多财释复合词。
Bahubbīhisamāsa
3. 复合品解释 · 17 段
218若意义落在其他词上,则为多财释。
218.Aññapadatthesu bahubbīhi.
当两个或多个名词复合时,其意义不在于开头的词,而在于其他词的意义,该复合词便名为多财释。
Appaṭhamantāna maññesaṃ padānaṃ atthesu dve vā bahūni vā nāmāni yadā samasyante, tadā so samāso bahubbīhi nāma.
沙门来到的那个,即“沙门来到者”,指寺院。
Āgatā samaṇā yaṃ sā āgatasamaṇo, vihāro.
219诸根已被他调伏者,即“诸根已调伏者”,指世尊。火已被他安置者,即“火已安置者”。或如“火已安置者”等,随其所欲,所形容者置于后。
219. Jitāni indriyāni yena so jitindriyo, bhagavā. Āhito aggi yena so āhitaggi. Agyāhito vātyādo yathecchaṃ visesanassa paratā.
220在工具格中:树被他砍断,故称“断树”,指斧头。
220. Karaṇe tu-chinno rukkho yena so chinnarukkho, pharasu.
221已缴纳税款者,称为“已纳税者”,指国王。
221. Dinno suṅko yassa so dinnasuṅko, rājā.
222人们从那里离开,故称“人已离去”,指村庄。
222. Niggatā janā yasmā so niggatajano, gāmo.
223具足十力者,称为十力者,即世尊。无有能与之等同者,称为无等者。此处,依‘attannassā’的构词解析,‘na’转为‘a’。
223. Dasa balāni yassa so dasabalo, bhagavā. Natthi samo yassa so asamo. Ettha ‘‘attannassā’’ti yogavibhāgena nassa a.
具广长舌者,称为广长舌者;具大智慧者,称为大智慧者。这两句,根据“若将阴性语词用作阳性”的规则,因转为阳性,前后分中的ī等词缀消失。
Pahūtā jivhā yassa so pahūtajivho, mahantī paññā yassa so mahāpañño. Dvīsu ‘‘itthiyambhāsitapumitthīpumāva ce’’ti pumbhāvātidesā pubbuttarapadesu āīppaccayānamabhāvo.
224依据‘某些复合词内部的词尾变为a’的规则,词尾变为a。以‘kāra’一词摄ā与i。阴性词以i、u结尾者,以及从tva等词缀构成者,也是如此。例如:眼大者,称为大眼者;现见法者,词缀省略。香气美好者,称为好香者。多岸者、多河者,指大海。此处依yadā等规则而缩短元音。多刺者。象群众多之林,称为多象林。
224. ‘‘Kvaci samāsantagatānamakāranto’’ti antassa attaṃ. Kāraggahaṇena ā i ca. Itthiyamivaṇṇantā, tvantehi ca kappaccayopi. Yathā - visālaṃ akkhi yassa so visālakkho, paccakkhadhammā, silopo. Sobhano gandho yassa so sugandhi. Bahukantiko, bahunadiko, samuddo. Ettha yadādinā rasso. Bahukattuko. Mattā bahavo mātaṅgā yasmiṃ taṃ mattabahumātaṅgaṃ, vanaṃ.
同格复合。
225肤色如黄金者,称为金色者。手执金刚者,称为金刚手者。胸有毛者,称为胸毛者。此处省略了格位词尾。
225. Suvaṇṇassa viya vaṇṇo yassa so suvaṇṇavaṇṇo. Vajiraṃ pāṇimhi yassa so vajirapāṇi. Urasi lomāni yassa so urasilomo. Ettha vibhatyalopo.
“于诸义中”:因理解为多数,有时也涵盖以第一格结尾者。与因俱起者,称为有因者;依“yadā”等规则,“saha”变为“sa”。
‘‘Atthesū’’ti bahuttaggahaṇena kvaci paṭhamantānampi. Saha hetunā yo vattate so sahetuko, ‘‘yadā’’ dinā sahassa so.
226“七或八”即七八个月,此处或为另一词义,或为音声之义。南方与东方之间的方位,即称为东南方。
226. Satta vā aṭṭha vā sattaṭṭha, māsā, etthaññapadattho vā saddassattho. Dakkhiṇassā ca pubbassā ca disāya yaṃ antarālaṃ, sā dakkhiṇapubbā, disā.
异格复合。
“不以第一格结尾者”是什么意思?即佛陀所宣说之法。
Appaṭhamantānanti kiṃ, desito buddhena yo dhammo.
