1. 第一波罗夷·犯与不犯分别的注释
除疑复注·1. 波罗夷篇解释(一) · 42 段
犯与不犯分别的注释
Āpattānāpattivāravaṇṇanā
66没有作出承认,因为享受欲望和道与道的修行这两支已经具备。但对于被玷污的人,仅凭道和道的修行这一支就已具备,而被称为“享受欲望”的接受这一支并不具备。因此应当询问他,当他承认“接受了”时,就依据这个承认将他驱摈。所谓“就在那里”,就是指在毗舍离的大林里。所谓“遍及全身”,就是遍及整个身体。由于经文说“如血”,应当理解为在无头发等的一切部位都有。所谓“常时疯狂”,是针对那种胆汁从胆囊涌出、始终向外流的人说的。但如果某人的胆汁虽然涌动,却仍留在胆囊内,或者有时流出、有时又再流出,那么要知道这种人也会间或恢复神志,并且能通过药物恢复正常的健康。
66. Paṭiññātakaraṇaṃ natthi sevetukāmatā maggena maggappaṭipattīti dvinnaṃ aṅgānaṃ siddhattā. Dūsitassa pana maggena maggappaṭipatti evamekaṃ aṅgaṃ siddhaṃ, sevetukāmatāsaṅkhātaṃ sādiyanaṃ asiddhaṃ. Tasmā so pucchitvā ‘‘sādiyi’’nti vuttapaṭiññāya nāsetabbo. Tatthevāti vesāliyaṃ mahāvane eva. Sabbaṅgagatanti sabbakāyagataṃ. ‘‘Lohitaṃ viyā’’ti vuttattā kesādīnaṃ vinimuttaṭṭhāne sabbatthāti gahetabbaṃ. Niccameva ummattako hotīti yassa pittakosato pittaṃ calitvā sabbadā bahi nikkhantaṃ hoti, taṃ sandhāya vuttaṃ. Yassa pana pittaṃ calitvā pittakoseyeva ṭhitaṃ hoti, kadāci vā nikkhantaṃ puna nikkhamati, sopi antarantarā saññaṃ paṭilabhati bhesajjena ca pakatiārogyaṃ paṭilabhatīti veditabbaṃ.
杂论的注释
Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā
“杂”是指混合的方式。“生起”是指产生的原因。“作”等词只是举例,因为从总摄的角度来看,也包含“无作”等在内。应当这样连接理解:“与受俱行的善也应了知。”“依一切总摄的方式”,是指依照总摄一切学处的方式,而说“身、语、身语、身心、语心、身语心”,这六种就是犯的生起。生起等确实是就犯本身而说的,不是就学处而说的。不过,为了确定各个学处所限定的犯,才以学处为标题来讲述生起等。这样便能识别犯的差别,因为“犯”这个词通于一切犯;然而在这六种生起中,前三种是无心的,后三种是有心的。总之,了知这“杂”之后应当理解,这就是连接。有这六种生起故为“六生起”。其余诸项也是如此。
Pakiṇṇakanti vomissakanayaṃ. Samuṭṭhānanti uppattikāraṇaṃ. Kiriyātiādi nidassanamattaṃ akiriyādīnampi saṅgahato. Vedanāya saha kusalañca veditabbanti yojetabbaṃ. Sabbasaṅgāhakavasenāti sabbesaṃ sikkhāpadānaṃ saṅgāhakavasena ‘‘kāyo vācā kāyavācā kāyacittaṃ vācācittaṃ kāyavācācitta’’nti evaṃ vuttāni cha āpattisamuṭṭhānāni. Samuṭṭhānādayo hi āpattiyā eva honti, na sikkhāpadassa. Taṃtaṃsikkhāpadassa niyataāpattiyā eva gahaṇatthaṃ pana sikkhāpadasīsena samuṭṭhānādīnaṃ kathanaṃ. Evañhi āpattiviseso paññāyati āpatti-saddassa sabbāpattisādhāraṇattā, imesu pana chasu samuṭṭhānesu purimāni tīṇi acittakāni, pacchimāni sacittakāni. Samāsato taṃ imaṃ pakiṇṇakaṃ viditvā veditabbanti sambandho. Cha samuṭṭhānāni etassāti chasamuṭṭhānaṃ. Evaṃ sesesupi.
“有咖提那生起”等这一句,是依照生起项目来显示两种生起和一种生起。确实有十三种生起项目:第一波罗夷生起、不与取生起、传信生起、共住劝告生起、咖提那生起、羊毛生起、洗足法生起、道路生起、盗贼队生起、说法生起、宣称上人法生起、令贼女受具足戒生起、未允许生起。其中,“有六种生起”这句话是针对传信生起说的;因为没有五种生起的情况,所以不说“有五种生起”,而说“有四种生起”,这就涵盖了道路生起和未允许生起。凡是以第一、第三、第四、第六种生起而生起的,这是道路生起。凡是以第二、第三、第五、第六种生起而生起的,这是未允许生起。“有三种生起”这句话涵盖了不与取生起和宣称上人法生起。凡是以有心的三种生起而生起的,这是不与取生起。凡是以无心的三种生起而生起的,这是宣称上人法生起。而通过“有咖提那生起”等语句,则依照其余的生起项目来涵盖两种生起和一种生起。其中,凡是以第三、第六种生起而生起的,名为咖提那生起。凡是以第一、第四种生起而生起的,这是羊毛生起。凡是仅以第六种生起而生起的,这是卸担生起,“共住劝告生起”也是它的名称。这样就具体显示了八种犯的项目。而通过“等”这个字,在这里还涵盖了其余的第一波罗夷生起、洗足法生起、盗贼队生起、说法生起、令贼女受具足戒生起这五种生起项目。其中,凡是依身和心而生起的,这是第一波罗夷生起。凡是以第二、第五种生起而生起的,这是洗足法生起。凡是以第四、第六种生起而生起的,这是盗贼队生起。凡是仅以第五种生起而生起的,这是说法生起。凡是以第五、第六种生起而生起的,这是令贼女受具足戒生起。在这里,后面三种有心的生起,按每一种生起各别来看,一种生起各有三种。而两种生起则应当知道,依照第一和第四、或第二和第五、或第三和第六、或第四和第六、或第五和第六种生起的组合方式,共有五种。
Atthi kathinasamuṭṭhānantiādi samuṭṭhānasīsavasena dvisamuṭṭhānaekasamuṭṭhānānaṃ dassanaṃ. Terasa hi samuṭṭhānasīsāni paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ adinnādānasamuṭṭhānaṃ sañcarittasamuṭṭhānaṃ samanubhāsanasamuṭṭhānaṃ kathinasamuṭṭhānaṃ eḷakalomasamuṭṭhānaṃ padasodhammasamuṭṭhānaṃ addhānasamuṭṭhānaṃ theyyasatthasamuṭṭhānaṃ dhammadesanāsamuṭṭhānaṃ bhūtārocanasamuṭṭhānaṃ corīvuṭṭhāpanasamuṭṭhānaṃ ananuññātasamauṭṭhānanti. Tattha atthi chasamuṭṭhānanti iminā sañcarittasamuṭṭhānaṃ vuttaṃ, pañcasamuṭṭhānassa abhāvato ‘‘atthi pañcasamuṭṭhāna’’nti avatvā ‘‘atthi catusamuṭṭhāna’’nti vuttaṃ, iminā ca addhānasamuṭṭhānaṃ ananuññātasamuṭṭhānañca saṅgahitaṃ. Yañhi paṭhamatatiyacatutthachaṭṭhehi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti , idaṃ addhānasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ pana dutiyatatiyapañcamachaṭṭhehi samuṭṭhāti, idaṃ ananuññātasamuṭṭhānaṃ. Atthi tisamuṭṭhānanti iminā adinnādānasamuṭṭhānaṃ bhūtārocanasamuṭṭhānañca saṅgahitaṃ. Yañhi sacittakehi tīhi samuṭṭhāti, idaṃ adinnādānasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ pana acittakehi tīhi samuṭṭhāti, idaṃ bhūtārocanasamuṭṭhānaṃ. Atthi kathinasamuṭṭhānantiādinā pana avasesasamauṭṭhānasīsavasena dvisamuṭṭhānaṃ ekasamuṭṭhānañca saṅgaṇhāti. Tattha hi yaṃ tatiyachaṭṭhehi samuṭṭhāti, idaṃ kathinasamuṭṭhānaṃ nāma. Yaṃ pana paṭhamacatutthehi samuṭṭhāti, idaṃ eḷakalomasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ chaṭṭheneva samuṭṭhāti, idaṃ dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ, ‘‘samanubhāsanasamauṭṭhāna’’ntipi tasseva nāmaṃ. Iti sarūpena aṭṭha āpattisīsāni dassitāni. Ādisaddena panettha avasesāni paṭhamapārājikasamuṭṭhānapadasodhammatheyyasatthadhammadesanācorīvuṭṭhāpanasamuṭṭhānāni pañcapi samuṭṭhānasīsāni saṅgahitāni. Tattha yaṃ kāyacittato samuṭṭhāti, idaṃ paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ dutiyapañcamehi samuṭṭhāti, idaṃ padasodhammasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ catutthachaṭṭhehi samuṭṭhāti, idaṃ theyyasatthasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ pañcameneva samuṭṭhāti, idaṃ dhammadesanāsamauṭṭhānaṃ. Yaṃ pañcamachaṭṭhehi samuṭṭhāti, idaṃ corīvuṭṭhāpanasamuṭṭhānaṃ. Ettha ca pacchimesu tīsu sacittakasamuṭṭhānesu ekekasamuṭṭhānavasena ekasamuṭṭhānāni tividhāni. Dvisamuṭṭhānāni pana paṭhamacatutthehi vā dutiyapañcamehi vā tatiyachaṭṭhehi vā catutthachaṭṭhehi vā pañcamachaṭṭhehi vā samuṭṭhānavasena pañcavidhānīti veditabbāni.
像这样,按照生起方式把一切学处显示为十三种之后,现在为了再按照“作”的方式显示为五种,所以说了“在这里也”等话。“某”就是指学处。从“作”来说,比如掘地等,是从身表、语表所产生的业。从“无作”来说,比如第一咖提那等,仅仅是因为该做的没有做。从“作无作”来说,比如从非亲属比丘尼手中接受衣等。有的从“作”,有的从“无作”,比如接受金银等;有的从“作”,有的从“作无作”,比如建造小屋等。“因为没有违犯想而有解脱”,应当理解为省略了中间词的“想解脱”复合词。“得心支”,是因为只从有心生起而生起。“其余”,是指没有心支这种决定。这种想二法,是从无犯的角度说的;从犯的角度说,则是有心的二法。只有这一点差别,意义上是一样的。
Evaṃ samuṭṭhānavasena sabbasikkhāpadāni terasadhā dassetvā idāni kiriyāvasena pañcadhā dassetuṃ tatrāpītiādi vuttaṃ. Kiñcīti sikkhāpadaṃ. Kiriyatoti pathavīkhaṇanādi (pāci. 84-85) viya kāyavacīviññattijanitakammato. Akiriyatoti paṭhamakathinādi (pārā. 459 ādayo) viya kattabbassa akaraṇeneva. Kiriyākiriyatoti aññātikāya bhikkhuniyā hatthato cīvarapaṭiggahaṇādi (pārā. 508 ādayo) viya. Siyā kiriyato, siyā akiriyato rūpiyapaṭiggahaṇādi (pārā. 582 ādayo) viya, siyā kiriyato, siyā kiriyākiriyato kuṭikārādi (pārā. 342) viya. Vītikkamasaññāya abhāvena vimokkho assāti saññāvimokkhanti majjhepadalopīsamāso daṭṭhabbo. Cittaṅgaṃ labhati sacittakasamuṭṭhāneheva samuṭṭhahanato. Itaranti yassa cittaṅganiyamo natthi, taṃ, anāpattimukhena cetaṃ saññādukaṃ vuttaṃ, āpattimukhena sacittakadukanti ettakameva viseso, atthato samānāva.
通过身门和语门所犯的罪,也被归入身业或语业之中。其中,按照多数情况来说,就像不与取、妄语等那样,所以只说身业和语业这一对;但如果加以分别,则与身业、语业合在一起就成为三类。正因如此,在《论母注》(《疑惑度脱注·初波罗夷注释》)中说:“一切依身业、语业及二者之方式,成为三种。”也正因如此,这里在不与取等(《波罗夷》89)中,也以身业、语业即二者之方式加以显示。然而,“有学处是善”等说法,是就引生罪的心而言,以因代果的方式来说的,并不是说罪本身在究竟意义上具有善等法的自性,因为罪是假名施设的性质。世尊确实是依于善、不善等究竟法而施设罪的假名。因为下文将会说:“凡以善心而犯者,那是善”等(《波罗夷注》1.66 杂论)。依于世尊的教令而成立的罪,并不具有善等究竟自性,否则未受具戒者和最初犯戒者也会有罪的过失,而且该罪也无法通过发露等而清净。因为,如果罪是以因缘之力而生起的善等自性,它就不会在未受具戒者等人身上不产生,而且一旦生起,也不可能由任何东西使其灭坏。虽然有“罪由自性灭坏以及通过发露等而消失”的说法,但并不是说由此而使不善等消失。因为,以杀父等业而犯波罗夷的比丘,取在家相、舍弃比丘身份时,波罗夷罪就消失了,但杀生等不善并不消失,因为它具有无间业等的性质。因此应当知道:世尊为了折伏无惭无愧者等,出于制戒十义(《波罗夷》39;《附随》2),依于随缘而生起的善、不善等名色诸法而施设的,只是假名的罪;而此罪通过如法出罪羯磨,才名为消失。因此他说:“引生罪的心确实只有三十二种”等。正是由于具有引生罪的性质,这里善等与罪的差别才得以成立。因为,由彼所引生者,若与彼无差别,则不合理,会导致引生者与被引生者的差别言说被切断的过失。然而,在《心义光明》(《心义光明复注·波罗夷品》2.66 杂论注释)中,为了在善心引生罪的刹那,也能以罪具有色无记的性质来成立“罪在究竟意义上不可能具有善性——根据‘罪之诤事或是不善,或是无记,没有罪之诤事是善’的说法,以及‘罪可能具有不善性和无记性’的认识”,而依据“凡以善心犯者,彼为善;以其余心犯者,彼为其余”(《波罗夷注》1.66 杂论)这一注疏文,说道:“‘凡以善心犯者’,即具足善心者犯下以学处为首所摄的罪,但通过此语而称该罪为善,其善性是就譬喻说,并非就究竟义说,此即显示。因为,以善心犯罪者,是犯下包含有表与无表、以违越学处的方式而转起的、摄于色蕴的无记罪。”其中,针对“凡以善心犯者”这句话,说了“但通过此语而称该罪为善,其善性是就譬喻说,并非就究竟义说,此即显示”;同样地,对于“以其余心犯者,彼为其余”这句话,由于它表达了“凡以不善心犯者,彼为不善;凡以无记心犯者,彼为无记”的意思,因此针对“其余”一词,也应当说:“通过此语而称该罪为不善、为无记,也是就譬喻说。”没有这样说,而只在善的方面加以论述,我们看不出理由。至于所引以为据的“罪之诤事或是不善”等语,那也不是有效的理由,因为“凡以不善心犯者,彼为不善”等,依前文所述方式,其不善等性也是就譬喻说;而且,由于以善来称呼罪是不合理的,所以说“没有罪之诤事是善”。因为,罪即使由善心引生,由于是被世尊所禁止的有过患之法,即使以因代果的方式,以无过患的善来称呼也是不合理的,因为有过患与无过患是相互矛盾的。如同虚空等假名谛,若以生、老、坏等来称呼其“已生”等,从无安住等道理来说是不合理的;同样,这里以善来称呼也是不合理的,因为相矛盾。然而,以不善等来称呼则是合理的,因为以因代果的方式,不善等自性可以避免如前所述的过失。对于经典,也应如此理解其义,使之不与经、随顺经等相矛盾。
Kāyavacīdvārehi āpajjitabbampi kāyakamme vā vacīkamme vā saṅgayhati. Tattha bāhullavuttito adinnādānamusāvādādayo viyāti atthi sikkhāpadaṃ kāyakammantiādinā kāyakammaṃ vacīkammañcāti dukameva vuttaṃ, vibhāgato pana kāyavacīkammena saddhiṃ tikameva hoti. Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā) vuttaṃ ‘‘sabbā ca kāyakammavacīkammatadubhayavasena tividhā hontī’’ti. Tatoyeva idhāpi adinnādānādīsu (pārā. 89) kāyakammavacīkammanti tadubhayavasena dassitaṃ. Atthi pana sikkhāpadaṃ kusalantiādi āpattisamuṭṭhāpakacittavasena kāriye kāraṇopacārena vuttaṃ, na pana āpattiyā kusalādiparamatthadhammatāvasena āpattiyā sammutisabhāvattā. Kusalākusalādiparamatthadhamme upādāya hi bhagavatā āpattisammuti paññattā. Vakkhati hi ‘‘yaṃ kusalacittena āpajjati, taṃ kusala’’ntiādi (pārā. aṭṭha. 1.66 pakaṇṇakakathā). Na hi bhagavato āṇāyattā āpatti kusalādiparamatthasabhāvā hoti anupasampannānaṃ ādikammikānañca āpattippasaṅgato, tassā desanādīhi visuddhiabhāvappasaṅgato ca. Na hi kāraṇabalena uppajjamānā kusalādisabhāvā āpatti anupasampannādīsu nivattati, uppannāya ca tassā kenaci vināso na sambhavati. Sarasavināsato desanādinā ca āpatti vigacchatīti vacanamatthi, na pana tena akusalādi vigacchati. Pitughātādikammena hi pārājikaṃ āpannassa bhikkhuno gihiliṅgaṃ gahetvā bhikkhubhāvapariccāgena pārājikāpatti vigacchati, na pāṇātipātādiakusalaṃ ānantariyādibhāvato. Tasmā dummaṅkūnaṃ niggahādidasaatthavase (pārā. 39; pari. 2) paṭicca bhagavatā yathāpaccayaṃ samuppajjamāne kusalākusalādināmarūpadhamme upādāya paññattā sammutiyeva āpatti, sā ca yathāvidhipaṭikammakaraṇena vigatā nāma hotīti veditabbaṃ, tenāha dvattiṃseva hi āpattisamuṭṭhāpakacittānītiādi. Āpattisamuṭṭhāpakatteneva hettha kusalādīnaṃ āpattito bhedo siddho. Na hi taṃsamuṭṭhitassa tato abhedo yutto samuṭṭhānasamuṭṭhitabhedabyavahārupacchedappasaṅgato. Sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. pārājikakaṇḍa 2.66 pakiṇṇakakathāvaṇṇanā) pana āpattiyā paramatthato kusalattameva na sambhavati ‘‘āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalaṃ, siyā abyākataṃ, natthi āpattādhikaraṇaṃ kusala’’nti vacanato, ‘‘akusalattaṃ pana abyākatattañca āpattiyā sambhavatī’’ti saññāya kusalacittasamuṭṭhānakkhaṇepi rūpābyākatattaṃ āpattiyā samatthetuṃ yaṃ kusalacittena āpajjati, taṃ kusalaṃ, itarehi itaranti (pārā. aṭṭha. 1.66 pakiṇṇakakathā) imaṃ aṭṭhakathāvacanaṃ nissāya vuttaṃ ‘‘yaṃ kusalacittena āpajjatīti yaṃ sikkhāpadasīse gahitaṃ āpattiṃ kusalacittasamaṅgī āpajjati, iminā pana vacanena taṃ kusalanti āpattiyā vuccamāno kusalabhāvo pariyāyato, na paramatthatoti dasseti. Kusalacittena hi āpattiṃ āpajjanto saviññattikaṃ aviññattikaṃ vā sikkhāpadavītikkamākārappavattaṃ rūpakkhandhasaṅkhātaṃ abyākatāpattiṃ āpajjatī’’ti. Tattha yaṃ kusalacittena āpajjatīti imaṃ vacanaṃ uddissa ‘‘iminā pana vacanena taṃ kusalanti āpattiyā vuccamāno kusalabhāvo pariyāyato, na paramatthatoti dassetī’’ti vuttaṃ, evaṃ itarehi itaranti vacanena ‘‘yaṃ akusalacittena āpajjahi, taṃ akusalaṃ, yaṃ abyākatacittena āpajjati, taṃ abyākata’’nti imassa atthassa vuttattā itarehīti vacanaṃ uddissa ‘‘imināpi vacanena itaranti āpattiyā vuccamāno akusalabhāvo abyākatabhāvo ca pariyāyato dassetī’’ti vattabbaṃ. Evaṃ avatvā kusalapakkhe eva kathanassa kāraṇaṃ na passāma. Yaṃ pana āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalantiādivacanaṃ kāraṇattena vuttaṃ, tampi akāraṇaṃ yaṃ akusalacittena āpajjati, taṃ akusalantiādinā heṭṭhā vuttanayena akusalādibhāvassa pariyāyadesitattā, āpattiyā kusalavohārassa ayuttatāya natthi āpattādhikaraṇaṃ kusalanti vuttattā ca. Āpattiyā hi kusalacittasamuṭṭhitattepi bhagavatā paṭikkhittabhāvena sāvajjadhammattā kāraṇūpacārenāpi anavajjakusalavohāro na yutto sāvajjānavajjānaṃ aññamaññaviruddhattā. Yathā ākāsādisammutisaccānaṃ uppannatādivohāro viya jātijarābhaṅgānaṃ uppannatādivohāro anavaṭṭhānādidesato ayutto, evamidhāpi kusalavohāro ayutto viruddhattā. Akusalādivohāro pana yutto , kāraṇūpacārena pana akusalādisabhāvatā yathāvuttadosānativattanato. Suttassāpi hi yathā suttasuttānulomādīhi virodho na hoti, tatheva attho gahetabbo.
再说,所谓“以善心而犯……就是犯下称为色蕴的无记罪”这种说法,本身就不合理。因为色蕴是刹那生灭的,这样一来,罪在没有经过发露等对治的情况下,就会自然消失。那如果说“色的相续本身就是罪”呢?这也不对,因为即使做了对治,罪也不会消失。色的相续并不会因为发露等而消失,因为它依赖自己的因缘。所以,无论从哪方面说,罪在究竟意义上成立都不合理。由此也应知道,所谓“躺卧后入灭尽定的人,以同床共宿为缘,这样生起的色法本身就是罪”等说法,也已被破除。不过在这里,入灭尽定者的罪,因为是只依色法而生起,所以是无心、无受的;在其他情况下,则是有心、有受的;但无论在哪种情况下,都应知道罪的性质是假名施设。正因如此,在《故犯学处》的注释中,为了否定他人所主张的罪具有不善等性质,就亲自说:“由于对最初犯者说无罪……乃至……应知‘罪之诤事’只是施设。”所以,“依于各种善等法的生起,由世尊制定的‘罪’的世俗称谓便产生”、“在止息之因存在期间,它持续存在”、“由止息之因而灭去”,这些都是世俗的说法。应当知道,罪的体性虽然是世俗施设,但对于故意犯这种罪的人,以及不做对治、心怀轻慢的人,就会积集不善之聚,并成为往生善趣与圣道的障碍,因此有惭愧的人不会违越如法的规定;而由于不违越,他们无量差别的戒等诸法便得以增长,应这样理解。“唯三十二”这一限定,是就作为罪相的身表、语表仅由这三十二种心生起而说的,并不是说一切罪都只由这些心生起。因为对于躺下入睡的人,以及入于禅那、灭尽定的人来说,其同床共宿等罪,是由不产生表业的异熟心、安止心以及色法而生起的。
Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘kusalacittena hi āpattiṃ āpajjanto…pe… rūpakkhandhasaṅkhātaṃ abyākatāpattiṃ āpajjatī’’ti, taṃ ayuttameva rūpakkhandhassa khaṇikatāya āpattiyāpi desanādipaṭikammaṃ vināva paṭipassaddhippasaṅgato. Rūpaparamparā āpattīti ce? Tanna, paṭikammenāpi avigamappasaṅgato. Na hi rūpasantatidesanādīhi vigacchati sakāraṇāyattattā, iti sabbathā āpattiyā paramatthatā ayuttā, eteneva yaṃ vuttaṃ ‘‘nipajjitvā nirodhasamāpannassa sahaseyyavasena tathākārappavattarūpadhammasseva āpattibhāvato’’tiādi, tampi paṭisiddhanti veditabbaṃ. Idha pana nirodhasamāpannānaṃ rūpadhammameva paṭicca uppannattā āpatti acittā avedanā, aññattha pana sacittā savedanāva, sabbatthāpi paññattisabhāvāti veditabbā. Teneva duṭṭhadosasikkhāpadaṭṭhakathāyaṃ āpattiyā akusalādisabhāvaṃ paraparikappitaṃ nisedhetuṃ ‘‘ādikammikassa anāpattivacanato…pe… paṇṇattimattameva āpattādhikaraṇanti veditabba’’nti sayameva vakkhati, tasmā ‘‘taṃtaṃkusalādidhammasamuppattiyā bhagavatā paññattā āpattisammuti samuṭṭhitā’’ti ca, ‘‘yāva paṭippassaddhikāraṇā tiṭṭhatī’’ti ca, ‘‘paṭippassaddhikāraṇehi vinassatī’’ti ca voharīyati. Āpattiyā ca sammutisabhāvattepi hi sañcicca taṃ āpajjantassa, paṭikiriyaṃ akarontassa ca anādare akusalarāsi ceva saggamaggantarāyo ca hotīti lajjino yathāvidhiṃ nātikkamanti, anatikkamanappaccayā ca tesaṃ anantappabhedā sīlādayo dhammā parivaḍḍhantīti gahetabbaṃ. Dvattiṃsevāti niyamo āpattinimittānaṃ kāyavacīviññattīnaṃ eteheva samuppajjanato kato, na pana sabbāpattīnampi eteheva samuppajjanato. Nipajjitvā niddāyantānañhi jhānanirodhasamāpannānañca aviññattijanakehi vipākaappanācittehi ceva rūpadhammehi ca sahaseyyādiāpatti sambhavati.
“十”是指八种大唯作心,再加上两种唯作无因意识界。应当知道:在不了知施设的情况下,于变现神变等事中,神通可以作为犯戒的等起。在这里,有些学处只是以不善心为等起,有些则依善和无记而有两种心,有些则有三种心——能得到的差别就只有这些,没有别的。关于“唯作等起”,是说由他人加行而生起的身体器官等动摇,当被称为受用心或随顺心的心识生起时,就是由那个心所等起的;否则,就应该说“或者是唯作等起,或者不是唯作等起”。
Dasāti kiriyāhetukamanoviññāṇadhātudvayena saha aṭṭha mahākiriyacittāni. Paññattiṃ ajānitvā iddhivikubbanādīsu abhiññānaṃ āpattisamuṭṭhāpakattaṃ veditabbaṃ. Ettha ca kiñci sikkhāpadaṃ akusalacittameva, kiñci kusalābyākatavasena dvicittaṃ, kiñci ticittanti ayameva bhedo labbhati, nāññoti veditabbaṃ. Kiriyāsamuṭṭhānanti parūpakkamena jāyamānaṃ aṅgajātādicalanaṃ sādiyanacittasaṅkhāte sevanacitte uppanne tena cittena samuppāditameva hotīti vuttaṃ itarathā ‘‘siyā kiriyasamuṭṭhānaṃ, siyā akiriyasamuṭṭhāna’’nti vattabbato.
《心义灯》里说:“所谓‘唯作等起’,这是就大多数情况而说的,因为当他人主动上前时,随顺接受的人其实是非唯作等起。”这种说法不能采纳,因为第一波罗夷的非唯作等起性,在巴利圣典和义注里都没有说过。经中确实说过:“意门没有罪。”怎么可能呢?当别人主动上前而行淫、自己随顺接受时,怎么会不随顺自己身体(根等部位)的动摇呢?应当知道,与随顺心相应,心生色在全身生起时,表业也微细地生起了。所以论中说“唯从身门等起,因此是身业”等等。不过在这里,心只是支分而已,身表才是构成身业的真正原因,不是心。在这里,心只是名为“身”的表业的支分,并不是身业性的支分;否则,淫行就该说成是“意业”了。因此论中说“不能依它而获得业性”。所谓“业性”,就是身业性。“这一切”,指等起等这些内容。“以学处为首”,是为了通过学处的名义,来涵盖各个学处所限定的罪。
Yaṃ pana sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. pārājikakaṇḍa 2.66 pakiṇṇakakathāvaṇṇanā) vuttaṃ ‘‘kiriyasamuṭṭhānanti idaṃ yebhuyyavasena vuttaṃ parūpakkame sati sādiyantassa akiriyasamuṭṭhānabhāvato’’tiādi, taṃ na gahetabbaṃ paṭhamapārājikassa akiriyasamuṭṭhānatāya pāḷiaṭṭhakathāsu avuttattā. ‘‘Manodvāre āpatti nāma natthī’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā; pārā. aṭṭha. 2.583-4) hi vuttaṃ. Kathañhi nāma parūpakkamena methunaṃ sādiyanto attano aṅgajātādikāyacalanaṃ na sādiyeyya, sādiyanacittānuguṇameva pana sakalasarīre cittajarūpasamuppattiyā viññattipi sukhumā samuppannā eva hotīti daṭṭhabbaṃ, tenāha kāyadvāreneva samuṭṭhānato kāyakammantiādi. Cittaṃ panettha aṅgamattaṃ hotīti kāyaviññatti eva kāyakammabhāve kāraṇaṃ, na cittaṃ. Taṃ panettha kāyasaṅkhātāya viññattiyāyeva aṅgamattaṃ, na kāyakammabhāvassa, itarathā methunassa ‘‘manokamma’’nti vattabbato, tenāha ‘‘na tassa vasena kammabhāvo labbhatī’’ti. Kammabhāvoti kāyakammabhāvo. Sabbañcetanti etaṃ samuṭṭhānādikaṃ. Sikkhāpadasīsenāti taṃtaṃsikkhāpadaniyataāpattiyā eva gahaṇatthaṃ sikkhāpadamukhena.
调伏事例的注释
Vinītavatthuvaṇṇanā
“这是什么?”是想要解说的人提出的问题。“这些……”等则是回答。“已判事例”是指世尊以“比丘,你已犯……”等语(《波罗夷》67)所裁定的那些事例。把一个个事例摘取出来,作为提要的偈颂,就叫作摄颂,也叫结集偈、标举偈。至于“事偈”,就是“那时,有一位比丘……”等已判事例的巴利经文本身,因为它把各个已判事例结集起来,所以称为“事偈”,并不是按韵律格律的特征来命名的。或者也可以这样理解:摄颂所依的事例,就叫作事偈。“在此”,是指在已判事例中。“第二等”,是指第二波罗夷等。“画师等工匠看了之后学习绘画等技艺的那种隐蔽形像”,就是图像的意思。
Idaṃkinti kathetukāmatāpucchā. Imātiādi vissajjanaṃ. Vinītāni āpattiṃ tvaṃ bhikkhu āpannotiādinā (pārā. 67) bhagavatā vinicchinitāni vatthūni vinītavatthūni. Taṃ taṃ vatthuṃ uddharitvā dānato dassanato uddānabhūtā gāthā uddānagāthā, saṅgahagāthā, uddesagāthāti vuttaṃ hoti. Vatthu gāthāti tena kho pana samayena aññataro bhikkhūtiādikā vinītavatthupāḷiyeva tesaṃ tesaṃ vinītavatthūnaṃ ganthanato ‘‘vatthugāthā’’ti vuttā , na chandovicitilakkhaṇena. Uddānagāthānaṃ vatthu vatthugāthāti evaṃ vā ettha attho daṭṭhabbo. Etthāti vinītavatthūsu. Dutiyādīnanti dutiyapārājikādīnaṃ. Yaṃ passitvā cittakārādayo sippikā cittakammādīni sikkhanti, taṃ paṭicchannakarūpaṃ, paṭimārūpanti attho.
67“前二则”,就是母猴和跋耆子这两个事例。这两个事例也因为世尊已经调伏过,所以又被收进“已调伏事例”当中。其中“他心生追悔”等话,虽然他们最初并没有生起追悔,但这是针对后来被比丘们和世尊呵责、说过之后才生起追悔的情况而说的。“向世尊禀报此事”等话,是说比丘们和阿难长老先向世尊禀报,世尊又说明他们犯的是波罗夷之后,他们害怕了,自己也前去,把心中的追悔后来禀报出来。世尊问“你确实是这样吗”等话时,他们回答“确实,世尊”,也是以承认的方式禀报。世尊又以“你已犯戒”等话,判定他们犯波罗夷。但在随制说里,并没有把这一切都说出来,只说了与随制相应的一小部分;这里也是为了表明这些事例已被世尊调伏,才这样说的,应当这样理解。有些人没有注意到这个意思,就说“这些是另外的事例”。“茅草”,就是茅草的茎。“毛发”,就是人的头发。
67.Purimāni dveti makkaṭīvajjiputtakavatthūni dve. Tānipi bhagavatā vinītabhāvena puna vinītavatthūsu pakkhittāni. Tattha tassa kukkuccaṃ ahosītiādi pana kiñcāpi tesaṃ paṭhamaṃ kukkuccaṃ na uppannaṃ, bhikkhūhi pana bhagavatā ca garahitvā vuttavacanaṃ sandhāya pacchā uppannattaṃ sandhāya vuttaṃ. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuntiādi ca bhikkhūhi ānandattherena ca paṭhamaṃ bhagavato ārocite, bhagavatā ca tesaṃ pārājikatte pakāsite bhītā te sayampi gantvā attano kukkuccaṃ pacchā ārocenti eva. ‘‘Saccaṃ kira tva’’ntiādinā bhagavatā puṭṭhā pana ‘‘saccaṃ bhagavā’’ti paṭijānanavasenāpi ārocenti. Bhagavāpi āpattiṃ tvantiādinā tesaṃ pārājikattaṃ vinicchinoti eva. Anupaññattikathāyaṃ pana taṃ sabbaṃ avatvā anupaññattiyā anuguṇameva kiñcimattaṃ vuttaṃ, idhāpi tesaṃ vatthūnaṃ bhagavatā vinītabhāvadassanatthaṃ evaṃ vuttanti veditabbaṃ. Keci imaṃ adhippāyaṃ amanasikatvā ‘‘aññānevetāni vatthūnī’’ti vadanti. Kuseti kusatiṇāni. Kesehīti manussakesehi.
68色泽如莲在这里是说:pokkhala 的意思是丰富和美好,它的状态说成 pokkharatā,是把 ra 加进去后形成的说法,意思就是丰富性、美好性。破坏就是征服。不染着就是不粘着。
68.Vaṇṇapokkharatāyāti ettha pokkhalaṃ nāma samiddhaṃ sundarañca, tassa bhāvo ‘‘pokkharatā’’ti ra-kāraṃ katvā vutto, samiddhatā sundaratāti attho. Padhaṃsesīti abhibhavi. Na limpatīti na allīyati.
69像这样转变了性相的比丘尼,从义理上说,即使只在一部僧众中受了具足戒,也仍然被归入在二部僧众中受具足戒的那一类里,因为比丘的具足戒比丘尼的具足戒更为殊胜。律典中“对彼诸罪,无犯”这句话,是用受格(宾格)与“我允许”这个词连接起来的。“女相”是指乳房等女性形相已经出现,所以说“男根……(中略)……女相已出现”。不过这并不是直接接着说的,而是已经说了“男根消失,女根出现”,同样地,后面也应当通过把握性相来了知对女根等的把握。“他们”指的是诸罪,“为从彼罪出”与这个相连,意思是“为了从那些罪中出罪”。怎么做呢?就是说:那一切只应由比丘尼们来做。由此,针对覆藏或不覆藏的重罪,就显示了半月敬悦行等规定。
69. Evarūpā parivattaliṅgā bhikkhuniyo atthato ekato upasampannāpi ubhatosaṅghe upasampannāsuyeva saṅgayhanti bhikkhūpasampadāya bhikkhunīupasampadatopi ukkaṭṭhattā. Pāḷiyaṃ ‘‘tāhi āpattīhi anāpatti’’nti upayogavacanaṃ katvā anujānāmīti padena sambandhitabbaṃ. Itthiliṅganti thanādikaṃ itthisaṇṭhānaṃ vuttanti āha – ‘‘purisa…pe… itthisaṇṭhānaṃ uppanna’’nti. Taṃ nānantarikato pana ‘‘purisindriyampi antarahitaṃ, itthindriyañca uppanna’’nti vuttameva hoti, evaṃ uparipi liṅgaggahaṇeneva itthindriyādiggahaṇaṃ veditabbaṃ. Tāti āpattiyo, tassa vuṭṭhātunti iminā sambandho, tāhi āpattīhi vuṭṭhāpetunti attho. Kathanti āha tā sabbāpi bhikkhunīhi kātabbantiādi. Tena paṭicchannāyapi appaṭicchannāyapi garukāpattiyā pakkhamānattacaraṇādikaṃ vidhiṃ dasseti.
入胎判定说的是:顺着相关情形而作的入胎判定。以强不善业来说,就是通奸等行为。以弱善来说,就是力量被前面说的强不善业所破坏、由此而变成微弱的善。以弱不善来说,就是力量被能生起男性身份的梵行等强善业所破坏、由此而变成微弱的通奸等不善。在善趣中,因为两种身份都是善业所生,所以只有依不善而灭没,只有依善而生起,因此说“两者都”等。但在恶趣中,两者的生起和灭没都只依不善,那里只有强弱之别而已。
Okkantikavinicchayoti pasaṅgānuguṇaṃ otaraṇakavinicchayo. Balavaakusalenāti paradārikakammādinā. Dubbalakusalenāti yathāvuttabalavākusalopahatasattinā tato eva dubbalabhūtena kusalena. Dubbalaakusalenāti purisabhāvuppādakabrahmacariyādibalavakusalopahatasattinā tato eva dubbalabhūtena paradārikādiakusalena. Sugatiyaṃ bhāvadvayassa kusalakammajattā akusaleneva vināso kusaleneva uppattīti āha ubhayampītiādi. Duggatiyaṃ pana akusaleneva ubhinnampi uppatti ca vināso ca, tattha dubbalabalavabhāvova viseso.
“来,我们走吧”——为了避开与比丘尼约好同路而行所犯的波逸提罪,所以说了“解除约定”这句话。由此说明:即使是在同一个村子的范围内,从村外约好一起走到村内的住家,也一样是犯戒的。接着说明解除约定的方法,所以说了“我们”等话。“村外”,就是指村与村之间。依照“伴行的比丘尼已经离开……”等(波逸提693)所说的无犯标准,所以说“村与村之间……中略……无犯”。“舍弃”,就是放弃。“有惭者……中略……可以得到”——即使是摄受那些被性别转变之苦所逼迫的人,如果不加摄受,她们也可能退堕回低劣的状态,所以依照“在危难中”而说为无犯。应当带着这样的伴行者一起走。“无惭者……中略……可以得到”——因为与无惭者共住于同一界内、同一羯磨等,有产生犯戒的可能,所以她们会偏向不善的一方,由此也应当知道“与无惭者共同受用是不合适的”。如果说是合适的,那么在这种情况下,有惭者因为属于应当摄受的一类,如果没有伴行者而在村间等处行走,也同样会犯戒。“亲戚不成……中略……合适”——说这话的人以此在注疏中指出了未来才出现的情形。在那种情形下,除了可信赖的亲戚比丘尼之外,对于一个于比丘尼身份中不喜乐、本性有慢的人来说,因为有危难处所的可能,所以这种说法虽然未被一概否定,但对其他人确实是不合适的,应当这样理解。在比丘身份时也是如此。以那为依靠,就是以那为依止师。应当受取戒师,就是为了受具足戒而应当受取戒师。
‘‘Ehi mayaṃ gamissāmā’’ti bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidhāya ekaddhānagamane pācittiyāpattiparihāratthaṃ vuttaṃ ‘‘saṃvidahanaṃ parimocetvā’’ti. Tena ekagāmakkhettepi bahigāmato antaragharaṃ saṃvidhāya gamanampi āpattikaramevāti dasseti. Parimocanavidhiṃ dassento āha mayantiādi. Bahigāmeti gāmantare. Dutiyikā bhikkhunī pakkantā vā hotītiādinā (pāci. 693) vuttaanāpattilakkhaṇaṃ anulometīti vuttaṃ ‘‘gāmantara…pe… anāpattī’’ti. Kopetvāti pariccajitvā. Lajjiniyo…pe… labbhatīti liṅgaparivattanadukkhapīḷitassa saṅgahepi asati hīnāyāvattanampi bhaveyyāti ‘‘āpadāsū’’ti vuttaanāpattianulomena vuttaṃ. Tāya dutiyikaṃ gahetvāva gantabbaṃ. Alajjiniyo…pe… labbhatīti alajjinīhi saddhiṃ ekakammādisaṃvāse āpattisambhavato tā asantapakkhaṃ bhajantīti vuttaṃ, imināpetaṃ veditabbaṃ ‘‘alajjinīhi saddhiṃ paribhogo na vaṭṭatī’’ti. Yadi hi vaṭṭeyya, tatopi dutiyikaṃ vinā gāmantaragamanādīsu āpatti eva siyā saṅgāhikattā tāsaṃ saṅgāhikalajjinigaṇato viya. Ñātikā na honti…pe… vaṭṭatīti vadantīti iminā aṭṭhakathāsu anāgatabhāvaṃ dīpeti. Tatthāpi vissāsikañātikabhikkhuniyo vinā bhikkhunibhāve aramantassa mānapakatikassa āpadāṭṭhānasambhavena taṃ vacanaṃ appaṭikkhittampi tadaññesaṃ na vaṭṭatiyevāti gahetabbaṃ. Bhikkhubhāvepīti bhikkhukālepi . Taṃ nissāyāti taṃ nissayācariyaṃ katvā. Upajjhā gahetabbāti upasampadāgahaṇatthaṃ upajjhā gahetabbā.
律羯磨这句话,是针对分配(物品)而说的。应当再做,就是应当再次分配。再次接受后,在七天之内可以使用。这是依据“诸比丘,我允许比丘尼的储存物由比丘、比丘的储存物由比丘尼让人接受后再受用”(《小品》421)这段教导,为了说明再次接受后受用是允许的。在第七天,这也是为了说明:不犯舍堕罪,还可以再受用七天。本性,指性相没有转变。守护,是指保护其免于舍弃接受;意思是,因为没有作分配,所以不舍弃接受。
Vinayakammanti vikappanaṃ sandhāya vuttaṃ. Puna kātabbanti puna vikappetabbaṃ. Puna paṭiggahetvā sattāhaṃ vaṭṭatīti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, bhikkhunīnaṃ sannidhiṃ bhikkhūhi, bhikkhūnaṃ sannidhiṃ bhikkhunīhi ca paṭiggāhāpetvā paribhuñjitu’’nti (cūḷava. 421) vacanato puna paṭiggahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭatīti dassanatthaṃ vuttaṃ. Sattame divaseti idañca nissaggiyaṃ anāpajjitvāva punapi sattāhaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭatīti dassanatthaṃ vuttaṃ. Pakatattoti aparivattaliṅgo. Rakkhatīti taṃ paṭiggahaṇavijahanato rakkhati, avibhattatāya paṭiggahaṇaṃ na vijahatīti adhippāyo.
自己拿取之后再放置,意思是亲手接取之后再放置。正在受用的人犯戒,是指当性相转变发生之后,再次没有接取就受用的人所犯的戒。
Sāmaṃ gahetvāna nikkhipeyyāti sahatthena paṭiggahetvāna nikkhipeyya. Paribhuñjantassa āpattīti liṅgaparivatte jāte puna appaṭiggahetvā paribhuñjantassa āpatti.
关于“退转于下”这一说法,这里有些人讲:“原本清净的比丘没有舍弃学处,却说‘我要成为在家人’,于是取在家人的形相,这就是退转于下。”这种说法不合理,因为仅仅这样做并没有舍弃比丘的身份。另一些人则说:“犯了波罗夷的比丘舍弃比丘的身份认定,转入在家人的状态,这也是退转于下。”这种说法才是合理的。因为犯了波罗夷的人,只要覆藏那件事,直到他还保持着比丘的身份认定期间,他就仍然是比丘,因为波罗夷正是针对比丘们制定的。经中确实说过“若有比丘……”。也正因如此,他即使参与共住,也不算是盗共住者,不会产生同宿等罪过;但对贬低毁谤他的人则会产生波逸提。经中确实这样说过——
Hīnāyāvattanenāti ettha keci ‘‘pakatattassa bhikkhuno sikkhaṃ appaccakkhāya ‘gihī bhavissāmī’ti gihiliṅgaggahaṇaṃ hīnāyāvattana’’nti vadanti, taṃ na yuttaṃ tattakena bhikkhubhāvassa avijahanato. Aññe pana ‘‘pārājikaṃ āpannassa bhikkhupaṭiññaṃ pahāya gihiliṅgabhāvūpagamanampi hīnāyāvattana’’nti vadanti, taṃ yuttameva. Pārājikaṃ āpanno hi taṃ paṭicchādetvā yāva bhikkhupaṭiñño hoti, tāva bhikkhu eva hoti bhikkhūnameva pārājikassa paññattattā. ‘‘Yo pana bhikkhū’’ti hi vuttaṃ. Tathā hi so saṃvāsaṃ sādiyantopi theyyasaṃvāsako na hoti, sahaseyyādiāpattiñca na janeti, attānaṃ omasantassa pācittiyañca janeti. Vuttañhi –
一个人不清净,犯了某一条波罗夷法,如果一位持有清净见的人找机会以辱骂的意图对他说,就犯贬损语罪。
‘‘Asuddho hoti puggalo aññataraṃ pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpanno, tañce suddhadiṭṭhi samāno okāsaṃ kārāpetvā akkosādhippāyo vadeti, āpatti omasavādassā’’ti (pārā. 389).
有些人则说:犯了波罗夷罪的人承认了自己的过失之后,穿上在家人的衣相,这就归入舍学之中,因为通过这种承认,他已经舍弃了比丘的身份。正因如此,在《律决择》等著作里,把退转于下归并到舍学中来说,而没有单独另说。所以,比丘尼因为想还俗而穿上在家人的衣相,在这里就是退转于下,因为她们没有舍学这回事。她们舍弃受持的情况也应该完全说明。他们这样说,这种说法也是无法反驳的。因此,犯了波罗夷罪的比丘和比丘尼说“我要还俗”而穿上在家人的衣相,应当理解为退转于下。还俗也是这同一个意思的别名,因此在《小小学处》中,以“断绝、舍弃、取、还俗”里的“还俗”一名,来说明舍弃决意。
Eke pana ‘‘pārājikaṃ āpannānaṃ dosaṃ paṭijānitvā gihiliṅgaggahaṇaṃ nāma sikkhāpaccakkhāne samodhānaṃ gacchati tenāpi paṭiññāya bhikkhubhāvassa vijahanato. Teneva vinayavinicchayādīsu hīnāyāvattanaṃ sikkhāpaccakkhāne samodhānetvā visuṃ taṃ na vuttaṃ. Tasmā bhikkhunīnaṃ vibbhamitukāmatāya gihiliṅgaggahaṇaṃ idha hīnāyāvattanaṃ tāsaṃ sikkhāpaccakkhānassa abhāvato. Tāsaṃ paṭiggahaṇavijahanassāpi sabbaso vattabbattā’’ti vadanti, tampi appaṭibāhiyameva. Tasmā pārājikānaṃ bhikkhunīnañca ‘‘uppabbajissāmī’’ti gihiliṅgaggahaṇaṃ hīnāyāvattananti gahetabbaṃ. Vibbhamotipi etasseva nāmaṃ, teneva taṃ khuddasikkhāyaṃ ‘‘acchedavissajjanagāhavibbhamā’’ti adhiṭṭhānavijahane vibbhamanāmena vuttaṃ.
所谓“无期待舍弃”,是指不送给别人,对自己不需要的,把已受持的物品丢弃到外面。有些人说:“对于已受持的物品,有期待的人因为先前已受持,为了摆脱这种状态,仅仅舍弃受持也算无期待舍弃,就像对衣等物的决意舍除一样。”这种说法不对,因为没有这样的言教。比如对衣等物,说了以无期待舍弃来放下决意之后,又另外说了舍除;这里也应当同样说明。又比如衣等物即使系在身上,一旦舍除,决意就消失;但这里不是这样。因为对于已受持的物品,即使没有期待的人,只要身体离开那件物品,就已经舍弃了受持。所以这样说:“哪怕舍弃一百次,只要到了自己手里,就仍然是已受持。”关于“无期待舍弃”,这里只应说到“无期待”为止,因为除了无期待之外,这里并没有别的舍弃;这里并没有像舍除那样的舍弃规定。再说,如果只要舍弃受持就算数,那么对于先前已受持的食物,当生起想吃的欲望时,只要舍弃受持再重新受持,就可以随意吃;这样一来,贮藏学处中所说的一切抉择差别就全都毫无意义了。正如那里所说:
Anapekkhavissajjanenāti aññassa adatvāva anatthikasseva paṭiggahitavatthūnaṃ bahi chaḍḍanena. Keci ‘‘paṭiggahitavatthūsu sāpekkhassa pure paṭiggahitabhāvato parimocanatthaṃ tattha paṭiggahamattassa vissajjanampi anapekkhavissajjanameva cīvarādiadhiṭṭhānapaccuddhāro viyā’’ti vadanti, taṃ na sundaraṃ tathāvacanābhāvā. Yatheva hi cīvarādīsu anapekkhavissajjanena adhiṭṭhānavijahanaṃ vatvāpi visuṃ paccuddhāro ca vutto, evamidhāpi vattabbaṃ, yathā ca cīvarādīsu kāyapaṭibaddhesupi paccuddhārena adhiṭṭhānaṃ vigacchati, na evamidha. Idha pana paṭiggahitavatthusmiṃ anapekkhassāpi kāyato mutteyeva tasmiṃ paṭiggahaṇaṃ vijahati. Tathā hi vuttaṃ ‘‘satakkhattumpi pariccajatu, yāva attano hatthagataṃ paṭiggahitamevā’’ti. Anapekkhavissajjanenāti ettha ca ‘‘anapekkhāyā’’ti ettakameva vattabbaṃ anapekkhataṃ muñcitvā idha visuṃ vissajjanassa abhāvā. Na hettha paccuddhāre viya vissajjanavidhānamatthi. Apica paṭiggahaṇamattavissajjane sati pure paṭiggahitopi āhāro bhuñjitukamyatāya uppannāya paṭiggahaṇamattaṃ vissajjetvā puna paṭiggahetvā yathāsukhaṃ bhuñjitabbo siyāti, tathā ca sannidhikārakasikkhāpade vuttā sabbāpi vinicchayabhedā niratthakā eva siyuṃ. Vuttañhi tattha –
如果钵有结节,或者油脂渗进了结节缝里……中间省略……在那种钵里,第二天再吃的人,犯波逸提。等等。
‘‘Gaṇṭhikapattassa vā gaṇṭhikantare sneho paviṭṭho hoti…pe… tādise pattepi punadivase bhuñjantassa pācittiya’’ntiādi (pāci. aṭṭha. 253).
在这里,本来只应该说“以无所期待的心舍弃受持之后再吃”,但经文并没有这样只说这一点。在某些情况下,比如有结节的钵等,对受持本来就没有任何人的期待,也没有为了断除这种期待而努力;即便如此,对于放到那里的食物,受持仍然不会消失。为什么?因为比丘的钵里存在着想再吃一次的期待,而这种期待也存在于钵中的食物上。不舍弃钵,就不可能舍弃钵中的食物;不舍弃食物,也不可能舍弃食物上的受持。因此应当得出结论:只有舍弃物品本身,才是“无所期待地舍弃”,而不是舍弃受持。正因为如此,在贮藏学处的无犯部分中——
Tattha pana ‘‘paṭiggahaṇaṃ anapekkhacittena vissajjetvā bhuñjitabba’’nti ettakameva vattabbaṃ, na ca vuttaṃ. Katthaci īdisesu ca gaṇṭhikapattādīsu paṭiggahaṇe apekkhā kassacipi nattheva tappahānāya vāyāmato, tathāpi tatthagataāmise paṭiggahaṇaṃ na vigacchati. Kasmā? Bhikkhussa patte puna bhuñjitukāmatāpekkhāya vijjamānattā pattagatike āhārepi tassā vattanato. Na hi pattaṃ avissajjetvā taggatikaṃ āhāraṃ vissajjetuṃ sakkā, nāpi āhāraṃ avissajjetvā taggatikaṃ paṭiggahaṇaṃ vissajjetuṃ. Tasmā vatthuno vissajjanameva anapekkhavissajjanaṃ, na paṭiggahaṇassāti niṭṭhamettha gantabbaṃ. Teneva sannidhisikkhāpadassa anāpattivāre –
在七天内决意、舍弃、失坏、毁坏、烧毁,或被截取后拿走,或以信任而拿取;对未受具足戒者,把所弃、所吐、所舍之物,无所顾念地布施之后又再取回而受用——
‘‘Antosattāhaṃ adhiṭṭheti, vissajjeti, nassati, vinassati, ḍayhati, acchinditvā gaṇhanti, vissāsaṃ gaṇhanti, anupasampannassa cattena vantena muttena anapekkho datvā paṭilabhitvā paribhuñjatī’’ti –
像这样,在一切处所说的都只是对物品的舍弃而已。而在这里,由于“在七天内决意”这句话是为外用而决意的说法,所以即使没有舍弃物品,仅仅以不想占为己有的清净心,为了外用的目的而加以限定,也单独成为一种舍弃受取的理由。针对这一点,说成仅仅是舍弃受取,或许也可以说是说得好的;但那样一来,“再次受取之后将受用”就不应说成是受取的舍弃了,因为这里所指的正是外用的决意。
Evaṃ sabbattha vatthuvissajjanameva vuttaṃ. Ettha ca ‘‘antosattāhaṃ adhiṭṭhetī’’ti bāhiraparibhogāya adhiṭṭhānavacanato vatthuṃ avissajjetvāpi kevalaṃ anajjhoharitukāmatāya suddhacittena bāhiraparibhogatthāya niyamanampi visuṃ ekaṃ paṭiggahaṇavijahanakāraṇameva, idañca sandhāya paṭiggahaṇamattavissajjanaṃ vuttaṃ siyā, suvuttameva siyā, tathā ca ‘‘puna paṭiggahetvā paribhuñjissāmī’’ti paṭiggahaṇavissajjanaṃ na vattabbaṃ siyā bāhiraparibhogādhiṭṭhānassa idhādhippetattā.
《义明灯》(《义明灯·波罗夷篇》2.69)中说:“‘以无所顾念的舍弃’在这里是指:还没有把东西给别人,只是因为不需要,就对物品想‘这东西没用了,我现在不再用它了’,或者在接受时想‘以后再接受来用’,以这样的无所顾念而舍弃。”这是说,对于想受用的人来说,仅仅舍弃接受也成了舍弃接受的原因,这种说法不能采纳。应该采纳前面那种,也就是为了外用而决意。不过,这一点在诸注疏里并没有单独说明,而是收在解释圣典句子“以称为无所顾念的舍弃而舍弃”的释义里。“失坏、毁灭、烧毁、信任而取”这些词,应当知道都归在“截断而取”这一句里。
Sāratthadīpaniyañhi (sārattha. dī. pārājikakaṇḍa 2.69) ‘‘anapekkhavissajjanenāti ettha aññassa adatvāva anatthikatāya ‘natthi iminā kammaṃ na dāni naṃ paribhuñjissāmī’ti vatthūsu vā, ‘puna paṭiggahetvā paṭibhuñjissāmī’ti paṭiggahaṇe vā anapekkhavissajjanenā’’ti evaṃ paribhuñjitukāmasseva paṭiggahaṇamattavissajjanampi paṭiggahaṇavijahanakāraṇaṃ vuttaṃ, taṃ na gahetabbaṃ. Purimameva pana bāhiraparibhogādhiṭṭhānaṃ gahetabbaṃ. Idaṃ pana aṭṭhakathāsu ‘‘anapekkhavissajjanasaṅkhāte vissajjetī’’ti vuttapāḷipadatthe saṅgahetvā visuṃ na vuttaṃ. Nassati, vinassati, ḍayhati, vissāsaṃ vā gaṇhantīti imāni pana padāni acchinditvā gaṇhantīti imasmiṃ pade saṅgahitānīti veditabbaṃ.
“以截断而取”是指用强力等方式,从未受具足戒者那里截断而取。对于已受具足戒者,在截取和信任取等情况下,受取并没有舍弃。“于此”是指比丘的住处。“所种植的”是指他所种下的树木和灌木。“在十三种认可中”是指在被称为认可的十三种认可中:分食者、分房舍者、管理库藏者、受取衣者、分配衣者、分配粥者、分配果者、分配副食者、舍弃小事者、取得雨浴衣者、取得钵者、园林使者和沙弥使者。
Acchinditvā gahaṇenāti anupasampannānaṃ balakkārādinā acchinditvā gahaṇena. Upasampannānañhi acchindanavissāsaggāhesu paṭiggahaṇaṃ na vijahati. Etthāti bhikkhuvihāre. Uparopakāti tena ropitā rukkhagacchā. Terasasusammutīsūti bhattuddesakasenāsanapaññāpakabhaṇḍāgārikacīvarapaṭiggāhakacīvarabhājakayāgubhājakaphalabhājakakhajjabhājakaappamattakavissajjakasādiyagāhāpakapattagāhāpakaārāmikapesakasāmaṇerapesakasammutisaṅkhātāsu terasasu sammutīsu.
关于后来分配住所这件事:不论住所分配已经停止,还是尚未停止,由于咖提那衣的敷展以及以它为根本的五种利益都不存在,这两种情况性质相同。所以,经文不显示那里有“住所分配已停止”这一情况,而只是为了指出比丘们在那里应当做的摄受,才说了“若于后来……”等话。“若于不善果报……乃至……应只给予六夜敬悦”,这句话是针对两种人说的:一是因覆藏的共通罪而别住、却未受别住的人;二是到了性别转变时正行半月敬悦的人。如果在他还未受半月敬悦时,性别又再转变,那就应当先给予别住;只有对已行完别住的人,才应给予六夜敬悦。这里不存在给予别住的事,因为在他还是比丘的时候,罪并没有覆藏的性质。但如果他在还是比丘时也故意不告白,罪就成了覆藏,由于罪有覆藏的性质,所以也应给予别住——诸师是这样说的。应当知道:无论男女,若犯了波罗夷,即使性别转变,因为波罗夷的性质在同一生命体中不会舍离,所以不应再给予具足戒。正因为这样,才用断头之人等比喻来说明他们。
Pacchimikāya senāsanaggāhe paṭippassaddhepi appaṭippassaddhepi kathinatthārassa, tammūlakānaṃ pañcānisaṃsānañca abhāvassa samānattā tattha vijjamānampi senāsanaggāhapaṭippassaddhiṃ adassetvā tattha bhikkhūhi kattabbaṃ saṅgahameva dassetuṃ sace pacchimikāyātiādi vuttaṃ. Sace akusalavipāke …pe… chārattaṃ mānattameva dātabbanti idaṃ paṭicchannāya sādhāraṇāpattiyā parivasantassa asamādinnaparivāsassa vā liṅge parivatte pakkhamānattaṃ carantassa vasena vuttaṃ. Sace panassa pakkhamānatte asamādinne eva puna liṅgaṃ parivattati, parivāsaṃ datvā parivutthaparivāsasseva chārattaṃ mānattaṃ dātabbaṃ. Parivāsadānaṃ natthi bhikkhukāle appaṭicchannabhāvato. Sace pana bhikkhukālepi sañcicca nāroceti, āpatti paṭicchannāva hoti, āpattipaṭicchannabhāvato parivāso ca dātabboti vadanti. Pārājikaṃ āpannānaṃ itthipurisānaṃ liṅge parivattepi pārājikattassa ekasmiṃ attabhāve avijahanato puna upasampadā na dātabbāti gahetabbaṃ. Teneva tesaṃ sīsacchinnapurisādayo nidassitā.
71“同样如此”这句话,是在进一步说明“不管有没有释放”这个意思。“其他人”是针对凡夫说的。因为对凡夫来说,在这种情形下不产生贪著是很难的;而对入流等圣者来说,在这件事上并不存在困难。圣者确实不会犯波罗夷这类被世间所呵责的罪。
71.Tathevāti muccatu vā mā vāti imamatthaṃ atidisati. Aññesanti puthujjane sandhāya vuttaṃ. Tesañhi īdise ṭhāne asādiyanaṃ dukkaraṃ sotāpannādiariyānaṃ tattha dukkarattābhāvā. Na hi ariyā pārājikādilokavajjāpattiṃ āpajjanti.
73牙齿上下咬合紧密,上排牙齿压住下排牙齿而停住,中间没有缝隙,就是这个意思。所以说“口腔里面没有空隙”。但如果把嘴唇的肉扒开,对牙齿本身起动作意,因为是以外相触碰外相,所以判为土喇咤亚。牙齿和舌头伸到口外的情况,也是同样的判法。所谓“焦渴饿鬼”,是指身体被从毛孔中生起的火焰烧灼,因而极度干渴恐惧的样子。“等”字还包括了饥渴饿鬼、只剩皮骨附着的饿鬼、身形可怖的饿鬼。“使其失去知觉”是指让他对自己所受的任何侵犯都毫无知觉,以这种方式来做。这也表明:如果他没失去知觉而加以领受,那就是波罗夷。“身净根受损”是指由于风、胆等病患,使得身识无法生起,身净根因此受到损害,但并不是身净根完全毁坏。“钵碰到头顶”,是在行道而施设行道的时候发生的。因为不想进入的意乐,而以外相触碰外相,所以判为土喇咤亚;如果是想亲近的人,在这里也只是恶作,所以说“也只是恶作”。
73.Suphusitāti uparimāya dantapantiyā heṭṭhimā dantapanti āhacca ṭhitā, avivaṭāti attho. Tenāha ‘‘antomukhe okāso natthī’’ti. Uppāṭite pana oṭṭhamaṃse dante suyeva upakkamantassa thullaccayanti nimittena bahinimitte chupanattā vuttaṃ. Bahinikkhantadantajivhāsupi eseva nayo. Nijjhāmataṇhikā nāma lomakūpehi samuṭṭhitaaggijālāhi daḍḍhasarīratāya ativiya tasitarūpā. Ādi-saddena khuppipāsāsurā aṭṭhicammāvasiṭṭhā bhayānakasarīrā petiyo saṅgahitā. Visaññaṃ katvāti yathā so katampi upakkamaṃ na jānāti, evaṃ katvā. Tena ca visaññī ahutvā sādiyantassa pārājikamevāti dasseti. Upahatakāyappasādoti vātapittādidosehi kāyaviññāṇānuppādakabhāvena dūsitakāyappasādo, na pana vinaṭṭhakāyappasādo. Sīse patteti maggena maggappaṭipādane jāte. Appavesetukāmatāya eva nimittena nimittachupane thullaccayaṃ vuttaṃ, sevetukāmassa pana tatthāpi dukkaṭamevāti āha ‘‘dukkhaṭameva sāmanta’’nti.
74用“生”这个词——也就是茉莉花的另一种叫法——来指称它所依附的花丛,所以说“茉莉花丛”。由此也说明:以茉莉花为标志的树林,就叫“茉莉花林”,这是一个不省略语素的复合词。“一味”是指不与心路心混杂。
74. Jāti-saddena sumanapupphapariyāyena tannissayo gumbo adhippetoti āha ‘‘jātipupphagumbāna’’nti. Tena ca jātiyā upalakkhitaṃ vanaṃ jātiyāvananti aluttasamāsoti dasseti. Ekarasanti vīthicittehi asammissaṃ.
77女人造了违犯之事,这事已经发生,就叫“事已发生”。所谓“木刺门、荆棘门”,就是木刺门和荆棘门,也可以这样读。其中,在两边埋下木柱,从中间凿穿,穿进两三根木刺做成的,就叫木刺门。出入的时候把它取下来,用带刺的树枝丛盖住堵上,这样的门就叫荆棘门。为了遮挡村门,用木板或带刺的树枝等做成的门扇,因为没有门槛和门闩,一个人没法关上或打开,就在下面装一个轮子,转动它就能轻松关门,针对这个情况,就说“装有转轮的门”。轮子本身因为要拉动,具有关闭和打开的作用,所以叫转轮;装上它的门扇也叫转轮,装上转轮的门就是装有转轮的门。至于大门,会装上两三个转轮,所以说“在门板上”等等。“在小格窗上”,是指在竹篾和带刺树枝等做成的遮挡物上。“可旋转的转轮小格窗门”,是指装有转轮机关、可以旋转的转轮大门。“系绑”,就是缚上,或者用绳子捆起来。“只有一扇布幔门”,这里因为同类,也把草席幔门包括在内。接着“比丘们……坐着”,这是为了显示比丘们在场。即使是躺着,也可以作意;但如果躺下后睡着了,就不能作意,因为那时已处在没有知觉的状态。就像私下静坐一样,关门这件事,是为了阻止女人进来而允许的,所以说“比丘尼”等等。“架上梯子”,这是针对下层有门闩的情况说的。四面围起来的墙壁只有一处相连,所以说“一间墙壁”。“后面那些人的负担”,是针对巴利文里出现的内容说的。“无论被什么围住”,这里围栏的高度标准,和前面说过的够一人躺卧的标准一样。
77.Uppanne vatthumhīti itthīhi kataajjhācāravatthusmiṃ. Rukkhasūcikaṇṭakadvāranti rukkhasūcidvāraṃ kaṇṭakadvāraṃ, evameva vā pāṭho. Tattha yaṃ ubhosu passesu rukkhathambhe nikhanitvā tattha majjhe vijjhitvā dve tisso rukkhasūciyo pavesetvā karonti, taṃ rukkhasūcidvāraṃ nāma. Pavesananikkhamanakāle pana apanetvā thakanakayoggena kaṇṭakasākhāpaṭalena yuttaṃ dvāraṃ kaṇṭakadvāraṃ nāma. Gāmadvārassa pidhānatthaṃ padarena kaṇṭakasākhādīhi vā katassa kavāṭassa udukkhalapāsarahitatāya ekena saṃvarituṃ vivarituñca asakkuṇeyyassa heṭṭhā ekaṃ cakkaṃ yojenti, yena parivattamānena taṃ kavāṭaṃ sukhathakanaṃ hoti, taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘cakkalakayuttadvāra’’nti. Cakkameva hi lātabbaṭṭhena saṃvaraṇavivaraṇatthāya gahetabbaṭṭhena cakkalakaṃ, tena yuttampi kavāṭaṃ cakkalakaṃ nāma, tena yuttaṃ dvāraṃ cakkalakayuttadvāraṃ. Mahādvāresu pana dve tīṇipi cakkalakāni yojentīti āha phalakesūtiādi. Kiṭikāsūti veḷupesikāhi kaṇṭakasākhādīhi ca katathakanakesu. Saṃsaraṇakiṭikadvāranti cakkalakayantena saṃsaraṇakiṭikāyuttamahādvāraṃ. Gopphetvāti āvuṇitvā, rajjūhi ganthetvā vā. Ekaṃ dussasāṇidvāramevāti ettha kilañjasāṇidvārampi saṅgahaṃ gacchati taggatikattā. Atha bhikkhū…pe… nisinnā hontīti idaṃ bhikkhūnaṃ sannihitabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Nipannepi ābhogaṃ kātuṃ vaṭṭati, nipajjitvā niddāyante pana ābhogaṃ kātuṃ na vaṭṭati asantapakkhe ṭhitattā. Raho nisajjāya viya dvārasaṃvaraṇaṃ nāma mātugāmānaṃ pavesananivāraṇatthaṃ anuññātanti āha bhikkhuniṃ vātiādi. Nisseṇiṃ āropetvāti idaṃ heṭṭhimatalassa sadvārabandhatāya vuttaṃ. Catūsu disāsu parikkhittassa kuṭṭassa ekābaddhatāya ‘‘ekakuṭṭake’’ti vuttaṃ. Pacchimānaṃ bhāroti pāḷiyā āgacchante sandhāya vuttaṃ. Yena kenaci parikkhitteti ettha parikkhepassa ubbedhato pamāṇaṃ sahaseyyappahonake vuttasadisameva.
“大院落”指宽广的庭院,由此也显示出那里有许多人往来,所以说“大菩提树”等。
“日出时起身,无犯”,是因为夜晚属于无犯的范围,以清净心躺卧的缘故。
“醒来后再睡则犯”,是说日出后醒来,不论知不知道日出,没有起身而继续躺着,以躺卧的相续再次入睡。由于应当起身做的关门等事没有做,这个犯是由不作为而生;在无犯的范围内躺卧的行为,并不构成这个犯的支分。应当知道,这个犯:在这种情形下属于不作为;白天没有关门就躺下的那一刹那属于有作为;也是无心之犯。
即使在日出前醒来,直到日出时仍躺着的人,依照前面的方式同样犯戒。“我将在日出时起身”等等……“也仍然是犯”:这里,他什么时候犯戒呢?回答说:夜晚还不算犯,因为已经说过“白天犯,不是夜晚犯”。所说的“不敬的恶作不能免除”中的恶作,并不是指白天躺卧睡眠的恶作,而是指不敬的恶作。这样,应当知道,在日出时,他所犯的是由不作为所生的无心之犯。
如果这个人关好门,想着“我将在日出时起身”而躺下,而门在日出时被其他人打开,他仍然无犯,因为关门在夜间和白天的区分上并没有差别。应当这样把握:犯戒的时间差别只是针对犯戒本身而言,并不是针对防护而言,因为已经说过“没有关门而在夜晚躺卧”。白天关门后躺下的人,即使门被任何人打开,也无犯。他们也说,自己不起来,如果有原因而门被打开,也无犯。而且,没有按照既定的界限起身,所以只在日出时才起身。
“也仍然是犯”,这是就根本犯而说的。而不敬的犯,即使他在日出前起身,也仍然会有,因为已经说过“恶作不能免除”。“恶作不能免除”的意思是:即使他在日出前起身,脱离了根本犯,也仍然不能免除不敬的恶作。
Mahāpariveṇanti mahantaṃ aṅgaṇaṃ, tena ca bahujanasañcāraṃ dasseti, tenāha mahābodhītiādi. Aruṇe uggate vuṭṭhahati, anāpatti anāpattikhettabhūtāya rattiyā suddhacittena nipannattā. Pabujjhitvā puna supati āpattīti aruṇe uggate pabujjhitvā aruṇuggamanaṃ ñatvā vā añatvā vā anuṭṭhahitvā sayitasantānena supati uṭṭhahitvā kattabbassa dvārasaṃvaraṇādino akatattā akiriyasamuṭṭhānā āpatti hoti anāpattikhette katanipajjanakiriyāya anaṅgattā. Ayañhi āpatti īdise ṭhāne akiriyā, divā asaṃvaritvā nipajjanakkhaṇe kiriyā ca acittakā cāti veditabbā. Purāruṇā pabujjhitvāpi yāva aruṇuggamanā sayantassāpi purimanayena āpattiyeva. Aruṇe uggate vuṭṭhahissāmīti…pe… āpattiyevāti ettha kadā tassa āpattīti? Vuccate – na tāva rattiyaṃ ‘‘divā āpajjati no ratti’’nti (pari. 323) vuttattā. ‘‘Anādariyadukkaṭā na muccatī’’ti vuttadukkaṭaṃ pana divāsayanadukkaṭameva na hoti anādariyadukkaṭattā. Evaṃ aruṇuggamane pana acittakaṃ akiriyasamuṭṭhānaṃ āpattiṃ āpajjatīti veditabbaṃ. So sace dvāraṃ saṃvaritvā ‘‘aruṇe uggate vuṭṭhahissāmī’’ti nipajjati, dvāre ca aññehi aruṇuggamanakāle vivaṭepi tassa anāpattiyeva dvārapidahanassa rattidivābhāgesu visesābhāvā. Āpattiāpajjanasseva kālaviseso icchitabbo, na tapparihārassāti gahetabbaṃ, ‘‘dvāraṃ asaṃvaritvā rattiṃ nipajjatī’’ti (pārā. aṭṭha. 1.77) hi vuttaṃ. Divā saṃvaritvā nipannassa kenaci vivaṭepi dvāre anāpattiyeva. Attanāpi anuṭṭhahitvāva sati paccaye vivaṭepi anāpattīti vadanti. Yathāparicchedameva ca na vuṭṭhātīti aruṇe uggateyeva uṭṭhāti. Āpattiyevāti mūlāpattiṃyeva sandhāya vuttaṃ, anādariyaāpatti pana purāruṇā uṭṭhitassāpi tassa hoteva ‘‘dukkaṭā na muccatī’’ti vuttattā, dukkaṭā na muccatīti ca purāruṇā uṭṭhahitvā mūlāpattiyā muttopi anādariyadukkaṭā na muccatīti adhippāyo.
“以睡眠的方式躺下”这句话,是依照惯用语来说的。不过,因为他的双脚还没有离开地面,所以这个人并不算真正“躺卧”,因此说无犯。“倚靠着睡”是指从腰部以上,直到背脊的任何一小部分都不接触地面,靠着柱子等物睡觉。而如果让腰部接触地面,那就叫做“躺卧”了。躺卧的特征是背脊伸展。在行大礼拜等动作中,因为背脊是横向伸展的,所以也属于躺卧,因此应当避免犯戒;这在“为了礼拜而俯伏在脚前”等说法中,因为已经就俯卧本身作了说明。他在倒下的那一刹那也无犯,因为那时还没有进入犯戒的范围;进入犯戒范围之后,他随即就起身了。但如果因为失去知觉,之后也没有进入犯戒范围,那么就像刚倒下那一刹那一样,也是无犯。“就在那里躺着,不起来”——这句话显示,即使进入了犯戒范围也不起身作为,因此说“他犯戒”。
Niddāvasena nipajjatīti vohāravasena vuttaṃ, pādānaṃ pana bhūmito amocitattā ayaṃ nipanno nāma na hoti, teneva anāpatti vuttā. Apassāya supantassāti kaṭiṭṭhito uddhaṃ piṭṭhikaṇṭake appamattakampi padesaṃ bhūmiṃ aphusāpetvā thambhādiṃ apassāya supantassa. Kaṭiṭṭhiṃ pana bhūmiṃ phusāpentassa sayanaṃ nāma hoti. Piṭṭhipasāraṇalakkhaṇā hi seyyā. Dīghavandanādīsupi tiriyaṃ piṭṭhikaṇṭakānaṃ pasāritattā nipajjanamevāti āpatti pariharitabbāva ‘‘vandāmīti pādamūle nipajjī’’tiādīsu nipajjanasseva vuttattā. Tassāpi anāpatti patanakkhaṇe avisayattā, visaye jāte sahasā vuṭṭhitattā ca. Yassa pana visaññitāya pacchāpi avisayo, etassa anāpattiyeva patitakkhaṇe viya. Tattheva sayati na vuṭṭhātīti iminā visayepi akaraṇaṃ dasseti, teneva ‘‘tassa āpattī’’ti vuttaṃ.
“以一侧弯曲”是指:双脚没有离开地面,只是把身体弯向一侧躺着。不过,这是大莲花长老在《大注释》中说的,两者相关联,因此表明“这是《大注释》里记载的大莲花长老的主张”。其中,因为即使对睡着的人来说也不构成犯境,所以大莲花长老说“由于不构成犯境,所以看不到有罪”。但诸位老师认为,睡着的人并没有失去知觉,所以仍构成犯境,因此不说无罪。如果已经失去知觉,那就确实无罪。“两个人”等话也是《大注释》里的原文,因为后面才说到,所以作为依据。这里,通过“被夜叉附身”这一说法,也已经把失去知觉的人包含在内了。不过,以一侧弯曲躺着的人,因为不算真正躺下,所以应当理解为确实免于犯罪。
Ekabhaṅgenāti ubho pāde bhūmito amocetvāva ekapassena sarīraṃ bhañjitvā nipanno. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana mahāpadumattherena vuttanti sambandho, tena ‘‘mahāaṭṭhakathāya likhitamahāpadumattheravādo aya’’nti dasseti. Tattha supantassāpi avisayattamatthīti mahāpadumattherena ‘‘avisayattā pana āpatti na dissatī’’ti vuttaṃ. Ācariyā pana supantassa visaññattābhāvena visayattā anāpattiṃ na kathayanti. Visaññatte sati anāpattiyeva. Dve pana janātiādipi mahāaṭṭhakathāyameva vacanaṃ, tadeva pacchā vuttattā pamāṇaṃ. Yakkhagahitaggahaṇeneva cettha visaññībhūtopi saṅgahito. Ekabhaṅgena nipanno pana anipannattā āpattito muccatiyevāti gahetabbaṃ.
78在虚空中没有足迹。“足迹”指脚印,所以说“虚空中的足迹”。“此为最上”意思是这就是最高的。“即是”指的是这个。剩下的内容都很清楚。
78.Apadeti ākāse. Padanti padavaḷañjaṃ, tenāha ‘‘ākāse pada’’nti. Etadagganti eso aggo. Yadidanti yo ayaṃ. Sesaṃ uttānameva.