaṃ; dāsidāsaṃ; cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjapararikkhāraṃ; tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ; ‘‘lābhī hoti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārāna‘‘ntipi dissati–-vividhaviruddhānaṃ–-kusalākusalaṃ; sāvajjānavajjaṃ; hīnappaṇitaṃ; kaṇbhasukkaṃ; chekapāpakaṃ; adharuttaraṃ–-disānaṃ–-pubbāparaṃ; dakkhiṇuttaraṃ; pubbadakkhiṇaṃ; pubbuttaraṃ; apara dakkhiṇaṃ; aparuttaraṃ–-nadīnaṃ–-gaṅgāyamunaṃ, mahīsarabhu.
草类各别——kāsakusaṃ、kāsakusā;usīrabīraṇaṃ、usīrabīraṇā;mujababbajaṃ、muñjababbajā——树木各别——khadirapalāsaṃ、khadirapalāsā;dhavāssakaṇṇaṃ、dhavāssakaṇṇā;pilakkhanigrodhaṃ、pilakkhanagrodhā;assatthakapitthanaṃ、assatthakapitthanā;sākasālaṃ、sākasālā——牲畜各别——gajagavajaṃ、gajagavajā;govahisaṃ、gomahisā;eṇeyyagomahisaṃ、eṇeyyagomahisā;eṇeyyavarāhaṃ、eṇeyyavarāhā;aje巴利
Tiṇavisesānaṃ–-kāsakusaṃ, kāsakusā; usīrabīraṇaṃ, usī rabīraṇā; mujababbajaṃ, muñjababbajā–-rukkhavasesānaṃ–-khadirapalāsaṃ, khadirapalāsā; dhavāssakaṇṇaṃ, dhavāssakaṇṇā; pilakkhanigrodhaṃ, pilakkhanagrodhā; assatthakapitthanaṃ, assattha kapitthanā; sākasālaṃ, sākasālā–-pasuvisesānaṃ–-gaja gavajaṃ,gajagavajā; govahisaṃ, gomahisā;eṇeyyagomahisaṃ, eṇeyyagomahisā; eṇeyyavarāhaṃ, eṇeyyavarāhā; aje
羊、羖羊,狗、猪,象、牛、马、牝马之类;特定鸟类者:天鹅、鹤,鸳鸯、赭翅鸭,苍鹭、白鹭之类;财物者:金、黄金,摩尼、螺贝、珍珠、琉璃之类;铜、铁之类;谷物者:稻、麦,芝麻、绿豆之类;调味品者:盐;畜生者:猪;水牛者:水牛;猪野猪者:猪野猪;鹿孔雀者:鹿孔雀;聚落者:迦尸聚落、萨拉聚落;拳士者:拳士;二十三者:二十三;鱼军者:鱼军;苦行者:毗舍苦行者。巴利
Ḷakaṃ, ajeḷakā; kukkurasūkaraṃ, kukkurasūkarā; hatthigavāssa vaḷavaṃ, hatthigavāssavaḷavā–-sakuṇavisesānaṃ–-haṃsabalāvaṃ, haṃsabalāvā; kāraṇḍavavakkavākaṃ, kāraṇḍavavakkavākā; bakabalākaṃ, bakabalākā–-dhanānaṃ–-hiraññasuvaṇṇaṃ, hirañña suvaṇṇā;maṇisaṃkhamuttāvephaphariyaṃ, maṇisaṃkhamuttāveḷuriyā; jātarūparajataṃ, jātarūparajatā–-dhaññānaṃ–-sāliyavakaṃ, sāliyavakā; tilamuggamāsaṃ, tilamaggamāsā; nipphāvakulatthaṃ, nipphāvakulatthā–-byañjanānaṃ–-sākasuvaṃ, sākasuvā; gabyamāhisaṃ, gabyamāhisā; eṇeyyavārāhaṃ, eṇeyyavārāhā; migamāyūraṃ, migamāyūrā–-janapadānaṃ–kāsikosalaṃ, kāsikosalā; vajjimallaṃ, vajjimallā; cetivīsaṃ, cetivīsā; macchasurasenaṃ, macchasūrasenā; kurupañcālaṃ, kurupañcālā.
例:itarītarayogo——yathā——vandimasūriyā、samaṇabrāhmaṇā、mātāpitaro 等。在此“合为一义”篇中,前所已述者,即依前次第而列,因无逾越次第的必要。有时亦有颠倒,多依主要规则而置。“dantānaṃ rājā”作“rājadanto”。有时因不重次第,后时之词亦置前。littavāsito、naggamusito、sittasammaṭṭho、bhaṭṭhaluñcito——在义合一处,某些前分有多种规定,此处为示其不定,故不述及,应作如是观。巴利
Itarītarayogo-yathā-vandimasūriyā, samaṇabrāhmaṇā, mātāpitaro, iccādi, etasmiṃ ekatthibhāvakaṇḍe yaṃ vuttaṃ pubbaṃ tadeva pubbaṃ nipatati kamātikkame payojanābhāvā kvavi vipallāso’pi hoti bahulādhikārato.’ Dantānaṃ rājā’ rājadanto. Katthaci kamampaccanādarā pubbakālassāpi paranipāto. Littavāsito, naggamusito, sittasammaṭṭho, bhaṭṭhaluñcito–-catthe yadekatthaṃ tattha keci pubbapadaṃ bahudhā niyamenti tadiha vyabhivāradassanā na vuttanti daṭṭhabbaṃ.
在集合名词中,则有连同阳性词的用法。巴利
Samāhāre sapuṃsakaṃ-.
于衣之集合中,凡一处者,彼为中性;如是 vevodāhaṭaṃ——某些处则非有,sabhāparisāyāti 之示知者;ādhi paccaparivāro;chandapārisuddhi;paṭisandhippavattiyaṃ。巴利
Vatthe samāhāre yadekatthaṃ tannapuṃsakaliṅgamhavati; tathā vevodāhaṭaṃ–-katthaci na hoti sabhāparisāyāti ñāpakā; ādhi paccaparivāro; chandapārisuddhi; paṭisandhippavattiyaṃ.
于聚合义中,数词等成为中性;pañcagavaṃ;catuppathaṃ——因聚合义具单一性,故唯用单数;于聚合义中即如——pañcakapālo,pūvo;tiputto。巴利
Ekatthe samāhāre saṃkhyādi napuṃsakaliṅgambhavati; pañcagavaṃ; catuppathaṃ–-samāhārassekattā ekavacanameva hoti; samāhāretveva-pañcakapālo, pūvo; tiputto.
有时同一性亦由属格表达。巴利
Kvacekattañca chaṭṭhiyā-.
在属格单数义中,有时会出现中性形式,且是单数;例如“蝗虫之影”成为“蝗影”;同样,“鸟之影”成为“鸟影”。巴利
Chaṭṭhiyekatthe kvaci napuṃsakattaṃ hotekattañca;’salabhānaṃ chāyā’ salahacchāyaṃ; evaṃ’sakuntānaṃ chāyā’ sakuntacchāyaṃ;
所谓宫殿影者,由宫殿之影,以宅邸影者,由宅邸之影。非人众会中,有无男性者:婆罗门众会、天众会、帝释众会、夜叉众会、蛇众会、人众会、刹帝利众会、王众会等等。此谓何?即王公士族。巴利
Pāsādacchāyayaṃ, pāsādacchāyayā; gharacchāyayaṃ, gharacchāyā. Amanussā sabhāya napuṃsakekattambhavati; brahmasabhaṃ; devasabhaṃ; indasabhaṃ; yakkhasabhaṃ; sarabhasabhaṃ–-manussasabhāyaṃ–-khattiyasabhā, rājasabhā iccevamādi–-kvacīti kiṃ?Rājapuriso.
于 syā 等词尾前,短音——巴利
Syādisu rasso-.
中性词者,于 syādi 等中为短音;salabhacchāyaṃ——所谓“于 syādi 等中”是何义?salabhacchāye。巴利
Napuṃsake vattamānassa rasso hoti syādisu; salabhacchāyaṃ–-syādisūti-kiṃ?Salabhacchāye.
于 Ghapa 的末尾、非主要者——巴利
Ghapassāntassāppadhānassa-.
处于末尾且非主要的 gha,在 syādi 等语尾中发生短化;bahumālo、poso;nikkosambi;ativāmoru——所谓“末尾”是什么意思?kaññāpiyo;所谓“非主要”是什么意思?rājakumārī;brahmabandhū。巴利
Antabhutassāppadhānassaghapassasyādisurassohoti; bahumālo, poso; nikkosambi; ativāmoru–-antassāti-kiṃ? Kaññāpiyo; appadhānassāti-kiṃ? Rājakumārī; brahmabandhū.
于有“antabhūta”且非主要的“go”之后,在“si”等词尾前,“u”成为“o”;但只在“cittagu”非主要时——“sugo”;只在“anta”时——“gokulaṃ”。巴利
Antabhutassāppadhānassa gossa syādisu u hoti; cittagu–-appadhānassātveva - sugo;antassātvecagokulaṃ.
于阴性词中,atvā——巴利
Itthiyamatvā-.
于阴性中、从以 a 结尾的名词词干,有 āp 后缀,dhammadinnā。巴利
Itthiyaṃ vattamānato akārantato nāmasmā āppaccayo hoti, dhammadinnā.
从 nadādi 等词之后加 ṇḍī——巴利
Nadādito ṇḍī-.
对于nadā等词,在阴性中加后缀ṇḍī;如nadī(河)、mahī(大地)、kumārī(少女)、taruṇī(年轻女子)、vāruṇī(瓦鲁尼)、gotamī(乔达弥)。巴利
Nadādīhi itthiyaṃ ṇḍīppaccayo hoti; nadī, mahī, kumārī, taruṇī, vāruṇī, gotamī.
在 Goto 之后可()。巴利
Goto vā().
‘Gāvī’源自‘go’,此处属同形类词——‘ṅakāro’为鼻音ṅ的用法,依“ntantunaṃ ṅimhi to vā”之规则,其义为限定义。巴利
Gāvī, go; ākatigaṇo’yaṃ–-ṅakāro ‘‘ntantunaṃ ṅimhi to vā‘‘ti. Visesanattho.
Yakkhādi 之后,阴性为 ī 与 ṅī,ca-巴利
Yakkhādittvitī ca-.
从 yakkhā 等词衍生阴性形式时,有 inī,也有 ṅī;yakkhinī、yakkhī;nāginī、nāgī;sīhinī、sīhī。巴利
Yakkhādito itthiyaminī hoti ṅī ca; yakkhinī, yakkhi; nāginī, nāgī; sīhinī, sīhī.
从 ārāmika 等词后——巴利
Ārāmikādīhi-.
从 ārāmika 等词构成阴性时,后缀 inī 出现;āramikinī;anantarāsikinī;rājinī。巴利
Ārāmikādito inī hotitthiyaṃ; ārāmikinī; anantarāsikinī; rājinī.
于想中为 mānuso。巴利
Saññāyaṃ mānuso().
mānusinī;除mānusī之外。巴利
Mānusinī; aññatra mānusī.
Yuvaṇṇohi 之后〔加〕nī——巴利
Yuvaṇṇohi nī-.
于阴性中,以 i 或 u 结尾的词干之后,通常有 nī;——sadāpayata pāṇinī;——daṇḍinī;——khattabandhunī;——paracittavidunī——从 mātu 等词之后,为何没有?因为即使没有阴性后缀,亦由阴性之表达。巴利
Itthiyamivaṇṇuvaṇṇantehi nī hoti bahulaṃ; sadāpayata pāṇinī; daṇḍinī; khattabandhunī; paracittavidunī–-mātu ādito kasmā na hoti? Itthippaccayaṃ vināpi itthattāhi dhānato.
于 Ktimhā 之后、在其他意义中——巴利
Ktimhāññatthe-.
于 kti 之后,仅当表示别义时,阴性中大多有 nī;sā ahaṃ ahiṃsāratinī;tassā muṭṭhassatiniyā;sā vacchagiddhinī——所谓“别义”是什么?Dhammarati。巴利
Ktimhāññattheyeva itthiyaṃ nī hoti bahulaṃ; sāhaṃ ahiṃsāratinī; tassā muṭṭhassatiniyā; sā vacchagiddhinī–-aññattheti-kiṃ? Dhammarati.
Ghara 等——巴利
Gharaṇyādayo-.
Gharaṇī 等词以 nī 结尾而无后缀,成为善语;gharaṇī;pokkharaṇī;īssattaṃ 依固定用法。巴利
Gharaṇīppabhutayo nīppaccayantā sādhavo bhavanti; gharaṇī; pokkharaṇī; īssattaṃ nipātanā.
无论是老师还是他的伴侣,女性就有教导者之称,分别称为教导者的女性及老师本人。巴利
Ācariyā vā yalopo ca(); ācarinī; ācariyā.
在 mātula 等之后,于妻子义中为 tvānī——巴利
Mātulāditvānī bhariyāyaṃ-.
从mātula等词后,为表示其妻子,有mānī;mātulānī;varuṇānī;gahapatānī;ācariyānī。巴利
Mātulādito bhariyāyamānī hoti; mātulānī; varuṇānī; gahapatānī; ācariyānī.
khattiyā若非bhariyā〔词干〕,则或为khattiyānī;khattiyā——nadā dīpāṭhā,若就bhariyā义而言,则为khattiyī。巴利
Abhariyāyaṃ khattiyā vā() khattiyānī; khattiyā –-nadā dīpāṭhā bhariyāyantu khattiyī.
例:upamā、saṃhita、sahita、saññata、saha、sapha、vāma、lakkhaṇa 等词之后的 ūru——巴利
Upamāsaṃhitasahitasaññatasahasaphavāmalakkhaṇāditurutu-.
“Ūrusaddā”一词,是带有比喻等前置成分的女性名词词基;诸如karahorū、saṃhitorū、sahitorū、saññatorū、sahorū、saphorū、vāmorū、lakkhaṇorū,其中“ū”通过词源分解而得;属于梵天亲属类词。巴利
Ūrusaddā upamānādipubbā itthiyamū hoti; karahorū; saṃhitorū; sahitorū; saññatorū; sahorū; saphorū; vāmo rū; lakkhaṇorū–-’ū’ti-yogavibhāgā ū; brahmabandhu.
“青年”一词,其阴性形式为“少女”。巴利
Yuvasaddatoti hotitthiyaṃ; yuvati.
在Ṅī中,Ntantunaṃ 的 to 可——巴利
Ntantunaṃ ṅīmhi to vā-.
在“ṅī”词尾中,位于“nt”和“n”词干之后时,有时变为“to”(即 -ī 形式):如“gacchatgacchantī”;“sīlavatsīlavantī”。巴利
Ṅīmhi ntantunaṃ to vā hoti; gacchatī, gacchantī; sīlavatī, sīlavantī.
bhavato 变为 bhoto——巴利
Bhavato bhoto-.
在Ṅī词尾之前,bhavant可替换为bhot;bhotī;bhavantī。巴利
Ṅīmhi bhavato bhotādeso hoti vā; bhotī; bhavantī.
gossa 的 āvaṅi——巴利
Gossāvaṅi-.
“go”一词在阴性词尾“ī”之前,词干替换为“gāv”的形式;故得“gāvī”。巴利
Gosaddassa ṅīmhāvaṅi hoti; gāvī.
Puthussa 的 pathavaputhavā——。巴利
Puthussapathavaputhavā-.
在“ī”之前,puthu 的替换形式为 pathava 与 puthava;pathavī;puthavī。——在“ṭha”之前为 pathavī。巴利
Ṅīmhi puthussa pathavaputhavā honti; pathavī; puthavī.–-Ṭhe pathavī.
1 2 3 4 5 6 7