第4首偈颂·第4首偈颂(续)
礼敬文复注 · 137 段
26 26. 这样,用“善逝”等二十五首礼敬偈向佛陀顶礼之后,现在为了劝请大家礼敬佛陀,说出“buddho buddhoti ghoso”等偈颂。不过,这首偈应当看作是对佛陀生起净信的偈颂。巴利
26. Evaṃ sugatantiādīhi pañcavīsativandanagāthāhi buddhassa paṇāmaṃ katvā idāni tassa vandane uyyojanaṃ karonto āha buddho buddhotighoso tyādigāthaṃ. Ayaṃ pana saddharāgāthāti daṭṭhabbo.
在这里,世间“佛、佛”的声音是极其稀有的,佛的境界就更不用说了——这就是它们之间的关联。这里说的“世间”,指人世间、三界,或者无边的轮围世界。“佛、佛的声音”就是“佛、佛”这样的称扬声或赞叹声。发出声音就是“声”,或者说被宣说、被谈论的声音就是“声”,也就是称扬之声。由词根ghus(发出声音)加后缀ṇa构成。另一种说法是,被宣说、被赞叹就是“声”,即赞叹之声。所以《波罗夷篇注释》中说:“称扬之声就是称扬,或者赞叹之声。”“佛、佛”所发出的声音、赞叹之声,就是“佛佛之声”。“极为稀有”就是极其难得。本来应该说dullabhataro,为了照顾韵律省略了la音,所以说成dulabhataro。难以获得所以叫“难得”,由前缀du(恶)加词根labh(获得)加后缀a构成。另一种说法是,labh不成就所以叫“难得”,这是不变复合词,就像dubbhikkha(饥馑)一样,前缀du表示不成就的意思。ati加dullabho就是atidullabho(极难得)。其中特别难得的,就叫atidullabhataro(更为难得)。因为诸佛在世间只是偶尔、极稀少地出现。所以说“佛、佛的声音极为稀有”。这在《小品·犍度》中也说过:“居士,这世间的声音也是难得的,那就是‘佛、佛’。”就像优昙钵罗花在世间难得,像用手捉住月亮里的兔子,像乌鸦的奶汁一样,佛的境界更是极其难得——这就是所说的意思。不过这个比喻应该看作是低劣的比喻。这在《譬喻藏》中也说过——巴利
Tattha pana loke buddho buddhoti ghoso atidulabhataro buddhabhāvo kā kathāti sambandho. Ettha ca loketi manussaloke tiloke vā anantacakkavāḷa loke vā. Buddho buddhotighosoti buddho buddho iti kittisaddo thutisaddo vā. Ghusanaṃ ghoso. Ghusiyati kathiyatīti vā ghoso, kittisaddo. Ghusadhātu sadde ṇa. Atha vā ghusiyati thaviyatīti ghoso, thutisaddo. Tena vuttaṃ pārājikaṇḍaṭṭhakathāyaṃ ‘‘kittisaddoti kittieva. Thutighoso vā’’ti. Buddho buddho iti pavatto ghoso thutighosoti buddhobuddhotighoso. Atidulabhataroti ativiya dullabhatamo. Dullabhataroti hi vattabbe chandānurakkhaṇatthaṃ lakāralopena dulabhataroti vuttaṃ. Dukkhena labhiyatīti dullabho. Dupubbalabhadhātu labhane a. Atha vā labhassa asamiddhanti dullabho, dubbhijāneyya abyayībhāvasamāsoyaṃ. Dusaddo asamiddhattho, yathā dubbhikkhoti. Ati viya dullabhoti atidulabho. Tesaṃ visesena atidullabhoti atidulabhataro. Buddhā hi loke kadāci karahaci uppajjanti. Tasmā buddho buddhoti ghoso atidulabhataroti vuttaṃ. Vuttañhetaṃ cūḷavaggakhandhake ‘‘ghosopi kho eso gahapati dullabho lokasmiṃ, yadidaṃ buddho buddho’’ti. Yathā ca hi loke udumbarikapupphaṃ dullabhaṃ. Candamhi sasakaṃ hatthena gaṇhituṃ. Vāyasānaṃ khīraṃ, evaṃ buddhabhāvo atidullabhataroti vuttaṃ hoti. Ayaṃ pana hīnūpamāti daṭṭhabbā. Vuttañhetaṃ apadānapāḷiyaṃ –
就像优昙钵罗花,又像月亮里的兔子;
就像乌鸦的奶一样,世间导师极为难得。
佛陀出现在世间,是极难遇到的;巴利
‘‘Udumbarikapupphaṃva , candamhi sasakaṃ yathā; Vāyasānaṃ yathā khīraṃ, dullabhaṃ lokanāyaka’’nti ca; Dullabho buddhuppādo lokasmi’’nti ca;
转轮王出现在世间虽然难得,可是在一个劫里,也会有好几位转轮王出现。但如来出现在世间,在一个劫里就只有一位、两位、三位、四位或五位佛出现,不会更多。因为即使是在无数劫中,也有完全没有如来出现的空劫。所以,正因为如来只是偶尔、极少地出现,才说“佛、佛之声极为难得,成佛本身更不必说”。世尊在般涅槃时也这样说过:“阿难,天神们抱怨:我们从远方来见如来,如来、阿拉汉、正自觉者只是偶尔、极少地出现于世间。今夜后分,如来就要般涅槃了。而这位有大神力的比丘却站在世尊面前,阻挡、遮蔽了我们,使我们在最后时刻不能得见如来。”巴利
Kiñcāpi hi loke cakkavattirājūnaṃ uppajjamāno dullabho. Ekasmimpi pana kappe cakkavattirājāno anekā uppajjanti. Tathāgatā pana loke uppajjamānāpi ekasmiṃ kappe eka dviti catu pañca buddhāyeva uppajjanti, na taduttari. Yasmā hi asaṅkhyeyyepi kappe tathāgatasuñño hoti. Tasmā tathāgatasseva kadāci karahaci uppajjanato buddhobuddhotighoso atidulabhataro kā kathā buddhabhāvoti vutto. Vuttampi cetaṃ bhagavatā mahāparinibbānasamaye ‘‘devatā ānanda ujjhāyanti. Durāvatamhā āgatā tathāgataṃ dassanāya kadāci karahaci tathāgatā loke uppajjanti arahanto sammāsambuddhā. Ajja rattiyā paccūsasamaye tathāgatassa parinibbānaṃ bhavissati. Ayañca mahesakkho bhikkhu bhagavato purato ṭhito ovārento otarento vā na mayaṃ labhāma pacchime kāle tathāgataṃ dassanāyā’’ti.
“佛的状态”就是佛陀的状态。“还有什么可说的”意思是:这根本不必再讲。那为什么又说佛陀极其难得,又说佛陀只是偶尔才出现一次呢?难道不是有很多佛陀出现在世间吗?确实如此。不过,被称为佛陀的人,必须经过无数阿僧祇的次数,或者无数阿僧祇的日月年岁,或者无数阿僧祇劫,圆满十波罗蜜和五种大舍,才能成佛,不是一次两次就能做到的。实际上,至少要经过四阿僧祇再加十万劫,圆满十波罗蜜和五种大舍,才能成佛。因此才说佛陀极其难得,也说诸佛只是偶尔才出现一次。巴利
Buddhabhāvoti buddhassa bhāvo. Kā kathāti kiṃ vattabboevāti attho. Kasmā pana buddho atidullabhataroti ca, buddho kadāci karahaci uppajjantīti ca vuttaṃ. Nanu buddhā loke anekā uppajjantīti. Saccametaṃ. Buddho nāma pana anekāsaṅkhyeyyavārena vā anekāsaṅkhyeyyadivasamāsasaṃvaccharaṃ vā anekāsaṅkhyeyyakappaṃ vā dasapāramiyo ca pañcamahāpariccāge ca pūretvāva bhavituṃ sakkoti, na ekekavārādinā. Atha kho pana antamaso kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni dasapāramiyo ca pañca mahāpariccāge ca pūretvāva buddho bhavituṃ sakkoti. Tasmā buddho atidullabhataroti ca, buddhā kadāci karahaci uppajjantīti ca vuttanti.
正因为成佛极其难得,而且只是偶尔、极稀有地才出现,所以称念“佛、佛”的人能得到大果报。这一点在《譬喻经》中已经说过:巴利
Evaṃ buddhassa atidullabhatarattā ca kadāci karahaci uppannattā caeva buddhobuddhoti kittayantassa mahapphalaṃ hoti. Vuttañhetaṃ apadāne –
“ 当人这样称念‘佛陀’的时候,身体里生起的那种喜,
这喜确实殊胜,甚至胜过整个赡部洲。”巴利
‘‘Buddhoti kittayantassa, kāye bhavati yā pīti; Varameva hi sā pīti, kasiṇenapi jambudīpassā’’ti.
所以说,因为“佛陀”这个称号的声音极为难得,成佛这件事就更不用说了,因此说“所以”。“明辨者”就是有智慧的人。他们能特别地修习、清楚地揭示什么是有利什么是不利、什么是原因什么不是原因,所以称为“明辨”,也就是慧。“vi”是前缀,“bhū”是表示存在的词根,加上表示存在义的“ṇa”后缀。他们具有这种慧,所以被称为“明辨者”,也就是善士。这个词是用来修饰“善士”这个说法的。巴利
Tasmāti yasmā buddho buddhoti ghoso atidullabhataro, buddhabhāvo kā kathā. Tasmā. Vibhāvīti medhāvī. Te hi hitāhitaṃ kāraṇākāraṇaṃ vā visesena bhāveti pakāsetīti vibhāvā, paññā. Vipubba bhūdhātu sattāyaṃ ṇa. Sā etesaṃ atthīti vibhāvīti vuccanti, sādhavo labbhati. Taṃ pana sādhavoti pade visesanaṃ.
种种利乐:指各种世间与出世间的利益与安乐。这个词的含义前面已经说过了。然而在“渴望”这个词中,它是宾语。善士:就是善人。因为他们能成就自己和他人的利益,所以称为善士。sādh这个词根的意思是成就,加avo后缀。然而这个词与“礼敬”一词以作者身份相关联。渴望:就是希求。渴望种种利乐、希求种种利乐的人,就是渴望者,也就是善士。patth这个词根的意思是希求,加anta后缀,插入ya音。然而这个词是“善士”一词的修饰语。所欲:所希求的,应被希求、应被渴望者。iṣ这个词根在希求、欲乐等义中,加ta后缀。其r被替换,词根末尾省略。利益:指现世与后世的利益等。atthi或patthiyati之义,即果报与功德之果。atth这个词根在希求义中,加a后缀。或者说,以果的形式存在故为利益。as这个词根在存在义中,加tha后缀。然而这两个词在“承载”一词中是宾语。承载者:持护者。能承载运载者,即佛陀。vah这个词根在承载、到达义中,加anta后缀。因为佛陀以说法持护众生的世间与出世间利益安乐,此即其义。巴利
Vividhahitasukhanti nānappakāraṃ lokiyalokuttara saṅkhātaṃ hitasukhaṃ. Tassa pana attho heṭṭhā vuttoyeva. Taṃ pana patthayantātipade kammaṃ. Sādhavoti sappurisā. Te hi saparahitaṃ sādheti nibbattetīti sādhavoti vuccati. Sādhadhātu saṃsiddhiyaṃ avo. Tassa pana padassa namassantūti padena kattubhāvena sambandho. Patthayantāti yācantā. Vividhahitasukhaṃ patthayanti yācantīti patthayantā, sādhavo. Patthadhātu yācane anto. Yakārāgamo. Taṃ pana sādhavotipade visesanaṃ. Iṭṭhanti kāmayamānaṃ. Icchitabbaṃ kamitabbanti iṭṭhaṃ. Isudhātu icchā kantīsu tapaccayo. Tassa raṭṭho, dhātvantalopo. Atthanti diṭṭhadhammikasamparāyikādiatthaṃ. Atthiyati patthiyatīti attho, vipākānisaṃsaphalaṃ. Atthadhātu yācanāyaṃ a . Atha vā asati bhavati phalabhāvenāti attho. Asadhātu bhuvimhi tha. Taṃ pana padadvayaṃ vahantantipade kammaṃ. Vahantanti dhārakaṃ. Vahati haratīti vahanto, buddho. Vahadhātu vahane pāpuṇane vā anto. Buddho hi sattānaṃ lokiyalokuttarahitasukhaṃ dhammadesanāya dhāretīti attho.
被天与人所供养:受到天和人用四种资具等供养。这里再作词义解释。以自在游戏等而光辉闪耀,所以叫sura,就是天神;sura这个词根义为闪耀。或者,sura的意思是追求、到达天界的自在、光辉闪耀,所以叫sura,就是天神。又或者,他们有美妙的话语,所以叫surā,就是天神。引导蕴的相续,所以叫narā,就是人;nara这个词属于“引导”义词根,变成a音。天和人合起来就是suranarā。被他们(天与人)所应尊敬、供养,所以叫suranaramahito,就是佛陀;maha这个词在这里是“供养”的意思,变成ta音。就是这个suranaramahitaṃ。Nibbhayanti就是无怖畏;bhiyate就是怖畏。没有怖畏,所以叫nibbhayo,就是佛陀。就是这个nibbhayaṃ。意思是:在如来所处的八种众会中,没有任何因缘能让他生起怖畏、心惊、战栗。巴利
Suranaramahitanti devehi ca manussehi ca catupaccayādīhi pūjitaṃ. Idaṃ panettha nibbacanaṃ. Issariyakīḷādīhi suranti dibbantīti surā, devā. Suradhātu dittiyaṃ. Atha vā suranti īsanti devissariyaṃ pāpuṇanti virocanti cāti surā, devā. Sundarā rā vācā etesanti vā surā, devā. Khandhasantānaṃ naranti nentīti narā, manussā. Naradhātu nayane a. Surā ca narā ca suranarā. Tehi mahitabbā pūjitabbāti suranaramahito, buddho. Mahadhātu pūjāyaṃ ta. Taṃ suranaramahitaṃ. Nibbhayanti abhayaṃ. Bhiyate bhayaṃ. Natthi bhayaṃ etassāti nibbhayo, buddho. Taṃ nibbhayaṃ. Tathāgatassa aṭṭhasu parisāsu kenaci kāraṇena bhayaṃ hadayacalanaṃ kampanaṃ natthīti attho.
应受供养者:就是相信他世之后,值得接受最上布施的人。应当布施出去的东西,就叫布施,也就是所施之物。dā这个词根表示给予,加上khiṇa这个后缀。或者也可以说,众生通过它而如愿增长种种成就,所以叫布施,也就是相信他世之后应当布施的供养。dakkha这个词根表示增长,这里转成u音。值得接受这种布施,所以叫应受供养者,也就是佛陀。这是由arahati(值得)加上ṇeyyo后缀构成的。或者也可以说,由于随顺布施的利益、能带来大果报而净化,所以叫应受供养者,也就是佛陀。这是由visodheti(净化)加上后缀构成的。因为佛陀无论从能带来大果报的角度,还是从净化的角度,都特别值得接受诸天神、帝释、梵天,以及憍萨罗王等人,还有给孤独长者等人,在相信他世之后所布施的最上供养,所以用应受供养者来赞叹他。巴利
Dakkhiṇeyyanti paralokaṃ saddahitvā dātabbauttamadānārahaṃ. Dātabbāti dakkhiṇā, deyyadhammavatthu. Dādhātu dānekkhiṇapaccayo. Atha vā dakkhanti vaḍḍhanti etāya sattā yathādhippetāhi sampattīhīti dakkhiṇā, paralokaṃ saddahitvā dātabbadānaṃ. Dakkhadhātu vaḍḍhaneyu, taṃ arahatīti dakkhiṇeyyo, buddho. Arahatitaddhite ṇeyyo. Atha vā dakkhiṇāya hitaṃ anurūpaṃ mahapphalakaraṇatāya visodhetīti dakkhiṇeyyo, buddho. Visodhetitaddhitāyaṃ. Buddhoyeva hi dakkhiṇāya mahapphalakaraṇavasena ca, visodhanavasena ca, devasakkabrahmehi ca, kosalarājādīhi ca, anāthapiṇḍikaseṭṭhādīhi ca paralokaṃ saddahitvā dātabbaṃ uttamadānaṃ visesena arahati, tasmā dakkhiṇeyyanti thometi.
“世间”指有情世间。它的含义前面已经讲过了。“令喜增长”就是让喜悦增长。因为能让人欢喜,所以叫nandi(喜);这是表示状态的构词方式。nanda这个词根有成就的意思,或者在nandane(欢喜)这个意思里,转成i音。这是喜悦的同义词。它令增长,即佛陀,所以叫nandivaḍḍho,也就是佛陀;nandi这个词放在前面,vaḍḍha这个词根表示增长,变成a音。意思是:佛陀确实以具足三十二大丈夫相、八十随好,以及具足一切知智等功德,并且通过开示佛法,让世间一切有情的喜悦增长。因为一切有情在见佛、闻法的时候,从来没有满足的时候,所以用世间“令喜增长”来赞叹他。《譬喻论注》里说:“有情见佛,自然就像见到满月、大海、国王一样,没有满足。一切有情见佛,如何不满足呢?”然而,佛陀以三十二大丈夫相等,以及与声闻等不共的戒等功德,成为更殊胜的具足者,而且为一切天、人所极为显耀,这是世尊在三十三天所说的。巴利
Lokānanti sattalokānaṃ. Tassa pana attho heṭṭhā vuttoyeva. Nandivaḍḍhanti pītiyā vaḍḍhāpentaṃ. Nandiyate nandi. Bhāvasādhanoyaṃ. Nandadhātu samiddhiyaṃ nandane vā i. Pītiyā adhivacanametaṃ. Sā vaḍḍheti buddhetīti nandivaḍḍho, buddho. Nandisaddūpapadavaḍḍhadhātu vaḍḍhane a. Buddho hi dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāsītānubyañjanalakkhaṇasampannena ca sabbaññutañāṇādiguṇasampannena dhammadesanāya ca loke sabbasattānaṃ pītiṃ vaḍḍhetīti attho. Sabbasattānañhi buddhadassane dhammasavane ca titto natthi, tasmā lokānaṃ nandivaḍḍhanti thometi. Vuttañhetaṃ apadānaṭṭhakathāyaṃ ‘‘pakatiyāeva hi buddhadassane puṇṇacandasamuddarājadassane atitto lokoti. Kathaṃ pana sabbasattānaṃ buddhadassane atitto hotī’’ti. Buddhassa pana bāttiṃsamahāpurisalakkhaṇādīhi sīlādiasādhāraṇaguṇehi ca adhika sampanno hutvā sabbadevamanussehi ativirocamānattā. Vuttañhetaṃ bhagavatā tāvatiṃse –
“ 没有任何一位天人能凭容貌胜过正觉者;
一切天人都被他超越,只有正自觉者最为光辉。”巴利
‘‘Na koci devo vaṇṇena, sambuddhaṃ atirocati; Sabbe deve adhiggayha, sambuddhova virocatī’’ti.
“十力”是指具备十种身力和十种智力,这些是独觉佛和声闻弟子所不共有的。因为这种力不会被任何违逆的因缘所动摇,所以称为力。或者说,依靠它维持生命,所以叫力,也就是身力。在“生命”这个词义中,baladhātu的ā变成了a。又说,能够承担重负所以叫力,了知一切法所以叫力,也就是智力。十种身力和十种智力,按照“余一法”的规则合称为“十力”。具足这些的人就是“具十力”,也就是佛陀。不过这里虽然是按通称来说的,但因为所指是殊胜之处,所以实际指的是世尊的十种身力和十种智力。它们的自相,在《Nayanasubhagakāyaṅgī》等偈颂的注释中已经说过了。巴利
Dasabalanti aññehi paccekabuddhāriyasāvakehi asādhāraṇena dasakāyabalena ca dasañāṇabalena sampannaṃ. Tañhi kehici viruddhehi kāraṇehi balanti na kampentīti balanti vuccati. Atha vā balanti jīvitaṃ kappenti etenāti balaṃ, kāyabalaṃ. Baladhātu pāṇe a. Balanti bhāraṃ vahituṃ sakkuṇantīti vā balaṃ, balanti jānanti sabbadhammanti balaṃ, ñāṇa balaṃ. Dasabalañca dasabalañca dasabalāni ekasesanayena. Tāni yassa soti dasabalo, buddho. Idha pana sāmaññavasena vuttopi visesaṭṭhāniyattā bhagavato dasakāyabalāni ca, dasañāṇabalāni ca adhippetāni. Tesaṃ pana sarū patthaṃ nayanasubhagakāyaṅgantyādi gāthāvaṇṇanāyaṃ vuttameva.
“无等”是指在戒等功德上,没有任何人跟他一样。因为没有同等或相似的人,所以叫无等,也就是佛陀。这里的“无等”指的就是这样的佛陀。“彼”指的是具足这种功德的佛陀。“常”是恒常、一直、一切时候、不间断的意思。“应礼敬”就是应当顶礼。巴利
Asamanti sīlādiguṇehi kenaci asadisaṃ. Natthi samo sadiso puggalo etassāti asamo, buddho. Taṃ asamaṃ. Tanti tādisaṃ guṇasampannaṃ buddhaṃ. Niccanti satataṃ samitaṃ sabbakālaṃ nirantaranti attho. Namassantūti abhivandantūti.
这里应当作的简要解释是:在世间、三界或人世间,“佛陀!佛陀!”这样的称扬赞叹之声,是极其难得、最难得到的;至于佛位,也就是佛陀的境界,那还用说吗?所以,因为“佛陀!佛陀!”这个声音极其难得,那些有智慧、有明辨力的善士、正士,为了求得种种世间与出世间的利益和安乐,为了求得现世与来世等种种义利,而向那位能承载这一切、为天人所敬奉、无所怖畏、无所恐惧、值得信仰来世并应受殊胜布施供养的应供者、令众生世间欢喜增长者——也就是具足不共的十力、在戒等功德上无人能比的佛陀——应当永远、恒常、一切时中、不间断地礼敬。巴利
Ayaṃ panettha saṅkhepayojanā. Loke tiloke manussaloke vā, buddhobuddhotighoso buddho buddhoiti kittisaddo thutisaddo vā, atidulabhataro ativiya dullabhatamo, buddhabhāvo buddhassa bhāvo, kā kathā kiṃvattabbo eva, tasmā buddhobuddhoti ghosassa atidullabhatarattā, vibhāvī medhāvī vividhahitasukhaṃ nānappakāraṃ lokiyalokuttarasaṅkhātaṃ hitasukhaṃ patthayantā yācantā, sādhavo sappurisā iṭṭhaṃ kāmayamānaṃ, atthaṃ diṭṭhadhammikasamparāyikādiatthaṃ, vahantaṃ dhārakaṃ, suranaramahitaṃ devamanussehi pūjitaṃ, nibbhayaṃ abhayaṃ asantāsaṃ vā, dakkhiṇeyyaṃ paralokaṃ saddahitvā dātabbauttamadānārahaṃ, lokānaṃ sattalokānaṃ nandivaḍḍhaṃ pītiyā vaḍḍhāpanentaṃ. Dasabalaṃ asādhāraṇena dasakāyañāṇabalena sampannaṃ, asamaṃ sīlādiguṇehi kenaci asadisaṃ taṃ tādisaṃ guṇasampannaṃ buddhaṃ niccaṃ satataṃ samitaṃ sabbakālaṃ nirantaraṃ, namassantu abhivandantūti.
凭这份功德,愿我聪慧敏锐,具足正念,并于来世心满意足。
能干、见解正直、智慧明敏、精进不懈、富有且乐于分享。
敏锐、勇敢、意志坚定、心怀自他两利、长寿、无病,
富有粮食,相貌端正,有名声,具大力量,享有美誉,具足忍辱。巴利
Puññenetena sohaṃ nipuṇamati sato samparāye ca titto, Dakkho diṭṭhujjupañño avikalavīriyo bhogavā saṃvibhāgī; Tikkho sūro dhitatto saparahitadharo dīghajīvī arogo, Dhañño vaṇṇo yasassī atibalavadharo kittimā khantupeto.
有信仰,具备布施,持有最上的吉祥,对当下身心现象已离染,
有惭耻心,有善友,乐于善法,守护五戒等;
少欲、少嗔、心地极其正直、具足神通、不可衡量,
愿我成为受人称赞、说话带着慈爱、能了知善士功德、对佛有净信的人。巴利
Saddho dātaṅgupeto paramasiridharo diṭṭhadhamme viratto, Lajjī kalyāṇamitto abhiratakusalo pañcasīlādirakkho; Appiccho appakodho ativujuhadayo iddhimā appameyyo, Pāsaṃso pemavāco sujanaguṇavidū māmako so bhaveyyaṃ.
27 27. 这样,在以“佛陀、佛陀”之声等偈颂礼敬佛陀之后,现在以“善逝”等偈颂礼敬佛陀、发起誓愿时,说出“以此功德,他……”等两首偈颂。这两首偈颂也应看作“信乐偈”。其中,第一首偈颂的关联是:“愿我以此功德,在来世成为具足微细智慧者、具念者……乃至具足堪忍者。”“我”就是指那个我。礼敬佛陀的那个我,就是这个意思。“以此功德”是指以这礼佛的功德业,能清净作者自身的相续,所以叫功德。“pu”字根在“清净”义中,加 ṇya 后缀(构成“功德”)。而所谓“功德”,在这里是指能成办礼佛行为的善思。此善思因所礼对象与礼敬者的福田、意乐具足,成为现法受业;它通过给与那个以已得成就为缘的业以助力,排除其果报相续中的障碍业、压迫业与断灭业,令以彼为缘而障碍所愿成就的疾病等障难不产生——此义也应了知。而“samparāye ca”中的“ca”字,在此处不是按常位连接;此“ca”应配入“微细慧者”等诸处。“来世”即他世。他世者,因有情应往来、应趋近那里;或说,因业与烦恼,有情应往来、应到达那里,故称为“来世”。以 saṃ-pari 为前缀的 ay 字根,在“去”义中加后缀 ṇa(构成 samparāya)。或者,因业而朝向地往来、去、转起,故称为“来世”。以 saṃ 为前缀的 para 字根,在“去”义中加后缀 ṇya。正如在“Iti kho ānanda kusalāni sīlāni anupubbena aggāya parenti”等句中,深知音声者认为“para”字依 curādi 类而有“去”义。于那个来世。巴利
27. Evaṃ buddho buddhoti ghosotyādigāthāya buddhavandane uyyojanaṃ katvā idāni sugatantyādīhi gāthāhi buddhaṃ vanditvā paṇidhiṃ karonto āha puññenetena sohantyādi gāthādvayaṃ. Ayaṃ pana gāthādvayampi saddharāgāthāti daṭṭhabbā. Tattha paṭhamagāthāyaṃ soahaṃ etena puññena samparāye nipuṇamati ca sato ca…pe… khantupeto ca bhaveyyanti sambandho. Sohanti so ahaṃ. Buddhassa namakkāro soahanti attho. Etena puññenāti iminā buddhavandanapuññakammena attano kārakaṃ pavati sodhetīti puññaṃ. Pudhātu sodhane ṇya. Puññanti ca idha pana buddhapaṇāmakriyābhinipphādikā kusalacetanā adhippetā. Sā ca vandaneyyavandakānaṃ khettajjhāsayasampadāhi diṭṭhadhamma vedanīyabhūtā yathāladdhasampattinimittakassa kammassa anubalappadānavasena tannibbattitavipākasantatiyā antarāyakarāni upapīḷakaupacchedakakammāni paṭibāhitvā tannidānānaṃ yathādhippetasiddhivibandhakānaṃ rogādiantarāyānamappavattiṃsādheti cāti attho ca veditabbo. Samparāye cāti ettha casaddo aṭṭhānayogo. So ca nipuṇamatityādīsu padesu yojetabbo. Samparāyeti paraloke. So hi samparāyitabbā upagamitabbā ettha sattehīti ca, kammakilesavasena sattehi samparāyitabbā pāpuṇitabbāti vā etthāti ca samparāyoti vuccati. Saṃparipubba ayadhātu hi gatiyaṃ ṇa. Atha vā kammavasena abhimukho sampareti gacchati pavattatīti samparāyoti vuccati. Saṃpubbaparadhātu gatiyaṃ ṇya. Iti kho ānanda kusalāni sīlāni anupubbena aggāya parentītiādīsu viya hi curādi gaṇavasena parasaddaṃ gatiyamicchanti saddavidū. Tasmiṃ samparāye.
微细慧者:是指具有细密、微细智慧的人;或者说,是具备能洞察微细、微细之义差别的智慧的人。这里“微细”这个词,是表示细密、微细的,属于非派生词。“慧”:能了知有利与无利,所以叫慧,也就是智慧。“man”这个字根有“知”的意思。具有微细、细密之慧的人,就是“微细慧者”。“具念者”:就是具有念的人。能忆念,所以叫念,“sara”字根有“思虑”的意思。这种念存在于他那里,所以是具念者。“满足者”:就是能饱足的人,并且是指满足于已得之物的人,这就是其含义。饱足、满足叫“满足”。“tis”字根有“满足”的意思,加上“ta”后缀,“sa”变成“to”。也就是依三种知足——随所得而知足、随能力而知足、随适宜而知足——而满足,这样说。巴利
Nipuṇamatīti saṇhasukhumapaññavā ca. Saṇhasukhumaṃ atthantaraṃ paṭivijjhanasamatthāya paññāya sampanno ca vā. Ettha ca nipuṇasaddo saṇhasukhumavācako anipphannapāṭipadiko. Hitāhitaṃ manati jānātīti mati, paññā. Manadhātu ñāṇeti. Nipuṇā saṇhā mati paññā yassa meti nipuṇamati. Satoti satimā ca. Saratīti sati, saradhātu cintāyanti. Sā assa me atthīti sato. Tittoti tappano ca. Yathāladdhavatthunā santuṭṭho cāti attho. Tisanaṃ tappanaṃ titto. Tisadhātu tappane tapaccayo. Sakārassa toādeso. Yathālābha santoso, yathābalasantoso, yathāsāruppasanto so cāti tividhena santosena santuṭṭhoti vuttaṃ hoti.
“善巧者”:在各种该做的事上都很熟练、很在行。因为他在善业以及其他该做和不该做的事情上都不迟钝,行动迅速,所以叫“善巧者”。“dakkha”这个字根有“迅速”的意思,加上“a”后缀。“正直见慧者”:断词是“正直见、正直慧”,意思是具备正直的见和正直的慧。有些版本写作“正直见、慧”,断词同样是“正直见、正直慧者”,意思一样。“正直”:以不弯曲的状态存在,所以叫“正直”,就是端正。“uju”字根有“正直”的意思,加“kvi”后缀。或者,以不弯曲的状态生起、运作,所以叫“正直”,就是不歪曲。“ara”字根有“去”的意思,加“ju”后缀,“ara”变成“u”。正确地看见,所以叫“见”,就是慧。“dis”字根有“看见”的意思,加“ta”后缀,变成“ṭṭha”,其字根替换为“raṭṭha”,并且字根末尾音消失并加上“ī”。以正直、不歪曲的见为慧,按照修饰语后置的规则,称为“正直见”。以各种方式了知,也就是依无常等道理觉悟,所以叫“慧”。前缀“pa”加“ñā”字根有“觉悟”的意思,加“a”后缀。具有正直见和正直慧的人,就叫“正直见慧者”,指的是这个人。“具足精进者”:意思是精进没有欠缺、圆满具足。使精进减损,就叫“欠缺”。“vi”加“pubbakara”字根有“做”的意思,加“a”后缀,变成“vikala”。这是省略词尾的缩写形式。“vīra”(勇士)的行为就是“vīriya”(精进)。“avikalaṃ”是没有欠缺,“anūnaṃ”是不缺少,具备这样的精进,就叫“具足精进者”。不可能靠懈怠获得九种出世间法,只有发起精进才能获得。因此,说“具足精进者”是在表达这个意思。巴利
Dakkhoti taṃ taṃ kicce cheko ca kusalo ca vā. So hi kusalakamme aññasmiñca kiccākicce adandhatāya sīghaṃ gacchatīti dakkho. Dakkhadhātu sīghatthe a. Diṭṭhujjupaññoti diṭṭhiujupaññoti padacchedo. Uju diṭṭhipaññāya samannāgatoti attho. Kesuci potthakesu diṭṭhijju paññoti pāṭho. Diṭṭhiujupaññoti padacchedo, soye vattho . Ujūti akuṭilabhāvena bhavatīti uju, ajjavo. Ujudhātu ajjave kvi. Atha vā arati akuṭilabhāvena pavattatīti uju, avaṅko. Aradhātu gatiyaṃ jupaccayo. Arissa uādeso. Sammā passatīti diṭṭhi, mati. Disadhātu passane tapaccayo. Tassa raṭṭhādeso. Dhātvantalopo ca ī ca. Uju ajjavā diṭṭhi mati diṭṭhuju visesanaparanipātavasena. Pakārena jānāti aniccādivasena avabujjhatīti paññā. Papubbañādhātu avabodhane a. Ujudiṭṭhi ca ujupaññā ca yassa meti diṭṭhujjupañño, puggalo. Avikalavīriyoti anūnavīriyo ca paripuṇṇavīriyo cāti attho. Vihīnaṃ karotīti vikalo. Vipubbakaradhātu karaṇe a. Rassalo. Vīrānaṃ kammaṃ vīriyaṃ. Avikalaṃ anūnaṃ vīriyaṃ assameti avikalavīriyo. Na sakkā kusīteneva navalokuttaradhammā laddhuṃ, āraddhavīriyeneva sakkā. Tasmā avikalavīriyoti patthetīti vuttaṃ hoti.
具财富者:就是拥有可享用之圆满安乐的人。可享用之物就是财富,也就是圆满的受用。词根 bhuj 有保护、受用等意思,加上 ṇa 后缀。财富存在于他,所以叫具财富者。能分享者:就是有分享习惯的人,或者具足分享的人;以分享为习惯,所以叫能分享者;或者有分享的习惯,所以叫能分享者;或者对分享有习惯,所以叫能分享者。这是“具有那种习惯”的意思。或者以法来分享,所以叫有分享法者;或者有分享的法,所以叫能分享者;或者在分享中有法,所以叫能分享者。这是“具有那种法”的意思。分享的善行存在于他;或者以善行来分享,所以叫能分享者;或者为了分享而善行,所以叫能分享者;或者在分享中善行,所以叫能分享者。这是“具有那种善行”的意思。前缀 saṃ 加词根 bhaj,有分配的意思,加上 ṇa 后缀,ja 变成 ga。或者,分享就是分享。这个分享存在于他,所以叫能分享者。在表示“存在”的意思时加上 ī 后缀。意思是说:他总是把食物等布施之物施舍给乞求者等其他人。巴利
Bhogavāti bhuñjitabbasampattisukhena sampanno ca. Bhuñjitabboti bhogo, sampatti. Bhujadhātu pālanabyavaharaṇesu ṇa. Bhogo assa me atthīti bhogavā. Saṃvibhāgīti saṃvibhajanasīlo ca saṃvibhajanasampanno ca vā, saṃvibhajati sīlenāti saṃvibhāgī. Saṃvibhajanasīloti vā saṃvibhāgī, saṃvibhajituṃ sīlamassāti vā saṃvibhāgī. Saṃvibhāge sīlamassāti saṃvibhāgī. Ayaṃ tassīlattho. Saṃvibhajati dhammenāti saṃvibhajanadhammoti vā. Saṃvibhajituṃ dhammo assāti vā, saṃvibhajane dhammo assāti vā saṃvibhāgī. Ayaṃ taddhammattho. Saṃvibhajanaṃ sādhukāro assa atthi. Sādhukārinā saṃvibhajatīti vā, saṃvibhajituṃ sādhukārīti vā, saṃvibhajane sādhukārīti vā saṃvibhāgī. Ayaṃ tassā dhukārattho. Saṃvipubba bhajadhātu vibhāge ṇa. Jassa go. Atha vā saṃvibhajanaṃ saṃvibhāgo. So me assa atthīti saṃvibhāgī . Assathyatthe ī. Paresaṃ yācakānaṃ annādidānavatthuṃ niccaṃ pariccajanakārīti vuttaṃ hoti.
“锐利者”:是指具有锐利智慧的人,或者具有像磨刀石一样智慧的人。磨刀石和智慧都称为“锐利”。“tij”这个字根有“磨利”的意思,加上“kha”后缀。这是谁的?意思是“我有锐利的智慧”,所以称为“锐利者”。在表示“具有”的意思时,加上“ṇo”后缀。意思是:具足锐利智慧的人。又因为智慧在一切善法中最殊胜,也是一切善法的根本原因,所以发愿成为“锐利者”。正如《弥兰陀问经》中所说:巴利
Tikkhoti tikkhappaññavā ca nisānapaññavā vā. Tijanaṃ nisanaṃ tikkhā, paññā. Tijadhātu nisāne kha. Jassa ko. Tikkhā paññā me assa atthīti tikkho. Assathyatthe ṇo. Tikkha paññāya sampanno cāti attho. Paññāya ca sabba kusalānaṃ dhammānaṃ seṭṭhattā mūlakāraṇattā ca tikkhoti patthanaṃ karoti. Vuttañhi milindapañhe –
“ 慧在世间受到称赞,是为了让正法长久住立而修的。
智者以智慧斩断疑惑,从而证得寂静。”巴利
‘‘Paññā pasaṭṭhā lokasmiṃ, katā saddhammaṭṭhitiyā; Paññāya vimatiṃ hantvā, santiṃ pappoti paṇḍito’’ti.
所谓“勇者”,就是在四众和八众之中都勇敢无畏的人。意思是具有力量、毫无恐惧。“勇者”来自“sūrayate”“vīrayate”这两个词,是表示状态的派生词。词根“sūra”的意思是勇猛,或者英雄,加后缀“a”构成。另一种说法是,以无所畏惧、没有恐怖、没有惊吓的本质而前进、运作,所以叫“勇者”。词根“sūra”的意思是行进,加后缀“a”。意思是:像狮子一样,在大众当中具足勇猛和英雄气概。不过,教内通达正法者并未给出“sūra”一词的词义演变,只是给出了“勇者”即“殊胜的勇者”这样的释义而已。这里“坚定者”的词语拆分是“dhita”和“atta”。“dhita”是定,“atta”是心。意思是具足一境心。“dhā”是住立的意思,以单一所缘而住立,所以是“坚定”;或者,能持守与单一所缘相应之法,所以是“坚定”,即定。“dhā”词根是持的意思,加后缀“ta”。了知所缘,所以是“自我”,指的是心;“ara”是行的意思,加后缀“ta”,再把元音缩短。“dhita”是定,“atta”是心,他具有这些,所以是“坚定者”。巴利
Sūroti catūsu parisāsu aṭṭhasu parisāsu ca vīro ca. Sattivanto nibbhayoti attho. Sūrayate virayate sūro. Bhāvasādhanoyaṃ. Sūradhātu vikkantiyaṃ vīre vā a. Atha vā abhiruachambhianutrāsabhāvena sūrati gacchati pavattatīti sūro. Sūradhātu gatiyaṃ a. Sīho viya parisamajjhe sūravīrasampanno cāti attho. Sāsani kehi pana saddhammavidūhi sūrasaddassa nibbacanaṃ na dassitaṃ. Kevalaṃ pana sūroti visiṭṭhasūroti atthavivaraṇamattameva dassitaṃ. Dhitattoti ettha dhita attoti padacchedo. Dhitoti samādhi. Attanti cittaṃ. Ekaggacittasampanno cāti attho. Dhāti tiṭṭhati ekārammaṇehi dhito, ekārammaṇe sampayuttadhamme dhāretīti vā dhito, samādhi. Dhādhātu dhāraṇe ta. Ārammaṇaṃ arati jānātīti attaṃ, cittaṃ. Aradhātu gatiyaṃ ta. Rassa to. Dhito samādhi attaṃ cittaṃ assa meti dhitatto.
自他利行者:指行自利与利他的人,也就是致力于自己和他人利益的人。行自己和他人的利益与目标,所以叫自他利行者。saparahita这个词放在前面,加上表示行的词根cara,再加a后缀构成。长寿者:指寿命长,或者具足长寿根。拥有长久的寿命,所以叫长寿者,意思就是具足一劫那么长的寿命。无病者:指远离疾病,也就是健康。能破坏、摧折肢体器官的,叫病,即疾病。词根ruja意为破坏,加ṇa后缀。或者也可以说,能伤害的,叫病,词根ruja意为伤害,加ṇa后缀。没有这种病,就叫无病者,意思是九十六种病不存在。吉祥者:指具足吉祥、福德、智慧之相。要知道吉祥这个词是能表达吉祥、福德、智慧之相的。比如《须大拏本生》中说:吉祥,被认为是吉兆。又如《睒弥本生》中说:生下了具足吉祥、福德、智慧之相的儿子。下面这个词源解释:财富的成就,就是吉祥,意思是吉祥、智慧、福德这些相的具足。词根dhana意为成就。因为词根有多种含义,所以加ṇya后缀。删除ṇ音结合时,和ya后缀一起,把n变成ñ,应当知道dhañña这个词形就是这样成立的。或者也可以说,他有吉祥、智慧、福德这些相的圆满,所以叫吉祥者。这是表有义的ṇyo后缀。巴利
Saparahitacaroti attahitaparahitacaro, attano ca parassa ca atthaṃ paṭipannako cāti attho. Attano ca parassa ca hitaṃ atthaṃ payojanaṃ carati paṭipajjatīti saparahitacaro . Saparahitasaddūpapada caradhātu caraṇe a. Dīghajīvīti dīghāyuko ca. Dīghena jīvitindriyena sampanno vā. Dīgho jīvo jīvitaṃ assa meti dīghajīvi. Āyukappampi dīghajīvitasampanno cāti attho. Arogoti rogaviraho ca ārogyaṃ vā. Rujjati bhañjati aṅgapaccaṅgānīti rogo, byādhi. Rujadhātu bhaṅge ṇa. Atha vā rujjati hiṃsatīti rogo. Rujadhātu hiṃsāyaṃ ṇa. Natthi rogo tassa meti arogo, channavutirogānaṃ abhāvo bhaveyyanti attho. Dhaññoti sirīpuññapaññālakkhaṇasampanno ca. Dhaññasaddo hi sirīpuññapaññālakkhaṇavācakoti daṭṭhabbo. Vuttañhi vessantarajātake ‘‘dhaññaṃ maṅgala sammata’’nti ca. Temiyajātake ‘‘dhaññapuññalakkhaṇasampannaṃ puttaṃ vijāyī’’ti ca. Idaṃ pana nibbacanaṃ. Dhananaṃ sampajjanaṃ dhaññaṃ, sirīpaññāpuññalakkhaṇānaṃ sampannanti attho. Dhanadhātu sampanne. Dhātūnaṃ anekatthattā ṇyapaccayo. Ṇakārānubandhe lope kate yapaccayena saddhiṃ nakārassa ñakāraṃ katvā dhaññanti rūpasiddhi veditabbā. Atha vā dhanaṃ sirīpaññā puññalakkhaṇasampadaṃ assa me atthīti dhañño. Assathyatthe ṇyo.
“容色”是指具足容色。这里容色有两种:身色和德色。其中,身色是指色身具足端正悦目的形色。德色是指具足戒、定、慧等功德,以及头陀行等修行功德。下面是对这个词的解释。“容色”能显示变异之物的悦意状态,所以叫容色,指身体形色。“容色”能显示自身的本质,所以叫容色,指功德。词根vaṇṇa意为显示,加后缀a。在这里,这两种意思都适用。他有容色,所以叫“有容色”,表“具有”之义时加后缀a。“有名声”是指具足眷属、享有称誉。这里名声有两种:眷属名声和称誉名声。其中,以此眷属而被供养、被尊敬,所以叫名声,即眷属。“yaja”词根意为供养,加“a”后缀,“ja”变为“sa”。或者,前往、到达、获得主人的眷属,所以叫名声,即眷属。“yā”词根意为行,加“sa”后缀。以此而被供养、被尊敬,所以叫名声,即称誉之声。“yaja”词根用于天神供养、摄受、作布施、法事等义,加“a”后缀,“ja”变为“sa”。或者,前往、到达、遍及一切处,所以叫名声,即称誉之声、赞叹之声。“yā”词根意为行,加“sa”后缀。名声又名声又名声,依省略法。他有此名声,所以叫“有名声”,表“具有”之义时加“sī”后缀。巴利
Vaṇṇoti vaṇṇasampanno ca. Ettha ca vaṇṇo duvidho hoti sarīravaṇṇaguṇavaṇṇavasena. Tattha sarīra vaṇṇo nāma rūpakāyassa pāsādikarūpasampannatā. Guṇa vaṇṇo nāma sīlasamādhipaññādiguṇena ca dhutaṅgādipaṭipadāguṇena ca sampannatā. Idaṃ pana nibbacanaṃ. Vaṇṇeti vikāramāpannānaṃ hadayaṅgatabhāvaṃ pakāsetīti vaṇṇo, sarīrarūpaṃ. Vaṇṇeti attano dabbaṃ pakāsetīti vaṇṇo, guṇo. Vaṇṇadhātu pakāsane a. Idha pana tadubhayampi yujjati. Vaṇṇaṃ assa me atthīti vaṇṇo. Assathyatthe a. Yasassīti parivārasampanno kittivanto vā. Ettha ca duvidho hoti yaso parivārakittiyasavasena. Tattha yajiyati pūjiyati etena parivārenāti yaso, parivāro. Yajadhātu pūjāyaṃ a. Jassa so. Atha vā yāti gacchati pāpuṇāti sāmikassa parivāranti yaso, parivāro. Yādhātu gatiyaṃ sopaccayo. Yajiyati pūjiyati etenāti yaso, kittisaddo. Yajadhātu devapūjāsaṅgahakaraṇadānadhammesu a. Jassa so. Atha vā yāti gacchati pāpuṇāti sabbattha byāpananti yaso, kittighoso thutisaddo vā. Yādhātu gatiyaṃ sopaccayo. Yaso ca yaso ca yaso ekasesanayena. So assa me atthīti yasassī, assathyatthe sīpaccayo.
具足极强之力者,是指拥有极强之力、能执持极其殊胜的身力与智力的人。也就是说,他应当像阿阇世王等人那样,能持五象力、十象力;也应当像舍利弗长老等人那样,能持智慧之力。有称誉者,是指拥有称誉之声的人。功德被人称扬、被人讲述,就叫称誉,也就是赞叹之声。词根 kitta 表示声音,加上 i 这个后缀。他有这种称誉之声,所以叫有称誉者。表示具有这个意思时,加上 mantu 后缀。具足忍耐者,忍耐、忍受即 khanti。词根 khamu 表忍受,加 ta 后缀。所谓 khantupeto,是指以彼(忍辱)具备、完全具备、拥有,所以叫 khantupeto(具足忍耐者)。应当像忍辱仙人那样具足忍耐。由于忍辱难行,是一切善法之首,是最上之苦行,所以发愿具足忍耐。世尊确实说过:“忍辱、堪忍是最上之苦行。”又说:“没有比忍辱更殊胜的。”又说:“忍辱之力为兵众之力。”巴利
Atibalavadharoti atibalavantadhārako ca ativiya kāyabalañāṇabalavantaṃ dhāretīti atibalavadharo. Ajātasatturājādayo viya pañcahatthi dasahatthibalassa dhāraṇasamattho ca, sāriputtattherādayo viya ñāṇabalassa dhāraṇasamattho ca bhaveyyanti attho. Kittimāti kittighosavanto ca. Kittiyate kathiyate guṇanti kitti, thutighoso. Kittadhātu sadde i. Kittighoso assa me atthīti kittimā. Assathyatthe mantupaccayo. Khantupetoti khantiyā upeto samupeto samannāgato ca. Khamanaṃ sahanaṃ khanti. Khamudhātu sahane tapaccayo. Tassanti tāya upeto samupeto samannāgatoti khantupeto. Khantivādatāpaso viya khantupeto ca bhaveyyanti attho. Khantiyā hi dukkarattā sabbakusala dhammānaṃ padhānattā seṭṭhatapattā ca khantupetoti patthanaṃ karoti. Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘khantī paramaṃ tapo titikkhā’’ti ca. ‘‘Khantyā bhiyyo na vijjatī’’ti ca. ‘‘Khantībalaṃ balānīka’’nti ca.
戒、定、慧,以忍为最根本的推动力。
一切善法,都是依靠忍辱才得以增长。巴利
‘‘Sīlasamādhipaññānaṃ , khantippadhānakāraṇaṃ; Sabbepi kusalā dhammā, khantyāyattāva vaḍḍhare’’ti ca.
这里则是简要的义理连接:我,就是那个我,凭这份功德,凭这份礼敬佛陀的功德业,愿在来世、在他世,成为智慧敏锐、智慧微细的人;具念、不忘失的人;知足、对所得之物感到满足的人;善巧、对种种事务都能干的人;具足正直之见与智慧的人,也就是正见具足、智慧圆满的人;精进不懈的人,精进不减、精进圆满的人;具足财富受用与应享之乐的人;乐于分享、习惯分享的人;锐利、智慧锐利的人;勇敢、有力量而无畏的人;意志坚定、心得安定、心一境性的人;行自利利他、实践自他利益的人;长寿、寿命绵长的人;无病、远离疾病的人;具足吉祥、福报、智慧之相的人;色相具足的人;有名声、眷属具足的人;具大力量、能持大力量的人;有称誉、名声远扬的人;具足忍耐、完全具备忍辱的人。巴利
Ayaṃ panettha saṅkhepayojanā. Sohaṃ so ahaṃ, etena puññena iminā buddhavandanapuññakammena samparāye paraloke, nipuṇamati ca saṇhasukhumapaññavā ca, sato satimā ca titto tappano yathāladdhavatthunā santuṭṭho ca, dakkho taṃtaṃkicce cheko ca, diṭṭhujjupañño ujudiṭṭhi paññāya sampanno ca avīkalavīriyo anūnavīriyo ca paripuṇṇavīriyo vā, bhogavābhuñjitabbasampattisukhena sampanno ca saṃvibhāgī saṃvibhajanasīlo ca tikkho tikkhapaññavā ca, sūroti sattivanto nibbhayo ca, dhitatto samāhita citto ca ekaggacitto vā, saparahitacaro attahita parahitapaṭipannako ca dīghajīvī dīghāyuko ca arogo rogaviraho ca dhañño sirīpuññapaññālakkhaṇasampanno ca vaṇṇo vaṇṇasampanno ca yasassī parivārasampanno ca atibalavadharo atibalavantadhārako ca kittimā kitti ghosavanto ca khantupeto khantiyā upeto samupeto samannāgato ca bhaveyyanti.
28 28. 像这样,在“以此福德”等偈颂中发愿求来世之后,现在这位具足信心和布施的施主想要在现世发愿,于是说了“具信、具足施”等偈颂。其中,“具信”是指具足了以相信业等为特相的信。相信就是信,或者因为相信所以叫信;与信相应的诸法依靠它而相信,所以叫信。由前缀saṃ加词根dhā构成,意思是持守。这个信以相信业等为特相,或者以信解为特相;以澄净为作用,就像能澄清水的宝石一样;或者以跃入为作用,就像渡越瀑流一样;以无浑浊为显现,或者以胜解为显现;以值得信的事为所依,或者以入流支为所依。这个信应当看作像手、像财富、像种子一样。因为世尊确实说过:“信是手,是大龙象”,“信是世间人最殊胜的财富”,“信是种子,苦行是雨”,“以信渡越瀑流”,“以信备办旅途资粮,信是人的伴侣”,“比丘们,圣弟子是有信者”,以及“信财”。巴利
28. Evaṃ puññenetenatyādigāthāya samparāye paṇidhiṃ katvā idāni diṭṭhadhamme patthanaṃ kattukāmo saddho dātaṅgupeto tyādigāthamāha. Tattha saddhoti kammādi saddahanalakkhaṇāya saddhāya sampanno ca. Saddahanaṃ saddhā, saddahatīti vā saddhā. Saddahanti sampayuttadhammā etāyāti saddhā. Saṃpubbadhādhātu dhāraṇe ta. Sā pana kammādīsu saddahanalakkhaṇā. Okappanalakkhaṇā vā. Pasādarasā. Udakappasādakamaṇi viya. Pakkhandanarasā vā. Oghuttaraṇo viya . Akālussiyapaccupaṭṭhānā adhimuttipaccupaṭṭhānā vā, saddheyyavatthupadaṭṭhānā sotāpattiyaṅgapadaṭṭhānā vā. Sā hatthavittabījāni viya daṭṭhabbā. Bhagavatā hi sā saddhā ‘‘saddhāhattho mahānāgo’’ti ca. ‘‘Saddhīdha vittaṃ purisassa seṭṭha’’nti ca. ‘‘Saddhābījaṃ tapo vuṭṭhī’’ti ca ‘‘saddhāya tarati ogha’’nti ca ‘‘saddhā bandhati pātheyyaṃ, saddhā dutiyā purisassa hotī’’ti ca, ‘‘saddhesiko bhikkhave ariyasāvako’’ti ca, ‘‘saddhādhana’’nti ca.
“ 那些对佛、法、僧宝有信仰的人,
他们以寿命、名声、荣耀远远胜过我、盖过我。”巴利
‘‘Yesaṃ atthi saddhā buddhe, dhamme ca saṅgharatane; Te maṃ ativirocanti, āyunā yasasā siriyā’’ti.
依靠信,他布施、受持戒、做布萨、生起禅那、生起观、生起道、生起神通、生起等至。又说信成就是难得的。所以他发愿:愿我成为有信的人。巴利
Ca. ‘‘Saddhaṃ upanissāya dānaṃ deti, sīlaṃ samādiyati, uposathakammaṃ karoti, jhānaṃ uppādeti, vipassanaṃ uppādeti, maggaṃ uppādeti, abhiññaṃ uppādeti, samāpattiṃ uppādetī’’ti ca. ‘‘Dullabhā saddhāsampattī’’ti ca vuttā. Tasmā saddho ca bhaveyyanti patthanaṃ karoti.
这种信又分为四种:传承信、证得信、信解信和净信。其中,一切知菩萨从发愿以来就具有的,叫传承信。圣弟子通过证悟真理而获得的,叫证得信。听到佛、法、僧时,内心坚定不移地信受,叫信解信。仅仅对佛等生起清净信心,叫净信。但在这里,因为信是所祈愿的目标,所以指的是全部的信。有信,所以是具信者。在“有”这个意义上,加上词缀ṇa。巴利
Sā ca pana catubbidhā hoti āgamasaddhā, adhigamasaddhā, okappanasaddhā, pasādasaddhā cāti. Tattha sabbaññubodhisattānaṃ abhinīhārato āgatattā āgamasaddhā nāma. Ariyasāvakānaṃ saccapaṭivedhena adhigatattā adhigamasaddhā nāma. Buddho dhammo saṅghoti vutte acalabhāvena okappanaṃ okappanasaddhā nāma. Buddhādīsu pasāduppattimattā pasādasaddhā nāma. Idha pana paṇidhānaṭṭhānattā sabbasaddhā adhippetā. Saddhā assa me atthīti saddho. Assathyatthe ṇa.
“具足施之因缘”的意思是:他拥有、具备、圆满具足了作为布施之因、布施之条件的财富成就。或者说,他具备、圆满具足了三种条件:应施之物、接受布施的人以及信。所施之物就是“施物”。这是表示状态的词。“dā”这个词根的意思是布施,加上词缀“a”。因为凭它而被人知道、被人认识,所以叫“因缘”,也就是财富成就。施者的因缘就是“施之因缘”,因为具备、圆满具足了它,所以叫“具足施之因缘”。或者说,所施之物就是“施物”,即布施的物品。施者的因缘就是“施之因缘”,因为具备、圆满具足了它,所以叫“具足施之因缘”。这里的意思是:他发起愿求说:“愿我成就应施之物、接受布施的人以及信这三种条件。”正如《如是语注》中所说:“因为只有在信、应施之物、接受者这三者同时现前时,布施才能成立。”巴利
Dātaṅgupetoti dātassa aṅgāya kāraṇabhūtāya dhanasampattiyā upeto samupeto samannāgato ca. Dātabbavatthu ca, tappaṭiggāhakapuggalo ca, saddhā cāti tīhi aṅgehi upeto samupeto samannāgato ca vā. Diyate dātaṃ. Bhāvasādhanoyaṃ. Dādhātu dāne a. Aṅgīyati ñāyati etenāti aṅgo, dhanasampatti. Dātassa aṅgo dātaṅgo, tena upeto samupeto samannāgatoti dātaṅgupeto, atha vā diyatīti dātaṃ, dānavatthu. Dātassa aṅgo dātaṅgo, tena upeto samupeto samannāgatoti dātaṅgupeto, dātabbavatthu ca, tappaṭiggāhaka puggalo ca, saddhā cāti tīhi aṅgehi sampajjāmīti patthanaṃ karotīti vuttaṃ hoti. Vuttañhi itivuttaṭṭhakathāyaṃ ‘‘saddhā deyyadhammo paṭiggāhako cāti imesaṃ tiṇṇaṃ samukhībhūtakāleyeva hi dānaṃ sambhavatī’’ti.
“持最胜吉祥者”:就是持有最上吉祥的人,或者有能力保持最上吉祥的人。这里,“吉祥”是智慧、福德、身体庄严和成就的统称。因为已修福德的人会亲近它,所以叫“吉祥”;或者说,它亲近、依止已修福德的人,所以叫“吉祥”;也就是获得智慧、福德、身体庄严和成就。“sidh”这个词根表示亲近、依止,加上“ira”和“ī”两个词缀。最上、最殊胜的吉祥就是“最胜吉祥”,持有它的人就是“持最胜吉祥者”,意思是能保持最胜吉祥的人。巴利
Paramasiridharoti uttamasirīdhārako ca. Uttamasiriṃ dhāraṇasamattho ca vā. Ettha ca sirīti paññāpuññasarīrasobhaggasampattīnametaṃ adhivacanaṃ. Katapuññehi seviyatīti sirī, katapuññe puggale sevati nissayatīti vā sirī, paññāpuññasarīrasobhaggasampatti labbhati. Sidhātu sevāyaṃ iro ī ca. Paramā uttamā sirī paramasirī, taṃ dhāretīti paramasirīdharo, paramasiriyā dhāraṇasamatthoti attho.
“现世”是指当下已经存在的自身。在这里,当下已经存在的自身就称为“现世”。因为它应当被看见,所以是“已见”,也就是自身。已见的、应当被见的法就是它的自性,所以称为“现世”。也就是在那个现世中。“离染者”是指对诸欲乐对象已经远离了染着的人。染着就是“染”,已染着就是“染者”。词根“ranj”表示染着。已经远离了染着的人,就是“离染者”。“有惭耻心者”是指对恶法有惭耻心的人,或者具足以厌恶恶法为特征的惭的人。或者,“有惭耻心者”是指具足惭与愧的人。因为通过“有惭耻心者”这个词,按照特相理趣,也应当把愧包括进来。为什么呢?因为惭与愧在善法的特征与自性上是相同的。正如《导论》中所说:巴利
Diṭṭhadhammeti paccakkhabhūte attabhāve. Ettha ca diṭṭhadhammo vuccati paccakkhabhūto attabhāvo. So hi passitabboti diṭṭho, attabhāvo. Diṭṭho passitabbo dhammo sabhāvo assāti diṭṭhadhammoti vuccati. Tasmiṃ diṭṭhadhamme. Virattoti kāmaguṇesu vigataratto ca, rajjanaṃ ratto. Ranjadhātu rāge. Vigato ratto assa meti viratto. Lajjīti pāpahirivanto ca, pāpajigucchanalakkhaṇāya lajjāya sampanno ca vā. Atha vā lajjīti hirottappasampanno ca. Lajjīsaddena hi lakkhaṇāhāranayena ottappampi gahetabbaṃ. Kasmā, kusala lakkhaṇasabhāvena samānattā. Vuttañhetaṃ nettipāḷiyaṃ –
“ 当一法被宣说时,凡任何法具有同一特相,
它们皆被宣说;此即名为特相之门。”巴利
‘‘Vuttamhi ekadhamme, ye dhammā ekalakkhaṇā keci; Vuttā bhavanti sabbo, sohāro lakkhaṇo nāmā’’ti.
惭就是感到羞惭,也就是惭。从惭这个词根生出惭这个意思。如果一个人有惭,就说他有惭,意思是他在身体恶行等方面具备惭和愧。善友就是具备善妙的朋友。善这个词表示美妙,是未派生的基础词。或者,善指有益、吉祥,能引导、带来好处,所以叫善,也就是好的朋友。友的意思是亲爱、令人喜爱,或者说被亲爱、被喜爱,所以叫友,这是从爱著这个词根来的。有善友就是有善妙的朋友,意思是应当具备持益、善妙的朋友。在这里,指的是具备信、戒、闻、施、精进、念、定、慧这些功德的善友。关于这一点,世尊在《教授尸迦罗越经》中说:巴利
Lajjatīti lajjā, hiri. Lajjadhātu hiriyaṃ. Lajjā assa me atthīti lajjā, kāyaduccaritādito hirottappasamannāgato cāti attho. Kalyāṇamittoti sundaramitta sampanno ca. Kalyāṇasaddo hi sundaravācako anipphanna pāṭipadiko. Atha vā kalyaṃ hitaṃ aṇayati pāpayatīti kalyāṇo, sumitto. Kalyasaddūpapadaaṇadhātu gatiyaṃ ṇa. Mijjati sinehatīti mitto, mijjiyati sinehiyatīti vā mitto, midadhātu sinehe ta. Kalyāṇo mitto assa meti kalyāṇamitto. Hitadharasumittasampanno ca bhaveyyanti attho. Idha pana saddhāsīlasutacāgavīriyasati samādhipaññāguṇehi samannāgato kalyāṇamitto adhippeto. Taṃ pana sandhāya bhagavatā siṅgālasutte –
有益的朋友,以及苦乐与共的伴侣;
还有能指出什么是真正利益的朋友,以及真心关爱朋友的人;
智者如是了知此四友,当恭敬侍奉,
如慈母之爱亲儿——如是所说。巴利
‘‘Upakāro ca yo mitto, sukhadukkhe ca yo sakhā; Atthakkhāyī ca yo mitto, yo ca mittānukampako; Etepi mitte cattāro, iti viññāya paṇḍito; Sakkaccaṃ Payirupāseyya, mātā puttaṃva orasa’’nti vutto.
在《清净道论》里也说:巴利
Visuddhimagge ca –
他可爱、可敬、可重,是劝诫者,也能接受别人的话,能讲深奥的道理,不把人引到没意义的事情上。这样说之后,因为这样的善友很难遇到,所以就发愿说“愿我成就善友”,这就是这里所说的发愿。巴利
‘‘Piyo garu bhāvanīyo, vattā ca vacanakkhamo. Gambhīrañca kathaṃ kattā, no cāṭṭhāne niyojaye’’ti vutto. Iti evarūpassa ca kalyāṇamittassa dullabhattā kalyāṇamittena sampajjāmīti patthanaṃ karotīti vuttaṃ hoti.
乐于善法的人,就是乐于布施等福德善法的人。令人厌恶的恶趣之门,善人们以此阻止、防护、关闭,所以叫善,也就是布施等福德法。善这个词来自表示关闭的语根。他们在这些善法里极度喜乐,所以叫乐于善法,这是依义合成的词。本来应该说善乐者,为了守护韵律而把词序颠倒过来这样说。或者,极度喜乐就是乐,对善法有这种乐的人就是乐于善法,意思是恒常乐于行善积福、具足乐于善法之心。巴利
Abhiratakusaloti dānādipuññakusaladhammesu abhiramaṇo ca. Kucchitaṃ apāyadvāraṃ salanti saṃvaranti pidahanti sādhavo etenāti kusalaṃ, dānādipuññadhammā. Kupubba saladhātu saṃvaraṇe a. Tesu abhiatirekaṃ ramatīti abhiratakusalo , kitantasamāsoyaṃ. Kusalābhiratoti vattabbe chandānurakkhaṇatthaṃ padavipariyāyena evaṃ vuttanti. Atha vā abhiatirekaṃ ramanaṃ abhirato, kusalesu abhirato yassa meti abhiratakusalo, niccaṃ kusalapuññassa karaṇe abhiratacittasampanno cāti attho.
能守护五戒等,就是有能力守护五戒等。这里“等”字包含了在家众的八关斋戒、沙弥的十戒、比丘的四遍净戒。五戒是这些戒的开头,所以叫“五戒等”;能守护它们、有能力守护它们,就叫“能护五戒等”。意思是:在家众以常戒守护五戒;如果有精进的能力,再以斋戒支守护八关斋戒和十戒,使戒不破、不穿、不杂、不染;以沙弥戒守护十戒;以比丘戒守护四遍净戒,有守护的能力。因为世尊说过:“诸比丘,众生因戒坏失,身坏命终后投生到恶趣、苦处、堕处、地狱。”又说:“诸比丘,众生因戒具足,身坏命终后投生到善趣、天界。”又说:“戒具足者获得大财富,善名远扬,在四众中无所畏惧地走近,毫不怯懦,不迷乱地命终,身坏命终后投生到善趣、天界。”注释书也说:“没有像戒那样的庄严,没有像戒那样的花,没有像戒香那样的香。”又说:“依靠戒的具足,才能获得三明。”又说:“最初应当使戒清净。”又说:“众生由戒而得清净。”又说:“戒是教法的开端。”又说:“在七清净中,戒清净叫做身。”又说:“这戒是依靠、是立足处、是所缘、是救护、是庇护、是去处、是归宿。”因此,发愿“能护五戒等”,说的就是这个意思。巴利
Pañcasīlādirakkhoti pañcasīlādīnaṃ rakkhituṃ samattho ca. Ettha ca ādisaddena gihīnaṃ aṭṭhaṅguposathasīlaṃ, sāmaṇerānaṃ dasaṅgasīlañca, bhikkhūnaṃ catupārisuddhisīlañca saṅgaṇhāti. Pañcasīlaṃ ādi yesaṃ teti pañcasīlādi, taṃ rakkhati rakkhituṃ samatthetīti pañcasīlādirakkho. Gahaṭṭhānaṃ niccasīlavasena pañcasīlaṃ sati ussāhasamatthe uposathaṅgavasena aṭṭhaṅgasīlaṃ dasaṅgasīlañca akhaṇḍaṃ acchiddaṃ asabalaṃ akammāsaṃ katvā rakkhituṃ sāmaṇerasīlavasena dasasīlañca, bhikkhusīlavasena catupārisuddhisīlañca rakkhituṃ samattho cāti attho. Bhagavatā hi ‘‘sīlavipattihetu vā bhikkhave sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjantī’’ti ca. ‘‘Sīlasampadāhetu vā bhikkhave sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti ca. ‘‘Sīlasampanno mahantaṃ bhogakkhandhaṃ adhigacchati kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchati. Catuparisaṃ visārado upasaṅkamati amaṅkubhūto. Asammūḷho kālaṃ karoti, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjatī’’ti ca vuttattā ca. Aṭṭhakathāyañca ‘‘sīlālaṅkārasadiso alaṅkāro natthi, sīlasadisaṃ pupphaṃ natthi, sīlagandhasadiso gandho natthī’’ti ca. ‘‘Sīla sampattiñhi nissāya tisso vijjā pāpuṇātī’’ti ca. ‘‘Ādimhi sīlaṃ visodheyyā’’ti ca. ‘‘Sattā sīlena visujjhantī’’ti ca. ‘‘Sīlaṃ sāsanassa ādī’’ti ca. ‘‘Sattasu visuddhīsu sīlavisuddhi sarīraṃ nāmā’’ti ca. ‘‘Sīlaṃ nāmetaṃ avassayo patiṭṭhā ārammaṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ gati parāyana’’nti ca vuttattā pañcasīlādirakkhoti patthanaṃ karotīti vuttaṃ hoti.
少欲就是无欲,意思是对色等欲的功德无欲求。这里少这个词表示无有的意思。譬如少蚊虻风热等语中那样,欲求就是欲,或者求取色等欲的功德就是欲,即欲爱。isu界在欲、爱之义中为a,界末为ccha。无有欲求于他,故为少欲,于色等欲无欲求之义。少欲有四种:资具少欲、教理少欲、头陀支少欲、证悟少欲。其中,对四种资具少欲,就是资具少欲。如果有人在他施与很多资具时只拿一点点,施与很少时拿得更少,甚至不拿,不是全部接受,这就叫资具少欲。如果有人虽然通达三藏,却不想让人知道自己是多闻者,这就叫教理少欲。如果有人受持头陀支,却不让他人知道自己头陀支的行持情况,这就叫头陀支少欲。如果有人证得入流果等中的某一种,却不想让人知道自己证了入流果等,这就叫证悟少欲。意思是说:愿我具足这些少欲的功德。巴利
Appicchoti aniccho ca, rūpādikāmaguṇesu anicchantoti attho. Abhāvatthohettha appasaddo. Appaḍaṃsamakasavā tātapātiādīsu viya icchanaṃ icchā, rūpādikāmaguṇaṃ icchatīti vā icchā, kāmataṇhā. Isudhātu icchākantīsu a. Dhātvantassaccho. Natthi icchā yassa meti appiccho, rūpādīsu kāmesu anicchanto cāti attho. Appiccho pana catubbidho hoti paccayaappiccho, pariyattiappiccho, dhutaṅgaappiccho, paṭivedhaappiccho cāti. Tattha catūsu paccayesu appiccho paccayaappiccho. Yo pana paccaye bahuṃ dente appaṃ gaṇhati, appaṃ dente appataraṃ vā gaṇhati na vā gaṇhati. Na anavasesagāhī hoti. Ayaṃ paccayaappiccho nāma. Yo pana tepiṭakopi samāno na bahussutabhāvaṃ jānāpetukāmo hoti, ayaṃ pariyattiappiccho nāma. Dhutaṅgasamādānassa pana dhutaṅgapariharaṇabhāvaṃ aññesaṃ jānituṃ na deti, ayaṃ dhutaṅgaappiccho nāma. Yo pana sotāpannādīsu aññataro hutvā sotāpannādibhāvaṃ jānāpetuṃ na icchati, ayaṃ adhigamaappiccho nāma. Imehi appicchaguṇehi sampanno ca ahaṃ bhaveyyanti vuttaṃ hoti.
“少嗔”是指远离了具有恶相之过失。因为那个人会发怒,所以就叫作“嗔”,这是嗔恚的别名。没有这种嗔,就是“少嗔”。巴利
Appakodhoti dussanalakkhaṇadosato virahito ca. So hi kujjhatīti kodhoti vuccati. Dosassetaṃ adhivacanaṃ. Natthi kodho assa meti appakodho.
愤怒的人分不清什么是有益的,愤怒的人看不见法。
那时有极黑暗,愤怒征服人们。巴利
Kuddho atthaṃ na jānāti, kuddho dhammaṃ na passati; Andhatamaṃ tadā hoti, yaṃ kodho sahate naranti.
心里先想着前面已经讲过的教法,然后发愿“我要少起嗔心”——这就是这句话要表达的意思。巴利
Vuttadesanaṃ manasikaritvā appakodhoti patthanaṃ karotīti vuttaṃ hoti.
“极正直心者”是指具足极其正直的心。以不弯曲的状态而行、而运转,所以叫“正直”,也就是“正直性”。“ar”这个字根有“行”的意思,“ju”。“arissa”变成“u”。“所缘”被持握,所以叫“心”,即“识”。“hara”这个字根有“持握”的意思,“aya”。“rassa”变成“do”。或者,持握所缘而行、而运转,所以叫“心”,即“识”。以“hara”这个词为前导,“aya”字根有“行”的意思,“a”。“正直”并且是“心”,所以叫“正直心”。拥有极其正直的心,所以叫“极正直心者”。应当远离三种弯曲——像牛尿那样的弯曲、像新月那样的弯曲、像犁头那样的弯曲——然后具足极其正直的心,这就是这句话的意思。其中,有人做了恶却说“我没做”,他因为去了又退缩,所以叫“牛尿弯曲”。有人正在做恶却说“我怕恶”,他因为心大多弯曲,所以叫“新月弯曲”。有人正在做恶却说“谁不怕恶呢”,他因为不太弯曲,所以叫“犁头弯曲”。或者,如果有人身口意三业门都不清净,他叫“牛尿弯曲”。如果有人其中任何两个不清净,他叫“新月弯曲”。如果有人其中任何一个不清净,他叫“犁头弯曲”,应当这样理解。巴利
Ativujuhadayoti atieva ujucittasamannāgato ca. Arati gacchati pavattati akuṭilabhāvenāti uju, ajjavaṃ. Aradhātu gatiyaṃ ju. Arissa u. Ārammaṇaṃ haratīti hadayaṃ, cittaṃ. Haradhātu haraṇe aya. Rassa do. Atha vā ārammaṇaṃ harantaṃ ayati gacchati pavattatīti hadayaṃ, cittaṃ. Harasaddūpapada ayadhātu gatiyaṃ a. Uju ca taṃ hadayañcāti ujuhadayaṃ. Atieva uju hadayaṃ assa meti ativujuhadayo. Gomuttavaṅko ca candalekhāvaṅko ca naṅgalakoṭi vaṅko cāti tīhi vaṅkehi vigato hutvā ativiya ujucittasamannāgato ca bhaveyyanti attho. Tattha ca yo pāpaṃ katvāva na karomīti bhāsati. So gantvā paccosakkanatāya gomuttavaṅko nāma. Yo pāpaṃ karontova bhāyāmahaṃ pāpassāti bhāsati. So yebhuyyena kuṭilatāya candalekhā vaṅko nāma. Yo pāpaṃ karontova ko pāpassa na bhāyeyyāti bhāsati, so nātikuṭilatāya naṅgalakoṭivaṅko nāma hoti. Yassa vā tīṇi kammadvārāni asuddhāni. So gomuttavaṅko nāma hoti. Yassa yāni kānici dve. So candalekhā vaṅko nāma. Yassa yaṃkiñci ekaṃ. So naṅgalakoṭivaṅko nāmāti veditabbo.
具神通者:就是具足神通的人。关于“神通”这个词的词义,前面已经讲过了。他有神通,所以叫具神通者。这里表示“存在”的意思,加上“mantup”这个后缀。意思是说:在投生为人的时候,以人的神通;在投生为天人的时候,以天人的神通;在成为沙门的时候,以沙门的神通,这样达到圆满。巴利
Iddhimāti iddhiyā samannāgato ca, iddhisaddassa vacanattho heṭṭhā vuttoyeva. Iddhi assa me atthīti iddhimā. Assathyatthe mantupaccayo. Mānussikāle manussiddhiyā devuppattikāle deviddhiyā samaṇuppattikāle samaṇiddhiyā ca sampuṇṇeyyanti attho.
“不可量者”是指具足了不可衡量的戒等功德。可以被衡量的是“可量者”。“pa”前缀加“mā”词根,表示“量度”,再加“ṇya”后缀。不是可量者的是“不可量者”——“愿我有不可衡量的戒等功德”,所以叫“不可量者”。这里加“ṇa”后缀,表示“存在”的意思。也就是说:他发愿“愿我以不可衡量的戒等功德,以及财富上的成就而圆满”。巴利
Appameyyoti appametabbehi sīlādiguṇehi sampanno ca. Pametabboti pameyyo. Papubbamādhātu pamāṇe ṇya. Na pameyyo appameyyo, appameyyo sīlādiguṇo me assa atthīti appameyyo. Assathyatthe ṇa. Appameyyehi sīlādiguṇehi ca bhogasampattīhi ca sampajjāmīti patthanaṃ karotīti vuttaṃ hoti.
应受称赞者:具备戒等功德,值得佛陀等善士称赞,被称赞、被赞叹,就是称赞。这是表示状态的构词。前缀pa加saṃs字根,意思是称赞,值得这个的,就是应受称赞者;在“值得”的意思上加ṇa后缀。这里说的是:应当具备被佛陀等善士所应称赞的布施、持戒等功德。巴利
Pāsaṃsoti sīlādiguṇehi buddhādisappurisānaṃ pasaṃsāraho ca, pasaṃsiyate thaviyate pasaṃso. Bhāva sādhanoyaṃ. Papubbasaṃsadhātu thutiyaṃ, taṃ arahatīti pāsaṃso. Arahatitaddhite ṇa. Buddhādisappurisehi pasaṃsi tabbehi dānasīlādiguṇehi sampanno ca bhaveyyanti vuttaṃ hoti.
“Pemavāco”(有可爱语者)的意思是:因为义理和文辞都很甜美,所以他的言语为佛陀等善士所喜爱,他具备这样的言语。“piya”(可爱)就是“pemā”(爱),也就是“vācā”(言语)。“pī”这个字根有满足、喜爱的意思,这里取“ima”。“应当被说的”就是“vācā”(言语)。“vac”这个字根有表达的意思,在“言语”这个义项上加“ṇa”。他的言语有爱,所以叫“pema vāco”(有可爱语者)。意思是:他具备佛陀等善士所喜爱的、具足四支的言语。而善士的言语具足四支:善说之语、法语、可爱语、真实语。正如《相应部·有偈品》中所说:巴利
Pemavācoti atthabyañjanamadhuratāya buddhādisappurisehi pemitabbavācāya sampanno ca. Piyateti pemā, vācā. Pīdhātu tappanakantīsu imo. Vacitabbāti vācā. Vacadhātu viyattiyaṃ vācāyaṃ ṇa. Pemā vācā assa meti pema vāco. Buddhādisappurisehi pemiyā caturaṅgasamannāgata vācāya sampanno cāti attho. Sappurisānaṃ pana vācā caturaṅgasamannāgatā hoti. Subhāsitavācā ca dhammavācā piyavācā saccavācāti. Tathāhetaṃ vuttaṃ sagāthāvagga saṃyutte –
善人称善说为最上;
当说正法,莫说非法,此为第二。
要说让人喜欢的话,不要说让人不喜欢的话,这是第三。
说真话,别说假话,这是第四。巴利
Subhāsitaṃ uttamamāhu santo, Dhammaṃ bhaṇe nādhammaṃ taṃ dutiyaṃ; Piyaṃ bhaṇe nāppiyaṃ taṃ tatiyaṃ, Saccaṃ bhaṇe nālikaṃ taṃ catutthanti.
这里说的是它们的连接方式:已寂静的善士们说,最上的善说、说得很好的话是:应当说法,不应当说非法。他们说这是第二句话:应当说可爱的话,不应当说不可爱的话。他们说这是第三句话:应当说真实的话,不应当说虚妄的话。他们说这是第四句话。巴利
Ayaṃ panettha yojanā. Santo sappurisā uttamaṃ subhāsitaṃ suṭṭhu bhāsitaṃ vācaṃ āhu, dhammaṃ bhaṇe bhaṇeyya adhammaṃ na bhaṇe na bhaṇeyya, dutiyaṃ taṃ vācaṃ āhu, piyaṃ bhaṇe bhaṇeyya, appiyaṃ na bhaṇe na bhaṇeyya, tatiyaṃ taṃ vācaṃ āhu, saccaṃ bhaṇe bhaṇeyya alikaṃ na bhaṇe na bhaṇeyya, catutthaṃ taṃ vācaṃ āhūti.
能了知佛陀等善士功德的“善士功德了知者”。所谓“善士”,就是善良的人。所谓“功德”,就是显示某人具备戒等功德,也就是戒等功德;“功德”这个词根有“显示”的意思,词干后缀是“a”。佛陀等善士的功德就是“善士功德”,能知道、了知它,就是“善士功德了知者”。这个词由“善士”和“功德”作前分,“vid”这个词根表示“知道”,后缀是“ū”。意思是:应当成为有能力了知佛陀等善士的戒、定、慧等功德的人。巴利
Sujanaguṇavidūti buddhādisappurisānaṃ sīlādiguṇaṃ vijānako ca. Sundaro jano sujano. Guṇati pakāseti sīlādiguṇasamaṅgitaṃ puggalanti guṇaṃ, sīlādiguṇaṃ. Guṇadhātu pakāsane a. Sujanānaṃ buddhādisappurisānaṃ guṇo sujanaguṇo, taṃ vidati jānātīti sujanaguṇavidū. Sujana guṇasaddūpapadavidadhātu ñāṇe ū. Buddhādisappurisānaṃ sīlasamādhipaññādiguṇaṃ jānituṃ samattho ca bhaveyyanti attho.
所谓“māmako”(视之为我者),就是对佛陀等善士视为我所属的人。之所以叫 māmako,是因为他感到“这是我的”。mama 这个词根有“尊敬”或“爱”的意思,加上后缀 ṇvu,再变成 aka。整句的意思是:愿我成为尊敬佛陀等三宝和正法者。so 就是“我”。bhaveyya 的意思是“我成为”。巴利
Māmakoti buddhādisajjanānaṃ māmako ca. Mamāyatīti māmako. Mamadhātu mānane peme vā ṇvu. Tassa ako. Buddhādiratanattayañca saddhammañca mānanto ca bhaveyyanti attho. Soti so ahaṃ. Bhaveyyanti bhavāmīti.
这里再作一个简要的义理贯通。我愿在现世这个可见的自身中,具足信心,以信相应;具足布施的支分,也就是具备作为布施之因的财富圆满;同时具足所施之物、接受布施的人以及信心这三项;或者成为最胜吉祥的持有者、能持最胜吉祥者,有能力持有最胜吉祥;远离欲乐、对欲乐已离贪染;有惭耻心、对恶行有羞耻,或者具足以厌恶恶行为特征的惭;具足惭与愧;有善友、具足良友;乐于善法、在布施等福德善法中欢喜;守护五戒等、有能力守护五戒等;少欲无贪,或者对色等欲乐无所欲求;少忿怒、远离以恼害为相的嗔过;心地极为正直、具足极为正直的心;具足神通;不可测度、具足戒等不可测度的功德;值得称赞、因戒等功德而值得佛等善士称赞;言语可爱、因义理与文辞的甘美而具足佛等善士所喜爱的言语;了知善士功德、能了知佛等善士的戒等功德;属于佛等善士的眷属;或者恭敬佛、法、僧三宝与正法;愿我成为这样。巴利
Ayaṃ panettha saṅkhepayojanā. So ahaṃ diṭṭhadhamme paccakkhabhūte attabhāve, saddho saddhāya samannāgato ca, dātaṅgupeto dātassa aṅgāya kāraṇabhūtāya dhana sampattiyā upeto samupeto samannāgato ca, dātabba vatthu ca, tappaṭiggāhakapuggalo ca, saddhā cāti tīhi aṅgehi upeto samupeto samannāgato ca vā, paramasiridharo uttamasirīdhārako ca, uttamasiriṃ dhāraṇasamattho ca vā, viratto kāmaguṇesu vigataratto ca, lajjī pāpahirivanto ca, pāpajigucchanalakkhaṇāya lajjāya sampanno ca vā, hirottappasamannāgato ca vā, kalyāṇamitto sundaramitta sampanno ca, abhiratakusalo dānādipuññakusaladhammesu abhiramaṇo ca, pañcasīlādirakkho pañcasīlādīni rakkhituṃ samattho ca, appiccho aniccho ca, rūpādikāmaguṇesu anicchanto ca vā, appakodho dussanalakkhaṇadosato virahito ca, ativujuhadayo atieva ujucittasamannāgato ca, iddhiyā samannāgato ca, appameyyo appameyyehi sīlādiguṇehi sampanno ca, pāsaṃso sīlādiguṇehi buddhādisappurisānaṃ pasaṃsāraho ca, pemavāco atthabyañjanamadhuratāya buddhādisappurisehi pemitabbavācāya sampanno ca, sujanaguṇavidū buddhādisappurisānaṃ sīlādiguṇaṃ vijānako ca, māmako buddhādisajjanānaṃ māmako ca, buddhādiratanattayañca saddhammañca mānanto ca vā, bhaveyyaṃ bhavāmīti.
就这样,对于不可称量的、以相好彰显的世尊功德,
在那些能指示的偈颂里,智者哪怕只记住一首偈颂。巴利
Itthaṃ asaṅkhaye nātha, guṇe lakkhaṇadīpite; Gāthāsu sūcakāsveka, gāthampi sarate budho.
彼解脱四恶趣,二利成办皆得;
灾厄之网已破,利益安乐皆获。巴利
Caturāpāyamutto so, sādhakatthadvayassa ca; Hatūpaddavajālo ca, lābhī hitasukhassa ca.
或是人天之主,或是四洲之君;
愿于最后身中,成为持白伞盖者。巴利
Adhipo naradevānaṃ, catudīpissaropi vā; Bhaveyya antime dehe, tamaññaṃ setachattakaṃ.
登上修行的车乘之后,行善的人将抵达平等之境。
就在这一世的生命里,也无病而且长寿。巴利
Bhāvanāyānamāruyha, samamessati subbato; Imasmiṃ attabhāvepi, arogo dīghajīviko.
受一切世间供养,心乐修习;
为人所爱、令人欢喜,何须再言圆满受持一切?巴利
Pūjito sabbalokehi, bhāvanābhiratīmano; Janappiyo manāpo ca, kā kathākhiladhāraṇe.
29 像这样,用“以此福德”等两首偈颂发愿之后,现在为了说明礼敬佛陀的果报利益,而说出“如此”等五首偈颂。不过这五首偈颂并不是根本阿阇梨所说的,而是后来由希望利益众生的智者们加进去的,应当这样理解。而这些偈颂,应当看作“道行偈”。巴利
29. Evaṃ puññenetenatyādi gāthādvayena paṇidhiṃ katvā idāni buddhavandanassa phalānisaṃsaṃ dassento itthantyādi gāthāpañcakaṃ āha. Taṃ pana mūlācariyehi na vuttaṃ, pacchā pana hitakāmehi paṇḍitehi pakkhittaṃ gāthāpañcakanti daṭṭhabbaṃ. Tā pana gāthāyo pathyāvattagāthāti daṭṭhabbā.
在这其中,第一首偈颂的关联是这样的:如此,在这些用来指出不可计量的、以相好彰显的导师功德的偈颂中,若有智者能忆持哪怕一首偈颂。“如此”指的是前面用“善逝”等所说的那种方式。“不可计量”是指佛陀的功德有这么多,多到无法计算。能被计算的就叫“可计量”。或者说,被计算、被数算的就叫“可计量”。“sakhi”这个词根是“计数”的意思,加上“ya”后缀。又或者说,无法计算,所以叫“不可计量”。即使是一位佛陀的功德“有这么多、有这么多”,也没有任何人能用百千亿年把它毫无遗漏地计算穷尽,更何况其他人呢。这个道理在《譬喻》中也有说到:巴利
Tāsu pana paṭhamagāthāyaṃ itthaṃ asaṅkhaye lakkhaṇadīpite nāthaguṇe sūcakāsu gāthāsu ekagāthampi yo budho sarateti sambandho. Itthanti iminā sugatantiādinā vuttappakārena. Asaṅkhayeti ettakā buddhaguṇāti gaṇetuṃ asamatthe. Saṅkhiyate saṅkhayā. Saṅkhiyati gaṇiyatīti vā saṅkhayā . Sakhidhātu saṅkhyāyaṃ yapaccayo. Atha vā saṅkhituṃ na sakkontīti asaṅkhayā. Ettakā buddhaguṇā ettakā buddhaguṇāti niravasesato ekabuddhopi anekavassa satasahassakoṭiyāpi gaṇetuṃ asamatthova. Pageva pana aññeti attho. Vuttampi cetaṃ apadāne –
就算是佛陀,也会赞叹另一位佛陀的功德,
就算有人用整整一劫那么长的时间,不说什么别的、不讲其他内容,
劫虽历久远长时而终尽,
如来之赞则永无穷竭。
‘‘Buddhopi buddhassa bhaṇeyya vaṇṇaṃ, Kappampi ce aññamabhāsamāno; Khīyetha kappo ciradīghamantare, Vaṇṇo na khīyetha tathāgatassā’’ti ca. ‘‘Sakkā samudde udakaṃ, pametuṃ āḷhakena vā; Natveva tava sabbaññu, ñāṇaṃ sakkā pametave’’ti ca.
《大篇相应注》里也说:“诸佛确实是无量的,连诸佛自己都无法毫无遗漏地宣说他们的功德,更何况其他众生呢?”所谓“显示相”,应当以举例的方式来说明。这里能找到主要方法和示例方法。“依怙之德”,指佛陀的戒、定、慧等功德。而那个词的词义已经在前面说过了。“于指示者中之一偈”,断词为“于指示者中亦一偈”。“于指示者中”,就是在说明者当中。“于偈中”,就是在善逝等所说的二十六首礼敬偈当中。这里是地格,表示从……中选出。“偈颂”,就是由诗人吟唱、宣说的。这是一种特殊的句式。词根是gedh,词缀是tha,gedh变成gā。或者,ga叫做智,智安住于此,所以叫gāthā。以gaṃ为前缀词的thā词根,义为行止;ga叫做智,诗人用智编织、安立,所以叫gāthā,就是在那些偈颂当中。“亦一偈”,就是其中一个偈颂。这里的“亦”字有呵责的意思。以此显示:在那么多偈颂中忆念佛陀功德,还有什么好说的呢?“觉者”,就是智者。他了知什么是义、什么是非义,所以叫觉者。“Sarateti”就是忆持。这是为了维护诗韵,在他人称语态中用了自称语态的替代形式。巴利
Mahāvaggasaṃyuttaṭṭhakathāyañca ‘‘appamāṇā hi buddhā tesaṃ buddhāpi anavasesato vaṇṇaṃ vattuṃ asamatthā, pageva itarā pajā’’ti ca. Lakkhaṇadīpiteti upalakkhaṇa nayena pakāsitabbe. Ettha ca padhānanayo nidassana nayo ca labbhati. Nāthaguṇeti buddhassa sīlasamādhi paññādiguṇe. Tassa pana padassa vacanattho heṭṭhā vuttoyeva. Sūcakāsvekagāthampīti sūcakāsu ekagāthampīti padacchedo. Sūcakāsūti pakāsakāsu. Gāthāsūti sugatantyādinā vuttāsu chabbīsativandanagāthāsu. Niddhāraṇe cetaṃ bhummavacanaṃ. Kavīhi gāyati kathiyatīti gāthā. Pajjaviseso. Gedhātu sadde tha. Gedhātussa gādeso. Atha vā gaṃ vuccati ñāṇaṃ. Taṃ tiṭṭhati etthāti gāthā. Gaṃsaddūpapadathādhātu gatinivattiyaṃ. Gaṃ vuccati ñāṇaṃ, tena kavīhi bandhitvā thiyati thapiyatīti vā gāthā, tāsu gāthāsu. Ekagāthampīti ekapajjampi. Ettha ca pisaddo garahattho. Tena anekagāthāya buddhaguṇasaraṇe kā kathāvāti sambhāveti. Budhoti yo paṇḍito. So hi atthānatthaṃ budhati jānātītibudhoti vuccati. Sarateti sarati. Chandānurakkhaṇatthañhi parassapadativibhattiyā attanopadatevibhattādeso.
30 “So是觉者”将成为,这是句中的关联。“已脱四恶趣”,是指从地狱、畜生、饿鬼、阿修罗身这四种恶趣中解脱出来。从被视为福的aya中大多离去,所以叫apāyo(恶趣);或者,因为从乐处离去,所以叫apāyo。这是一个不变复合词。另外,三种成就在此去、行、转,所以叫aya,也就是福业。aya这个词根表示“行”,加词缀a。依福业而去、行、转,或者应当被造福者所行、所转,所以叫aya,也就是乐;从那里离去,所以叫apāyo。四种恶趣就是四恶趣,从这些当中解脱出来,所以叫“已脱四恶趣”。“及成办二利者”,断词是“成办者及二利”。二利,就是现世利益和来世利益这两种利益。这里的“及”字是连词。那个“及”字在这些场合中是适用的。成办者,就是使之产生者。他成办、使之产生,所以叫成办者。巴利
30.Soti so budho bhaveyyāti sambandho. Caturāpāyamuttoti nirayatiracchānapetaasurakāyasaṅkhātehi catūhi apāyehi vimutto ca. Puññasammatā ayāyebhuyyena apagatoti apāyo. Ayato sukhato apagatoti vā apāyo. Abyayībhāvasamāsoyaṃ. Atha vā tisso sampattiyo ayanti gacchanti pavattanti etenāti ayo, puññaṃ. Ayadhātu gatiyaṃ a. Puññato ayati gacchati pavattatīti vā, puññakārīhi ayitabbo pavattetabboti vā ayo, sukhaṃ. Tato apagatoti apāyo. Caturo apāyo caturāpāyo, tehi mutto vimuttoti caturāpāyamutto. Sādhakatthadvayassa cāti sādhako atthadvayassa cāti padacchedo. Atthadvayassāti diṭṭhadhammikasamparāyikasaṅkhātassa atthadvayassa. Ettha casaddo aṭṭhānayogo. So pana sādhako tyādīsu padesu yutto. Sādhakoti nipphādako ca. So hi sādheti nipphādetīti sādhakoti vuccati.
“已断除灾厄之网”:所谓“已断除”,就是已经毁坏、除去了被称为灾厄的网。“已断除”来自词根han,意思是杀害、伤害。所谓灾厄,就是逼近而来、加以伤害的东西,也就是生怖等十六种灾厄。灾厄共有十六种:生怖、老怖、病怖、死怖、王怖、贼怖、火怖、水怖、波浪怖、鳄鱼怖、漩涡怖、鲨鱼怖、自责怖、他责怖、刑罚怖、恶趣怖。所谓“网”,就是用它烧杀、伤害鱼的东西,也就是鱼网。像网一样的东西就叫“网”,也就是灾厄。若按“密集”之义来解释,则是用它烧害、伤害众生的东西,所以叫“网”,也就是灾厄。因此,“已断除被称为灾厄的网”就是指:依靠礼佛之心,已经遣除了被称为灾厄的网。意思是说,由礼佛的意愿所派遣、所去除的,就是被称为灾厄的网。
“获得利益与安乐”:就是获得利益和安乐。“获得”就是得到,拥有它,所以叫“获得者”。“利益”是增长、饶益之义,也就是有实义。“安乐”是使人安乐,意思是让所生起安乐的人变得快乐。或者,“安乐”也可以解释为善巧地掘除痛苦,由su(善、好)和khan(掘)词根构成。“利益与安乐”就是利益和安乐,意思是:他应当成为利益与安乐的获得者。巴利
Hatūpaddavajālo cāti hato upaddavasaṅkhātajālo ca. Hanayittha apanayitthāti hato. Hanadhātu hiṃsāyaṃ ta. Upagantvā davati hiṃsatīti upaddavo, jātibhayādi soḷasaupaddavo. Upapubbadudhātu hiṃsāyaṃ, upaddavā nāma pana soḷasavidhā honti jātibhayaṃ, jarābhayaṃ, byādhibhayaṃ, maraṇabhayaṃ, rājabhayaṃ, corabhayaṃ, aggibhayaṃ, udakabhayaṃ, ūmibhayaṃ, kumbhilabhayaṃ, āvaṭṭabhayaṃ, susukābhayaṃ, attānuvādabhayaṃ, parānuvādabhayaṃ, daṇḍabhayaṃ, duggatibhayañcāti. Jalati hiṃsati macche etenāti jālaṃ, macchajālaṃ. Jālaṃ viyāti jālo, upaddavo. Nitatthena pana jalati hiṃsati satte etenāti jālo. Upaddavo. Jaladhātu hiṃsāyaṃ ṇa. Hato upaddavasaṅkhātajālo yena soti hatūpaddavajālo. Buddhapaṇāmacetanāya pahito upaddavasaṅkhātajālo bhaveyyāti attho. Lābhī hitasukhassa cāti hitassa ca sukhassa ca lābhī ca. Labhanaṃ lābho, taṃ assa atthīti lābhī, hinoti vaḍḍhatīti hitaṃ, atthaṃ. Sukhayatīti sukhaṃ. Yassuppajjati, taṃ sukhitaṃ karotīti attho. Atha vā suṭṭhu dukkhaṃ khanatīti sukhaṃ. Supubba khanudhātu avadhāraṇe kvi. Hitañca sukhañca hitasukhaṃ, tassa lābhī bhaveyyāti attho.
31-32 31-32. “或为人天之主,或为四洲之主”——这是关联句。“人天”就是人和天,“人天”的“之”用属格,表示业格意义,即作宾语。“主”就是统治者。因为他保护依附于自己的人,或者以正法征服并保护他们,所以称为“主”。这个词由前缀adhi和词根pā(保护)构成。意思是:人的主就是人王,天的主就是天王。“或为四洲之主”里的pi是表示可能性的助词,用来推论:一洲之主尚且可能成为,地方之主就更不用说了。vā只是凑足音节的虚词。“四洲之主”就是东胜神洲、西牛贺洲、南赡部洲、北俱卢洲这四洲的统治者,也就是转轮王。其中,东胜神洲:pubba是东方的意思,videha是说以智慧在这里努力奋斗,由vid(知)和īhā(努力)构成。这个洲位于须弥山东方,所以叫东胜神洲,也叫东洲。巴利
31-32. Naradevānaṃ adhipo ca catudīpissaropi vā bhaveyyāti sambandho. Naradevānanti narā ca devā ca naradevā, tesaṃ. Kammatthe cetaṃ chaṭṭhīvacanaṃ. Adhipoti issaro ca. So hi attādhīnaṃ pāti rakkhati dhammena vā adhiabhibhavitvā pāti rakkhatīti adhipoti vuccati. Adhipubbapādhātu rakkhane a, narānaṃ adhipo issaro manussarājā ca devānaṃ adhipo issaro devarājā ca bhaveyyāti attho. Catudīpissaropi vāti ettha pisaddo sambhāvanatthe nipāto. Tena pageva ekadīpissararājabhāvo ca, pade sissararājabhāvo cāti sambhāveti. Vā saddo padapūraṇa mattoyeva. Catudīpissaroti pubbavideho, aparago yāno, jambudīpo, uttarakuru cāti catunnaṃ dīpānaṃ issaro cakkavattirājāpi bhaveyyāti attho. Tattha pubbavidehoti sineruno pure bhavaṃ pubbaṃ, vedena paññāya īhanti vāyamanti etthāti vedeho, vidasaddūpapada īhadhātu vāyāme ṇa. Soyeva videho. Imaṃ dīpamupādāya sineruno pubbadisabhāgattā pubbo ca so videho cāti pubbavideho, pubbadīpo.
西牛货洲:位于须弥山的西边、后方,所以叫“西”。牛在那里行走、前往,所以叫“牛行”。go是“牛”这个词,yā是“行”的词根,yu是词缀。因为它属于须弥山的西方部分,所以叫西牛货洲,就是西边的洲。
南赡部洲:阎浮树生长的地方,所以叫“阎浮”。那是一棵高达一百由旬的树。jan是“生”的词根,ū是词缀,n变成m,再加上ba音。在水中照耀,所以叫“洲”;或者说正法在那里照耀、发光,所以叫“洲”。dīp是“照耀”的词根,a是词缀。另外,把词拆成dvi-āpo(二水),说“两种水在那里流动”,所以叫“洲”,这样作有财复合词也说得通。以阎浮树为标志、为人所知的洲,就是南赡部洲,即南边的洲。
北俱卢洲:位于须弥山的北方,所以叫“北”。凭借法性成就的五戒之力,在那里有什么样的广大快乐,所以叫“俱卢”。这是一个有财复合词。ku的意思是“恶”,在那里阻挡恶,所以叫“俱卢”。ku是前缀,ruh是“阻挡”的词根,kvi是词缀,词根末尾的音脱落。因为它属于须弥山的北方部分,所以叫北俱卢洲,就是北边的洲。
四洲之主,就是四洲的统治者,也就是转轮王。巴利
Aparagoyānoti sineruno apare pacchime bhavo aparo. Gavena yanti gacchanti etthāti goyāno. Gosaddūpapada yādhātu gamane yu. Sineruno pacchima disabhāgattā aparo ca so goyāno cāti aparagoyāno, pacchimadīpo. Jambudīpoti jāyatīti jambū. Yojanasatubbedho rukkho. Janadhātu janane ū. Nassa mo. Bakārāgamo. Jalamajjhe dippatīti dīpo, dippanti jotanti ettha saddhammāti vā dīpo. Dīpadhātu dittiyaṃ a. Tassa pana dviāpoti padacchedaṃ katvā dvidhā āpo sandati etthāti dīpoti bahubbīhisamāsopi yujjati. Jambuyā lakkhito paññāto vā dīpo jambudīpo, dakkhiṇadīpo. Uttarakurūti sineruno uttare bhavā uttarā. Dhammatāsiddhassa pañcasīlassa ānubhāvena kaṃ sukhaṃ urumahantaṃ etthāti kuru. Bahubbīhisamāsoyaṃ. Kuṃ vuccati pāpaṃ. Taṃ rundhanti etthāti vā kuru. Kupubbarudhidhātu āvaraṇe kvi. Dhātvantassa lopo. Sineruno uttaradisabhāgattā uttaro ca so kuru cāti uttarakuru. Uttaradīpoti catunnaṃ dīpānaṃ issaro catudīpissaro, cakkavattirājā labbhati.
像这样开示了世间的利益之后,现在为了开示出世间的利益,说道“于最后身……善行者”。意思是:在最后身中成为善行者,登上修习之乘后,执持另一把白伞,将会平稳地证得。下面按义理次第来解释。
“最后”(antime):指最终的、最后的。处于尽头的“有”就是“最后有”,也就是最后的身。在“最后身”(tasmiṃ dehe)中,“身”(deha)就是身体。因为被积聚、增长,所以叫“身”——“dih”这个字根有积聚的意思,加上“ṇa”词缀。或者也可以说,以它来积聚福与非福,所以叫“身”,意思是指处于最后有状态、或者善家子状态中的身体。
“善行者”(subbato):成为善修行者。“善行具足者”就是善行者,这里“v”音被替换掉了。
“登上修习之乘”(bhāvanāyānaṃ āruyha):断词为“bhāvanāyānaṃ āruyha”。意思是登上被称为观修习的乘。“应修习、应增长”就是修习,以三地诸行为所缘。或者也可以说,修习、增长那个所缘的就是修习,即观智。“bhū”字根有存在、增长的意思,加“yu”词缀。这修习依止修习与观修习而有两种。在这里,“另一把白伞”通过声转决定,指的是观修习。“乘”(yāna)就是以此到达涅槃,即无常等观智。“yā”字根有去的意思,加“yu”词缀。被称为修习的乘就是修习之乘;也可以说,既是修习又是乘,所以叫修习之乘。巴利
Evaṃ lokiyahitaṃ dassetvā idāni lokuttarahitaṃ dassento āha antime dehe…pe… subbatoti antime dehe subbato bhāvanāyānaṃ āruyha aññaṃ taṃ setachattakaṃ dhārento samaṃ essatīti sambandho. Tattha pana atthakkamena vaṇṇayissāma. Antimeti carime pacchime vā. Ante pariyosāne bhavo antimo, pacchimasarīro. Tasmiṃ. Deheti sarīre. Dihati upaciyati vaḍḍhatīti deho, sarīro. Dihadhātu upacaye ṇa. Atha vā dihati upacayati etena puññāpuññanti deho, pacchimabhavabhūte bhabbakulaputtabhūte vā sarīreti attho. Subbatoti suṭṭhu paṭipannako hutvā . Suṭṭhu vataṃ paṭipannaṃ assāti subbato. Vakārassabbo. Bhāvanāyānamāruyhāti bhāvanāyānaṃ āruyhāti padacchedo. Vipassanābhāvanāsaṅkhātayānaṃ āruhitvāti attho. Bhāvetabbā vaḍḍhetabbāti bhāvanā. Tebhūmaka saṅkhārārammaṇaṃ. Atha vā tadārammaṇaṃ bhāveti vaḍḍhetīti bhāvanā, vipassanāpaññā. Bhūdhātu sattāyaṃ vaḍḍhane vā yu. Sā ca samathavipassanā bhāvanāvasena duvidhā hoti. Tattha idha pana aññaṃ setachattakanti saddantarasanniṭṭhānena vipassanābhāvanā adhippetā. Yanti pāpuṇanti etena nibbānanti yānaṃ, aniccādivipassanāñāṇaṃ. Yādhātu gatiyaṃ yu. Bhāvanāsaṅkhātaṃ yānaṃ bhāvanāyānaṃ, bhāvanā ca sā yānañcāti vā bhāvanāyānaṃ.
“登上”就是登上去。意思是:登上了与本性乘相似的无常、苦、无我之乘。因为离开了无常等相,就不可能证得道、果、涅槃。所以说“登修行之乘”。“另一”指阿拉汉果。因为此果不超越初道所见的界限,而觉了四谛法,所以称为“另一”。“ā”这个音有界限的意思,“ñā”这个字根有觉了的意思,加上“kvi”词缀。“白伞”就是白色的遮阳伞。被依止、受用的,是“白”,即白色。“si”字根有依止、受用的意思,加上“ta”词缀。遮蔽烦恼热恼的,是“伞”。“chad”字根有遮蔽的意思,加上“ta”词缀,就是小伞。既是白的又是小伞,所以叫“白伞”。也就是获得阿拉汉果这把白伞。意思是:成为执持名为阿拉汉果的白伞的人。“寂静”指涅槃。因为一切轮回之苦在这里止息、寂灭、消灭,所以称为“寂静”。“将证得”就是将到达。巴利
Āruyhāti ārohitvā. Pakatiyānasadisaṃ anicca dukkhaanattayānaṃ āruhitvāti attho. Aniccādilakkhaṇena hi vinā maggaphalanibbānaṃ patto nāma natthi. Tasmā bhāvanāyānamāruyhāti vuttaṃ. Aññanti arahattaphalaṃ. Tañhi paṭhamamaggena ādiṭṭhamariyādaṃ anatikkamitvā catusaccadhammaṃ avabujjhatīti aññanti vuccati. Āpubbañādhātu avabodhane kvi. Āsaddo mariyādattho. Setachattakanti odātātapattaṃ. Seviyatīti setaṃ, dhavalaṃ. Sidhātu sevāyaṃ ta. Kilesatapaṃ chādetīti chattaṃ. Chadadhātu saṃvaraṇe ta. Taṃyeva chattakaṃ. Setañca taṃ chattakañcāti setachattakaṃ. Arahattaphalaātapattaṃ labbhati. Aññaṃ arahattaphalasaṅkhātaṃ setachattakaṃ dhārento hutvāti sambandho. Samanti nibbānaṃ. Tañhi sabbaṃ vaṭṭadukkhaṃ samati vūpasamati nirujjhati etthāti samanti vuccati. Essatīti pāpuṇissatīti.
现在为了说明现世的利益,就说了“于此自体亦”等话。其中应当这样连接:愿我在此自体中也无病、长寿、受到一切世间供养、乐于修行、为众人所爱、令人欢喜。“于此自体亦”里的“亦”字是总括的意思,用它来总括来世的利益。“自体”是指依此而有名称和认知,也就是“自我存在”,这是五蕴的另一种说法。“无病”是指远离一切疾病。因为这个人没有病,所以称为“无病”。“长寿者”就是寿命长的人。因为这个人寿命长,所以称为“长寿者”。巴利
Idāni diṭṭhadhammikatthaṃ dassento imasmiṃ attabhāvepītiādimāha. Tattha imasmiṃ attabhāvepi arogo ca dīghāyuko ca sabbalokehi pūjito ca bhāvanābhi ratimano ca janappiyo ca manāpo ca bhaveyyāti yojanā. Attabhāvepīti ettha pisaddo sampiṇḍanattho. Tena samparāyikatthaṃ sampiṇḍeti. Attāti bhavati etena abhidhānaṃ buddhi cāti attabhāvo. Khandhapañcakassetamadhivacanaṃ. Arogoti sabbabyādhiviraho ca. So hi natthi rogo assāti arogoti vuccati. Dīghajīvikoti dīghāyuko ca. So hi dīghā jīvi āyu assāti dīghajīvikoti vuccati.
33 “一切世间”指一切天与人。“应受供养”指值得被供养。“乐于修习”指心乐于修习这被称为止观的禅修。“众人所爱”指应当被一切人所喜爱。“可意”指能让一切众生生起欢喜。应当这样连接:愿成为这样的人。巴利
33.Sabbalokehīti sabbadevamanussehi. Pūjitoti pūjitabbo ca. Bhāvanābhiratimanoti samathavipassanā saṅkhātāya bhāvanāya abhiramaṇacitto ca. Janappiyoti sabbajanehi piyāyitabbo ca. Manāpoti sabbasattānaṃ cittavaḍḍhanako ca bhaveyyāti sambandho.
像这样,在二十六首礼赞偈中,说明哪怕只是一首偈颂的佛德随念也有果报之后,现在为了说明以言语持诵全部偈颂而礼佛有许多果报,所以说“何况全部持诵呢”。其中,“何况全部持诵呢”应当拆解为“何况全部持诵呢”这样的分词。意思是:对于以言语持诵全部佛礼赞偈,还有什么可说的呢?巴利
Evaṃ chabbīsatiyā vandanagāthāsu ekagāthāmattampi buddhaguṇānussaraṇe phalānisaṃsaṃ dassetvā idāni sabbagāthāyo vacasā dhāretvā buddhavandane anekāni phalānisaṃsāni dassetuṃ kā kathākhiladhāraṇeti āha. Tattha kā kathākhiladhāraṇeti kā kathā akhiladhāraṇeti padacchedo. Sabbabuddhavandanagāthāya vacasā dhāraṇe kiṃ vattabbā yevāti attho.
这里,“全部”这个词是泛指一切的非派生词干。或者,“khila”是减损的意思。“khi”这个动词词根有灭尽的意思,加上“la”这个后缀。取灭尽之义,或者表示少量,就叫“khila”。“khaya”这个词加上表示执取的“lā”词根,再加“a”后缀。不是“khila”就是“akhila”,指所有的偈颂。持诵就是忆持,对所有偈颂的持诵就是“全部持诵”,在这里就是指这个。在二十六首佛礼赞偈中,仅仅用言语持诵一首偈颂来礼佛,就能得到前面所说的果报利益,更何况用言语持诵所有佛礼赞偈之后,天天礼佛呢?这就是它的意思。通过这五首偈颂,让人知道上面所说的果报利益之后,有信仰、具正见的良家子用言语持诵所有佛礼赞偈,日夜之中,上午和傍晚,初夜和后夜,持续不断、毫无间断地礼佛,这是本论所显示的劝勉。巴利
Ettha ca akhilasaddo sabbavācako anipphannapāṭipadiko. Atha vā khiyanaṃ khilaṃ. Khidhātu khaye lapaccayo. Khayaṃ lāti gaṇhātīti vā khilaṃ, appakaṃ. Khayasaddūpapadalādhātu gahaṇe a. Na khilaṃ akhilaṃ, sabbagāthāyo. Dhāriyate dhāraṇaṃ, akhilāya sabbāya gāthāya dhāraṇaṃ akhiladhāraṇaṃ, tasmiṃ. Chabbīsatiyā buddhavandanagāthāsu ekaṃ gāthaṃ vacasā dhārayitvā buddhavandane yathāvuttaphalānisaṃsāni labbhanti, pageva pana sabbabuddhavandanagāthāyo vacasā dhārayitvā dine dine buddhavandaneti atthoti. Iminā pana gāthāpañcakena yathāvutta phalānisaṃsaṃ ñatvā saddahako sammādiṭṭhiko kulaputto sabbabuddhavandanagāthāyo vacasā dhārayitvā rattindivaṃ pubbaṇhakāle ca sāyanhakāle ca rattiyā paṭhamayāme ca pacchimayāme ca satataṃ samitaṃ nirantaraṃ buddhaṃ vandeyyāti uyyojanaṃ dassetīti.
这部名为《佛德灯明》的注释,是尊者离婆多长老所造。他行于无畏智,清净教法,毫不退缩地游心于三藏及其义疏之中。这部注释以语法释义和韵律修饰的方式,阐明微细、极难见、深奥的佛陀之难以证悟的功德,令善人生起净信。古代诸师所礼敬的《礼赞经》,正是这部注释所解释的对象。巴利
Iti porāṇācariyehi vanditassa namakkārassa saddatthanayehi chandālaṅkāranayehi ca saṇhasukhumasududdasa gambhīrassa buddhassa duppaṭividhaguṇaparidīpakassa sappurisānaṃ cittapasannajanakassa sāṭṭhakathe piṭakattaye asaṃhira visāradañāṇacārinā sāsanasodhakena bhaddantareva tattheravarena racitā buddhaguṇappadīpikanāmikā vaṇṇanā.
这部《佛德灯明》注释书,是由一位具足近事男功德的名为某某的近事男,以及护持他的名为某某的近事女,两人共同发起善愿,为了证得涅槃,在名为“黄金色”、因涂以黄金而令人欢喜的二层砖石大寺中撰写的。这座大寺位于曼德勒城的大摩诃罗摩园中。该城由建造了名为“吉祥胜者无边誉智者三界日王大帝法王之王”之称号的补罗那毗摩那王(敏东王),将三藏巴利刻于石碑、举行第五次结集的大法王,被称为“宝聚”的王都,是各种族杂居之地,是具足福德与稻谷的善人们以及具足戒定慧的比丘们的住所,是佛法僧三宝之矿,如日月般照亮佛陀教法。在曼德勒城中如此著名的摩诃罗摩园中,有一位安住于此的法师,每天不间断地为从八方前来听闻教法的比丘们诵读附有义注的三藏,并安住于此。他在附有义注的三藏中,以不可动摇、无所畏惧的智慧行持;在曼德勒城中,他是研习教法的法师众中最上首的一位,获得了“瑞瓦达无比智者、教法传承大法王师”以及“最胜大智者”的称号;他是根本十二教区大僧团的首席大导师,以“教法荣光阿阇梨”闻名。这位净化教法的大导师长老,依据古德们在各处巴利文中由世尊所说、阐明佛德的佛德语句,以义与文、韵律庄严的方式,对如同大地承载的水聚一般深奥、如同被山遮蔽而极难看见、如同百分之一百裂开的毛发的尖端一般微细、凡夫之智难以通达的佛德,作了礼赞与阐明,撰写了这部名为《佛德灯明》的注释书。巴利
Idaṃ pana puraṃ nimmitena sirīpavaravijayānantayasapaṇḍita tribhavanādityādhipatimahādhammarājādhirājāti lañchitanāmikena piṭakattayapāḷiṃ silārūḷhaṃ kārayitvā pañcama saṅgītikaraṇena timahādhammarājena ratanāpuñjanti sammate rājadhānībhūte nānākulasaṃkiṇṇe puññadhaññavantānaṃ sādhūnañca sīlasamādhipaññavantānaṃ bhikkhūnañca nivāsabhūte buddhadhammasaṅgharatanākare candimasūriyā viya buddhasāsanujjotane mantale nagare iti parikittite mahārāme dese vasantena upāsaka guṇasampannena nāmikena upāsakena ca tassupaṭṭhākāya nāmikāya upāsikāya ca samakusalacchandaṃ katvā nibbānassa sacchikaraṇatthāya kārite manorame suvaṇṇena limpitattā suvaṇṇavatī nāmike dvibhummike mahiṭṭhakavihāre aṭṭhahi disāhi āgatānaṃ sutesanabhikkhūnaṃ sāṭṭhakathaṃ piṭakattayaṃ dine dine satataṃ nirantaraṃ vācentena adhivasantena sāṭṭhakathe piṭakattaye asaṃhiravisāradañāṇacārinā mantale pure pariyattisāsanahitadhammācariyagaṇassa jeṭṭhukkaṭṭhabhūtena revatābhipaṇḍitadhajasāsanavaṃsamahādhammarājagurūti ca agga mahāpaṇḍitāti ca laddhalañchitena mūladvādasasāsana karamahāgaṇassa jeṭṭhamahānāyakabhūtena sāsanāpruñño ācariyoti vissutena sāsanasodhaka mahānāyakattheravarena porāṇehi tattha tattha pāḷiyaṃ bhagavatā vuttehi buddhaguṇappakāsakehi buddhaguṇapadehi thomitvā vanditassa atthabyañjanena chandālaṅkāranayena ca pathavīsandhārakassa udakakkhandhassa viya gambhīrassa pabbatena paṭicchādetvā ṭhapitassa vatthussa viya atiduddasassa satadhā bhinnassa vālassa aggakoṭiyā viya atisaṇha sukhumassa puthujjanañāṇena buddhassa duppaṭividhaguṇaparidīpakassa namakkārassa līnatthappakāsanā buddhaguṇappadīpikanāmikā saṃvaṇṇanā tāsu tāsu aṭṭhakathāṭīkāsu āgataṃ saṃvaṇṇanānayaṃ nissāya paññāpāṭavatthāya sāsanavuddhiyā ca katā.
当佛历两千四百年到来之时,她……
到了八十九年,塞迦纪年到来之时。
佛历一千一百七十年,弗沙月黑分第七日;
值佛日之良辰,共相善得圆满成就。
还有,我通过造这部论所积累的福德,
凭这份福德,也能到达无上的正觉。
度脱众多众生出于轮回,
我以无上道智,亲证渴爱灭尽之涅槃。
愿诸王永远依法守护这些众生;
愿一切众生都安乐,愿他们让胜者的教法光耀。
缅甸国中的人民,永远平安没有灾祸;
那些永远怀着善念者,愿他们达到不死之境。巴利
Sampatte cakkavasse sā, dvisahasse catūsate; Navādhikāsitīyā ca, sakkarāje ca sampatte. Sattatisatasahassa, vasse phussamāsasseva; Kālapakkhasattame ca, buddhadine suniṭṭhitā; Sāmañña. Esā ca saṅkharontena, yaṃ puññaṃ pasutaṃ mayā; Aññampi tena puññena, patvā sambodhimuttamaṃ. Saṃsārato bahū satte, tārayitvā taṇhakkhayaṃ; Nibbānaṃ sacchikāreyyaṃ, maggañāṇuttarena ca. Sadā rakkhantu rājāno, dhammeneva pajaṃ imaṃ; Sabbe sattā sukhī hontu, jotentu jinasāsanaṃ. Mrammaraṭṭhe manussā ca, sabbadā nirupaddavā; Niccaṃ kalyāṇasaṅkappā, pappontu amataṃ padanti.
1 2 3 4 5 6 7