4. 乐根品
4. Sukhindriyavaggo
4. 根相应 · 54 段
1. 纯净经
1. Suddhikasuttaṃ
501“诸比丘,有此五根。何等为五?乐根、苦根、喜根、忧根、舍根——诸比丘,此即是五根。”第一经。
‘‘Pañcimāni , bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañcindriyānī’’ti. Paṭhamaṃ.
2. 入流者经
2. Sotāpannasuttaṃ
502“诸比丘,有此五根。哪五种?乐根、苦根、喜根、忧根、舍根。诸比丘,当圣弟子如实了知此五根的集、灭、味、患、离时,他便称为入流圣弟子,不堕恶趣之法,决定以正觉为归宿。”第二经。
‘‘Pañcimāni , bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ. Yato kho, bhikkhave, ariyasāvako imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ariyasāvako sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’’ti. Dutiyaṃ.
3. 阿拉汉经
3. Arahantasuttaṃ
503“诸比丘,有此五根。哪五种?乐根、苦根、喜根、忧根、舍根。诸比丘,当比丘如实了知此五根的集、灭、味、患、离,以不执取而心解脱时,他便称为阿拉汉比丘,漏尽者,已修习者,应作已作者,已放下重担者,已达己利者,已尽有结者,正智解脱者。”第三经。
‘‘Pañcimāni , bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ. Yato kho, bhikkhave, bhikkhu imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā anupādāvimutto hoti – ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto’’ti. Tatiyaṃ.
4. 第一沙门婆罗门经
4. Paṭhamasamaṇabrāhmaṇasuttaṃ
504“诸比丘,有这五根。哪五种?乐根、苦根、喜根、忧根、舍根。诸比丘,凡有任何沙门或婆罗门,不如实了知这五根的集起、灭尽、乐味、过患与出离,诸比丘,我不认为他们是沙门中的沙门,或是婆罗门中的婆罗门。而且,那些具寿于现法中,不能以证智自证、具足而安住于沙门义或婆罗门义。
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ. Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānanti, na me te, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu vā samaṇasammatā brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā, na ca panete āyasmanto sāmaññatthaṃ vā brahmaññatthaṃ vā diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti.
“然而,诸比丘,若有沙门或婆罗门,如实了知这五根的集起、灭尽、乐味、过患与出离,诸比丘,我认为他们是沙门中的沙门,是婆罗门中的婆罗门。并且,这些具寿于现法中,以证智自证、具足而安住于沙门义与婆罗门义。第四篇。”
‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānanti, te kho me , bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu ceva samaṇasammatā brāhmaṇesu ca brāhmaṇasammatā, te ca panāyasmanto sāmaññatthañca brahmaññatthañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī’’ti. Catutthaṃ.
5. 第二沙门婆罗门经
5. Dutiyasamaṇabrāhmaṇasuttaṃ
505“诸比丘,有此五根。何等为五?乐根、苦根、喜根、忧根、舍根。诸比丘,凡有沙门或婆罗门,于乐根不能了知,于乐根之集不能了知,于乐根之灭不能了知,于导向乐根灭之道不能了知;于苦根不能了知……于喜根不能了知……于忧根不能了知……于舍根不能了知,于舍根之集不能了知,于舍根之灭不能了知,于导向舍根灭之道不能了知——诸比丘,如此沙门、婆罗门,我不视为沙门中之沙门,亦不视为婆罗门中之婆罗门;且彼诸具寿,于现法中,不能以证智自作证、具足而住于沙门义或婆罗门义。”
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ. Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā sukhindriyaṃ nappajānanti, sukhindriyasamudayaṃ nappajānanti, sukhindriyanirodhaṃ nappajānanti, sukhindriyanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānanti; dukkhindriyaṃ nappajānanti…pe… somanassindriyaṃ nappajānanti…pe… domanassindriyaṃ nappajānanti …pe… upekkhindriyaṃ nappajānanti, upekkhindriyasamudayaṃ nappajānanti, upekkhindriyanirodhaṃ nappajānanti, upekkhindriyanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānanti; na me te, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu vā samaṇasammatā brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā, na ca panete āyasmanto sāmaññatthaṃ vā brahmaññatthaṃ vā diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti.
“诸比丘,凡有沙门或婆罗门,能了知乐根,能了知乐根之集,能了知乐根之灭,能了知导向乐根灭之道;能了知苦根……能了知喜根……能了知忧根……能了知舍根,能了知舍根之集,能了知舍根之灭,能了知导向舍根灭之道——诸比丘,如此沙门、婆罗门,我视为沙门中之沙门,亦视为婆罗门中之婆罗门;且彼诸具寿,于现法中,能以证智自作证、具足而住于沙门义或婆罗门义。 ”第五经。
‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā sukhindriyaṃ pajānanti, sukhindriyasamudayaṃ pajānanti, sukhindriyanirodhaṃ pajānanti, sukhindriyanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānanti; dukkhindriyaṃ pajānanti…pe… somanassindriyaṃ pajānanti… domanassindriyaṃ pajānanti… upekkhindriyaṃ pajānanti, upekkhindriyasamudayaṃ pajānanti, upekkhindriyanirodhaṃ pajānanti, upekkhindriyanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānanti, te ca kho me, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu ceva samaṇasammatā brāhmaṇesu ca brāhmaṇasammatā, te ca panāyasmanto sāmaññatthañca brahmaññatthañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī’’ti. Pañcamaṃ.
6. 第一分别经
6. Paṭhamavibhaṅgasuttaṃ
506“诸比丘,有这五根。哪五种?乐根、苦根、喜根、忧根、舍根。
‘‘Pañcimāni , bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ.
“诸比丘,什么是乐根?诸比丘,凡是身体的乐、身体的适悦,由身触所生的乐、适悦的感受——诸比丘,这称为乐根。
‘‘Katamañca , bhikkhave, sukhindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ sukhaṃ , kāyikaṃ sātaṃ, kāyasamphassajaṃ sukhaṃ sātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, sukhindriyaṃ.
“诸比丘,什么是苦根?诸比丘,凡是身体的苦、身体的不适悦,由身触所生的苦、不适悦的感受——诸比丘,这称为苦根。
‘‘Katamañca, bhikkhave, dukkhindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ dukkhaṃ, kāyikaṃ asātaṃ, kāyasamphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, dukkhindriyaṃ.
“诸比丘,什么是喜根?诸比丘,凡是心的乐、心的适悦,由意触所生的乐、适悦的感受——诸比丘,这称为喜根。
‘‘Katamañca, bhikkhave, somanassindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, cetasikaṃ sukhaṃ, cetasikaṃ sātaṃ, manosamphassajaṃ sukhaṃ sātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, somanassindriyaṃ.
“诸比丘,什么是忧根?诸比丘,内心的苦、内心的不适,即由意触所生的苦、不适意的感受——这便称为忧根。
‘‘Katamañca, bhikkhave, domanassindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, cetasikaṃ dukkhaṃ, cetasikaṃ asātaṃ, manosamphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, domanassindriyaṃ.
“诸比丘,何为舍根?诸比丘,凡是身体上或心理上既不感到舒适也不感到不舒适的感受——这便名为舍根。诸比丘,这些即是五根。”第六经。
‘‘Katamañca, bhikkhave, upekkhindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ vā cetasikaṃ vā nevasātaṃ nāsātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, upekkhindriyaṃ. Imāni kho, bhikkhave, pañcindriyānī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
7. 第二分别经
7. Dutiyavibhaṅgasuttaṃ
507“诸比丘,有这五根。哪五种?乐根、苦根、喜根、忧根、舍根。
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ.
“诸比丘,什么是乐根?诸比丘,凡是身体的乐、身体的适悦,由身触所生的乐、适悦的感受——诸比丘,这称为乐根。
‘‘Katamañca , bhikkhave, sukhindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ sukhaṃ, kāyikaṃ sātaṃ, kāyasamphassajaṃ sukhaṃ sātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, sukhindriyaṃ.
“诸比丘,什么是苦根?诸比丘,凡是身体的苦、身体的不适悦,由身触所生的苦、不适悦的感受——诸比丘,这称为苦根。
‘‘Katamañca, bhikkhave, dukkhindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ dukkhaṃ , kāyikaṃ asātaṃ, kāyasamphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, dukkhindriyaṃ.
“诸比丘,什么是喜根?诸比丘,凡是心的乐、心的适悦,由意触所生的乐、适悦的感受——诸比丘,这称为喜根。
‘‘Katamañca, bhikkhave, somanassindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, cetasikaṃ sukhaṃ, cetasikaṃ sātaṃ, manosamphassajaṃ sukhaṃ sātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, somanassindriyaṃ.
“诸比丘,什么是忧根?诸比丘,内心的苦、内心的不适,即由意触所生的苦、不适意的感受——这便称为忧根。
‘‘Katamañca , bhikkhave, domanassindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, cetasikaṃ dukkhaṃ, cetasikaṃ asātaṃ, manosamphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, domanassindriyaṃ.
“诸比丘,什么是舍根?诸比丘,凡是身体的或心理的,既非舒适也非不舒适的感受——诸比丘,这就称为舍根。
‘‘Katamañca, bhikkhave, upekkhindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ vā cetasikaṃ vā nevasātaṃ nāsātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, upekkhindriyaṃ.
“诸比丘,其中,乐根与喜根,当视为乐受。诸比丘,其中,苦根与忧根,当视为苦受。诸比丘,其中,此舍根,当视为不苦不乐受。诸比丘,这些就是五根。 ”第七经。
‘‘Tatra, bhikkhave, yañca sukhindriyaṃ yañca somanassindriyaṃ, sukhā sā vedanā daṭṭhabbā. Tatra, bhikkhave, yañca dukkhindriyaṃ yañca domanassindriyaṃ, dukkhā sā vedanā daṭṭhabbā. Tatra, bhikkhave, yadidaṃ upekkhindriyaṃ, adukkhamasukhā sā vedanā daṭṭhabbā. Imāni kho, bhikkhave, pañcindriyānī’’ti. Sattamaṃ.
8. 第三分别经
8. Tatiyavibhaṅgasuttaṃ
508“诸比丘,有这五根。哪五种?乐根、苦根、喜根、忧根、舍根。
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ.
“诸比丘,什么是乐根?诸比丘,凡是身体的乐、身体的适悦,由身触所生的乐、适悦的感受——诸比丘,这称为乐根。
‘‘Katamañca , bhikkhave, sukhindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ sukhaṃ , kāyikaṃ sātaṃ, kāyasamphassajaṃ sukhaṃ sātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, sukhindriyaṃ.
“诸比丘,什么是苦根?诸比丘,凡是身体的苦、身体的不适悦,由身触所生的苦、不适悦的感受——诸比丘,这称为苦根。
‘‘Katamañca, bhikkhave, dukkhindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ dukkhaṃ, kāyikaṃ asātaṃ, kāyasamphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, dukkhindriyaṃ.
“诸比丘,什么是喜根?诸比丘,凡是心的乐、心的适悦,由意触所生的乐、适悦的感受——诸比丘,这称为喜根。
‘‘Katamañca, bhikkhave, somanassindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, cetasikaṃ sukhaṃ, cetasikaṃ sātaṃ, manosamphassajaṃ sukhaṃ sātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, somanassindriyaṃ.
“诸比丘,什么是忧根?诸比丘,内心的苦、内心的不适,即由意触所生的苦、不适意的感受——这便称为忧根。
‘‘Katamañca , bhikkhave, domanassindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, cetasikaṃ dukkhaṃ, cetasikaṃ asātaṃ, manosamphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, domanassindriyaṃ.
“诸比丘,什么是舍根?诸比丘,身体或内心的既非适意、也非不适意的感受——这便称为舍根。
‘‘Katamañca, bhikkhave, upekkhindriyaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ vā cetasikaṃ vā neva sātaṃ nāsātaṃ vedayitaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, upekkhindriyaṃ.
“诸比丘,其中,乐根与喜根应视为乐受。诸比丘,其中,苦根与忧根应视为苦受。诸比丘,其中,此舍根应视为不苦不乐受。诸比丘,如此,这五根依其方式,由五成三,由三成五。”第八经。
‘‘Tatra, bhikkhave, yañca sukhindriyaṃ yañca somanassindriyaṃ, sukhā sā vedanā daṭṭhabbā. Tatra, bhikkhave, yañca dukkhindriyaṃ yañca domanassindriyaṃ, dukkhā sā vedanā daṭṭhabbā. Tatra, bhikkhave, yadidaṃ upekkhindriyaṃ, adukkhamasukhā sā vedanā daṭṭhabbā . Iti kho, bhikkhave, imāni pañcindriyāni pañca hutvā tīṇi honti, tīṇi hutvā pañca honti pariyāyenā’’ti. Aṭṭhamaṃ.
9. 木柴譬喻经
9. Kaṭṭhopamasuttaṃ
509“诸比丘,有此五根。哪五种?乐根、苦根、喜根、忧根、舍根。诸比丘,缘于引生乐受的触,乐根生起。当他处于乐中时,他便了知:‘我正处于乐中。’当那个引生乐受的触灭去时,他便了知:‘缘于那个引生乐受的触而生起的相应感受——乐根,它灭去了,它止息了。’”
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ. Sukhavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca uppajjati sukhindriyaṃ. So sukhitova samāno ‘sukhitosmī’ti pajānāti. Tasseva sukhavedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ sukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannaṃ sukhindriyaṃ taṃ nirujjhati, taṃ vūpasammatī’ti pajānāti’’.
“诸比丘,缘于引生苦受的触,苦根生起。当他处于苦中时,他便了知:‘我正处于苦中。’当那个引生苦受的触灭去时,他便了知:‘缘于那个引生苦受的触而生起的相应感受——苦根,它灭去了,它止息了。’”
‘‘Dukkhavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhindriyaṃ. So dukkhitova samāno ‘dukkhitosmī’ti pajānāti. Tasseva dukkhavedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ dukkhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannaṃ dukkhindriyaṃ taṃ nirujjhati, taṃ vūpasammatī’ti pajānāti’’.
“诸比丘,缘于引生喜悦的触,喜根生起。当他处于喜悦时,便了知:‘我喜悦。’当那个引生喜悦的触灭去时,他了知:‘由此触所生起的相应感受——喜根,灭去、止息了。’”
‘‘Somanassavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca uppajjati somanassindriyaṃ. So sumanova samāno ‘sumanosmī’ti pajānāti. Tasseva somanassavedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ somanassavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannaṃ somanassindriyaṃ taṃ nirujjhati, taṃ vūpasammatī’ti pajānāti’’.
“诸比丘,缘于引生忧的触,忧根生起。当他处于忧愁时,便了知:‘我忧愁。’当那个引生忧的触灭去时,他了知:‘由此触所生起的相应感受——忧根,灭去、止息了。’”
‘‘Domanassavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca uppajjati domanassindriyaṃ. So dummanova samāno ‘dummanosmī’ti pajānāti. Tasseva domanassavedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ domanassavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannaṃ domanassindriyaṃ taṃ nirujjhati, taṃ vūpasammatī’ti pajānāti’’.
“诸比丘,缘于引生舍的触,舍根生起。当他处于舍的状态时,便了知:‘我处于舍。’当那个引生舍的触灭去时,他了知:‘由此触所生起的相应感受——舍根,灭去、止息了。’”
‘‘Upekkhāvedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca uppajjati upekkhindriyaṃ. So upekkhakova samāno ‘upekkhakosmī’ti pajānāti. Tasseva upekkhāvedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ upekkhāvedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannaṃ upekkhindriyaṃ taṃ nirujjhati, taṃ vūpasammatī’ti pajānāti’’.
“诸比丘,譬如两根木棒相互摩擦、接合时,会产生热量,生出火来;当那两根木棒被分开、被搁置一旁时,由彼所生的相应热量便随之灭去、平息。正是如此,诸比丘,依于应被感受为乐的触,乐根生起。当他处于乐的状态时,便了知:‘我处于乐的状态。’随着那应被感受为乐的触的灭去,他了知:‘缘于乐受触所生、与此相应的乐根,它灭去,它平息下来。’”
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, dvinnaṃ kaṭṭhānaṃ saṅghaṭṭanasamodhānā usmā jāyati, tejo abhinibbattati; tesaṃyeva kaṭṭhānaṃ nānābhāvāvinikkhepā yā tajjā usmā sā nirujjhati sā vūpasammati; evameva kho, bhikkhave, sukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppajjati sukhindriyaṃ. So sukhitova samāno ‘sukhitosmī’ti pajānāti. Tasseva sukhavedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ sukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppajjati sukhindriyaṃ taṃ nirujjhati , taṃ vūpasammatī’ti pajānāti’’.
“诸比丘,缘于应感受为苦的触……(中略)……诸比丘,缘于应感受为悦的触……(中略)……诸比丘,缘于应感受为忧的触……(中略)……诸比丘,缘于应感受为舍的触,舍根生起。当他处于舍时,他便了知:‘我处于舍。’随着那应感受为舍的触的灭去,他了知:‘那由此而生的感受——即缘于应感受为舍的触所生的舍根——灭去,止息。’第九经。
‘‘Dukkhavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca…pe… somanassavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca…pe… domanassavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca…pe… upekkhāvedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca uppajjati upekkhindriyaṃ. So upekkhakova samāno ‘upekkhakosmī’ti pajānāti. Tasseva upekkhāvedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ upekkhāvedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppajjati upekkhindriyaṃ taṃ nirujjhati, taṃ vūpasammatī’ti pajānāti’’. Navamaṃ.
10. 逆次第经
10. Uppaṭipāṭikasuttaṃ
510“诸比丘,有这五种根。哪五种呢?苦根、忧根、乐根、悦根、舍根。诸比丘,于此,比丘住于不放逸、热忱、精进之时,苦根生起。他如此了知:‘我的这个苦根已生起,而它确实有相、有因、有行、有缘。而此苦根无相、无因、无行、无缘而生起,这是不可能的。’他了知苦根,了知苦根集,了知苦根灭,并了知已生起的苦根在何处无余灭尽。那么,已生起的苦根在何处无余灭尽呢?诸比丘,于此,比丘远离感官欲乐、远离不善法,有寻有伺,由远离而生起的喜与乐,进入并安住于初禅,已生起的苦根便在此处无余灭尽。诸比丘,这称为:‘比丘了知苦根之灭,为此而引导其心。’”
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Dukkhindriyaṃ , domanassindriyaṃ, sukhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ. Idha, bhikkhave, bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati dukkhindriyaṃ. So evaṃ pajānāti – ‘uppannaṃ kho me idaṃ dukkhindriyaṃ, tañca kho sanimittaṃ sanidānaṃ sasaṅkhāraṃ sappaccayaṃ. Tañca animittaṃ anidānaṃ asaṅkhāraṃ appaccayaṃ dukkhindriyaṃ uppajjissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati’. So dukkhindriyañca pajānāti, dukkhindriyasamudayañca pajānāti, dukkhindriyanirodhañca pajānāti, yattha cuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati tañca pajānāti. Kattha cuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati? Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettha cuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu aññāsi dukkhindriyassa nirodhaṃ, tadatthāya cittaṃ upasaṃharati’’’.
“再者,诸比丘,在此,有比丘安住于不放逸、热忱与精勤之时,忧根便生起。他这样了知:‘我的这个忧根已经生起,它确实有相、有因、有行、有缘。若说此忧根能在无相、无因、无行、无缘的情况下生起——这是不可能的。’他了知忧根,了知忧根的集起,了知忧根的灭去,并了知那已生起的忧根于何处无余灭尽。那么,已生起的忧根于何处无余灭尽呢?诸比丘,在此,比丘由于寻与伺的止息,进入并安住于内心清净、心念专一、无寻无伺、由定而生起喜与乐的第二禅那。于此,已生起的忧根无余灭尽。诸比丘,这被称为:‘此比丘了知忧根之灭,并以此目的而引导其心。’”
‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati domanassindriyaṃ. So evaṃ pajānāti – ‘uppannaṃ kho me idaṃ domanassindriyaṃ, tañca kho sanimittaṃ sanidānaṃ sasaṅkhāraṃ sappaccayaṃ. Tañca animittaṃ anidānaṃ asaṅkhāraṃ appaccayaṃ domanassindriyaṃ uppajjissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati’ . So domanassindriyañca pajānāti, domanassindriyasamudayañca pajānāti, domanassindriyanirodhañca pajānāti, yattha cuppannaṃ domanassindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati tañca pajānāti. Kattha cuppannaṃ domanassindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati? Idha, bhikkhave, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettha cuppannaṃ domanassindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu aññāsi domanassindriyassa nirodhaṃ, tadatthāya cittaṃ upasaṃharati’’’.
“诸比丘,于此,比丘住于不放逸、热忱、精进之时,乐根生起。他如此了知:‘我的这个乐根已生起,而它确实有相、有因、有行、有缘。而此乐根无相、无因、无行、无缘而生起,这是不可能的。’他了知乐根,了知乐根集,了知乐根灭,并了知已生起的乐根在何处无余灭尽。那么,已生起的乐根在何处无余灭尽呢?诸比丘,于此,比丘由于离喜而住于舍,具念、正知,以身受乐,此即圣者们所宣说的‘舍、念、乐住’,进入并安住于第三禅,已生起的乐根便在此处无余灭尽。诸比丘,这称为:‘比丘了知乐根之灭,为此而引导其心。’”
‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati sukhindriyaṃ. So evaṃ pajānāti – ‘uppannaṃ kho me idaṃ sukhindriyaṃ, tañca kho sanimittaṃ sanidānaṃ sasaṅkhāraṃ sappaccayaṃ. Tañca animittaṃ anidānaṃ asaṅkhāraṃ appaccayaṃ sukhindriyaṃ uppajjissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati’. So sukhindriyañca pajānāti, sukhindriyasamudayañca pajānāti, sukhindriyanirodhañca pajānāti, yattha cuppannaṃ sukhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati tañca pajānāti. Kattha cuppannaṃ sukhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati? Idha, bhikkhave, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettha cuppannaṃ sukhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu aññāsi sukhindriyassa nirodhaṃ, tadatthāya cittaṃ upasaṃharati’’’.
“诸比丘,在此,比丘不放逸、精勤、坚定而住时,喜根生起。他这样了知:‘这喜根已在我内生起,而它是有相的、有因的、有作的、有缘的。无相、无因、无作、无缘的喜根将会生起——这是不可能的。’他了知喜根,了知喜根之集,了知喜根之灭,也了知已生起的喜根在哪里无余灭尽。已生起的喜根在哪里无余灭尽呢?诸比丘,在此,比丘由舍断乐与舍断苦,随着先前喜与忧的灭没,不苦不乐,舍念清净,成就第四禅那而住。正是在这里,已生起的喜根无余灭尽。诸比丘,这就称为:比丘了知喜根之灭,并为此而引导心。”
‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati somanassindriyaṃ. So evaṃ pajānāti – ‘uppannaṃ kho me idaṃ somanassindriyaṃ, tañca kho sanimittaṃ sanidānaṃ sasaṅkhāraṃ sappaccayaṃ. Tañca animittaṃ anidānaṃ asaṅkhāraṃ appaccayaṃ somanassindriyaṃ uppajjissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati’. So somanassindriyañca pajānāti, somanassindriyasamudayañca pajānāti, somanassindriyanirodhañca pajānāti, yattha cuppannaṃ somanassindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati tañca pajānāti. Kattha cuppannaṃ somanassindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati? Idha, bhikkhave, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettha cuppannaṃ somanassindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu aññāsi somanassindriyassa nirodhaṃ, tadatthāya cittaṃ upasaṃharati’’’.
“再者,诸比丘,在此,比丘不放逸、精勤、坚定而住时,舍根生起。他这样了知:‘这舍根已在我内生起,而它是有相的、有因的、有作的、有缘的。无相、无因、无作、无缘的舍根将会生起——这是不可能的。’他了知舍根,了知舍根之集,了知舍根之灭,也了知已生起的舍根在哪里无余灭尽。已生起的舍根在哪里无余灭尽呢?诸比丘,在此,比丘完全超越非想非非想处,进入并住于想受灭。正是在这里,已生起的舍根无余灭尽。诸比丘,这就称为:比丘了知舍根之灭,并为此而引导心。 ”第十经。
‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati upekkhindriyaṃ. So evaṃ pajānāti – ‘uppannaṃ kho me idaṃ upekkhindriyaṃ, tañca kho sanimittaṃ sanidānaṃ sasaṅkhāraṃ sappaccayaṃ. Tañca animittaṃ anidānaṃ asaṅkhāraṃ appaccayaṃ upekkhindriyaṃ uppajjissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati’. So upekkhindriyañca pajānāti, upekkhindriyasamudayañca pajānāti, upekkhindriyanirodhañca pajānāti, yattha cuppannaṃ upekkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati tañca pajānāti. Kattha cuppannaṃ upekkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati? Idha, bhikkhave, bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati, ettha cuppannaṃ upekkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu aññāsi upekkhindriyassa nirodhaṃ, tadatthāya cittaṃ upasaṃharatī’’’ti. Dasamaṃ.
单纯经、入流、阿拉汉,另有沙门与婆罗门两经;
以分别论而说三者,以及木堆经、逆次第经。
Suddhikañca soto arahā, duve samaṇabrāhmaṇā; Vibhaṅgena tayo vuttā, kaṭṭho uppaṭipāṭikanti.