4. 第四波罗夷·瓦古穆达河岸比丘故事的注释
除疑复注·1. 波罗夷篇解释(一) · 37 段
4. 第四波罗夷
4. Catutthapārājikaṃ
瓦古穆达河岸比丘故事的注释
Vaggumudātīriyabhikkhuvatthuvaṇṇanā
193“我们决意”就是我们一起安排。“安立威仪”就是让它适合精勤修行。至于“在没有未来关联时”,这是补上“将被说”这一句读之后才成立的,也就是“在没有未来关联时”。那么,“已说”是过去时的说法,它怎么能和未来时的说法产生关联呢?所以接着说了“但此特征”等话。因为在这类情况下,按照“若词根义有关联,此缘即成立”这一特征,即使所设的缘在时态上不合,也仍然可以成立——声论师们这样说。
193.Adhiṭṭhemāti saṃvidahāma. Iriyāpathaṃ saṇṭhapetvāti padhānānurūpaṃ katvā. Anāgatasambandhe pana asatīti bhāsito bhavissatīti pāṭhasesaṃ katvā anāgatasambandhe asati. Bhāsitoti atītavacanaṃ kathaṃ anāgatavacanena sambandhamupagacchatīti āha lakkhaṇaṃ panātiādi. Īdise hi ṭhāne dhātusambandhe paccayāti iminā lakkhaṇena dhātvatthasambandhe sati ayathākālavihitāpi paccayā sādhavo bhavantīti saddasatthavidū vadanti.
194“有妙色”这句话,是用来说明新近生起的殊胜色相。“面容清净”这句话,是用来说明面部色相极为微妙。“肤色明净”这句话,是用来说明自然身色按照前面所说的方式而清净。因为诸根属于所造色,是依靠它们的依处而得到滋润,所以说“由于所住的处所充满圆满”。就像五种净色一样,心所依色的圆满也已经说明了,所以说“包括意根在内的六根”。关联是:他们从事讽诵、反复询问、致力于探究,却未能获得这种身体的光彩。这里的“yathā taṃ”中的“taṃ”只是一个助词。“四轮”这里是以运转之义,把威仪本身称为轮。
194.Vaṇṇavāti iminā abhinavuppannavaṇṇatā vuttā. Pasannamukhavaṇṇāti iminā mukhavaṇṇassa atipaṇītatā vuttā. Vippasannacchavivaṇṇāti iminā pakatisarīravaṇṇasseva yathāvuttanayena vippasannatā vuttā. Yasmā indriyānaṃ upādārūpattā nissayavaseneva pīṇananti āha ‘‘abhiniviṭṭhokāsassa paripuṇṇattā’’ti. Pañcappasādānaṃ viya hadayarūpassāpi paripuṇṇatā vuttāyevāti āha ‘‘manacchaṭṭhānaṃ indriyāna’’nti. Uddesaṃ paripucchaṃ anuyuñjantā imaṃ sarīrasobhaṃ neva pāpuṇiṃsūti sambandho. Yathā tanti ettha tanti nipātamattaṃ. Catucakkanti ettha pavattanaṭṭhena iriyāpathova cakkanti vutto.
195“被获得”就是被看见、被知道的意思。“折磨”就是压迫,或者自己烧房屋等,或者让别人去烧。“掉举者”就是本性掉举的人。“高傲者”就是带着像高高挺起的芦苇那样高扬而空虚自大的人。“轻浮者”就是有装饰钵和袈裟等轻浮行为的人。“口多者”就是说话粗恶的人。“根门散漫者”就是因为不守护,诸根像在家时那样处于自然状态的人。“安立威仪等”中的“等”字,应当知道包括受用资具和邻近的闲谈。由奉行最高头陀行、具足大圣种性的比丘们所居住的住处,名为世间公认的住处。“令成熟”就是以令人惊讶的方式使之转变。在乞食不能成功时,这句应当与“游行于地方”相连,而不是与“不诵读巴利”等相连;然而那些词句是为了显示在自己常住处及地方上应作之事而说的,他们以义务为首要而做那些事,不是为了利养,因此说“线”等。以困难,是这同一意思的别名,即“以艰辛”。这两者都是就圆满波罗蜜的努力而说的。以共同资具的状态,就是以僧团资具的状态。从如是状态而盗取,是指从不可分发、不可分割的状态而盗取,意思并不是以令其离开住处的方式,所以说“犯坏家恶作”。“非有”是对这“不实”的因语,意思是因为未生起而不存在。“如赌徒”就像赌徒捕鸟一样。“诡诈者”就是欺诈者。“沙门”只是随顺种姓而受持者,即种姓沙门,意思是名义上的沙门。“难以了知界限”是因为痛苦无尽,所以“这么多苦”以数量来限定而了知,即使以一切知智也难行,然而不是以自性来了知,因为那不是佛陀智的境界。
195.Upalabbhantīti dissanti, ñāyantīti attho. Pacantoti pīḷento, gehādīni vā sayaṃ ḍahanto, aññehi vā pācento. Uddhateti uddhaccapakatike. Unnaḷeti uggatanaḷasadisena uggatatucchamānena sahite. Capaleti pattacīvaramaṇḍanādinā cāpallena yutte. Mukhareti kharavacane. Pākatindriyeti asaṃvutattā gihikāle viya pakatiyaṃ ṭhitindriye. Iriyāpathasaṇṭhapanādīnīti ādi-saddena paccayapaṭisevanasāmantajappānaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ. Paramasallekhavuttīhi mahāariyavaṃsehi bhikkhūhi nivutthasenāsanāni lokasammatasenāsanāni nāma. Paripācetunti vimhāpanavasena pariṇāmetuṃ. Bhikkhācāre asampajjamāneti idaṃ janapadacārikaṃcarantīti iminā sambandhitabbaṃ, na pana pāḷiṃ vācentotiādīhi, tāni pana padāni attano nirantaravāsaṭṭhānepi janapadesupi kattabbakiccadassanavasena vuttāni, tāni ca te vattasīsena karonti, na lābhanimittaṃ, tenāha tantītiādi. Kicchenāti imasseva vevacanaṃ kasirenāti. Tadubhayampi pāramīpūraṇavāyāmaṃ sandhāya vuttaṃ. Sādhāraṇaparikkhārabhāvenāti saṅghikaparikkhārabhāvena. Tathābhāvato thenetvāti avissajjiyaavebhaṅgiyabhāvato thenetvā, na ṭhānācāvanavasenāti adhippāyo, tenāha ‘‘kuladūsakadukkaṭaṃ āpajjatī’’ti. Asantanti imassa abhūtanti idaṃ kāraṇavacanaṃ, anuppannattā avijjamānanti attho. Kitavassevāti kitavassa sakuṇagahaṇamiva. Kerāṭikassāti saṭhassa. Samaṇoti gottamattaṃ anubhonti dhārentīti gotrabhuno, nāmamattasamaṇāti attho. Dujjānaparicchedanti anantadukkhattā ‘‘ettakaṃ dukkha’’nti saṅkhyāvasena paricchinditvā ñātuṃ sabbaññutaññāṇenāpi dukkaraṃ, na pana sarūpavasena ñātuṃ buddhañāṇassa avisayabhāvā.
增上慢事例的注释
Adhimānavatthuvaṇṇanā
196“阿拉汉果”就是最高的果位。以智眼,就是以一种叫作省察智的眼来看;或者说是与果心相应的智眼。因为即使是用与自身相应的智,由于没有迷惑,也可说是自己亲自见到的;同样地,这里的意思是,在那时是以此智而未见。以能断除一切烦恼来了知,或者说从一切方面、以一切方式了知,所以最高的道被称为“正智”;借这种近似的说法,它的果也被这样称呼,所以说“他们宣说正智,就是宣说阿拉汉果”。“置于中间”,是指把增上慢放在有学地。“不见烦恼的现行”,这是就前三道所应断的烦恼来说的,并不是就贪等烦恼来说的。
196.Arahatteti aggaphale. Ñāṇacakkhunāti paccavekkhaṇañāṇasaṅkhātena cakkhunā, atha vā phalacittasampayutteneva ñāṇacakkhunā. Attanā sampayuttenāpi hi ñāṇena asammohato sayaṃ diṭṭhaṃ nāma hoti, tathā tasmiṃ adiṭṭheti attho. Sabbesaṃ kilesānaṃ pahāyakavasena ājānāti, samantato sabbena vā pakārena jānātīti ‘‘aññā’’ti aggamaggo vuccati, tadupacārena pana tapphalampīti āha ‘‘aññaṃ byākariṃsūti arahattaṃ byākariṃsū’’ti. Antarā ṭhapetīti sekhabhūmiyaṃ adhimāno ṭhapeti. Kilesasamudācāraṃ apassantoti purimamaggattayavajjhānaṃyeva kilesānaṃ vasena vuttaṃ, na bhavarāgādīnaṃ.
具分别学处注释
Savibhaṅgasikkhāpadavaṇṇanā
197比常人更超胜的佛陀等最上等人所证得的法,就是超人法,所以世尊说“超人法”等话。巴利文里“我有这些法在我身上”这一句中的“在我身上”,只是为了补足音节。因为应当证得,所以把称为证得的禅那等拿来提问,就叫证得之问;而这个提问是泛指禅那等等。现在为了显示在其中逐一分别抉择的提问方式——是初禅,还是第二禅等中的某一种;在那当中又是以哪种遍为所缘的禅那;还是在出世间法里,是入流道,还是一来道等中的某一种;在那当中又是空解脱,还是无愿解脱等中的某一种——巴利文里说“你又是哪些法的获得者”,这个提问就是为显示这个意思,所以说“初道等”。通过某种次第修行,出世间的证得才随之而来,这种前行修行就叫趋入之道。被问到时,他越过修行次第而说,所以“不清净”。应当去掉,意思是:按照你所说的次第,这是不可能证得的,所以要从已证得的慢心中把他去掉。即使对现前存在的四种合法资具也不执著,所以说“以如虚空般的心”。所说的回答与前面相似,这是连接语。因为烦恼已被很好地调伏,他的修行就与漏尽者的修行相似。这是就自称证得阿拉汉果的人而说的,所以说“名为漏尽者”等。像这样,对烦恼已被很好调伏、还在有学法中行持的人所作的宣称,不能用那种令他生起怖畏的方式来检验,也不能用让他看见酸物等而生出唾液等方式来检验;所以只能依他所说的话来相信。“这位比丘的记说圆满”这句话,并不只是因为他无所畏惧才这么说的,因为有些天性勇猛的凡夫同样不害怕;而是因为:即使把能引来可染著之境的酸枣等酸物碾碎,他也完全没有唾液分泌等贪爱现起,彻底清净无染。应当这样理解。
197. Pakatimanussehi uttaritarānaṃ buddhādiuttamapurisānaṃ adhigamadhammo uttarimanussadhammoti āha uttarimanussānantiādi. Pāḷiyaṃ (pārā. 198) ‘‘atthi ca me ete dhammā mayī’’ti ettha meti idaṃ padapūraṇamattaṃ. Adhigantabbato adhigamasaṅkhātassa jhānādino pucchā adhigamapucchā, sā ca jhānādīsu sāmaññato pavattāti idāni tattha paṭhamajjhānaṃ vā dutiyādīsu aññataraṃ vā tatthāpi kasiṇādiārammaṇesu kataramārammaṇaṃ jhānaṃ vā lokuttaresu ca sotāpattimaggaṃ vā sakadāgāmimaggādīsu aññataraṃ vā tatthāpi suññatavimokkhaṃ vā appaṇihitavimokkhādīsu aññataraṃ vāti evaṃ paccekaṃ bhedaniddhāraṇavasena pucchanākāraṃ dassetuṃ pāḷiyaṃ (pārā. 198) ‘‘puna katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhī’’ti ayaṃ pucchā dassitāti daṭṭhabbā, tenāha paṭhamamaggādīsūtiādi. Yāya anukkamapaṭipattiyā lokuttaro adhigamo āgacchati, sā pubbabhāgapaṭipatti āgamanapaṭipadā. Na sujjhatīti pucchiyamāno paṭipattikkamaṃ ullaṅghitvā katheti. Apanetabboti tayā vuttakkamenāyaṃ na sakkā adhigantunti adhigatamānato apanetabbo. Sannihitesu kappiyesupi catūsu paccayesu alaggattā ‘‘ākāse pāṇisamena cetasā’’ti vuttaṃ. Vuttasadisaṃ byākaraṇaṃ hotīti yojanā. Khīṇāsavapaṭipattisadisā paṭipadā hoti suvikkhambhitakilesattā. Idañca arahattaṃ paṭijānantassa vasena vuttaṃ, tenāha khīṇāsavassa nāmātiādi. Evaṃ suvikkhambhitakilesassa vattanasekkhadhammapaṭijānanaṃ iminā bhayuppādanena, ambilādidassane kheḷuppādādinā ca na sakkā vīmaṃsituṃ, tasmā tassa vacaneneva taṃ saddhātabbaṃ. Ayaṃ bhikkhu sampannabyākaraṇoti idaṃ na kevalaṃ abhāyanakameva sandhāya vuttaṃ ekaccassa sūrajātikassa puthujjanassāpi abhāyanato, rajjanīyārammaṇānaṃ badarasāḷavādiambilamaddanādīnaṃ upanayanepi kheḷuppādāditaṇhāpavattarahitaṃ sabbathā susodhitameva sandhāya vuttanti gahetabbaṃ.
以“虚构不实的功德之相”为特征,就是恶欲,所以说“在此之中,某类人”等等。“等等”这个词涵盖了“无信”等经文。“沙门法被粗暴地执取”:名为沙门法的沙门行,因为戒律残缺等原因,被粗暴地、恶劣地执取,把那个人拖到地狱里,使他在那里地狱中出生——这就是它的意思。“松弛”:以懈怠退缩的方式去做,以松弛的把握所做;或者被狡猾、欺诈所沾染,就是松弛。“游方”:就是沙门的身份。“更多”:在先前已有的贪欲尘垢等之上,再撒上更多的尘垢——这就是它的意思。“比丘的身份”:仅仅靠不如法的自称而成立的比丘身份。“正在不知之时”:这里“正”这个词是限定语,意思是“正是不知”;也有“于不知之时”的读法,那里则应连接为“我如是知,我如是见”。
Asantaguṇasambhāvanalakkhaṇā pāpicchāti āha yā sā idhekaccotiādi. Ādi-saddena assaddhotiādipāṭhaṃ saṅgaṇhāti. Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhanti samaṇadhammasaṅkhātaṃ sāmaññaṃ khaṇḍasīlāditāya dupparāmaṭṭhaṃ duṭṭhu gahitaṃ nirayāya nirayadukkhāya taṃ puggalaṃ tattha niraye upakaḍḍhati nibbattāpetīti attho. Sithiloti olīyitvā karaṇena sithilagāhena kato, sathena vā sāṭheyyena ādiṇṇo sithilo. Paribbajoti samaṇabhāvo. Bhiyyoti pubbe vijjamānānaṃ rāgarajādīnaṃ upari aparampi rajaṃ ākiratīti attho. Bhikkhubhāvoti adhammikapaṭiññāmattasiddho bhikkhubhāvo. Ajānamevāti ettha eva-saddo avadhāraṇe ajānanto evāti, ‘‘ajānameva’’ntipi pāṭho, tattha pana evaṃ jānāmi evaṃ passāmīti yojetabbaṃ.
《分别论》词句分析章的注释
Padabhājanīyavaṇṇanā
199“如是”这一说法,是对初禅等的执取,也就是“我知初禅、第二禅等”。所谓“不净禅那等”,其中的“等”字包含了身至念禅那、遍禅那,以及以遍为基础的无色禅那。“解脱”指的是四种道。为了说明它依自身的功德而有“空”等名称,所以说了“然而此”等话。道确实通过五种方式获得名称:或者依自性,或者依对立面,或者依自身功德,或者依所缘,或者依趋入。如果行舍观以无常的方式观察诸行之后出起,道就以无相解脱而解脱;如果以苦的方式观察之后出起,就以无愿解脱而解脱;如果以无我的方式观察之后出起,就以空解脱而解脱——这是依自性而得的名称。又因为这道是以无常随观观察诸行、舍弃常相而来的,所以叫无相;因为以苦随观舍弃乐想、欲求、希求而来的,所以叫无愿;因为以无我随观舍弃我想,以见无我空的方式而成为空——这是依对立面而得的名称。又因为这道远离贪等而称为空,因为无色相等、或没有贪相等而称为无相,因为没有贪的欲求等而称为无愿——这是依自身功德而得的名称。它以远离贪等、空、无相、无愿的涅槃为所缘,所以称为空、无相、无愿——这是依所缘而得的名称。趋入则有两种:观之趋入和道之趋入。其中,在道中只有观之趋入;在果中,紧接道之后有道之趋入,在果定中也有观之趋入。道以无我随观而称为空,以无常、苦随观而称为无相、无愿——这样,观把自己的名称给了道,道又给果——这是依趋入而得的名称。
199.Evanti ca paṭhamajjhānādiparāmasanaṃ paṭhamajjhānaṃ jānāmi dutiyādijhānanti. Asubhajjhānādīnīti ādi-saddena kāyagatāsatijjhānaṃ kasiṇajjhānaṃ kasiṇamūlakāni āruppajjhānāni ca saṅgaṇhāti. Vimokkhoti catubbidho maggo, tassa saguṇato suññatādināmaṃ dassento āha so panāyantiādi. Maggo hi nāma pañcahi kāraṇehi nāmaṃ labhati sarasena vā paccanīkena vā saguṇena vā ārammaṇena vā āgamanena vā. Sace hi saṅkhārupekkhā aniccato saṅkhāre sammasitvā vuṭṭhāti, maggo animittavimokkhena vimuccati. Sace dukkhato sammasitvā vuṭṭhāti, appaṇihitavimokkhena vimuccati. Sace anattato sammasitvā vuṭṭhāti, suññatavimokkhena vimuccati, idaṃ sarasato nāmaṃ nāma. Yasmā panesa saṅkhāresu aniccānupassanāya niccanimittaṃ pajahanto āgato, tasmā animitto. Dukkhānupassanāya sukhasaññaṃ paṇidhiṃ patthanaṃ pahāya āgatattā appaṇihito. Anattānupassanāya attasaññaṃ pahāya attasuññatādassanavasena suññatā hoti, idaṃ paccanīkato nāmaṃ nāma. Rāgādīhi panesa suññatattā suññato, rūpanimittādīnaṃ, rāganimittādīnaṃ eva vā abhāvena animitto, rāgapaṇidhiādīnaṃ abhāvato appaṇihitoti vuccati, idaṃ assa saguṇato nāmaṃ. Rāgādisuññaṃ animittaṃ appaṇihitañca nibbānaṃ ārammaṇaṃ karotīti suññato animitto appaṇihitoti vuccati, idamassa ārammaṇato nāmaṃ. Āgamanaṃ pana duvidhaṃ vipassanāgamanaṃ maggāgamanañca. Tattha magge vipassanāgamanameva, phale pana maggānantare maggāgamanaṃ, phalasamāpattiyaṃ vipassanāgamanampi. Anattānupassanāvasena maggo suññato aniccadukkhānupassanāhi animitto appaṇihitoti evaṃ vipassanā attano nāmaṃ maggassa deti, maggo phalassāti idaṃ āgamanato nāmaṃ.
“空性”就是远离的意思。贪等本身就是以“作为立足处”的意义而称为“愿”,所以说“贪嗔痴之愿”。这里说“此明”,是指天眼明等,是就每一种明分别来说的。这样,即使不举出任何一种明的名字,只是笼统地说“我是诸明的获得者”,也仍然犯波罗夷,这是《略疏》的意思。但如果是指事明等而说,就不犯。“依各别部分”是指按照《大疏》所说的方式,不作特别的出世间区分,只是单纯说“获得念处者”,这是依各别部分的意思。“于彼中”就是在那些部分中。所谓“断除诸烦恼”,仅仅是指不存在,因为这是出世间的功用,为了说明它是出世间,所以说了“然而那”等话。“离贪而心无障碍”是指心从贪中脱离障碍,因为从贪中解脱,所以就是远离贪盖,应当与“以及五明”连接起来理解。“未出现”是说,在这里的逐句分别中,因为已经说了“智就是三明”,所以其余五明没有出现。“已生起的出世间性”是说,因为没有任何与世间法共通的有为,所以是与世间完全不相混杂的出世间性。“其余”是指《略疏》等,那些在那里也同样被否定了,这是上下文的关系。
Suññattāti vivittattā. Rāgādayova patiṭṭhānaṭṭhena paṇidhīti āha ‘‘rāgadosamohapaṇidhīna’’nti. Imissā vijjāyāti dibbacakkhuvijjāyātiādinā ekekavijjaṃ sandhāya vadanti. Evaṃ ekissāpi nāmaṃ aggahetvāpi tā eva sandhāya ‘‘vijjānaṃ lābhimhī’’ti bhaṇantopi pārājiko hotīti saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ adhippāyo. Vatthuvijjādīni pana sandhāya vadanto na hoti. Ekekakoṭṭhāsavasenāti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttanayena lokuttaravisesaṃ akatvā kevalaṃ ‘‘satipaṭṭhānānaṃ lābhī’’ti ekekakoṭṭhāsavasenāti adhippāyo. Tatthāti tesu koṭṭhāsesu. Kilesānaṃ pahānaṃ nāma abhāvamattampi lokuttarakiccattā lokuttaranti samatthetuṃ taṃ panātiādi vuttaṃ. Rāgā cittaṃ vinīvaraṇatāti rāgato cittassa vinīvaraṇatā, tato rāgato vimuttattā eva vītarāganīvaraṇatāti attho, yā ca pañca vijjāti yojetabbaṃ. Na āgatāti idha padabhājane ‘‘ñāṇanti tisso vijjā’’ti (pārā. 199) vuttattā sesā pañca vijjā na āgatāti attho. Nibbattitalokuttarattāti lokiyadhammasādhāraṇasaṅkhatassāpi abhāvā lokiyehi sabbathā asammissalokuttarattā. Aññanti saṅkhepaṭṭhakathādiṃ vadanti, tampi tattheva paṭikkhittanti sambandho.
200200. 再者,在此“以初禅等不应连接”一句中,有人说“这里应读作‘以初禅’”,那正是合理的,因为以“初”字所应取的禅那并不存在。以初禅为根本的只有一个残缺的轮。又,“所说”一词也有作者能作的含义,所以说“或者”等等。以什么心说妄语,就以那个心无法知道“我在说妄语”,但在中间通过其他意门心路知道“我在说妄语”,所以说“说的人有‘我在说妄语’”。这里已经显示了具足三支的妄语,这个含义已经说明。“急说”就是仓促地说。“错说”就是想说另一句话却口误说出了别的话。“知道那个”就是那个智,它的状态就是那个智性,以智的所缘与能缘状态而自证知,意思是自证知。“智的会合”就是众多智在一个刹那的会合,意思是同时生起。“以什么心知道‘我将说妄语’”,这是把前分思和决定思合在一起说的。以什么心作为前分思性和决定思性而了知应被欺诳的有情诸行,就是以什么心将说妄语的意思。“以彼……中略……应舍弃”,以那个心“我这样说妄语”或“已说”,以那个妄语心为所缘,比丘了知,如此在前后决定思三个刹那中,以一个心而智的所缘和智两者,人在一个刹那了知,这个智性应舍弃;只是所缘在那个时候显现的意趣,所以说“非”等等。如果智不能了知自身的自相,后面的心又如何能知道?所以说“前前”等等。其中,“我将说”等语,是以在三个时态中生起的前前心为所缘而生起的后后心,如此生起为条件的意思。“因此”,以在三个刹那中心必须由其他心来了知,而那些心又必然由前前心生起,以这个原因的意思。“当那个存在时”,当“我将说”的前分存在时。“剩余两者”,即“我说”和“已说”这两者将不存在,这个意思就是说不存在,这样连接就是如此的意思。“像一个一样显现”,是针对不同刹那的心因为无间生起而被执为“就是那个”而说的。
200.Punaānetvā paṭhamajjhānādīhi na yojitanti ettha ‘‘paṭhamajjhānenāti pāṭho’’ti keci vadanti, taṃ yuttameva ādi-saddena gahetabbassa jhānassa abhāvā. Paṭhamajjhānamūlakañhi ekameva khaṇḍacakkaṃ. Kattusādhanopi bhaṇita-saddo hotīti āha atha vātiādi. Yena cittena musā bhaṇati, teneva cittena na sakkā ‘‘musā bhaṇāmī’’ti jānituṃ, antarantarā pana aññāhi manodvāravīthīhi ‘‘musā bhaṇāmī’’ti jānātīti vuttaṃ ‘‘bhaṇantassa hoti musā bhaṇāmī’’ti. Ayamettha attho dassitoti tīhi aṅgehi samannāgato musāvādoti ayamattho dassito. Davāti sahasā. Ravāti aññaṃ vattukāmassa khalitvā aññabhaṇanaṃ. Taṃ jānātīti taṃñāṇaṃ, tassa bhāvo taṃñāṇatā, ñāṇassa visayavisayībhāvena attasaṃvedananti attho. Ñāṇasamodhānanti bahūnaṃ ñāṇānaṃ ekasmiṃ khaṇe samodhānaṃ, sahuppattīti attho. Yena cittena ‘‘musā bhaṇissa’’nti jānātīti idaṃ pubbabhāgacetanañca sanniṭṭhānacetanañca ekato katvā vuttaṃ. Yena cittena pubbabhāgacetanābhūtena sanniṭṭhānacetanābhūtena ca visaṃvāditabbasattasaṅkhāre jānāti, yena cittena musā bhaṇissanti attho. Teneva…pe… pariccajitabbāti teneva cittena ‘‘evaṃ ahaṃ musā bhaṇāmī’’ti vā ‘‘bhaṇita’’nti vā tadeva musāvādacittamārammaṇaṃ katvā bhikkhu jānātīti evaṃ pubbāparasanniṭṭhānacetanākkhaṇesu tīsu ekeneva cittena ñāṇavisayañca ñāṇañcāti ubhayampi ekakkhaṇe puggalo jānātīti ayaṃ taṃñāṇatā pariccajitabbā visayasseva tadā pakāsanatoti adhippāyo, tenāha na hītiādi. Yadi ñāṇassa attano sarūpaṃ na ñāyati, kathaṃ pacchimaṃ cittaṃ jānātīti āha purimaṃ purimantiādi. Tattha bhaṇissāmītiādinā tīsu kālesu uppannaṃ purimapurimacittaṃ attānaṃ visayaṃ katvā uppajjamānassa pacchimassa pacchimassa cittassa tathā uppattiyā paccayo hotīti attho. Tenāti yena kāraṇena tīsu khaṇesu cittāni tadaññeheva cittehi jānitabbāni, tāni ca purimapurimacitteneva avassaṃ uppajjanti, tena kāraṇenāti attho. Tasmiṃ satīti bhaṇissāmīti pubbabhāge sati. Sesadvayanti bhaṇāmi, bhaṇitanti idaṃ dvayaṃ na hessatīti etaṃ natthīti yojanā hotiyevāti attho. Ekaṃ viya pakāsatīti bhinnakkhaṇānampi nirantaruppattiyā ‘‘tadeveda’’nti gahetabbataṃ sandhāya vadati.
依强力法的安立方式,是指依强力执取的安立方式。种种弱而又弱的,是指种种羸弱的执取。依舍弃自身存在的方式,是指依舍弃自己所属状态的方式。
Balavadhammavinidhānavasenāti balavagāhassa vinidhānavasena. Dubbaladubbalānanti dubbaladubbalānaṃ gāhānaṃ. Sakabhāvapariccajanavasenāti attano santakabhāvassa pariccajanavasena.
207被吓跑,是指让人心生恐惧而仿佛被赶走一样。这样被赶走之后,就不再回到那个地方了,所以说“藉由显示不再依附之性”。通达词义的人把“kheṭa”这个词读作“恐惧”的意思,因此说“这就是它的含义”等。“极微细”就是细微到极微,或者说是与细微相应。
207.Uttāsitattāti bhayaṃ janetvā viya palāpitattā. Evaṃ palāpito na puna taṃ ṭhānaṃ āgacchatīti āha ‘‘puna anallīyanabhāvadassanavasenā’’ti. Kheṭa-saddaṃ saddatthavidū uttāsatthe paṭhantīti āha svāyamatthotiādi. Aṇu eva aṇusahagataṃ, aṇuttena vā yuttanti attho.
欲说者章节的论注释
Vattukāmavārakathāvaṇṇanā
215“仅仅这个”是指:应当补上“仅仅这一次”。所谓“就在那一刹那知道”,是就通常情况说,指在言语之后紧接着的了知。然而,如果没有用言语作出区分,而是这样约定:“谁最先从这个住处离开,我们就知道他是‘应供’”,那么,像在(波罗夷227)所记载的事例中那样,某位比丘心想“让他们知道我是应供”,就最先离开了那个住处——即使在那时还没有越过(界限),只是刚离开,也犯波罗夷。“表示之途”是指身表示和语表示可以被领受的范围。由此说明:如果有人越过表示之途而站着,别人以天眼看见他身体的变动,以天耳界听到他言语的差别而了知,那就不犯波罗夷。在律文中“了知者,犯波罗夷”(波罗夷215)这个了知的部分里,应当知道:当某个音节被念出,或者某个身体动作被作出时,对方就了知“此人已入初禅”等含义;在之前那些念出音节等动作中,犯土喇咤亚;只有在最后了知的那个动作刹那,才犯波罗夷。这里的土喇咤亚属于邻近,因此佛授阿阇梨说:
215.Kevalañhiyanti kevalañhi ayaṃ vāroti ajjhāharitabbaṃ. Taṅkhaṇaññeva jānātīti pakatiyā vacanānantaraṃ vijānanaṃ sandhāya vuttaṃ. Evaṃ pana vacībhedaṃ akatvā ‘‘yo imamhā āvāsā paṭhamaṃ pakkamissati, naṃ mayaṃ ‘arahā’ti jānissāmā’’ti evaṃ katasaṅketā vihārā paṭhamaṃ pakkamanena tasmiṃ khaṇe avītivattepi nikkhantamattepi pārājikaṃ aññataro bhikkhu ‘‘maṃ ‘arahā’ti jānantū’’ti tamhā āvāsā paṭhamaṃ pakkāmīti āgatavatthumhi (pārā. 227) viya. Viññattipatheti kāyavacīviññattīnaṃ gahaṇayogge padese, tena viññattipathaṃ atikkamitvā ṭhito koci dibbena cakkhunā kāyavikāraṃ disvā dibbāya sotadhātuyā vacībhedañca sutvā jānāti, na pārājikanti dīpeti. Pāḷiyaṃ ‘‘paṭivijānantassa āpatti pārājikassā’’ti (pārā. 215) imasmiṃ paṭivijānanavāre yasmiṃ akkhare vā uccārite kāyappayoge vā kateyeva ayaṃ paṭhamajjhānaṃ samāpannotiādiatthaṃ paro vijānāti, tato purimesu akkharuccāraṇādippayogesu thullaccayaṃ āpajjitvā pacchimeva paṭivijānanapayogakkhaṇe pārājikaṃ āpajjatīti veditabbaṃ thullaccayassevettha sāmantattā, teneva buddhadattācariyena –
“最初波罗夷的近行,说为恶作;
其余三者,则说为偷兰遮。”
‘‘Dukkaṭaṃ paṭhamasseva, sāmantamiti vaṇṇitaṃ; Sesānaṃ pana tiṇṇampi, thullaccayamudīrita’’nti –
已说。这个意思应当理解为:它被“对于没有通达了解的人,犯的是土喇咤亚罪”这段经文所包含。所谓“以学习、询问等方式”等等,是说因为先前对禅那、定等词的含义没有熟悉,所以听了之后,不知道“意思是这样的”,而仅仅显示:即使被他人知道“他获得了某种殊胜的沙门功德”,那也只是波罗夷。
Vuttaṃ , ayañcattho ‘‘na paṭivijānantassa āpatti thullaccayassā’’ti iminā suttena saṅgahitoti daṭṭhabbo. Uggahaparipucchādivasenātiādinā jhānasamādhiādisaddānamatthesu pubbe akataparicayattā sutvā ‘‘atthaṃ īdisa’’nti ajānitvā kevalaṃ ‘‘visiṭṭho koci samaṇaguṇo anena laddho’’ti parena ñātepi pārājikamevāti dasseti.
无犯分类的注释
Anāpattibhedakathāvaṇṇanā
220“无夸示意图者”,是指当有人这样说时,他没有作意“上人法已由我示现”,而是在说“贤友,我不畏惧死亡”这类话。这样说的同时,从世俗表达的角度来看,他是在回答别的事,所以说“答他事者”。“畏惧者”,是指害怕“他们知道了会不会呵责呢”。
220.Anullapanādhippāyassāti ‘‘evaṃ vutte uttarimanussadhammo mayā pakāsito hotī’’ti amanasikatvā ‘‘nāhaṃ, āvuso, maccuno bhāyāmī’’tiādikaṃ kathentassa. Evaṃ kathento ca vohārato aññaṃ byākaronto nāma hotīti vuttaṃ ‘‘aññaṃ byākarontassā’’ti. Bhāyantoti ‘‘ñatvā garahanti nu kho’’ti bhāyanto.
已调伏事注释
Vinītavatthuvaṇṇanā
223“有学地”这个说法,也把禅那地包含进来了。“三种远离”是指身远离、心远离和所依远离。“直到用餐完毕”是就行乞者用餐结束而言而说的。在村内吃完饭回来的人,如果按照前面说的方式,为了想得到称赞而整理袈裟等,也只是犯恶作。但在律藏中,关于难作等事,说“没有吹嘘意图的人无犯”,这是为了说明即使在土喇咤亚情形下也无犯。其实,即使是有吹嘘意图的人,当他说“贤友们,难作,请让别人来解答”时,因为不构成自取性,也只是犯土喇咤亚。应当这样理解。
223.Sekkhabhūmiyanti iminā jhānabhūmimpi saṅgaṇhāti. Tiṇṇaṃ vivekānanti kāyacittaupadhivivekānaṃ. Piṇḍāya caraṇassa bhojanapariyosānatāya vuttaṃ ‘‘yāva bhojanapaayosāna’’nti. Antaraghare bhutvā āgacchantassāpi vuttanayeneva sambhāvanicchāya cīvarasaṇṭhāpanādīni karontassa dukkaṭameva, pāḷiyaṃ pana dukkarādivatthūsu ‘‘anāpatti anullapanādhippāyassā’’ti idaṃ thullaccayenāpi anāpattidassanatthaṃ vuttaṃ. Ullapanādhippāyassāpi hi ‘‘nāvuso, dukkaraṃ aññaṃ byākātu’’nti vutte thullaccayameva attupanāyikattābhāvatoti daṭṭhabbaṃ.
227我不再去那里,意思是:我不再回到之前住过的地方。这样一来,先前已经去过的人,现在就不再去了,所以人们会认为他是阿拉汉。“彼处”是指先前通过“住所”等语所限定的地方。因为约定是步行前往,所以说到“以车乘”等。说到“以神通”,是就明咒神通而言,因为虚诳者不可能有神通。“相互守护”:即使有虚诳的意图,因为没有人先去过,所以还是守护。然而,如果作了约定后大家坐下,除了一两个人之外,其余人以虚诳的意图一同前往,那么去的所有人都犯巴拉基嘎。在他们当中,谁没有虚诳的意图,谁就不犯。“此”是指上面所说的全部约定行事。“不同国土者”是指不同地方居住的人。“僧伽利得”是指按戒腊次第所应得的份额。而这一拒绝是不加区分而作的,若加以区分,限定“这么多是某某的”,则应当告白后再给予。
227.Na dānāhaṃ tattha gamissāmīti puna tattha vasitaṭṭhāne na gamissāmi, evaṃ sati paṭhamaṃ gato ayaṃ puna ca nāgato, tasmā arahāti maññissantīti adhippāyo. Taṃ ṭhānanti āvāsaṃ vātiādinā pubbe paricchinnaṭṭhānaṃ. Padasā gamanaṃ sandhāya katikāya katattā yānenātiādi vuttaṃ. Vijjāmayiddhiṃ sandhāya ‘‘iddhiyā’’ti vuttaṃ ullapanādhippāyassa abhiññiddhiyā asambhavato. Aññamaññaṃ rakkhantīti ullapanādhippāye satipi ekassāpi paṭhamagamanābhāvā rakkhanti. Sace pana katikaṃ katvā nisinnesu ekaṃ dve ṭhapetvā avasesā ullapanādhippāyena ekato gacchanti, gatānaṃ sabbesaṃ pārājikameva. Tesu yassa ullapanādhippāyo natthi, tassa anāpatti. Etanti heṭṭhā vuttaṃ sabbaṃ katikavattaṃ. Nānāverajjakāti nānājanapadavāsino. Saṅghalābhoti yathāvuḍḍhaṃ pāpuṇanakakoṭṭhāso. Ayañca paṭikkhepo avisesetvā karaṇaṃ sandhāya kato, visesetvā pana ‘‘ettako asukassā’’ti paricchinditvā apaloketvā dātuṃ vaṭṭati.
228“法界”指一切知智,或者诸法的自性。“生起”是就自体而说的。“难以令人信”是针对凡夫说的,不是指相长老等圣者。“穿透”是指穿透之后坠落、行进,也就是从肋骨之间穿孔而出,这是按离开格来解释的。在“穿透”这个读法中,“从肋骨之间”是表示处所的离开格。“以铁喙”指用黑铁做的喙。“真是奇特”是说它理应受到呵责,是活该被拍掌(以示惊叹或呵责)的。“成为眼”是指像世间的眼一样形成、生起,也可以解释为“如同眼”。“即彼业”:如果理解为“正是由那造作屠牛业而生于地狱的业”,那么就会得出“由一种思而有多种结生”的结论,这是不合理的,就像一颗芒果种子不可能长出许多芽一样。为了避开这一点,所以说“那由种种思所积集的”,等等。因此,在屠牛业的刹那,有前思、后思、决定思,即使对一次杀生也有许多思,对于多种杀生就更不必说了。其中说明:由一种思在地狱中被煮烧后,又由其他思中的另一种后后思而生于这饿鬼自体。因此说“残余的业或业相”。这里,是就业相似果的生起而只取了业与业相,没有取趣相,所以说“只是一堆骨头成为了相”。在巴利文中,“撕裂”是指像用喙撕裂一样地拔取。“使洁净”是指刮净。
228.Dhammadhātūti sabbaññutaññāṇaṃ, dhammānaṃ sabhāvo vā. Upapattīti attabhāvaṃ sandhāya vadati. Dussaddhāpayā hontīti puthujjane sandhāya vuttaṃ, na lakkhaṇattherādike ariyapuggale . Vituḍentīti vinivijjhitvā ḍenti gacchanti, phāsuḷantarikāyo chiddāvachiddaṃ katvā tāhi gacchantīti nissakkavasena attho. Vitudentīti pāṭhe phāsuḷantarikāhīti ādhāratthe nissakkavacanaṃ. Lohatuṇḍehīti kāḷalohamayehi tuṇḍehi. Acchariyaṃ vatāti garahitabbatāya accharaṃ paharituṃ yuttarūpaṃ. Cakkhubhūtāti lokassa cakkhu viya bhūtā sañjātā, cakkhusadisātipi attho. Tasseva kammassāti yena goghātakakammeneva niraye nibbatto, tassevāti atthe gayhamāne ekāya cetanāya bahupaṭisandhiyo hontīti āpajjati, na cetaṃ yuttaṃ ekassa ambādibījassa anekaṅkuruppatti viyāti taṃ pariharanto āha tassa nānācetanāhi āyūhitassātiādi, tena goghātakakammakkhaṇe pubbacetanā aparacetanā sanniṭṭhāpakacetanāti ekasmimpi pāṇātipāte bahū cetanā honti, nānāpāṇātipātesu vattabbameva natthi. Tattha ekāya cetanāya narake pacitvā tadaññacetanāsu ekāya aparāpariyacetanāya imasmiṃ petattabhāve nibbattoti dasseti, tenāha ‘‘avasesakammaṃ vā kammanimittaṃ vā’’ti. Ettha ca kammasarikkhavipākuppattiṃ sandhāya kammakammanimittānameva gahaṇaṃ kataṃ, na gatinimittassa, tenāha ‘‘aṭṭhirāsiyeva nimittaṃ ahosī’’ti. Pāḷiyaṃ vitacchentīti tuṇḍehi tacchento viya luñcanti. Virājentīti vilikhanti.
229229.“卖瓦鲁拉肉”是指卖晒干的肉。“无羽毛皮”是指去掉羽、毛的皮。“一只鹿”是指诱鹿。“以诸因”是指以种种杀害方式。“知”是指了知业处。
229.Vallūravikkayenāti sukkhāpitamaṃsavikkayena. Nippakkhacammeti vigatapakkhalomacamme. Ekaṃ miganti dīpakamigaṃ. Kāraṇāhīti ghātanāhi. Ñatvāti kammaṭṭhānaṃ ñatvā.
230230. 以乞讨的方式而摇摆,所以叫“玛古利”,意思是它以丑陋可憎的状态出现。“心戏”是指随心所欲的非行娱乐。
230. Maṅganavasena ulatīti maṅguli, virūpabībhacchabhāvena pavattatīti attho. Cittakeḷinti cittaruciyaṃ anācārakīḷaṃ.
231没有苔藓、浮萍和泥沼:既远离了胡麻籽等苔藓,也远离了像青蛙背那样颜色的浮萍——那种使水面变成青色的浮萍——还远离了泥沼。那种水因具有热性而灼热,本应说“tapodaka”(热水),但省略了“ka”音,就说成“tapodā”(塔波达)。饿鬼界:以强烈的恶业从善趣堕入恶趣的那些众生的世间、群体,或者居住之处。作手:指在弓箭技艺上训练有素的手,意思是能毫无偏差地射中目标。在王宫等处,凭借展示技艺之力,众人聚集之后所作的箭射为这些人所有,故称“katupāsanā”(已练射者),意思是于一切处皆已展示技艺。破坏:被击碎、败北之义。
231.Nissevālapaṇakakaddamoti tilabījakādisevālena nīlamaṇḍūkapiṭṭhivaṇṇena udakapiṭṭhe udakaṃ nīlavaṇṇaṃ kurumānena paṇakena kaddamena ca virahito. Uṇhabhāvena tapanato tapaṃ udakaṃ assāti tapodakāti vattabbe ka-kāralopaṃ katvā ‘‘tapodā’’ti vuccati. Petalokoti pakaṭṭhena akusalakammena sugatito duggatiṃ itānaṃ gatānaṃ loko samūho, nivāsaṭṭhānaṃ vā. Katahatthāti dhanusippe suṭṭhu sikkhitahatthā, avirajjhanalakkhavedhāti attho. Sippadassanavasena rājakulādīsu rājasamūhaṃ upecca kataṃ asanaṃ sarakkhepo etesanti katupāsanā, sabbattha dassitasippāti attho. Pabhaggoti pabhañjito, parājitoti attho.
232232.“不动定”:虽然是在无色等至中灭尽,但仍然可以依着“声刺”而起身,这里应当说的是色界定,所以说“不动、不摇”等。“定的障碍”:这是针对寻等而说的。不过,这件事虽然在初成正觉时就已发生,但当比丘们只以威仪不端这一点提出指责时,世尊却说“诸比丘,目犍连无犯”,因此应当这样理解:未来由自己制定、与巴拉基嘎相应的学处,在那时就已经被调伏了;结集法的长老们后来制定这条学处时,是把这件已被调伏的事作为调伏事由纳入其中的。为了显示声闻弟子们没有次第忆念,所以说“非次第”。“作了难作之事”:在紧接着的五百劫时间里,虽然看不到识的相续,却仍不迷乱;并且在第三有中,以见到死心与此现有结生,即使只是通过推论来了知没有因果,这对声闻来说也实在难作,因此这样说。“洞穿”:就像洞穿一样。譬如把牦牛尾毛分成七缕,站在远处,用其中一缕的尖端去穿射另一缕毛的尖端,像穿线一样贯穿过去;这里也是用这个比喻来说明“作了难作之事”。“此第一”:这就是第一。“即此”:就是这一个。
232.Āneñjasamādhinti arūpasamāpattiyaṃ niruddhe satipi saddakaṇṭakena uṭṭhānāraho rūpāvacarasamādhiyeva idha vattabboti āha anejaṃ acalantiādi. Samādhiparipanthaketi vitakkādike sandhāya vadati, idaṃ pana paṭhamabodhiyaṃ uppannampi vatthuṃ anācāramattavasena bhikkhūhi coditepi bhagavatā ‘‘anāpatti, bhikkhave, moggallānassā’’ti (pārā. 228) evaṃ āyatiṃ attanā paññapiyamānapārājikānuguṇaṃ tadā eva vinītanti dhammasaṅgāhakattherehi pacchā paññattassa imassa sikkhāpadassa vinītavatthubhāvena saṅgahamāropitanti daṭṭhabbaṃ. Sāvakānaṃ uppaṭipāṭiyā anussaraṇābhāvaṃ dassetuṃ ‘‘na uppaṭipāṭiyā’’ti vuttaṃ. Dukkaraṃ katanti anantare pañcakappasatike kāle viññāṇasantatiṃ adisvāpi asammuyhitvā parato tatiyattabhāve diṭṭhacuticittena saddhiṃ vattamānabhavapaṭisandhiyā anumānenāpi kāriyakāraṇābhāvagahaṇaṃ nāma sāvakānaṃ dukkarattā vuttaṃ. Paṭividdhāti paṭividdhasadisā. Yathā nāma sattadhā phālitassa cāmaravālalomassa ekāya aggakoṭiyā aparassa vālalomaṃsuno koṭiṃ dūre ṭhatvā vijjheyya āvunanto viya paṭipādeyya, evameva imināpi dukkaraṃ katanti vuttaṃ hoti. Etadagganti eso aggo. Yadidanti yo ayaṃ.
233这里“在此”是指比丘分别。“已诵波罗夷的说明”是指:在诸学处中,按照巴帝摩卡诵出的方式来说明已诵的波罗夷,而不是说明整个波罗夷分别中出现的所有罪,因为其中也提到了土喇咤亚等罪;正因如此,用“已诵”这个词,表示所说明的是已诵出的分别。“比丘尼不共的四条”是指:膝轮、覆藏罪、随顺被举、八事,这四条是比丘所不共的,只对比丘尼制定为波罗夷,这就是意思。“事败坏”是指:出家受具足戒这件事本身叫作“事”,以这件事本身而败坏,就是败坏事的意思。“无因结生者”是指:说明他们没有生起道的原因。虽然二因者也不会生起道,但他们安住于出家受具足戒,未来能够成就道的因;而无因者即使安住于清净的四遍净戒,也不能成就,所以应当知道,他们依于这一点也是事败坏者。“波罗夷”是指:因为业败坏,在结生的刹那就已经得到失败。盗住者等人在家状态时,即使努力修观,但在那一生中也没有道生起,所以说“道被遮止”。长而下垂的男根叫作“垂”,有这个东西的人就叫“垂者”。他仅凭这一点还不是波罗夷,但如果他以使用长男根的意图,把它插入自己的口或粪道,就是波罗夷;这里只说到插入粪道是有此意图,因为已经说过以柔软的背弯曲而插入口中。他如果通过做准备使背变软,弯曲后用自己的口取自己的男根,也是波罗夷,不只是那样而已。但如果有人用口取自己的粪道、或取他人的粪道口、或取女人的小便道,以及用男根触碰男根,或用道与道相合,也不是波罗夷,因为只有用男根与另一道相合,才称为行淫法。所谓“坐在他人的男根上”,是指他人仰卧,男根可用时,自己把粪道套入其中,坐在那上面;这只是举例说明。把他人男根插入自己粪道而享受的,也同样是波罗夷。但如果是被强力把男根插入粪道或口中,而自己不享受,就完全没有罪。在这里,不享受是很难做到的,因为应当远离。而且在这里,因为另外举出这一点,是为了说明:在未受具足戒的状态下,杀害母亲、父亲、阿拉汉中的任何一位,或污辱比丘尼,就连沙弥出家也得不到;所以应当知道,杀母者等四类人包含在第三和第一波罗夷中。就像这里一样,在在家状态时做出血者,也应取为出血者。以这种方式,是指以两人都被贪欲缠缚这种方式。第二个疑问中,“kacci atthāti”应当这样分词理解。
233.Idhāti bhikkhuvibhaṅge. Uddiṭṭhapārājikaparidīpananti sikkhāpadesu pātimokkhuddesavasena uddiṭṭhapārājikaparidīpanaṃ, na pana sabbasmiṃ pārājikavibhaṅge āgataāpattiparidīpanaṃ tattha thullaccayādīnampi āgatattā teneva uddiṭṭha-saddena vuttavibhaṅgassa niddesattā. Bhikkhunīnaṃ asādhāraṇāni cattārīti ubbhajāṇumaṇḍalikā (pāci. 658) vajjappaṭicchādikā (pāci. 665) ukkhittānuvattikā (pāci. 669) aṭṭhavatthukāti (pāci. 675) imāni bhikkhūhi asādhāraṇāni bhikkhunīnaṃ eva paññattāni pārājikānīti attho. Vatthuvipannāti pabbajjupasampadānaṃ vatthubhāvo vatthu nāma, tena vatthumattena vipannā, vipannavatthukāti attho. Ahetukapaṭisandhikāti maggānuppattikāraṇamāha. Kiñcāpi duhetukānampi maggo nuppajjati, te pana pabbajjupasampadāsu ṭhatvā āyatiṃ maggahetuṃ sampādetuṃ sakkonti, ahetukā pana parisuddhe catupārisuddhisīle ṭhatvā sampādetuṃ na sakkonti, tasmā te tampi paṭicca vatthuvipannāvāti veditabbā. Pārājikāti kammavipattiyā paṭisandhikkhaṇeyeva parājayaṃ āpannā. Theyyasaṃvāsakādīnaṃ gihibhāve ṭhatvā vipassanāya vāyamantānampi tasmiṃ attabhāve magguppattiabhāvato ‘‘maggo pana vārito’’ti vuttaṃ. Dīghatāya lambamānaṃ aṅgajātaṃ lambaṃ nāma, taṃ yassa atthi so lambī. So ettāvatā na pārājiko, taṃ pana dīghaṃ aṅgajātaṃ attano mukhe vā vaccamagge vā sevanādhippāyena pavesentova pārājiko, idha pana vaccamagge pavesentova adhippeto mudupiṭṭhikeneva mukhe pavesanassa vuttattā. Sopi hi kataparikammatāya mudubhūtāya piṭṭhiyā onamitvā attano aṅgajātaṃ mukhena gaṇhantova pārājiko hoti, na kevalo. Yo pana mukhena attano vaccamaggaṃ vā paresaṃ vaccamaggamukhaṃ vā itthīnaṃ passāvamaggaṃ vā gaṇhāti, tassa ca purisanimittena purisanimittaṃ chupantassa ca maggena maggapaṭipādanepi pārājikaṃ na hoti purisanimittena taditaramaggasampaṭipādaneneva methunadhammavohārato . Parassa aṅgajāte abhinisīdatīti parassa uttānaṃ sayantassa kammaniye aṅgajāte attano vaccamaggaṃ pavesento tassūpari nisīdati, idañca upalakkhaṇamattaṃ paresaṃ aṅgajātaṃ vaccamagge pavesento sādiyantopi pārājikova, balakkārena pana vaccamagge vā mukhe vā parena pavesiyamāno yadi na sādiyati, anāpattikova. Ettha asādiyanaṃ nāma dukkaraṃ virajjitabbato. Ettha ca anupasampannabhāve ṭhatvā mātupituarahantesu aññataraṃ ghātento bhikkhuniṃ dūsento ca sāmaṇerapabbajjampi na labhatīti dassanatthaṃ visuṃ gahitattā mātughātakādīnaṃ catunnaṃ tatiyapaṭhamapārājikesu antogadhatā veditabbā. Yathā ettha, evaṃ gihibhāve ṭhatvā lohituppādaṃ karonto lohituppādakovāti gahetabbaṃ. Etena pariyāyenāti ubhinnaṃ rāgapariyuṭṭhānasaṅkhātena pariyāyena. Dutiyavikappe kacci atthāti padacchedo veditabbo.