表示“与……混合”等多种意义的taddhita词缀。
Saṃsaṭṭhādianekatthataddhita
4. 派生品解释 · 21 段
238“以某物混合、渡越、行走、运载,则加Ṇiko”。此处“vā”字表示此词缀有多种意义及多种形式。与酥油混合的,称为ghātiko,即米饭;以筏渡越的,称为oḷūpiko或uḷūpiko,此处元音不加强化。
238. ‘‘Yena vā saṃsaṭṭhaṃ tarati carati vahati ṇiko’’ti ṇiko. Vākārena nekatthenekapaccayā ca. Ghatena saṃsaṭṭho ghātiko, odano. Uḷūpena taratīti oḷūpiko, uḷūpiko vā, na pakkhe vuddhi.
以车行路者,名为sākaṭiko。以头顶载者,名为sīsiko,此中无元音强化。
Sakaṭena caratīti sākaṭiko. Sīsena vahatīti sīsiko, na vuddhi.
从阴性词干加后缀eyyako,亦可加后缀ṇako。生于瞻波者,称为campeyyako;同理,生于波罗奈者,称为bārāṇaseyyako。加后缀ṇako之例:住于拘尸那罗者,称为kosinārako。又从国名加后缀ṇako:住于摩揭陀国者,或为摩揭陀之主者,称为māgadhako。
Itthiliṅgato eyyako, ṇako ca. Campāyaṃ jāto campeyyako. Evaṃ bārāṇaseyyako. Ṇako – kusinārāyaṃ vasatīti kosinārako. Janapadato ṇako ca – magadhesu vasati, tesaṃ issaro vā māgadhako.
于同类中最为殊胜,名为ājānīyo。于马类中最为殊胜者,名为assājānīyo。加后缀ño:应知为最上者,名为aggaññaṃ,是为第二类。
Tajjātiyā visiṭṭhatthe ājānīyo. Assajātiyā visiṭṭho assājānīyo. Ño - agganti jānitabbaṃ aggaññaṃ, dvittaṃ.
239在“学习此”“由此所作”等义,以及存放、任命、技艺、货物、谋生等义中。
239.Tamadhīte tena katādisannidhānaniyogasippabhaṇḍa jīvikatthesu ca.
在“学习此”等义中,以“ādi”一词也包含了“杀”等义,此时可加后缀ṇiko。学习阿毗达摩者,称为ābhidhammiko或abhidhammiko,此处元音不发生强化。由言语所作之业,称为vācasikaṃ。同样地,mānasikaṃ。此处——
Taṃ adhīte iccādīsvatthesu ādisaddena hatādīsu ca ṇiko vā hoti. Abhidhammamadhīteti ābhidhammiko, abhidhammiko vā, na pakkhe vuddhi. Vacasā kataṃ kammaṃ vācasikaṃ. Evaṃ mānasikaṃ, ettha –
依据“在元音前有插入音”的规则,并以随后的“ādi”一词表示有s插入音。
‘‘Sa sare vāgamo’’tīhānuvattitādisaddena sāgamo.
存于身中的感受,称为身受(sārīrikā)。被派到门处者,称为守门人(dovāriko)。此处,“在适当位置有māyū的插入音”,指的是在vakāra之前插入okāra。
Sarīre sannidhānā vedanā sārīrikā. Dvāre niyutto dovāriko, ettha- ‘‘māyūnamāgamo ṭhāne’’ti vakārato pubbe okārāgamo.
技艺,指歌唱等艺术。以维那琴为技艺者,称为琴师(veṇiko),这里的vīṇā指弹奏维那琴。以香为货物者,称为香商(gandhiko)。以猎鹿维生者,称为猎鹿人(māgaviko),此处有vakāra的插入音。以网捕杀者,称为网师(jāliko)。以线缚者,称为线匠(suttiko)。以弓为武器者,称为弓手(cāpiko)。患有风病者,称为风病者(vātiko)。信敬佛陀者,称为信佛者(buddhiko)。以布换得之物,称为布易物(vatthikaṃ)。
Sippanti gītādikalā, vīṇā assa sippanti veṇiko, atra vīṇeti vīṇāvādanaṃ. Gandho assa bhaṇḍanti gandhiko, mage hantvā jīvatīti māgaviko, vakārāgamo. Jālena hato jāliko, suttena baddho suttiko, cāpo assa āyudhanti cāpiko, vāto assa ābādho atthīti vā vātiko, buddhe pasanno buddhiko, vatthena kītaṃ bhaṇḍaṃ vatthikaṃ.
“坛”是其量度,适合它,或它们的堆集,故为“坛器者”。以骰子博戏,故为“骰子戏者”;住于摩揭陀国,或因生于该地,故为“摩揭陀人”等。
Kumbho assa parimāṇaṃ, ta marahati, tesaṃ rāsi vā kumbhiko. Akkhena dibbatīti akkhiko, magadhesu vasati, jātoti vā māgadhiko iccādi.
240后缀 ṇo 用于“以彼而染”“此是其物”等义,亦用于其他义。
240.Ṇa rāgā tena rattaṃ tassedamaññatthesu ca.
于“以彼而染”等义中,可有后缀 ṇo。例如,为 kasāva(黄褐色)所染者,即 kāsāva(黄褐色衣)。
Tena rattaṃ tyādyatthesu ṇo vā hoti. Kasāvena rattaṃ kāsāvaṃ.
如是,nīla(青)、pīta(黄)等。无元音增长;例如,水牛(mahisa)之物,为 māhisa(水牛的),如角。
Evaṃ nīlaṃ pītamiccādi. Na vuddhi, mahisassa idaṃ māhisaṃ, siṅgaṃ.
如是,rājaporisa(王臣)。此处,依“ayuvaṇṇānañca”规则,由再取增长而使后分增长。māgadha(摩揭陀人):从摩揭陀而来、生于该处、或其主、或他们所住处;kattika(卡提卡月):与kattikā星宿相应,即是月份。
Evaṃ rājaporisaṃ, ettha ‘‘ayuvaṇṇānañcā’’ do puna vuddhiggahaṇena uttarapadassa vuddhi. Magadhehi āgato, tatra jāto, tesaṃ issaro, te assa nivāsoti vā māgadho, kattikādīhi yutto kattiko, māso.
以佛陀为其天神者,称为buddha(佛陀)。通达记论而学习者,称为veyyākaraṇa(记论师)。此处,依“māyūnamā”等规则,在ya字母之前增入e,并重叠ya。从sagara(萨嘎罗)诸人所生者,为sāgara(萨嘎罗人)等。
Buddho assa devatāti buddho. Byākaraṇaṃ avecca adhīteti veyyākaraṇo. Ettha ‘‘māyūnamā’’dinā yakārato pubbe e āgamo, yassa dvittaṃ. Sagarehi nibbatto sāgaroiccādi.
241“生”等词,以“imi”及“iya”后缀构成。
241.Jātādīnamimiyā ca.
在“生”等词之后,有imo和iyo后缀;又因ca字,亦有kiyo。于后出生者,为pacchima(最后);从人类种姓出生者,为manussajātiya(人类种姓者)。系缚于末端者,为antima(最后)、antiya(末端)。
Jātādīsu imo iyo ca hoti, casaddena kiyo ca. Pacchā jāto pacchimo, manussajātiyā jāto manussajātiyo. Ante niyutto antimo, antiyo.
同样地,andhakiya(安达卡人)。他有儿子,故为puttima(有儿子者)、puttiya(有儿子者)。同样地,kappiya(适合的)。
Evaṃ andhakiyo. Putto assa atthīti puttimo, puttiyo. Evaṃ kappiyo.
242“此为其处所”等义中,有īyo后缀;因ca字,亦用于利益等义。系缚的处所,为bandhanīya(应系缚的);经行的利益,为caṅkamanīya(适于经行)。
242. ‘‘Tadassaṭṭhānamīyo ce’’ti īyo, cakārena hitādyatthepi, bandhanassa ṭhānaṃ bandhanīyaṃ, caṅkamanassa hitaṃ caṅkamanīyaṃ.
243“多具彼者”即是ālu:凡多具贪欲者,称为abhijjhālu(多贪欲者)。
243. ‘‘Ālu tabbahule’’ti ālu. Abhijjhābahulo abhijjhālu.