第二篇 僧残篇巴利
2. Saṅghādisesakaṇḍo
精泄学处的解释巴利
1. Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā
234 234.“十三集”的意思是:有十三条学处作为它的数量,所以叫“十三集”,也就是这一篇章。对于止或观没有欢喜心,这里就叫“不欢喜”,并不是说不出家,所以说“心散乱”。接着说明散乱的原因,就是贪欲等。巴利
234.Terasakassāti terasa sikkhāpadāni parimāṇāni assāti terasako, kaṇḍo, tassa. Samathe vipassanāya vā abhiratirahito idha anabhirato, na pabbajjāyāti āha ‘‘vikkhittacitto’’ti. Vikkhittatāya kāraṇamāha kāmarāgāiccādi.
235 “Abbohārikā”的意思是:因为不配称为坏戒的行为,所以这样说。不过,就它属于不善法而言,并非没有“不成言说”的性质。巴利
235.Abbohārikāti sīlavipattivohāraṃ nārahatīti katvā vuttaṃ. Akusalabhāve panassā abbohāratā natthi.
236-7 为了说明“思”这个词里,单独的“saṃ”并没有意义,而“ika”这个后缀是有意义的,所以说了“sañcetanā vā”等第二种解释。“Sikhāppatto attho”是就所指向的意义而说的。“Āsayabhedato”是指胆、痰、脓、血这四种依处的差别。“Dhātunānattato”是指味、血等七界,或者地等四界的差异。“Vatthisīsa”是指膀胱的上部侧面。因为也可能有“hatthimadacalana”这个名称,所以说“sambhavo nikkhamati”(精液产生而流出)。“Sambhavavega”是指精液从所在之处移动后,向尿道下降时所产生的身体激荡冲动。“Bāhusīsa”是指肩部区域。“Dassesīti”这里的“iti”表示原因,因此应当这样理解连接:由于精液从耳端流出……并显示了精液,所以第三说才是善说。“Dakasota”是指尿液从膀胱流出的通道,也就是生殖器部位。所谓精液,是味、血等七身界中的中等四界所成,像骨、髓等一样归入地界,依食而生,遍满全身,即使在极幼小的儿童身上也存在。不过,从十五、十六岁开始,众生的精液才在能生起欲贪之处移动;移动之后,以水界的性质成为心所生法而下降至尿道;从尿道开始,则成为心所缘的时节所生法,就像从脑髓移动的鼻涕一样。然而,对于那些通过断除、镇伏等方式而没有贪缠缚的人,不会有精液泄出。因此,精液从所在之处泄出,正是由贪心所生,而不是自性色。正因如此,《论事注》中说:“名为精液泄出,是贪所生。”也就是说,精液的泄出是贪所生,而不是自性色。再者,六欲界天的天人虽然存在精液界,但由于以双双入定之力,即使被贪所缠,也不会从所在之处流出;而是停留在原处,发生某种变化,以刹那的焦热止息而完成淫事,应当这样理解。但有人说:“对他们而言,身触之乐就是淫事。”然而,漏尽者和阿那含者由于完全没有欲贪,连精液界的变异也不会发生,应当这样理解。而色界梵天,由于以镇伏欲贪而生,且不依食而活,所以精液界完全不存在。“Tatthevā”等语,是指以泄出的乐受而着手于相。“Vissaṭṭhī”在《分别》中说“从所在之处移动”,因此问“为何说‘已进入尿道’?”于是说了“dakasotorohaṇañcettha”等。“Ettha”指三种说法中。“Adhivāsetvā”指着手于相后,若再起追悔,则消除泄出的乐受。“Antarā nivāretuṃ”指以自己着手于相,使从所在之处移动的精液不得下降至尿道,而中途阻止。以泄出的乐受而做手部动作等时,即使泄出也只是恶作;但由于没有着手于相,所以不犯僧残,因此说“hattha…pe… anāpatti”(手……无犯)。以“dakasotorohaṇañcettha”等所说的决断,而说“这是所有阿阇梨共通的决断”。巴利
236-7. Cetanā-saddato visuṃ saṃ-saddassa atthābhāvaṃ ika-paccayassa ca atthavantataṃ dassetuṃ sañcetanā vātiādi dutiyavikappo vutto. Sikhāppatto atthoti adhippetatthaṃ sandhāya vuttaṃ. Āsayabhedatoti pittasemhapubbalohitānaṃ catunnaṃ āsayānaṃ bhedena. Dhātunānattatoti rasaruhirādīnaṃ sattannaṃ, pathavādīnaṃ vā catunnaṃ dhātūnaṃ nānattena. Vatthisīsanti muttavatthito matthakapassaṃ. Hatthimadacalanaṃ nāmañca sambhavoti āha ‘‘sambhavo nikkhamatī’’ti. Sambhavaveganti sambhavassa ṭhānato cavitvā dakasotābhimukhaṃ otaraṇena sañjātasarīrakkhobhavegaṃ. Bāhusīsanti khandhappadesaṃ. Dassesīti ettha iti-saddo hetuttho, tena yasmā kaṇṇacūḷikāhi sambhavo nikkhamati…pe… sambhavañca dassesi, tasmā tatiyassa bhāsitaṃ subhāsitanti evaṃ yojanā veditabbā. Dakasotanti muttassa vatthito nikkhamanamaggaṃ, aṅgajātappadesanti vuttaṃ hoti. Sukkañca nāmetaṃ rasaruhirādisattadehadhātūsu majjhimadhātucatujaṃ aṭṭhimiñjādi viya pathavīdhātusaṅgahitaṃ āhārūpajīvīnaṃ sakalakāyagataṃ atidaharadārakānampi attheva, taṃ pana pannarasasoḷasavassuddesato paṭṭhāya sattānaṃ samuppajjanakakāmarāgeheva ṭhānato calati, calitañca āpodhātubhāvena cittajameva hutvā dakasotaṃ otarati, dakasotato pana paṭṭhāya cittapaccayautujaṃ hoti matthaluṅgato calitasiṅghāṇikā viya. Yesaṃ pana samucchedanavikkhambhanādīhi rāgapariyuṭṭhānaṃ natthi , tesaṃ sukkavissaṭṭhi na siyā. Iti yathāṭhānato sukkassa vissaṭṭhiyeva rāgacittasamuṭṭhānā, na pakatirūpaṃ, teneva kathāvatthuaṭṭhakathāyaṃ (kathā. aṭṭha. 307) ‘‘sukkavissaṭṭhi nāma rāgasamuṭṭhānā hotī’’ti sukkassa vissaṭṭhi eva rāgasamuṭṭhānā vuttā, na pakatirūpaṃ. Channaṃ pana kāmāvacaradevānaṃ vijjamānāpi sukkadhātu dvayaṃdvayasamāpattivasena pariyuṭṭhitarāgenāpi ṭhānato na gaḷati, yathāṭhāne eva ṭhatvā kiñci vikāraṃ āpajjamānā taṅkhaṇikapariḷāhavūpasamāvahā methunakiccaniṭṭhāpitā hotīti veditabbaṃ. Keci pana ‘‘kāyasamphassasukhameva tesaṃ kāmakicca’’nti vadanti. Khīṇāsavānaṃ pana anāgāmīnañca sabbaso kāmarāgābhāvena sukkadhātuvikārampi nāpajjatīti veditabbaṃ. Rūpībrahmānaṃ pana vikkhambhitakāmarāgena janitattā anāhārūpajīvitattā ca sabbathā sukkadhātupi nattheva. Tathevāti mocanassādena nimitte upakkamatotiādiṃ atidisati. ‘‘Vissaṭṭhīti ṭhānācāvanā vuccatī’’ti padabhājane (pārā. 237) vuttattā ‘‘dakasotaṃ otiṇṇamatte’’ti kasmā vuttanti āha dakasotorohaṇañcetthātiādi. Etthāti tīsupi vādesu. Adhivāsetvāti nimitte upakkamitvā puna vippaṭisāre uppanne mocanassādaṃ vinodetvā. Antarā nivāretunti attano nimitte katūpakkamena ṭhānā cutaṃ dakasotaṃ otarituṃ adatvā antarā nivāretuṃ. Mocanassādena hatthaparikammādiṃ karontassa muttepi dukkaṭameva, nimitte upakkamābhāvato pana saṅghādiseso na hotīti āha ‘‘hattha…pe… anāpattī’’ti. Dakasotorohaṇañcetthātiādinā vuttavinicchayaṃ sandhāya ‘‘ayaṃ sabbācariyasādhāraṇavinicchayo’’ti vuttaṃ.
所谓扰动因缘,是指不相应的药物、住处、饮食等缘。种种梦,是指与扰动之风等界相应的梦。曾经经历过,是指过去曾经发生,或者过去曾由心构想过的。这也是把天界、地狱、他方世界等包含在内而说的。或出于想要利益,或出于想要损害,这是为了显示天神们心怀利益或损害的不同意图而说的。或为利益,或为损害,是就实际将会发生的利益或损害而说的。有人问:天神所呈现的所缘,从胜义上说根本不存在,那人怎么能看见它们呢?或者,天神怎么能呈现那些不存在的东西呢?他心里带着这个疑问,就说了他的那些等话。由此显示:就这样让他去构想吧,仅仅因为天神这样一想,做梦者的心就从有分相续中落下来,然后按照天神所构想的方式运作、构想;这样一来,由他构想的那些所缘,就叫做由天神所呈现,而他是借着天神的力量看见它们的。就像菩萨的母亲得子之兆等例子:在菩萨入胎那天,摩诃摩耶夫人看见一只白色胜象从自己右胁进入腹中,这叫做得子之兆的梦。而我们的菩萨有五个大梦:在十四日夜里将明时分,他以雪山为枕,左手放在西海,右手放在东海,双脚放在南海,独自躺在大地上,这是第一;一种名叫陀毗草、也叫提利耶的草,茎红得像犁柄那么粗,从肚脐涌出,一瞬间向上触到数千由旬的虚空而停住,这是第二;白身黑头的虫子用脚爬上来,一直到膝盖处停住,这是第三;四种不同颜色的鸟从四方飞来,到脚边都变成白色,这是第四;菩萨在大粪山上经行而不被沾染,这是第五。这五个就是五大梦。这些梦依次是:正觉的前兆、在天人世间开示圣道的前兆、在家人归依的前兆、刹帝利等四姓出家证得阿罗汉果的前兆、得到四种资具而不执著的前兆,应当这样理解。十六种梦则是显而易见的。纯真实,是就果报决定生起而说的。至于所见,则一切处都是颠倒的。在界扰动等四种根本原因中,有时由两种或三种原因而做梦,所以说由和合变异。梦的差别,就是真实与不真实意义上的差别。巴利
Khobhakaraṇapaccayo nāma visabhāgabhesajjasenāsanāhārādipaccayo. Nānāvidhaṃ supinanti khubhitavātādidhātūnaṃ anuguṇaṃ. Anubhūtapubbanti pubbe bhūtapubbaṃ manasā parikappitapubbañca. Sagganarakadesantarādīnampi hi saṅgahetvā vuttaṃ. Atthakāmatāya vā anatthakāmatāya vāti idaṃ devatānaṃ hitāhitādhippāyataṃ dassetuṃ vuttaṃ. Atthāya vā anatthāya vāti sabhāvato bhavitabbaṃ hitāhitaṃ sandhāya vuttaṃ. Nanu devatāhi upasaṃhariyamānāni ārammaṇāni paramatthato natthi, kathaṃ tāni puriso passati, devatā vā tāni avijjamānāni upasaṃharantīti codanaṃ manasi katvā āha so tāsantiādi. Tena ‘‘evameso parikappatū’’ti devatāhi cintitamattena supantassa cittaṃ bhavaṅgasantatito nipatitvā devatāhi cintitaniyāmeneva parikappamānaṃ pavattati, evaṃ tena parikappamānāni ārammaṇāni devatāhi upasaṃhaṭāni nāma honti, tāni ca so devatānubhāvena passati nāmāti dasseti. Bodhisattamātā viya puttapaṭilābhanimittantiādīsu bodhisattassa gabbhokkantidivase mahāmāyādeviyā attano dakkhiṇapassena ekassa setavaravāraṇassa antokucchipaviṭṭhabhāvadassanaṃ puttapaṭilābhanimittaṃ supinaṃ nāma. Amhākaṃ pana bodhisattassa ‘‘sve buddho bhavissatī’’ti cātuddasiyaṃ pakkhassa rattivibhāyanakāle himavantaṃ bibbohanaṃ katvā puratthimapacchimasamuddesu vāmadakkhiṇahatthe dakkhiṇasamudde pāde ca odahitvā mahāpathaviyā sayanaṃ eko, dabbatiṇasaṅkhātāya tiriyā nāma tiṇajātiyā naṅgalamattarattadaṇḍāya nābhito uggatāya khaṇena anekayojanasahassaṃ nabhaṃ āhacca ṭhānaṃ eko, setānaṃ kaṇhasīsānaṃ kimīnaṃ pādehi ussakkitvā yāva jāṇumaṇḍalaṃ āhacca ṭhānaṃ eko, nānāvaṇṇānaṃ catunnaṃ sakuṇānaṃ catūhi disāhi āgantvā pādamūle setavaṇṇatāpajjanaṃ eko, bodhisattassa mahato mīḷhapabbatassa upari alimpamānassa caṅkamanaṃ ekoti ime pañca mahāsupinā nāma, ime ca yathākkamaṃ sambodhiyā, devamanussesu ariyamaggappakāsanassa, gihīnañca saraṇūpagamanassa, khattiyādicatuvaṇṇānaṃ pabbajitvā arahattapaṭilābhassa, catunnaṃ paccayānaṃ lābhe alittabhāvassa ca pubbanimittānīti veditabbaṃ. Soḷasa supinā pākaṭā eva. Ekantasaccamevāti phalaniyamuppattito vuttaṃ. Dassanaṃ pana sabbattha vipallatthameva. Dhātukkhobhādīsu catūsu mūlakāraṇesu dvīhi tīhipi kāraṇehi kadāci supinaṃ passantīti āha ‘‘saṃsaggabhedato’’ti. Supinabhedoti saccāsaccatthatābhedo.
“以色相等为所缘”在这里是指:与业相、趣相不同的那些色法本身,就是识的相,所以叫色相;以色相为首的众生相等诸相,是某个有分心的所缘,所以那个有分心就是“以色相等为所缘”。“像这样的”是指以色相等为所缘的,以及与贪等相应的。“以一切日常心”是指醒着的人自然生起的心路心。“到底是谁在看呢?”意思是说:既然不可能有脱离了睡眠和醒觉状态的心识活动,那么所谓“看梦的人”就不存在,这是他的用意,所以他说“梦就根本不存在了”。“被昏沉睡眠所控制的人”:这是要说明,由于睡眠而持续生起的有分相续流把心路隔开,善或不善的意门心路就在看梦,因此他说“那睡眠……”等等。“脱离了两端”是指脱离了善和不善这两端。“在转向和彼所缘的刹那”:因为梦中没有五门心路,所以这是就意门中可能生起的情况来说的。巴利
Rūpanimittādiārammaṇanti ettha kammanimittagatinimittato aññarūpameva viññāṇassa nimittanti rūpanimittaṃ, taṃ ādi yesaṃ sattanimittādīnaṃ tāni rūpanimittādīni ārammaṇāni yassa bhavaṅgacittassa taṃ rūpanimittādiārammaṇaṃ. Īdisānīti rūpanimittādiārammaṇāni rāgādisampayuttāni ca. Sabbohārikacittenāti paṭibuddhassa pakativīthicittena. Ko nāma passatīti suttapaṭibuddhabhāvaviyuttāya cittappavattiyā abhāvato supinaṃ passanto nāma na siyāti adhippāyo, tenāha ‘‘supinassa abhāvova āpajjatī’’ti. Kapimiddhaparetoti iminā niddāvasena pavattamānabhavaṅgasantatibyavahitāya kusalākusalāya manodvāravīthiyā ca passatīti dasseti, tenāha yā niddātiādi. Dvīhi antehi muttoti kusalākusalasaṅkhātehi dvīhi antehi mutto. Āvajjanatadārammaṇakkhaṇeti supine pañcadvāravīthiyā abhāvato manodvāre uppajjanārahaṃ gahetvā vuttaṃ.
在这里,即使是在梦中,由于说到“以彼为所缘”,对于那些曾经经验过或曾经听说过的色等对象,以先前出现过的方式加以构想,然后以颠倒的方式生起,这些也是欲界的异熟法。因为它们依靠的是有限的事物,是通过构想而生起的,所以说它们是“有限所缘”;但不能理解为它们是以自己的真实面貌执取有限事物之后才生起的。这样一来,对于那些以男人、女人等形象呈现而转起、与贪等相应的异熟法,以及那些执取这些对象而生起的结生等异熟,它们具有有限所缘性和业相所缘性,这也是成立的。然而,那些脱离了事物本身、属于假立概念,执取遍相等似相作为对象而生起,以近行定、安止定等方式活动的心和心所法,在《小三重论》中应当理解为不可说所缘。巴利
Ettha ca supinantepi tadārammaṇavacanato anubhūtesu sutapubbesu vā rūpādīsu purāpattibhāvena parikappetvā vipallāsato pavattamānāpi kāmāvacaravipākadhammā parittadhamme nissāya parikappetvā pavattattā parittārammaṇā vuttā, na pana sarūpato parittadhamme gahetvā pavattattā evāti gahetabbaṃ. Evañca itthipurisādiākāraṃ āropetvā pavattamānānaṃ rāgādisavipākadhammānampi tesaṃ ārammaṇaṃ gahetvā uppannānaṃ paṭisandhādivipākānampi parittārammaṇatā kammanimittārammaṇatā ca upapannā eva hoti. Vatthudhammavinimuttaṃ pana sammutibhūtaṃ kasiṇādipaṭibhāgārammaṇaṃ gahetvā uppannā upacārappanādivasappavattā cittacetasikadhammā eva parittattike (dha. sa. tikamātikā 12) na vattabbārammaṇāti gahetabbā.
“那个”就是指梦。因为它是被颠倒构想出来的、所缘狭小的对象,所以说它“所依薄弱”,意思是说,对于并不存在的所缘,它不能自主掌控。因此他说“由于生起于非境”等等。巴利
Svāyanti supino. Vipallāsena parikappitaparittārammaṇattā ‘‘dubbalavatthukattā’’ti vuttaṃ, avijjamānārammaṇe avasavattitoti adhippāyo, tenāha avisaye uppannattātiādi.
“犯戒聚的”这一说法,是为了配合“僧残”这个阳性名词而说的。“它的”,是指那个犯戒聚,意思是想要令它出罪的人,所以接着说“说了什么”等等。关于“以通称之词”:在这里,一个词虽然在整体组合中成立,但它在其中一部分上也同样通用,这就叫“通称”;与这种通称相应的词就是“通称之词”,所以用这个词来说。他接着用“在部分之中”等话说明了通称的理由。巴利
Āpattinikāyassāti idaṃ saṅghādisesoti pulliṅga-saddassa anurūpavasena vuttaṃ. Assāti assa āpattinikāyassa, vuṭṭhāpetuṃ icchitassāti attho, tenāha kiṃ vuttantiādi. Ruḷhisaddenāti ettha samudāye nipphannassāpi saddassa tadekadesepi pasiddhi idha ruḷhī nāma, tāya ruḷhiyā yutto saddo ruḷhīsaddo, tena. Ruḷhiyā kāraṇamāha avayaveiccādinā.
“以及时间”:就是通过“在贪的资助下”等说法所显示出来的时间。说到“在贪的资助下”时,意思是当贪的资助已经生起的那一刻,他使之泄出;所以从含义上就能理解到时间。“第九种意图的”:就是审察的意图。“事”:就是对象。巴利
Kālañcāti ‘‘rāgūpatthambhe’’tiādinā dassitakālañca, ‘‘rāgūpatthambhe’’ti vutte rāgūpatthambhe jāte tasmiṃ kāle mocetīti atthato kālo gammati. Navamassa adhippāyassāti vīmaṃsādhippāyassa. Vatthūti visayaṃ.
238 它们身上有毛,所以叫“有毛者”,也就是指身上毛多的生物。巴利
238. Lomā etesaṃ santīti lomasā, bahulomapāṇakā.
239 “以排精”是指以排精的运作方式。“与排精乐味相应”在这里是说:排精的欲求本身就是排精乐味,与它相应的思就是排精乐味之思,这是本义。但不能理解成“在排精中希求乐味与快乐的思”,否则就会变成:只是为了追求快乐而排精的人犯戒,而不是为了健康等目的而排精的人不犯戒。因此,应当理解为:无论出于什么意图——比如为了健康等——只要是以排精的欲求所生起的思,就是这里的意思。巴利
239.Mocanenāti mocanappayogena. Mocanassādasampayuttāyāti ettha mocanicchāva mocanassādo, tena sampayuttā cetanā mocanassādacetanāti attho, na pana mocane assādaṃ sukhaṃ patthentiyā cetanāyāti evaṃ attho gahetabbo, itarathā sukhatthāya mocentasseva āpatti, na ārogyādiatthāyāti āpajjati. Tasmā ārogyādīsu yena kenaci adhippāyena mocanicchāya cetanāyāti atthova gahetabbo.
240 240.“努力”是指用身体对男根采取行动。“二千犯”这个数目,是在还没有涉及缺轮等情况时说的;但如果有人想计算,也应该按照缺轮等不同情况来算。“以一字”是指带着世俗情爱意味的字眼。“同样”是说,没有离开紧压等行为,即使在睡眠中出精,也仍然构成僧残,这是就贪著解脱快感的思心所而言。“心清净者”则是说,对于解脱快感的相状,已经舍弃了用大腿等部位去作方便。由此可知,即使没有不净作意,仅仅因为没有作方便,在出精这件事上也没有犯。巴利
240.Vāyamatoti aṅgajāte kāyena upakkamato. Dve āpattisahassānīti khaṇḍacakkādīni anāmasitvāva vuttaṃ, icchantena pana khaṇḍacakkādibhedenāpi gaṇanā kātabbā. Ekena padenāti gehasitapemapadena. Tathevāti mocanassādacetanāya eva gāḷhaṃ pīḷanādippayogaṃ avijahitvā supanena saṅghādisesoti vuttaṃ. Suddhacittoti mocanassādassa nimitte ūruādīhi kataupakkamassa vijahanaṃ sandhāya vuttaṃ. Tena asubhamanasikārābhāvepi payogābhāveneva mocanepi anāpatti dīpitāti veditabbā.
以那种方便而出的,是指正在出精时,不只是在其他部位也脱离了精的流出。但如果已经作了方便,而正在出的精只是流入水道,那就只是土喇咤亚罪,因为没有以方便令其出。为了护持,意思是说,为了防止弄脏衣等,用手握住男根是可以的,那不算作方便。无空隙,指男根的部位。巴利
Tena upakkamena mutteti muccamānaṃ vinā aññasmimpi sukke ṭhānato mutte. Yadi pana upakkame katepi muccamānameva dakasotaṃ otarati, thullaccayameva payogena muttassa abhāvā. Jagganatthāyāti cīvarādīsu limpanaparihārāya hatthena aṅgajātaggahaṇaṃ vaṭṭati, tappayogo na hotīti adhippāyo. Anokāsanti aṅgajātappadesaṃ.
262 “以梦为因缘”是指以梦中生起的行动为因。其实这里说无犯,正是在犯戒的判定点上,因为不属于可对境的范围。所以经文说“如果它属于可对境,就应当保持不动”等等。巴利
262.Supinantena kāraṇenāti supinante pavattaupakkamahetunā. Āpattiṭṭhāneyeva hi ayaṃ anāpatti avisayattā vuttā. Tenāha ‘‘sacassa visayo hoti niccalena bhavitabba’’ntiādi.
263 263. 在《调伏事篇》中关于睾丸搔痒的事例里,若以泄欲为目的而摇动睾丸,导致男根也随之摇动,这样就构成了相上的方便,所以说是僧残。然而,如果男根没有摇动,只是用搔痒的方式触碰睾丸,即使出精也无犯,因为睾丸不是男根。巴利
263. Vinītavatthupāḷiyaṃ aṇḍakaṇḍuvanavatthusmiṃ mocanādhippāyena aṇḍacalanena aṅgajātassāpi calanato nimitte upakkamo hotīti saṅghādiseso vutto. Yathā pana aṅgajātaṃ na calati, evaṃ aṇḍameva kaṇḍuvanena phusantassa muttepi anāpatti aṇḍassa anaṅgajātattā.
264 “男根囊”是指覆盖男根头的皮。“暖腹者……无犯”:因为暖腹而使男根也变暖,仅仅到这个程度,还不算构成了相上的方便。巴利
264.Vatthinti aṅgajātasīsacchādakacammaṃ. Udaraṃ tāpentassa…pe… anāpattiyevāti udaratāpanena aṅgajātepi tatte tāvattakena nimitte upakkamo kato nāma na hotīti vuttaṃ.
265 在“来吧,贤友,沙弥”这件事里,说的是命令别人。别人因此使男根动摇时,如果比丘以解脱的快感去领受,那么这动摇虽然也是从比丘领受之心生起的,但作为出精之因的男根动摇,其真正的犯戒要素是那带着快感领受的思,而不是命令的话,因为说那句话的当下,僧残并不成立。这样,即使已经下了命令,如果能以如理作意去除解脱的快感,犯戒就不可能发生。因此应当知道,这条学处不是由命令构成,而是身业、由行动等起所生;不过,用命令的话则犯恶作。如果别人虽然没有被命令,却以强力造作方便,比丘以解脱的快感领受,出精时也和第一波罗夷一样,只是僧残;未出精则是偷兰遮。然而,老师们说,如果没有解脱快感的意乐,只是以身触的贪染去领受,纵然出精也没有僧残之犯。这说法也是正确的。巴利
265.Ehi me tvaṃ, āvuso, sāmaṇerāti vatthusmiṃ aññaṃ āṇāpetu, tena kariyamānassa aṅgajātacalanassa mocanassādena sādiyanato taṃ calanaṃ bhikkhussa sādiyanacittasamuṭṭhitampi hotīti sukkavissaṭṭhipaccayassa aṅgajātacalanassa hetubhūtā assādacetanāva āpattiyā aṅgaṃ hoti, na āṇāpanavācā tassā pavattikkhaṇe saṅghādisesassa asijjhanato. Evaṃ āṇāpetvāpi yonisomanasikārena mocanassādaṃ paṭivinodentassa āpattiasambhavato idaṃ sikkhāpadaṃ anāṇattikaṃ, kāyakammaṃ, kiriyasamuṭṭhānañca jātanti gahetabbaṃ, āṇāpanavācāya pana dukkaṭaṃ āpajjati. Yo pana parena anāṇattena balakkārenāpi kariyamānappayogaṃ mocanassādena sādiyati, tassāpi mutte paṭhamapārājike viya saṅghādisesova, amutte thullaccayaṃ. Mocanassāde cetanāya pana asati kāyasaṃsaggarāgena sādiyantassāpi muttepi saṅghādisesena anāpattīti ācariyā vadanti, tañca yuttameva.
266 在“身体僵直”这件事里,就像男根因为摇动而产生了方便行为一样,这里是因为伸展身体,所以说是犯戒。巴利
266.Kāyatthambhanavatthusmiṃ calanavasena yathā aṅgajāte upakkamo sambhavati, tathā vijambhitattā āpatti vuttā.
在“凝视”这件事里,“女根”指的是活着的女人的尿道,不是别的。巴利
Upanijjhāyanavatthusmiṃ aṅgajātanti jīvamānaitthīnaṃ passāvamaggova adhippeto, netaro.
267 “花环”是一种游戏。据说,玩这种游戏的人在河边等地方把河岸挖断,用水弄成泥浆,然后坐在那里,把双脚伸开,倒下去。也有写成“花环游戏”的版本。“令进入者”:因为使役的用法,这里构成双宾语结构,所以“沙”和“生殖器”两处都用宾格。这里应当知道有三个要素:思、方便、出。巴利
267.Pupphāvalīti kīḷāviseso. Taṃ kira kīḷantā nadīādīsu chinnataṭaṃ udakena cikkhallaṃ katvā tattha ubho pāde pasāretvā nisinnā patanti , ‘‘pupphāvaliya’’ntipi pāṭho. Pavesentassāti payojakattena dvikammikattā ‘‘vālikaṃ aṅgajāta’’nti ubhayatthāpi upayogavacanaṃ kataṃ. Cetanā, upakkamo, muccananti imānettha tīṇi aṅgāni veditabbāni.
2. 身触学处注释巴利
2. Kāyasaṃsaggasikkhāpadavaṇṇanā
269 第二项:有些窗户虽然开着,但因为外面黑暗,光就照不进来;而敞开的门扇又挡住了从别处照来的光,所以门扇背后仍然是一片浓黑。针对这种情况,才说“有些开着的窗户里却是黑暗”等等。巴利
269. Dutiye kesuci vātapānesu vivaṭesu bahipi andhakārattā āloko na pavisati, vivaṭakavāṭena aññato āgacchantassa ālokassa nivāraṇato kavāṭassa piṭṭhipasse ghanandhakārova hoti, tādisāni sandhāya ‘‘yesu vivaṭesu andhakāro hotī’’tiādi vuttaṃ.
那位婆罗门女在身体各处被触碰的时候,顺从了这种非礼之举,却什么也没说;直到比丘称赞她容貌的时候才开口,所以注释说“觉察到他似乎想要出家”,意思就是看出他好像有出家的念头。注释又说“自身所受的侵犯”,是因为对良家妇女来说,被他人这样凌辱,就是极大的轻蔑。巴利
Brāhmaṇī attano aṅgamaṅgānaṃ parāmasanakkhaṇe anācārānukūlā hutvā na kiñci vatvā bhikkhuno vaṇṇabhaṇanakkhaṇe vuttattā āha ‘‘pabbajitukāmo maññeti sallakkhetvā’’ti, pabbajitukāmo viyāti sallakkhetvāti attho. Kulitthīnaṃ evaṃ parehi abhibhavanaṃ nāma accantāvamānoti āha ‘‘attano vippakāra’’nti.
270 关于“被侵入”这个词,针对它作为动作承受方的用法,注释里说“被夜叉等”;针对它作为动作发出方的用法,注释里说“井等”。所谓“在那个依处”,就是指被称为女人身体的依处。巴利
270. Otiṇṇasaddassa kammasādhanapakkhaṃ sandhāya ‘‘yakkhādīhī’’tiādi vuttaṃ, kattusādhanapakkhaṃ sandhāya ‘‘kūpādīnī’’tiādi vuttaṃ. Tasmiṃ vatthusminti itthisarīrasaṅkhāte vatthusmiṃ.
271 “她的”,是指握手等一切相关行为。巴利
271.Assāti hatthaggāhādikassa sabbassa.
273 “这些词”,是指触摸等词。“有女人想”,是指对人有女人之想。为了表明“她”这个词是限定身体的,显示“此身”的意思,所以说了“或者”等话。“触摸……中略……只有一罪”,这是针对没穿衣服的情况说的,不是针对穿了衣服的情况。如果对方穿着衣服,从头顶开始把手伸下去,手隔着所穿的衣服碰到时,犯土喇咤亚。把手从衣服里伸出来,从小腿处开始触摸,又犯僧残。巴利
273.Etesaṃpadānanti āmasanādipadānaṃ. Itthisaññīti manussitthisaññī. Naṃ-saddassa kāyavisesanabhāvena etaṃ kāyanti atthaṃ dassetuṃ ‘‘atha vā’’tiādi vuttaṃ. Omasanto…pe… ekāva āpattīti anivatthaṃ sandhāya vuttaṃ, na nivatthaṃ. Sanivatthāya pana matthakato paṭṭhāya hatthaṃ otārentassa nivatthasāṭakopari hatthe āruḷhe thullaccayaṃ. Sāṭakato hatthaṃ otārāpetvā jaṅghato paṭṭhāya omasantassa puna saṅghādiseso.
“按照所解说的方式解说”,就是指按照前面所说的身体接触的解说。“以此故”,意思是:由于这个原因——也就是因为有了对象想等这些——所以这样说。句义连接起来就是:在前面所说的学处解说中说到,“对比丘来说,能成为重罪、能令他显露”。巴利
Yathāniddiṭṭhaniddeseti yathāvuttakāyasaṃsagganiddese. Tenāti yena kāraṇena vatthusaññādayo honti, tena kāraṇena. Yathāvuttasikkhāpadaniddese vuttaṃ garukaṃ bhikkhuno kareyya pakāseyyāti yojanā.
“想已离贪”是指想已经失去。“这名为事物”这句话,是针对触碰任何有识或无识之物都犯戒的情况而说的,涵盖了此学处中已提到和未提到的一切。巴利
Saññāya virāgitamhīti saññāya viraddhāya. Idaṃ nāma vatthunti imasmiṃ sikkhāpade āgataṃ, anāgatañca yaṃ kiñci saviññāṇakāviññāṇakaṃ phusantassa anāpattiabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ.
“染著”是指被身体接触的贪欲本身所染著。“离贪”是指没有身体接触贪欲,这是针对母亲等人说的。“恶作”是就因母爱等情感而执取的情况说的;但如果以身体接触的贪欲去执取一个离贪的女人,那仍然是僧残罪。“与此巴利文相符”,这是连接语。怎么个相符法呢?如果心里生起“我要执取与女人身体相连的东西”这个念头时,对女人的想已经离贪了,那么即使执取与身体相连的东西,也不应该以偷兰遮论处,因为巴利文(《波罗夷》276)中是依于女人想而说偷兰遮的。因此,大苏摩长老所说的观点——“心想‘我要执取与女人身体相连的东西’而执取身体的人,不能说是对女人想已离贪;所以,心想‘我要执取与女人身体相连的东西’而执取身体的人,由于女人想、身体接触的贪欲和执取身体三者同时具足,应如实犯僧残罪”——与此巴利文相符。注释书中说:“心存‘我用双臂环抱众多女人’而环抱的人,对位于中间的女人犯偷兰遮。”他对“位于中间的女人是以与身体相连的方式被执取”并没有这个想,所以应当知道这也与注释书相符。因为从蓝色中难以辨别,所以说为黑女。巴利
Sārattanti kāyasaṃsaggarāgeneva sārattaṃ. Virattanti kāyasaṃsaggarāgarahitaṃ mātuādiṃ sandhāya vadati. Dukkaṭanti mātupemādivasena gaṇhantassa vasena vuttaṃ, virattampi itthiṃ kāyasaṃsaggarāgena gaṇhantassa pana saṅghādiseso eva. Imāya pāḷiyā sametīti sambandho. Kathaṃ sametīti ce? Yadi hi ‘‘itthiyā kāyappaṭibaddhaṃ gaṇhissāmī’’ti citte uppanne itthisaññā virāgitā bhaveyya. Kāyappaṭibaddhaggahaṇepi thullaccayenāpi na bhavitabbaṃ itthisaññāya eva pāḷiyaṃ (pārā. 276) thullaccayassa vuttattā, tasmā ‘‘itthiyā kāyappaṭibaddhaṃ gaṇhissāmīti kāyaṃ gaṇhantassa itthisaññā virāgitā nāma na hotīti kāyappaṭibaddhaṃ gaṇhissāmīti kāyaṃ gaṇhato itthisaññāya ceva kāyasaṃsaggarāgassa ca kāyaggahaṇassa ca sambhavā yathāvatthukaṃ saṅghādisesameva āpajjatī’’ti mahāsumattherena vuttavādova imāya pāḷiyā sameti. Aṭṭhakathāyañhi ‘‘sambahulā itthiyo bāhāhi parikkhipitvā gaṇhāmī’’ti saññāya parikkhipato majjhagatānaṃ vasena thullaccayaṃ vuttaṃ. Na hi tassa ‘‘majjhagatā itthiyo kāyappaṭibaddhena gaṇhāmī’’ti saññā atthi, tasmā aṭṭhakathāyapi sametīti gahetabbaṃ. Nīlena duviññeyyabhāvato kāḷitthī vuttā.
279 “意图受用”是指意图享受触觉带来的快乐。在“触摸与身体相连之物”这一段里,应当理解为:以与身体相连的方式去感知触觉。至于“仅仅生起念头时不算犯戒”,这是针对以下情形说的:只有身体接触的贪欲而身体还没有动,即使随喜女人所做的身体动作,也还没有主动的行为。然而在第一条波罗夷中,因为不存在他人主动施为的情况,当受用的意图生起时,由这个意图,男根的动摇必然自行发生,而这个动摇就算是由他做的,所以说犯波罗夷。同样的道理,在第一条僧残中,即使是随喜他人所做的动作,也可能因为男根动摇而产生犯戒。“第四”是指“既不以身努力,也不觉知触”这一段。“乃至觉知触也没有”中的“也”字,是显示像第三段那样,连努力也没有。“如同以应舍之物触应舍之物”,这只是说明没有觉知触的情形,并不是说明没有动作的情形,应当这样理解。“意图解脱”在这里是说:因为心念转变很快,即使中间生起了身体接触的贪欲,只要意图解脱没有中断,就仍然不犯戒;一旦中断,就确实犯戒。巴利
279.Sevanādhippāyoti phassasukhasevanādhippāyo. Kāyappaṭibaddhāmasanavāre kāyappaṭibaddhavasena phassapaṭivijānanaṃ veditabbaṃ. Cittuppādamatte āpattiyābhāvato anāpattīti idaṃ kāyasaṃsaggarāgamattena kāyacalanassa anuppattito itthiyā kariyamānakāyacalanaṃ sādiyatopi payogābhāvaṃ sandhāya vuttaṃ. Paṭhamapārājike pana parehi upakkamiyamānassa abhāvato sevanādhippāye uppanne tena adhippāyena aṅgajātakkhobho sayameva avassaṃ sañjāyati, so ca tena kato nāma hotīti pārājikaṃ vuttaṃ, teneva nayena paṭhamasaṅghādisesepi parena kariyamānapayogasādiyamānepi aṅgajātakkhobhasambhavena āpatti hotīti veditabbaṃ. Catuttheti ‘‘na ca kāyena vāyamati, na ca phassaṃ paṭivijānātī’’ti imasmiṃ vāre. Phassapaṭivijānanampīti api-saddena tatiyavāre viya vāyāmopi natthīti dasseti. Nissaggiyena nissaggiyāmasane viyāti idaṃ pana phassapaṭivijānanābhāvamattasseva nidassanaṃ, na payogābhāvassāti daṭṭhabbaṃ. Mokkhādhippāyoti ettha cittassa lahuparivattitāya antarantarā kāyasaṃsaggarāge samuppannepi mokkhādhippāyassa avicchinnatāya anāpattiyeva, vicchinne pana tasmiṃ āpatti eva.
281 这里说“抓住”是不该说的,这是针对以居家亲情、执著身体而触碰的情况,属于恶作。但如果出于悲悯,对无法抓住衣服等物的人说“抓住”,或者有人沉入水中快要淹死,出于悲悯来不及多想,就抓住她的头发等,以救她脱险为目的把她拉出来,那也没有犯戒。毕竟,快要死的母亲,不能不把她抱起来。对不是亲属的女人,也是同样的道理。为了说明即使是对最亲的母亲也不允许触碰,所以才提到“母亲”。不过,该为她做的事,替其他女人做的时候也一样不犯戒,因为在不可触碰这一点上并没有差别。巴利
281.Ettha gaṇhāhīti na vattabbāti gehasitapemena kāyappaṭibaddhena phusane dukkaṭaṃ sandhāya vuttaṃ, kāruññena pana vatthādiṃ gahetuṃ asakkontiṃ ‘‘gaṇhā’’ti vadantassāpi avasasabhāvappattaṃ udake nimujjantiṃ kāruññena sahasā anāmāsanti acintetvā kesādīsu gahetvā mokkhādhippāyena ākaḍḍhatopi anāpattiyeva. Na hi mīyamānaṃ mātaraṃ ukkhipituṃ na vaṭṭati. Aññātikāya itthiyāpi eseva nayo. Ukkaṭṭhāya mātuyāpi āmāso na vaṭṭatīti dassanatthaṃ ‘‘mātara’’nti vuttaṃ. Tassā kātabbaṃ pana aññāsampi itthīnaṃ karontassāpi anāpattiyeva anāmāsatte visesābhāvā.
“草结”是指用香根草根等做成、用来装饰头发的发髻垫。“转开”是指从自己穿着的衣物等上面取下来。不过,为了供养等目的,即使只是暂时触碰,也是可以的。“梳头用具和牙签等”——这里把“用布片等做成、用来装饰头发的梳头用具”和“牙签等”分成两类来搭配说明:梳头用具是针线盒里的用具,牙签是牙签的用具,按顺序显示其含义。把发束扎好后,为了横向插进去而做的牙签,就是“梳头用具牙签”,把它当作同一样东西,放进针线盒里携带,这签就是各种用途的工具——也可以这样解析,称为“针线盒牙签用具”。“石灰像”:是用石灰等做成的;即使是按照成为波罗夷事缘的畜生道女性形态做成的,也不可触碰。展示女像等而做成的,可以不触碰布料、墙壁等上的女像而避开使用。对于这类不可触碰的东西,如果没有身体接触的贪欲,而用与身体相连的东西去触碰,就没有过失。“破坏”——在这里,注疏中说,即使是不可触碰的东西,也可以用棍棒、石块等破坏;巴利原典中也说,在紧急情况下,为了解脱而触碰也不犯戒。因此应当理解这个意思:为了解救被母蛇等毒蛇和野兽抓住的众生,可以用布料、棍棒等围住那条母蛇等再捉取;母亲等在水中快要淹死时,可以用衣物等抓住;如果抓不住,出于悲悯抓住头发等把她提起来,也是可以的。注疏中“但不应触碰”这句话,是针对并非濒死的情况说的——这是我们的主张。巴利
Tiṇaṇḍupakanti hiriverādimūlehi kesālaṅkāratthāya katacumbaṭakaṃ. Parivattetvāti attano nivāsanādibhāvato apanetvā. Pūjādiatthaṃ pana tāvakālikampi āmasituṃ vaṭṭati. Sīsapasādhanakadantasūciādīti idaṃ sīsālaṅkāratthāya paṭapilotikādīhi kataṃ sīsapasādhanakañceva dantasūciādi cāti dvidhā yojetvā sīsapasādhanaṃ sipāṭikopakaraṇatthāya ceva dantasūciupakaraṇatthāya ca gahetabbanti yathākkamaṃ atthaṃ dasseti. Kesakalāpaṃ bandhitvā tattha tiriyaṃ pavesanatthāya katā dantasūci eva sīsapasādhanakadantasūcīti ekameva katvā sipāṭikāya pakkhipitvā pariharitabbasūciyeva tassa tassa kiccassa upakaraṇanti sipāṭikāsūciupakaraṇanti evaṃ vā yojanā kātabbā . Potthakarūpanti sudhādīhi kataṃ, pārājikavatthubhūtānaṃ tiracchānagatitthīnaṃ saṇṭhānena katampi anāmāsameva. Itthirūpādīni dassetvā kataṃ, vatthabhittiādiñca itthirūpaṃ anāmasitvā vaḷañjetuṃ vaṭṭati. Evarūpehi anāmāse kāyasaṃsaggarāge asati kāyappaṭibaddhena āmasato doso natthi. Bhinditvāti ettha anāmāsampi daṇḍapāsāṇādīhi bhedanassa aṭṭhakathāyaṃ vuttattā, pāḷiyampi āpadāsu mokkhādhippāyassa āmasanepi anāpattiyā vuttattā ca. Sappinīādīhi vāḷamigīhi ca gahitapāṇakānaṃ mocanatthāya taṃ sappinīādiṃ vatthadaṇḍādīhi parikkhipitvā gahetuṃ, mātuādiṃ udake mīyamānaṃ vatthādīhi gahetuṃ, asakkontiṃ kesādīsu gahetvā kāruññena ukkhipituṃ vaṭṭatīti ayamattho gahetabbova. Aṭṭhakathāyaṃ ‘‘na tveva āmasitabbā’’ti idaṃ pana vacanaṃ amīyamānavatthuṃ sandhāya vuttanti ayaṃ amhākaṃ khanti.
“决意于道”的意思是:生起“这是道路”的道路想。“铺设好之后给予”:这是按照礼仪来说的;不过,如果他们说了“不用铺设座位,直接坐下”,那比丘自己铺设好再坐下也是可以的。“那里所生之物”:是指被砍断之后仍然以植物本身的状态存在的东西。因为说的是“在玩耍时”,所以在有因缘的情况下触碰,不犯戒。但是,属于比丘所有、又适合受用的东西,因为难以辨别,任何情况下都不应该触碰。“我要给未受具足戒的人”:这是针对没有先接受就拿取的情况说的。如果是为了自己的利益,先接受之后再拿取,因为不存在不可触碰的性质,所以不犯戒。巴利
Maggaṃ adhiṭṭhāyāti ‘‘maggo aya’’nti maggasaññaṃ uppādetvāti attho. Paññapetvā dentīti idaṃ sāmīcivasena vuttaṃ, tehi pana āsanaṃ apaññapetvāva nisīdathāti vutte sayameva paññapetvā nisīditumpi vaṭṭati. Tatthajātakānīti acchinditvā bhūtagāmabhāveneva ṭhitāni. Kīḷantenāti vuttattā sati paccaye āmasantassa anāpatti. Bhikkhusantakaṃ pana paribhogārahaṃ sabbathā āmasituṃ na vaṭṭati durupaciṇṇattā. Anupasampannānaṃ dassāmīti idaṃ appaṭiggahetvā gahaṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Attanopi atthāya paṭiggahetvā gahaṇe doso natthi anāmāsattābhāvā.
所谓“宝”,是指除了琉璃等以外,一切像发光液那样等不同种类的宝石,全都叫宝。“琉璃”是指颜色像新鲜竹子的宝石,也有人叫它“猫眼状颜色”的。“石”是指颜色像绿豆、豆子那样、非常光滑的黑石;也有人说,在宝石交易中被称为石、呈红白色等、打磨光滑的石头,同样是不能碰的。“银”是指从迦哈巴那、摩娑迦等种类,到紫胶制的摩娑迦等,除了上面已说的以外,其余所有银钱都包括在内。“红宝石”就是红色的宝石。“猫眼石”是杂色宝石,也有人叫它“祖母绿”。珍珠如果磨碎后配入药中,因为已经失去宝物的性质,取用时也不再被视为宝物,所以说“作药用时则可以”。但只要那些珍珠还保持宝物的形态,就不能碰。同样,其他宝石类的石头,磨碎后配入药中取用,也是可以的。但黄金和白银即使磨碎后配入药中,也不能接受;即使是在家人配好以后布施的,如果药里还以黄金等形态存在,而且能够分离出来,这样的药也不能用。如果已经变得毫无用处,那就可以。由于说到“以天然水晶为开端”,所以太阳石、月亮石等天然矿石应当理解为包括在宝石里面。“有纹路的海螺、钻孔的、以及混有宝物的”,应当这样连接理解。“钻孔的”是指以宝石等做成孔洞的。巴利
Maṇīti veḷuriyādito añño jotirasādibhedo sabbopi maṇi. Veḷuriyoti allaveḷuvaṇṇomaṇi, ‘‘majjārakkhi maṇḍalavaṇṇo’’tipi vadanti. Silāti muggamāsavaṇṇā atisiniddhā kāḷasilā, maṇivohāraṃ āgatā rattasetādivaṇṇā sumaṭṭhāpi silā anāmāsā evāti vadanti. Rajatanti kahāpaṇamāsādibhedaṃ jatumāsādiṃ upādāya sabbaṃ vuttāvasesaṃ rūpiyaṃ gahitaṃ. Lohitaṅkoti rattamaṇi. Masāragallanti kabaravaṇṇo maṇi, ‘‘marakata’’ntipi vadanti. Bhesajjatthāya pisitvā yojitānaṃ muttānaṃ ratanabhāvavirahato gahaṇakkhaṇepi ratanākārena apekkhitābhāvā ‘‘bhesajjatthāya pana vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Yāva pana tā muttā ratanarūpena tiṭṭhanti, tāva āmasituṃ na vaṭṭati eva. Evaṃ aññampi ratanapāsāṇaṃ pisitvā bhesajje yojanatthāya gahetuṃ vaṭṭati eva, jātarūparajataṃ pana pisitvā yojanabhesajjatthāyapi sampaṭicchituṃ na vaṭṭati, gahaṭṭhehi yojetvā dinnampi yadi bhesajje suvaṇṇādirūpena tiṭṭhati, viyojetuñca sakkā, tādisaṃ bhesajjampi na vaṭṭati. Taṃ abbohārikattaṃ gataṃ ce, vaṭṭati. ‘‘Jātiphalikaṃupādāyā’’ti vuttattā, sūriyakantacandakantādikaṃ jātipāsāṇaṃ maṇimhi eva saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ. Dhamanasaṅkho ca dhotaviddho ca ratanamisso cāti yojetabbaṃ. Viddhoti maṇiādibhāvena katachiddo.
“混有宝物”是指用黄金藤蔓之类装饰得色彩斑斓,又镶嵌了珍珠等宝物的。由此说明:除了有纹路的海螺之外,其他混有宝物的都不可触碰。石头也是同样的道理。“饮水用海螺”——由此可以确定,用这类形状做成的海螺碗、海螺盘等器皿,比丘可以接受。“其余”是指除了与宝物相结合的那些之外,剩下的全部。巴利
Ratanamissoti kañcanalatādivicitto, muttādiratanakhacito ca, etena dhamanasaṅkhato añño ratanamissova anāmāsoti dasseti. Silāyampi eseva nayo. Pānīyasaṅkhoti imināva thālakādiākārena katasaṅkhamayabhājanāni bhikkhūnaṃ sampaṭicchituṃ vaṭṭatīti siddhaṃ. Sesāti ratanasaṃyuttaṃ ṭhapetvā avasesā.
从种子开始,是指从矿石类的石头开始。拒绝,是因为把黄金制成的舍利盒以及佛像等据为己有,就犯了舍堕罪,所以这样说。因为提到了在丢弃钱财的地方,所以可以确定:丢弃钱财的人触碰了金银之后再把它丢掉,是允许的。使其移动,是指触碰之后把它从这里搬到那里。所说,是指在大注疏里所说的。有人说只可以搬运垃圾——不管是守护者还是其他人,用手擦掉并清除垃圾是允许的,清除污垢也是允许的——但这种说法和注疏不一致,因为那和把玩很相似。阿罗拘塔铜,是一种颜色像黄金的特殊人造金属。人造金属有三种:铜锡合金、铅锡合金、阿罗拘塔铜。其中,把锡和铜混合制成的叫铜锡合金;把铅和铜混合制成的叫铅锡合金;把汞和铜混合制成的叫阿罗拘塔铜。不过,因为文中说它归属于黄金一类,所以有人说取用的人也会犯舍堕罪。至于在货币中,因为它没有被算在里面,所以不犯舍堕罪;在触碰和接受时,应当知道只犯恶作罪。一切皆允许,意思是:用上面所说的黄金等制成的卧具、坐具及其用具,通过触碰、守护等方式来受用,一切都是允许的。因此说了所以等文句。因为已经说明是在比丘法律注释处,所以应当理解:只有属于僧团的、由黄金等制成的卧具、坐具及其用具才是允许的,而不是属于个人的。巴利
Bījato paṭṭhāyāti dhātupāsāṇato paṭṭhāya. Paṭikkhipīti suvaṇṇamayadhātukaraṇḍakassa, buddharūpādissa ca attano santakakaraṇe nissaggiyattā vuttaṃ. ‘‘Rūpiyachaḍḍakaṭṭhāne’’ti vuttattā rūpiyachaḍḍakassa jātarūparajataṃ āmasitvā chaḍḍetuṃ vaṭṭatīti siddhaṃ. Keḷāpayitunti āmasitvā ito cito ca sañcāretuṃ. Vuttanti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Kacavarameva harituṃ vaṭṭatīti gopakā vā hontu aññe vā, hatthena puñchitvā kacavaraṃ apanetuṃ vaṭṭati, malampi pamajjituṃ vaṭṭati evāti vadanti, taṃ aṭṭhakathāya na sameti keḷāyanasadisattā. Ārakūṭalohanti suvaṇṇavaṇṇo kittimalohaviseso. Tividhañhi kittimalohaṃ kaṃsalohaṃ vaṭṭalohaṃ hārakūṭalohanti. Tattha tiputambe missetvā kataṃ kaṃsalohaṃ nāma. Sīsatambe missetvā kataṃ vaṭṭalohaṃ. Rasatambe missetvā kataṃ hārakūṭalohaṃ nāma. Taṃ pana ‘‘jātarūpagatika’’nti vuttattā uggaṇhato nissaggiyampi hotīti keci vadanti. Rūpiyesu pana agaṇitattā nissaggiyaṃ na hoti, āmasane, sampaṭicchane ca dukkaṭamevāti veditabbaṃ. Sabbakappiyoti yathāvuttasuvaṇṇādimayānaṃ senāsanaparikkhārānaṃ āmasanagopanādivasena paribhogo sabbathā kappiyoti adhippāyo. Tenāha ‘‘tasmā’’tiādi. ‘‘Bhikkhūnaṃ dhammavinayavaṇṇanaṭṭhāne’’ti vuttattā saṅghikameva suvaṇṇādimayaṃ senāsanaṃ, senāsanaparikkhārā ca vaṭṭanti, na puggalikānīti gahetabbaṃ.
先不碰它,只用石头之类的东西稍微弄破一点,然后作意“我要把它变成净物”,再用手拿,这是可以的。因此说:“以‘我要作净物’的心,全部都可以接受。”这里也是,要先稍微弄破或拆开,然后才能碰。巴利
Bhinditvāti paṭhamameva anāmasitvā pāsāṇādinā kiñcimattaṃ bhedaṃ katvā pacchā kappiyabhaṇḍatthāya adhiṭṭhahitvā hatthena gahetuṃ vaṭṭati. Tenāha ‘‘kappiyabhaṇḍaṃ karissāmīti sabbampi sampaṭicchituṃ vaṭṭatī’’ti. Etthāpi kiñci bhinditvā, viyojetvā vā āmasitabba.
这里,“盾牌、网甲等”当中,为了挡箭而用手拿的木板,叫“盾牌”;为了保护眼睛,用铁等金属做成网状,套在头上等处的,叫“网甲”。“等”这个字,是把铠甲之类也包括进来了。“不可触碰之物”,是针对遮挡鱼网等障碍物说的,并不是指挡箭的东西,因为它不属于武器一类。所以下文才说“遮挡他人……”等等。“座位的”,指围绕佛塔四周布置的附属物。“我要绑上”,意思是为了防止乌鸦等弄脏而绑上。巴利
Phalakajālikādīnīti ettha saraparittāṇāya hatthena gahetabbaṃ kiṭikāphalakaṃ akkhirakkhaṇatthāya ayalohādīhi jālākārena katvā sīsādīsu paṭimuñcitabbaṃ jālikaṃ nāma . Ādi-saddena kavacādiṃ saṅgaṇhāti. Anāmāsānīti macchajālādiparūparodhakaṃ sandhāya vuttaṃ, na saraparittāṇaṃ tassa āvudhabhaṇḍattābhāvā. Teneva vakkhati ‘‘parūparodhanivāraṇaṃ hī’’tiādi. Āsanassāti cetiyassa samantā kataparibhaṇḍassa. Bandhissāmīti kākādīhi adūsanatthāya bandhissāmi.
《精义显扬》中说:“‘鼓合’是指缝合起来的蒙皮鼓;‘琴合’是指缝合起来的蒙皮琴。”而大注疏中说“蒙皮的琴、鼓等”,由此可知两者并无差别;又因为从“然而在库伦达中……”等语开始,是在进一步说明它与前者的区别,所以应当知道:鼓、琴等蒙皮用具的集合,就是“鼓琴合”,意思是“应当缝合的东西”,因此称为“合”。所谓“空鼓框”,是指还没有蒙皮的鼓、琴的框架。所谓“已装上的皮”,是指先前已经装上、后来又从上面拆下来单独存放的、仅仅是面皮而已,不包括其余用具;如果连同用具一起,那就叫“合”,这就是两者的区别。所谓“为了蒙上”,是指把皮蒙到鼓框等上面,再用皮条等一切用具绑缚起来。巴利
‘‘Bherisaṅghāṭoti saṅghaṭitacammabherī. Vīṇāsaṅghāṭoti saṅghaṭitacammavīṇā’’ti sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 2.281) vuttaṃ. ‘‘Cammavinaddhāni vīṇābheriādīnī’’ti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttavacanato visesābhāvā, ‘‘kurundiyaṃ panā’’tiādinā tato visesassa vattumāraddhattā ca bheriādīnaṃ vinaddhanopakaraṇasamūho bherivīṇāsaṅghāṭoti veditabbaṃ saṅghaṭitabboti saṅghāṭoti katvā. Tucchapokkharanti avinaddhacammabherivīṇānaṃ pokkharaṃ. Āropitacammanti pubbe āropitaṃ hutvā pacchā tato apanetvā visuṃ ṭhapitamukhacammamattaṃ, na sesopakaraṇasahitaṃ. Sahitaṃ pana saṅghāṭoti ayaṃ viseso. Onahitunti bheripokkharādīni cammaṃ āropetvā cammavaṭṭiādīhi sabbehi upakaraṇehi vinandhituṃ.
在律文中,“黄门的”指的是由黄门。“足以构成波罗夷的时候”,是指还没腐烂的时候。应当知道:在身体接触等贪欲生起的情形下,无论处于什么状态,只要女性的形貌还能辨认出来,“不应触碰”这条恶作就不会消失。至于踏板等物,因为不该被移动——它们并不与身体相连——所以不算是与身体相关的说法,因此才说是恶作。巴利
Pāḷiyaṃ paṇḍakassāti paṇḍakena. Pārājikappahonakakāleti akuthitakāle. Kāyasaṃsaggarāgādibhāve sabbāvatthāyapi itthiyā saṇṭhāne paññāyamāne anāmāsadukkaṭaṃ na vigacchatīti daṭṭhabbaṃ. Saṅkamādīnaṃ ṭhānācāvanavasena acāletabbatāya na kāyappaṭibaddhavohāroti dukkaṭaṃ vuttaṃ.
282 单板桥,就是细窄的桥。因为律文中说“拉扯时”,所以土喇咤亚只适用于可以用来移动的绳子,而不适用于其他固定在墙壁、柱子等处的绳子,因此说“凡是粗绳”等语。由此可知:即使只是碰到细绳、细棍而没有移动它,也同样构成土喇咤亚,这是注释书所阐明的意思。“应当遮蔽”,是指以覆盖等方式加以隐藏。此处有五个条件:人类女性、知道是人类女性、身体接触的欲贪、加行、以及以手等触碰其身体。巴利
282.Ekapadikasaṅkamoti tanukasetu. ‘‘Āviñchanto’’ti vuttattā cāletuṃ yuttāya eva rajjuyā thullaccayaṃ, na itarāya bhittithambhādigatikattāti āha ‘‘yā mahārajju hotī’’tiādi. Tena cāletuṃ yutte tanukarajjudaṇḍake acāletvā phusantassāpi thullaccayamevāti dīpitanti veditabbaṃ. Paṭicchādetabbāti chādanādivasena gūhitabbā. Manussitthī, manussitthisaññitā, kāyasaṃsaggarāgo, vāyāmo, tena hatthādīsu phusananti imānettha pañca aṅgāni.
3. 粗恶语学处的解释巴利
3. Duṭṭhullavācāsikkhāpadavaṇṇanā
285 285. 在第三条中,“与非法相应”是指与淫欲法相关联。“愚痴者”是指不知道什么是善说、什么是恶说的人;因为饮酒迷醉而处于癫狂等状态、因而不知道的人,也归在这里面。“还没有到达头部”是指:被称为僧残因缘的“顶点”还没有圆满,因为两道都没有接触,但恶作罪仍然成立。巴利
285. Tatiye asaddhammapaṭisaññuttanti methunadhammapaṭisaṃyuttaṃ. Bālāti subhāsitadubbhāsitaṃ ajānantī , surāmadamattatāya ummattakādibhāvena ca ajānantīpi ettheva saṅgayhati. Na tāva sīsaṃ etīti saṅghādisesapaccayattasaṅkhātaṃ matthakaṃ pāripūri na hoti, maggamethunehi aghaṭitattā dukkaṭaṃ pana hoti eva.
“贬低”是指说出贬低的话。“给予过失”是指安立过失。关于“以三者”,因为“无相”“八十”等词即使以非粗重的方式也足以进行义理上的解释,所以说并没有必须关联到小便道等的限定。不过,应当知道,用这八个词来处理女游方者的事例时(《波罗夷》第289节),同样构成土喇咤亚罪。巴利
Apasādetīti apasādakaravacanaṃ karoti. Dosaṃ detīti dosaṃ patiṭṭhāpeti. Tīhīti animittāsītiādīnaṃ padānaṃ aduṭṭhullabhāvenāpi atthayojanārahattā passāvamaggādipaṭisaññuttatāniyamo natthīti vuttaṃ, tehi pana aṭṭhahi padehi paribbājikāvatthusmiṃ (pārā. 289) viya thullaccayanti veditabbaṃ.
只有钥匙孔那么大,就是钥匙孔的大小。干流,是说因为水道干了,所以红色消失。巴利
Kuñcikapanāḷimattanti kuñcikāchiddamattaṃ. Sukkhasotāti dakasotassa sukkhatāya lohitavaṇṇavigamo hotīti vuttaṃ.
“清净”是指:即使没有和淫欲之类的词句连在一起,也仍然是清净。而“和淫欲法结合在一起”这一说法,只是一种标示而已。即使是对无相女,用大便道、小便道来结合,说“你的大便道或小便道是这样的”等等,也同样构成犯戒。巴利
Suddhānīti methunādipadehi ayojitānipi. Methunadhammena ghaṭitānevāti idaṃ upalakkhaṇamattaṃ, vaccamaggapassāvamaggehipi animitte ‘‘tava vaccamaggo, passāvamaggo vā īdiso’’tiādinā ghaṭitepi āpattikarāneva.
286 “重罪”是指对比丘尼在膝盖以上部位犯的波罗夷罪而说的。巴利
286.Garukāpattinti bhikkhuniyā ubbhajāṇumaṇḍalikāya pārājikāpattiṃ sandhāya vadati.
287 “笑着”只是一个标记性的说法;就算没有笑,只要用任何方式向女人表明自己的心已经变了而说,也同样犯戒。巴利
287.Hasanto hasantoti upalakkhaṇamattaṃ, ahasantopi yena kenaci ākārena attano vipariṇatacittataṃ itthiyā pakāsento vadati, āpattiyeva.
从身与心生起:对于通过手势示意而使之明了的人,是从身与心生起的。巴利
Kāyacittatoti hatthamuddāya obhāsentassa kāyacittato samuṭṭhāti.
288 因此,由于不了知而犯的,就是恶作;如果了知,就像游方女那个事例里一样,因为不属于田处,就只是土喇咤亚。而在田处,如果了知而犯,就像两个乞求交媾的事例里一样,应该是僧残。不过那两个事例虽然因为乞求交媾而应归入第四僧残,但这里只是以粗恶语为乐而说,所以放在这里讲,应当这样理解。那么,在田处说时,女人不了知,会成什么罪呢?虽然经和注里没有说这算某种罪,但在这里应该只是土喇咤亚。就像这样,在非田处,不了知的是恶作,了知的是土喇咤亚,已经说过了。而在田处,了知时已经说是僧残,不了知时应该只是土喇咤亚,不是恶作,否则就跟非田处没有差别了,应当这样把握。就像这里所说的,在第四学处中也应当知道:非田处了知的是土喇咤亚,不了知的是恶作;田处不了知的是土喇咤亚。经里的“新织”,是指新织成的。巴利
288.Tasmā dukkaṭanti appaṭivijānanato dukkaṭaṃ, paṭivijānane pana sati thullaccayameva paribbājikāvatthusmiṃ (pārā. 289) viya akhettapadattā. Khettapade hi paṭivijānantiyā saṅghādisesova siyā methunadhammayācanavatthudvaye (pārā. 289) viya, taṃ pana vatthudvayaṃ methunayācanato catutthasaṅghādisese vattabbampi duṭṭhullavācassādamattena pavattattā idha vuttanti veditabbaṃ. Evaṃ khettapadena vadantassa itthiyā appaṭivijānantiyā kiṃ hotīti? Kiñcāpi ayaṃ nāma āpattīti pāḷiaṭṭhakathāsu na vuttaṃ, atha kho thullaccayenevettha bhavitabbaṃ . Tathā hi akhettapade appaṭivijānantiyā dukkaṭaṃ, paṭivijānantiyā thullaccayaṃ vuttaṃ. Khettapade pana paṭivijānane saṅghādisesova vutto, appaṭivijānane thullaccayameva bhavituṃ yuttaṃ, na dukkaṭaṃ, akhettapadato visesābhāvappasaṅgoti gahetabbaṃ. Yathā cettha, evaṃ catutthasikkhāpadepi akhettapade paṭivijānantiyā thullaccayaṃ, appaṭivijānantiyā dukkaṭaṃ, khettapade pana appaṭivijānantiyā thullaccayanti veditabbaṃ. Pāḷiyaṃ navāvutanti navavītaṃ.
288 这里“非正法”是就淫欲而说的。因为它是为了生孩子而播下种子,所以得到了“播种”这个名称。巴利
288.Asaddhammaṃ sandhāyāti methunaṃ sandhāya vuttaṃ. Tañhi puttasamuppattiyā bījanikkhepato vappapariyāyaṃ labhatīti.
“沉没”就是流转,或者意思是轮转。女人、想成是女人、对粗恶语的贪染、用那种话来说、当场知道,这里是五个条件。巴利
Saṃsīdatīti vahati, saṃsarīyatīti vā attho. Manussitthī, tathāsaññitā, duṭṭhullavācassādarāgo, tena obhāsanaṃ, taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni.
第四,关于为了自身欲望而接受侍奉这一学处的注释巴利
4. Attakāmapāricariyasikkhāpadavaṇṇanā
290 290. 在第四条中,别人布施、比丘们正在受用的团食,因为在早晨聚集,所以称为“团食”,比丘的食物就叫作“团食”。由于与此相似,任何人没有经过乞食而由比丘们得到的食物,也同样称为“团食”。因为“依此而来”,所以称为“缘”,因此说“以作因之义为缘”。又或者,因为它是病苦的对治而运行,所以是“缘”。“适宜的”指有益的。“城围”指围绕城池加以守护的东西。他们说,王家的宅围、壕沟、堤坝、城墙、栅栏、门闩、塔楼,这七种叫作城围。“白围”指清净戒的庄严。在这里,圣道被说为“车”,而它的正语等因为具有庄严的意义,所以称为“围”。“轮精进”就是精进之轮。“生活资具”是维持生活运转的因。“应当摄取”就是应当正确地向上取得、应当寻求。巴利
290. Catutthe parehi patte pātiyamānānaṃ bhikkhāpiṇḍānaṃ pāto sannipātoti piṇḍapātoti bhikkhāhāro vuccati, taṃsadisatāya aññopi yo koci bhikkhācariyaṃ vinā bhikkhūhi laddho piṇḍapātotveva vuccati. Pati eti etasmāti paccayoti āha ‘‘patikaraṇaṭṭhena paccayo’’ti. Rogadukkhānaṃ vā paṭipakkhabhāvena ayati pavattatīti paccayo. Sappāyassāti hitassa. Nagaraparikkhārehīti nagaraṃ parivāretvā rakkhaṇakehi. Rājūnaṃ gehaparikkhepo parikhā uddāpo pākāro esikā paligho aṭṭoti ime satta nagaraparikkhārāti vadanti. Setaparikkhāroti visuddhisīlālaṅkāro. Ariyamaggo hi idha ‘‘ratho’’ti adhippeto, tassa ca sammāvācādayo alaṅkāraṭṭhena ‘‘parikkhārā’’ti vuttā. Cakkavīriyoti vīriyacakko. Jīvitaparikkhārāti jīvitassa pavattikāraṇāni. Samudānetabbāti sammā uddhaṃ ānetabbā pariyesitabbā.
291 291.「近处」是指站在那个地方就能让人明白的处所。关于「欲、因、侍奉、义」:在圣典中说的「自己的欲、自己的因、自己的意趣、自己的侍奉」这四句里,欲、因、侍奉这三者,在注疏所说的第一种义解中,因为暗示了分析句的意趣,所以称为义。「余」指剩下的那一个意趣句。「文」只是文字本身,因为不适用于第一种分别,所以只是言说而已。在第二种义解中也是同样的道理。巴利
291.Upacāreti yattha ṭhito viññāpetuṃ sakkoti, tādise ṭhāne. Kāmo ceva hetu ca pāricariyā ca atthoti pāḷiyaṃ ‘‘attano kāmaṃ, attano hetuṃ, attano adhippāyaṃ, attano pāricariya’’nti (pārā. 292) vuttesu imesu catūsu padesu kāmo, hetu, pāricariyā ca aṭṭhakathāyaṃ vutte paṭhame atthavikappe viggahavākyādhippāyasūcanato attho. Sesanti adhippāyapadamekaṃ. Byañjananti byañjanamattaṃ, paṭhamavikappānupayogitāya vacanamattanti attho. Dutiye atthavikappepi eseva nayo.
为了用逐词分解的方式,把前面所说的含义对应起来展示,才开始了“当说到自己的欲、自己的因、自己的侍奉时,智者就会明白”等这段话。这里说的是:当说到“自己的因”时,就能知道“为了自己的利益”这个意思;当说到“自己的欲、自己的侍奉”时,就能知道“以欲来侍奉”这个意思。所以,通过这三个词,智者就能明白“为了自己的利益而以欲侍奉”,也就是“自欲侍奉”这一层含义。而说到“自己的意趣”时,因为“意趣”这个词和“欲求”这个词意思相同,所以以自己所意趣、所欲求的含义,智者就能明白“自欲侍奉”这一层含义。巴利
Yathāvuttameva atthaṃ padabhājanena saṃsanditvā dassetuṃ ‘‘attano kāmaṃ attano hetuṃ attano pāricariyanti hi vutte jānissanti paṇḍitā’’tiādi āraddhaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘attano hetu’’nti vutte attano atthāyāti ayamattho viññāyati, ‘‘attano kāmaṃ attano pāricariya’’nti vutte kāmena pāricariyāti ayamattho viññāyati. Tasmā imehi tīhi padehi attano atthāya kāmena pāricariyā attakāmapāricariyāti imaṃ atthavikappaṃ viññū jānissanti. ‘‘Attano adhippāya’’nti vutte pana adhippāya-saddassa kāmita-saddena samānatthabhāvato attanā adhippetakāmitaṭṭhena attakāmapāricariyāti imamatthaṃ vikappaṃ viññū jānissanti.
这个“最上”就是指最上等。在粗恶语学处里(《波罗夷》285),虽然也出现了“乞求或再三乞求”这样求行淫的说法,但那是针对粗恶语的欲染而说的;而在这里,则是针对自己对淫欲的欲染而说——这就是两者的差别。巴利
Etadagganti esā aggā. Duṭṭhullavācāsikkhāpadepi (pārā. 285) kāmaṃ ‘‘yācatipi āyācatipī’’ti evaṃ methunayācanaṃ āgataṃ, taṃ pana duṭṭhullavācassādarāgavasena vuttaṃ, idha pana attano methunassādarāgavasenāti ayaṃ viseso.
在已决事例中,“请给最上布施”这句话是为自己的利益而说的;但在粗恶语学处里,即使是为他人的利益而说,也应当知道同样会触犯。美貌,是指具有由权势等带来的种种美好福分。人类女性、被认知为如此、为满足自身欲望而求人服侍的贪、以此而请求欲的服侍、当下即知——这些就是此处的五个要素。巴利
Vinītavatthūsu ‘‘aggadānaṃ dehī’’ti idaṃ attano atthāya vuttaṃ, duṭṭhullavācāsikkhāpade pana paratthāyapi vutte sīsaṃ etīti veditabbaṃ. Subhagāti issariyādīhi sundarehi bhagehi samannāgatā. Manussitthī, tathāsaññitā, attakāmapāricariyāya rāgo, tena kāmapāricariyayācanaṃ, taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni.
5. 媒嫁学处注释巴利
5. Sañcarittasikkhāpadavaṇṇanā
296 第五项中,“以智慧”是指以了知事物本性的智慧。“有去向”是指具备与了知本性的智慧相应的去向。“以娴熟”是指对女人应做的事,通过学习而获得的智慧。“以聪慧”是指即使在没有学过的事情上,也能在女人应做的事上当场应对的智慧。“灵巧”是指在煮饭等事情上以身手熟练。巴利
296. Pañcame paṇḍiccenāti sabhāvañāṇena. Gatimantāti sabhāvañāṇagatiyuttā. Veyyattiyenāti itthikattabbesu sikkhitañāṇena. Medhāyāti asikkhitesupi taṃitthikattabbesu ṭhānuppattiyā paññāya. Chekāti kāyena pacanādikusalā.
迎娶就是接过来,也就是把女子娶进门。按照规矩把女子送到别人家去,就是嫁出去,也就是把女子给出去。巴利
Āvahanaṃ āvāho, dārikāya gahaṇaṃ. Vidhinā parakule vahanaṃ pesanaṃ vivāho, dārikāya dānaṃ.
297 让人准备饭菜,就是让人煮饭食。让人准备配菜等食物,就是让人去做菜。“没有送来”就是没有给。“买”就是拿取,“卖”就是给予。把这两者合在一起,就叫做“交易”。巴利
297.Randhāpanaṃ bhattapacāpanaṃ. Byañjanādisampādanaṃ pacāpanaṃ. Na upāhaṭanti na dinnaṃ. Kayo nāma gahaṇaṃ. Vikkayo nāma dānaṃ. Tadubhayaṃ saṅgahetvā ‘‘vohāro’’ti vuttaṃ.
300 “做未曾有的事是不允许的”,这句话表明这样做构成恶作。因为已经说过“应该由被罚者给出”,如果他不给,就应该用让他放弃职责的方式来处理。他在短时间内有职责,所以叫“短时间有职责者”,也就是媒人。另一种读法是“短时间行为者”。意思是:在短时间内有这种行为、这种违犯的人。巴利
300.‘‘Abbhutaṃ kātuṃ na vaṭṭatī’’ti iminā dukkaṭaṃ hotīti dīpeti. ‘‘Parājitena dātabba’’nti vuttattā adento dhuranikkhepena kāretabbo. Acirakāle adhikāro etassa atthīti acirakālādhikārikaṃ, sañcarittaṃ. ‘‘Acirakālācārika’’nti vā pāṭho. Acirakāle ācāro ajjhācāro etassāti yojanā.
301 301. 虽然像“善来比丘”这类受具足戒的方式,也会犯媒合之类的戒,但因为他们不是一切时候都有效,而且人数很少,所以这里仍然是针对以白四羯磨受具足戒的人,才说了“凡是……”这些词句的分别。“传递”就是媒介行为,某人具有这个,就是“媒介者”,他的状态就是“媒介性”。因此说“传递的状态”。“传递者”就是做传递的那个人,他的状态就是“传递的状态”,意思是在男女之间做传递的状态。巴利
301. Kiñcāpi ehibhikkhuādikāpi sañcarittādipaṇṇattivajjaṃ āpattiṃ āpajjanti, tesaṃ pana asabbakālikattā, appakattā ca idhāpi ñatticatuttheneva kammena upasampannaṃ sandhāya ‘‘yvāya’’ntiādipadabhājanamāha. Sañcaraṇaṃ sañcaro, so etassa atthīti sañcarī, tassa bhāvo sañcarittaṃ. Tenāha ‘‘sañcaraṇabhāva’’nti. Sañcaratīti sañcaraṇo, puggalo, tassa bhāvo sañcaraṇabhāvo, taṃ itthipurisānaṃ antare sañcaraṇabhāvanti attho.
“妻性”是指成为妻子的状态。“情夫性”是指成为主人的状态,这就是“因由”的意思。因为这里的格位是用于表达“因由”的意义。虽然在分析“情夫事”这个词时,依照女性词性说“你将成为情夫”,但在解释“应行媒介”这个词时,因为说了“或者由女人派到男人那里,或者由男人派到女人那里”,所以为了说明对男人那边也应当说的方式,由于“情夫事”的解释通用于女人和男人,因此说“把女人的心意告诉男人的人,就是在做情夫事”。不过在圣典中,只是按照把男人的心意告诉女人的方式,对两个词作了连接;依此类推,把女人的心意告诉男人的方式也可以理解。巴利
Jāyābhāveti bhariyabhāvāya. Jārabhāveti sāmibhāvāya, taṃnimittanti attho. Nimittatthe hi etaṃ bhummavacanaṃ. Kiñcāpi ‘‘jārattane’’ti padassa padabhājane ‘‘jārī bhavissasī’’ti (pārā. 302) itthiliṅgavasena padabhājanaṃ vuttaṃ, ‘‘sañcarittaṃ samāpajjeyyā’’ti padassa pana niddese ‘‘itthiyā vā pahito purisassa santike gacchati, purisena vā pahito itthiyā santike gacchatī’’ti vuttattā purisassāpi santike vattabbākāraṃ dassetuṃ ‘‘jārattane’’ti niddesassa itthipurisasādhāraṇattā ‘‘itthiyā matiṃ purisassa ārocento jārattane ārocetī’’ti vuttaṃ. Pāḷiyaṃ pana purisassa matiṃ itthiyā ārocanavaseneva padadvayepi yojanā katā, tadanusārena itthiyā matiṃ purisassa ārocanākāropi sakkā viññātunti.
现在,为了说明依照圣典所说方式表达的含义,说了“又”等话。“你将成为丈夫”这句,是因为“妻子”一词限定为女性词,所以用男性的对应说法来表达,意思是“你将成为有归属的主人”。“你将成为情夫”的意思是“你将以邪行的方式成为亲近者”。巴利
Idāni pāḷiyaṃ vuttanayenāpi atthaṃ dassento ‘‘apicā’’tiādimāha. ‘‘Pati bhavissasī’’ti idaṃ jāyāsaddassa itthiliṅganiyamato purisapariyāyena vuttaṃ, nibaddhasāmiko bhavissasīti attho. Jāro bhavissasīti micchācārabhāvena upagacchanako bhavissasīti adhippāyo.
303 “随意住”就是随自己的意愿而行。“依自己的命令”就是按自己的支配行事。“族姓”这个词用在有族姓的人身上,“法”这个词用在行法的人身上,所以经文说“同族姓者”等等。其中,“同族姓者”指同一族姓的人。“同法者”指在同一导师的教法里应当共同修行的法,或者指同一家族的家法。因此经文说“同一导师”等等。“摄于一众者”指被花鬘师等同一群体所收摄的人。巴利
303.Serivihāranti sacchandacāraṃ. Attano vasanti attano āṇaṃ. Gottavantesu gotta-saddo, dhammacārīsu ca dhamma-saddo vattatīti āha ‘‘sagottehī’’tiādi. Tattha sagottehīti samānagottehi. Sahadhammikehīti ekassa satthu sāsane sahacaritabbadhammehi, samānakuladhammehi vā. Tenevāha ‘‘ekaṃ satthāra’’ntiādi. Ekagaṇapariyāpannehīti mālākārādiekagaṇapariyāpannehi.
有主人的女人,就是有守护的女人。如果她出门时国王立了刑罚,她就是有刑罚守护的女人。后面两种,就是指有守护的和有刑罚守护的这两种。构成邪行:对这两种女人来说,去接近她们的男子构成邪行,这些女人本身也构成邪行,因为她们有主人。其余那些不算:母亲守护等八种女人没有邪行,因为她们没有主人,只有去接近她们的男子才构成邪行,因为她们受母亲等人守护。男子不能去接近别人以任何方式守护的女人;而女人只有在被某个男子以妻子的身份占有了之后,才不能去接近别的男子,其余女人不算邪行,因为她对自己的触碰有自主权。母亲等人守护她们,并不是为了自己享受她们的触碰,只是阻止男子去接近她们而已。所以,因为没有被任何人占有其触碰,又对自己的触碰有自主权,女人不构成邪行;男子则因为进入了别人禁止的、不属于自己的地方,应知构成邪行。巴利
Sassāmikā sārakkhā. Yassā gamane raññā daṇḍo ṭhapito, sā saparidaṇḍā. Pacchimānaṃ dvinnanti sārakkhasaparidaṇḍānaṃ. Micchācāro hotīti tāsu gatapurisānaṃ viya tāsampi micchācāro hoti sassāmikabhāvato. Na itarāsanti māturakkhitādīnaṃ aṭṭhannaṃ micchācāro natthi assāmikattā, tāsu gatānaṃ purisānameva micchācāro hoti mātādīhi rakkhitattā. Purisā hi parehi yehi kehici gopitaṃ itthiṃ gantuṃ na labhanti, itthiyo pana kenaci purisena bhariyābhāvena gahitāva purisantaraṃ gantuṃ na labhanti, na itarā attano phassassa sayaṃ sāmikattā. Na hi mātādayo sayaṃ tāsaṃ phassānubhavanatthaṃ tā rakkhanti, kevalaṃ purisagamanameva tāsaṃ vārenti. Tasmā kenaci apariggahitaphassattā, attano phassattā ca itthīnaṃ na micchācāro, purisānaṃ pana parehi vārite attano asantakaṭṭhāne paviṭṭhattā micchācāroti veditabbo.
“以财物”是指以财物为因。碰了水钵后娶过来的,叫“水钵取来的”。用“旗”这个词,只是用来指代军队,所以说“竖起旗的”等等。巴利
Bhogenāti bhogahetu. Udapattaṃ āmasitvā gahitā odapattakinī. Dhaja-saddena senā eva upalakkhitāti āha ‘‘ussitaddhajāyā’’tiādi.
305 “在外传达”是指到别处去告知。所谓“将成办那件事”,是说在告知那女子之后,不论她是否真的办成那件事,都是就她有没有能力办成那件事来说的。应当知道:即使没有告知男童或女童,而是由父母等人将消息派送到父母等人那里,只要具足了接受、审察、回报这三项,就构成僧残。巴利
305.Bahiddhā vimaṭṭhanti aññattha ārocitaṃ. Taṃ kiriyaṃ sampādessatīti tassā ārocetvā taṃ kiccaṃ sampādetu vā mā vā, taṃ kiriyaṃ sampādane sāmatthiyaṃ sandhāya vuttaṃ. Dārakaṃ, dārikañca ajānāpetvā mātāpituādīhi mātāpituādīnaññeva santikaṃ sāsane pesitepi paṭiggaṇhanavīmaṃsanapaccāharaṇasaṅkhātāya tivaṅgasampattiyā saṅghādiseso hoti evāti daṭṭhabbaṃ.
为了说明:即使只是派人把消息告诉她的母亲等人,也等于已经触及了那件事本身,所以引用了“我舍弃佛陀”这类话。这里应当理解:这个引例虽然在言辞事由和原因事由上各有不同,但从事由的共同点来说,是可以引用的。为了避开这个引例的过失,并显示它与经文相符,所以说了“然而那……”等话。“与此相符”——这里的意趣是:就像自己不去亲自告知,而是告诉别的弟子等人,让他们去探问之后再回来回报,这样并没有过失;同样,自己不去亲自告知,而是为了告知的目的去告诉她的母亲等人,不管她的母亲等人有没有去完成那件事,都没有过失。如果她的母亲等人保持沉默,而他把她们沉默的情况回报上去,也没有过失。巴利
Yaṃ uddissa sāsanaṃ pesitaṃ, taṃ eva sandhāya tassā mātuādīnaṃ ārocitepi khettameva otiṇṇabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘buddhaṃ paccakkhāmī’’tiādi udāhaṭaṃ, idañca vacanabyattayahetubyattayānaṃ bhedepi byattayasāmaññato udāhaṭanti daṭṭhabbaṃ. Tampi udāharaṇadosaṃ pariharitvā suttānulomataṃ dassetuṃ ‘‘taṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Iminā sametīti etthāyamadhippāyo – yathā sayaṃ anārocetvā aññesaṃ antevāsikādīnaṃ vatvā vīmaṃsāpetvā paccāharantassa natthi visaṅketo, evaṃ tassā sayaṃ anārocetvā ārocanatthaṃ mātuādīnaṃ vadantassāpi mātuādayo taṃ kiriyaṃ sampādentu vā mā vā. Yadi hi tesaṃ mātuādīnaṃ tuṇhībhūtabhāvampi paccāharati, visaṅketo natthīti.
“家主”是指女主人。意思是:当有人说起某个对象时,这里产生的违约,就像在偷盗等戒条中,就教唆而言对对象的约定一样。“以根本处为准”——在这里,男方的母亲等人因为是遣使传话的根本,所以被称为“根本处”。巴利
Gharakiccaṃ netīti gharaṇī. Aññataraṃ vadantassa visaṅketaṃ adinnādānādīsu āṇattiyaṃ vatthusaṅketo viyāti adhippāyo. Mūlaṭṭhānañca vasenāti ettha purisassa mātuādayo sāsanapesane mūlabhūtattā ‘‘mūlaṭṭhā’’ti vuttā.
322 322. 律文中说到“母亲将比丘遣至由母亲监护的女子处”时,应当理解为:或者派比丘到自己女儿那里,说“愿她成为某某人的妻子”;或者派比丘到那个男子那里,或到他的亲属那里,说“愿我的女儿成为某某人的妻子”。其余各条也是同样的道理。“如前所说之方式”,就是指依照第一条僧残戒中所说的方式。巴利
322. Pāḷiyaṃ māturakkhitāya mātā bhikkhuṃ pahiṇatīti ettha attano vā dhītu santikaṃ ‘‘itthannāmassa bhariyā hotū’’ti bhikkhuṃ pahiṇati, purisassa vā tassa ñātakānaṃ vā santikaṃ ‘‘mama dhītā itthannāmassa bhariyā hotū’’ti pahiṇatīti gahetabbaṃ. Eseva nayo sesesupi. Pubbe vuttanayattāti paṭhamasaṅghādisese vuttanayattā.
338 338.「最后用一个词」就是用单独一个词来说。「就从那里离开」是指没有回去报告,就直接从那里走了。「没有表示欢喜」这句话,是针对这样去做的人说的。即使有欢喜,只要不告知口信,就不算是在探询。「依照第三个词所说的方式」,就是依照「他对她的话没有表示欢喜」等所说的方式。律文中「让亲近弟子去探询」,意思是「这个人有能力向他们传达」,于是让亲近弟子去探询。如果那个亲近弟子接受了这话之后保持沉默,老师把她的沉默状态回去报告,这也同样是僧残——就像在母亲等人沉默时,把她们的沉默状态回去报告一样。巴利
338.Ante ekenāti ekena padena. Ettova pakkamatīti apaccāharitvā tatova pakkamati. ‘‘Anabhinanditvā’’ti idaṃ tathā paṭipajjamānaṃ sandhāya vuttaṃ. Satipi abhinandane sāsanaṃ anārocento pana na vīmaṃsati nāma. Tatiyapade vuttanayenāti ‘‘so tassā vacanaṃ anabhinanditvā’’tiādinā vuttanayena. Pāḷiyaṃ antevāsiṃ vīmaṃsāpetvāti ‘‘ayaṃ tesaṃ vattuṃ samattho’’ti antevāsinā vīmaṃsāpetvā. Sace pana so antevāsiko taṃ vacanaṃ ādiyitvā tuṇhī hoti, tassāpi taṃ pavattiṃ paccāharantassa ācariyassa saṅghādisesova mātuādīsu tuṇhībhūtesu tesaṃ tuṇhibhāvaṃ paccāharantassa viyāti daṭṭhabbaṃ.
在律文第四种情形里,即使没有实际发生,去的时候完成了,回来的时候却让对方落空,也算无犯——这是从义理上说,既然已经算犯了,所以才说“第四种情形无犯”。巴利
Pāḷiyaṃ catutthavāre asatipi gacchanto sampādeti, āgacchanto visaṃvādeti anāpattīti atthato āpannamevātikatvā vuttaṃ ‘‘catutthe anāpattī’’ti.
340 340. 关于“工匠们”:木匠等,也就是木匠、铁匠、织工、染工、理发师,这五种工匠被称为“工匠”。像这样的情形……中略……无犯:这是说,像那样连为在家人服劳都算不上,所以才这样说。巴利
340.Kārukānanti vaḍḍhakīādīnaṃ tacchakaayokāratantavāyarajakanhāpitakā pañca kāravo ‘‘kārukā’’ti vuccanti. Evarūpena…pe… anāpattīti tādisaṃ gihiveyyāvaccampi na hotīti katvā vuttaṃ.
从身体生起:对于不了知施设,或不了知堪受言说的状态,或不了知这两者的人,就是从身体生起。其余两种情形也依此类推。堪受言说:女人或男人,或两者,在妻子身份或丈夫身份上已经舍弃了欲求、彻底脱离了关系,为了让他们再次互相结合,用“你们不要这样做”等话去劝说,值得对他们说,所以叫堪受言说——也就是堪能、值得对他们说;或者说,对这些男女来说,值得做撮合的话,所以叫堪受言说。意思是,如果没有撮合者的言语,那些已经舍弃关系的人就不会重新结合。巴利
Kāyato samuṭṭhātīti paṇṇattiṃ vā alaṃvacanīyabhāvaṃ vā tadubhayaṃ vā ajānantassa kāyato samuṭṭhāti. Esa nayo itaradvayepi. Alaṃvacanīyā hontīti itthī vā puriso vā ubhopi vā jāyābhāve, sāmikabhāve ca nikkhittachandatāya accantaviyuttattā puna aññamaññaṃ samāgamatthaṃ ‘‘mā evaṃ akaritthā’’tiādinā vacanīyatāya vattabbatāya alaṃ arahāti alaṃvacanīyā, alaṃ vā kattuṃ arahaṃ sandhānavacanametesu itthipurisesūti alaṃvacanīyā, sandhānakārassa vacanaṃ vinā asaṅgacchanakā pariccattāyevāti adhippāyo.
“了知施设之后”这一句,这里应当说的是“或者了知堪受言说的状态”。正因为如此,在《论母注》中也说“然而,了知这两者之后”等等。没有告知比丘,而是把自己的意图写在信里,交给别人说“把这封信送给某某”,替这样的人送信,不构成媒介罪。这个学处之所以有无心之犯,只是从不了知施设和堪受言说状态的角度来说的,并不是说对一切媒介行为都不了知。在巴利圣典和义注中,所显示的只是通报这一项。因此应当这样理解:以传达消息为目的而了知之后,乃至通过出示信件的方式,无论是以身体还是以言语通报,都构成罪。巴利
Paṇṇattiṃ pana jānitvāti ettha alaṃvacanīyabhāvaṃ vāti vattabbaṃ. Teneva mātikāṭṭhakathāyañca ‘‘tadubhayaṃ pana jānitvā’’tiādi vuttaṃ. Bhikkhuṃ ajānāpetvā attano adhippāyaṃ paṇṇe likhitvā ‘‘imaṃ paṇṇaṃ asukassa dehī’’ti dinnaṃ harantassa sañcarittaṃ na hoti. Paṇṇattialaṃvacanīyabhāvaajānanavaseneva hi imaṃ sikkhāpadaṃ acittakaṃ, na sabbena sabbaṃ sañcaraṇabhāvampi ajānanavasena, pāḷiyañca aṭṭhakathāyañca ārocanameva dassitaṃ. Tasmā sandassanatthaṃ ñatvā paṇṇasandassanavasenāpi kāyena vā vācāya vā ārocentasseva āpatti hotīti gahetabbaṃ.
341 “无论在哪里、在哪些地区”——这是为了说明舍弃的状态,显示应当做的写信、告知亲属和主人等,都是随各地区的规定而有所不同。这里说的,是针对已有固定配偶关系的人。至于因为自己喜欢而结合的女人,以及和临时女子相处的男人,应当知道:心离贪本身就是构成“堪受言说”状态的原因。在“粗重罪等”中,“等”字包含了自愿做媒等情况。在这里,巴利原文虽然用“所谓女人,是指人类女性,不是夜叉女”等说法没有明确提到人类男性,但既然用“十种受母亲保护的女人”等说法只显示了人类女性,男性也应当按同样标准包含在内,所以这里指的只是人类男女。因此,构成媒介罪的五个要素是:当事人是人类、堪受言说的状态、接受、探询、传达回复。巴利
341.Yathā yathā yesu yesu janapadesūti pariccattabhāvappakāsanatthaṃ kattabbaṃ paṇṇadānañātijanissarādijānāpanāditaṃtaṃdesaniyataṃ pakāraṃ dasseti, idañca nibaddhabhariyābhāvena gahitaṃ sandhāya vuttaṃ. Attano ruciyā saṅgatānaṃ pana itthīnaṃ, muhuttikāya ca purise cittassa virajjanameva alaṃvacanīyabhāve kāraṇanti daṭṭhabbaṃ. Duṭṭhullādīsupīti ādi-saddena attakāmasañcarittāni saṅgaṇhāti, ettha pana pāḷiyaṃ kiñcāpi ‘‘itthī nāma manussitthī na yakkhī’’tiādinā manussitthipurisā na dassitā, tathāpi ‘‘dasa itthiyo māturakkhitā’’tiādinā manussitthīnaññeva dassitattā purisānampi tadanuguṇānameva gahetabbato manussajātikāva itthipurisā idhādhippetā. Tasmā yesu sañcarittaṃ samāpajjati, tesaṃ manussajātikatā, na nālaṃvacanīyatā, paṭiggaṇhana, vīmaṃsana, paccāharaṇānīti imānettha pañca aṅgāni.
6. 小屋建造学处注释巴利
6. Kuṭikārasikkhāpadavaṇṇanā
342 第六,以这么多,是指用这么多木材等东西。数量没有限定,是指木材等东西的数量没有限定。截断根本,意思是把它从属于别人的状态中解脱出来,使它变成完全属于自己的。这样向非亲属乞求,既犯向非亲属乞求的恶作,也犯接受奴隶的恶作。因为依据“远离接受女奴男奴”这句话,注疏中已经禁止了这件事。自己的业,是指杀生的业。这里说恶作,是为了避免杀生的过失,不是为了避免乞求的过失。即使没有限定,也不应该乞求,这句话是为了显示合宜的做法而说的;不过,以清净心求别人做手工活,并没有罪。可以随意让他做,即使不说“我求你做手工活,请给我做”之类的话,直接求也没有问题。即使对方正在忙自己的事,让他这样做,也根本没有乞求这回事;只是为了显示合宜的做法,才分别加以说明。巴利
342. Chaṭṭhe ettakenāti ettakena dāruādinā. Aparicchinnappamāṇāyoti aparicchinnadāruādipamāṇāyo. Mūlacchejjāyāti parasantakabhāvato mocetvā attano eva santakakaraṇavasenāti attho. Evaṃ yācato aññātakaviññattidukkaṭañceva dāsapaṭiggahaṇadukkaṭañca hoti ‘‘dāsidāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hotī’’ti (dī. ni. 1.10, 194) vacanaṃ nissāya aṭṭhakathāsu paṭikkhittattā. Sakakammanti pāṇavadhakammaṃ. Idañca pāṇātipātadosaparihārāya dukkaṭaṃ vuttaṃ, na viññattiparihārāya. Aniyametvāpi na yācitabbāti sāmīcidassanatthaṃ vuttaṃ, suddhacittena pana hatthakammaṃ yācantassa āpatti nāma natthi. Yadicchakaṃ kārāpetuṃ vaṭṭatīti ‘‘hatthakammaṃ yācāmi, dethā’’tiādinā ayācitvāpi vaṭṭati. Sakiccapasutampi evaṃ kārāpentassa viññatti natthi eva, sāmīcidassanatthaṃ pana vibhajitvā vuttaṃ.
为了说明一切都可以成为如法之物的状态,也就是要全面说明如法之物的状态。可以说“请给本金”,因为最初已经说过“我们会给本金”,所以无论是表达请求,还是说出“本金”这个词,虽然这个词本身通用于如法之物和不如法之物,但由于是让已经完成受雇工作的人来给予,因此不会导致接受不如法之物,所以才这样说。未被占用,是指还没有被别人占有的东西。巴利
Sabbakappiyabhāvadīpanatthanti sabbaso kappiyabhāvadīpanatthaṃ. Mūlaṃ dethāti vattuṃ vaṭṭatīti ‘‘mūlaṃ dassāmā’’ti paṭhamaṃ vuttattā viññatti vā mūlanti vacanassa kappiyākappiyavatthusāmaññavacanattepi niṭṭhitabhatikiccānaṃ dāpanato akappiyavatthusādiyanaṃ vā na hotīti katvā vuttaṃ. Anajjhāvutthakanti apariggahitaṃ.
想让人制作床……中略……衣服等物的人,如果让非亲属、未被邀请的织工以请求手工的方式织布,虽然因为只是请求而不犯恶作,但按照令织衣学处,随情形仍会构成波逸提或恶作,应当这样理解。不应给予不净的金钱等——即使是通过如法方式得到的,如果说“给这人钱去做手工”而给予,也不许可。至于让人支付已做之事的报酬,虽然看不出有什么过失,但他们说这仍然不适当。无论为了已做之事还是应做之事,以如法的方式间接让人支付酬劳,都没有过失。所谓“惯例”指行持,意思是不会构成犯戒。巴利
Mañca…pe… cīvarādīni kārāpetukāmenāpītiādīsu cīvaraṃ kārāpetukāmassa aññātakaappavāritatantavāyehi hatthakammayācanavasena vāyāpane viññattipaccayā dukkaṭābhāvepi cīvaravāyāpanasikkhāpadena yathārahaṃ pācittiyadukkaṭāni hontīti veditabbaṃ. Akappiyakahāpaṇādi na dātabbanti kappiyamukhena laddhampi hatthakammakaraṇatthāya imassa kahāpaṇaṃ dehīti vatvā dānaṃ na vaṭṭatīti vuttaṃ. Pubbe katakammassa dāpane kiñcāpi doso na dissati, tathāpi asāruppamevāti vadanti. Katakammatthāyapi kātabbakammatthāyapi kappiyavohārena pariyāyato bhatiṃ dāpentassa natthi doso. Vattanti cārittaṃ, āpatti na hotīti adhippāyo.
把物品作净后应当接受,这句话是为了避免用树枝、苍蝇拍等切断叶子之类的种子类生物,以及避免接受附着在那上面的尘土等未被接受的东西。如果没有这两种顾虑,不这样做也没有过失。在河流等地方,因为水没有被谁占有,所以说可以讲“拿来”。从“不应受用未拿来的东西”这句话来看,虽然以索求的方式会犯恶作,但即使向人忏悔了所犯的恶作之后,再受用那个东西,在再次受用时仍然只是恶作,对五种同法者也不允许。由于“不应让无惭的比丘或沙弥做手工”是笼统的说法,所以不应为了自己的利益让他们做任何手工。但如果无惭者被制止后仍然做扇子等,这样做没有过失。不过可以让他们做塔寺的工程等。这里因为说到“无惭的沙弥”,所以“故意犯戒”等无惭的特征,是针对最高程度的具足戒者而作的标示说明。应当这样理解:对于不具备该特征的沙弥等,从行相男到种姓男为止那些自称比丘的破戒者,以共通的方式,无惭的特征就是对于规定的行持故意不安住。巴利
Kappiyaṃ kārāpetvā paṭiggahetabbānīti sākhāya makkhikabījanena paṇṇādicchede bījagāmakopanassa ceva tattha laggarajādiappaṭiggahitassa ca parihāratthāya vuttaṃ. Tadubhayāsaṅkāya asati tathā akaraṇe doso natthi. Nadīyādīsu udakassa apariggahitatāya ‘‘āharāti vattuṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. ‘‘Na āhaṭaṃ paribhuñjitu’’nti vacanato viññattiyā āpannaṃ dukkaṭaṃ desetvāpi taṃ vatthuṃ paribhuñjantassa puna paribhoge dukkaṭameva, pañcannampi sahadhammikānaṃ na vaṭṭati. ‘‘Alajjīhi pana bhikkhūhi vā sāmaṇerehi vā hatthakammaṃ na kāretabba’’nti sāmaññato vuttattā attano atthāya yaṃkiñci hatthakammaṃ kāretuṃ na vaṭṭati. Yaṃ pana alajjī nivāriyamānopi bījanādiṃ karoti, tattha doso natthi. Cetiyakammādīni pana tehi kārāpetuṃ vaṭṭati. Ettha ca ‘‘alajjīhi sāmaṇerehī’’ti vuttattā ‘‘sañcicca āpattiṃ āpajjatī’’tiādi (pari. 359) alajjīlakkhaṇaṃ ukkaṭṭhavasena upasampanne paṭicca upalakkhaṇato vuttanti taṃlakkhaṇavirahitānaṃ sāmaṇerādīnaṃ liṅgatthenakagotrabhupariyosānānaṃ bhikkhupaṭiññānaṃ dussīlānampi sādhāraṇavasena alajjitālakkhaṇaṃ yathāvihitapaṭipattiyaṃ sañcicca atiṭṭhanamevāti gahetabbaṃ.
让牛被带来的人犯恶作:在乞求的那一刻,因为乞求而犯恶作;在接受的那一刻,因为接受牛而犯恶作。因为即使牛不是靠乞求、而是为了自己的利益得到的,也不允许接受,经里说过“远离接受象、牛、马、骡”。所以这样说:“即使是在亲属或受邀的地方,也不允许为了断除根本而乞求。”在这里,即使没有乞求的恶作,乞求不净物和接受时也都只是恶作。“守护”是指守护以免遭盗贼等灾难。“饲养”是指用给草等方式来喂养。巴利
Āharāpentassa dukkaṭanti viññattikkhaṇe viññattipaccayā, paṭilābhakkhaṇe goṇānaṃ sādiyanapaccayā ca dukkaṭaṃ. Goṇañhi attano atthāya aviññattiyā laddhampi sādituṃ na vaṭṭati ‘‘hatthigavassavaḷavapaṭiggahaṇā paṭivirato hotī’’ti (dī. ni. 1.10, 194) vuttattā. Tenevāha ‘‘ñātipavāritaṭṭhānatopi mūlacchejjāya yācituṃ na vaṭṭatī’’ti. Ettha ca viññattidukkaṭābhāvepi akappiyavatthuyācanepi paṭiggahaṇepi dukkaṭameva. Rakkhitvāti corādiupaddavato rakkhitvā. Jaggitvāti tiṇadānādīhi posetvā.
在亲属邀请的场合则允许,因为车乘应当被接受,所以允许以断除根本的方式去乞求。暂时允许,意思是两种场合都允许。斧头等个人物品也允许,所以说“这个道理也适用于斧头”等等。对于藤蔓等以及他人所摄持的物品,也应同样套用这个道理。“只在足以成为重物的物品上”这句话是针对乞求而说的。至于不与取,从一根草以上,以盗心取他人所摄持的物品,就构成偷盗,应按物品价值来判罪。“藤蔓等”中,“等”字涵盖了律文中提到的竹子等。其中,在某些地方,即使少量的雌黄、雄黄、朱砂等也价值昂贵,在那里,即使不到一个多罗果的量,也算重物,也不允许乞求。巴利
Ñātipavāritaṭṭhāne pana vaṭṭatīti sakaṭassa sampaṭicchitabbattā mūlacchejjavasena yācituṃ vaṭṭati. Tāvakālikaṃ vaṭṭatīti ubhayatthāpi vaṭṭatīti attho . Vāsiādīni puggalikānipi vaṭṭantīti āha ‘‘esa nayo vāsī’’tiādi. Valliādīsu ca parapariggahitesu ca eseva nayoti yojetabbaṃ. ‘‘Garubhaṇḍappahonakesuyevā’’ti idaṃ viññattiṃ sandhāya vuttaṃ. Adinnādāne pana tiṇasalākaṃ upādāya parapariggahitaṃ theyyacittena gaṇhato avahāro eva, bhaṇḍagghena kāretabbo. Valliādīsūti ettha ādi-saddena pāḷiāgatānaṃ (pārā. 349) veḷuādīnaṃ saṅgaho. Tattha yasmiṃ padese haritālajātihiṅgulādi appakampi mahagghaṃ hoti, tattha taṃ tālapakkapamāṇato ūnampi garubhaṇḍameva, viññāpetuñca na vaṭṭati.
所谓“此”是表。在“迂回语”等当中,以“住处拥挤”这类说法,用间接方式来说,就叫迂回语。不直接说,而是用“比丘们,为什么殿堂不可以呢”这类方式,让意图清楚地显露出来,这样的言说就叫暗示。为了住处等利益,通过平整地基等作业,为了得到资具而做标记,就叫标记作业。离去,就是离开。巴利
Sāti viññatti. Parikathādīsu ‘‘senāsanaṃ sambādha’’ntiādinā (visuddhi. 1.19) pariyāyena kathanaṃ parikathā nāma. Ujukameva akathetvā ‘‘bhikkhūnaṃ kiṃ pāsādo na vaṭṭatī’’tiādinā (visuddhi. 1.19) adhippāyo yathāvibhūto hoti, evaṃ bhāsanaṃ obhāso nāma. Senāsanādiatthaṃ bhūmiparikammādikaraṇavasena paccayuppādāya nimittakaraṇaṃ nimittakammaṃ nāma. Ukkamantīti apagacchanti.
344 颈上有宝珠,就是“宝珠颈”。天人的色身,就是“天色”。巴利
344. Maṇi kaṇṭhe assāti maṇikaṇṭho. Devavaṇṇanti devattabhāvaṃ.
345 在律藏原文中,“我需要钵”这句话,世尊让比丘即使并不需要钵也这样说,是以吉祥祝愿语的方式让他说的。那位比丘也说“我说的是世尊所教的话”,因此对他而言并不构成妄语。或者,应当把“我需要钵”理解为与“请把钵给我”意思相同。“我需要宝珠”也是同样的道理。因此应当知道,其他人这样说、或让别人这样说,也都没有言语上的过失。巴利
345. Pāḷiyaṃ pattena me atthoti (pārā. 345) anatthikampi pattena bhikkhuṃ evaṃ vadāpento bhagavā sotthiyā mantapadavasena vadāpesi. Sopi bhikkhu bhagavatā āṇattavacanaṃ vademīti avoca, tenassa musā na hoti. Atha vā ‘‘pattena me attho’’ti idaṃ ‘‘pattaṃ dadantū’’ti iminā samānatthanti daṭṭhabbaṃ. Esa nayo maṇinā me atthoti etthāpi. Tasmā aññesampi evarūpaṃ kathentassa, kathāpentassa ca vacanadoso natthīti gahetabbaṃ.
349 朝上涂抹的,叫“内涂”,因为涂屋顶内部的人大多数是仰着脸涂的,所以这样说。朝下涂抹的,叫“外涂”,因为涂外面的人大多数是脸朝下涂的,所以这样说。巴利
349. Uddhaṃmukhaṃ littā ullittā, chadanassa anto limpantā hi yebhuyyena uddhaṃmukhā limpanti. Tenāha ‘‘antolittā’’ti. Adhomukhaṃ littā avalittā. Bahi limpantā hi yebhuyyena adhomukhā limpanti. Tenāha ‘‘bahilittā’’ti.
如果说“文句会颠倒”,那么因为“kārayamānena(令做者)”这个使役主语的表达,和“karontena(做者)”这个单纯主语的表达并不是同义词,所以如果只按词义用具格来解释,用来对应“karontena vā kārāpentena vā(由做者或由令做者)”这种包含多个主语的情形,文句就会相违。然而,不按词义展示,而是依义理来显示已经成立的意义,因此以主格说出“karonto vā kārāpento vā(做者或令做者)”来加以区分,这就是其意旨。因此才说“仅为意义而已”等。意思是:唯是词义与义理所得到的意义本身。因为令做者所应行持的,正是做者所应行持的,这一点在此应当视为义理上的成立。巴利
Byañjanaṃ vilomitaṃ bhaveyyāti yasmā ‘‘kārayamānenā’’ti imassa hetukattuvacanassa ‘‘karontenā’’ti idaṃ suddhakattuvacanaṃ pariyāyavacanaṃ na hoti, tasmā ‘‘karontena vā kārāpentena vā’’ti kārayamānenāti bahuuddesapadānuguṇaṃ karaṇavacaneneva padatthaṃ katvā niddese kate byañjanaṃ viruddhaṃ bhaveyya, tathā pana padatthavasena adassetvā sāmatthiyato siddhamevatthaṃ dassetuṃ paccattavasena ‘‘karonto vā kārāpento vā’’ti padabhājanaṃ vuttanti adhippāyo. Tenāha ‘‘atthamattamevā’’tiādi. Padatthato, sāmatthiyato ca labbhamānaṃ atthamattamevāti attho. Yañhi kārayamānena paṭipajjitabbaṃ, taṃ karontenāpi paṭipajjitabbamevāti idamettha sāmatthiyaṃ daṭṭhabbaṃ.
“标举”是指以所属关系来标举。“白色作业”是指为了做成白色,用白颜色泥土或石灰做成的薄涂层;不过,如果把它连同小屋一起测量,就会超出标准,所以为了遮止这种疑惑,才说“不计入的”。意思是:因为它不算小屋的组成部分,所以不进入“超出标准”的计算。巴利
Uddesoti sāmibhāvena uddisitabbo. Setakammanti setavaṇṇakaraṇatthaṃ setavaṇṇamattikāya vā sudhāya vā katatanukalepo, tena pana saha miniyamāne pamāṇātikkantaṃ hotīti saṅkānivāraṇatthaṃ āha ‘‘abbohārika’’nti. Tena pamāṇātikkantavohāraṃ na gacchati kuṭiyā anaṅgattāti adhippāyo.
为了说明前面所说的义理是以何种方式说出的,就说了“因为已说”等话。其中,没有说“从长度和宽度”,而是说“从长度或宽度”,因为这里用的是表示二选一的“或”字,所以用意是在表明:即使只在一边增加,也构成违犯。“三肘”是按普通肘量说的三肘;也有人说是“按工匠肘量”说的。这与“在这里……不称为小屋”的说法相矛盾,因为即使是以工匠肘量建成的三肘小屋,符合尺寸的床也能轻松地转身。至于“或不足四肘”,这是针对最后那种尺寸的床无法转身的情况说的。因为如果按普通肘量建成的四肘小屋,连符合尺寸的床都无法转身,那它就不算小屋了。所以,应当只以床能否转身这一点来把握尺寸。“符合尺寸的床”是指符合最小尺寸的床。它通常是九搩手或八搩手(按普通搩手算),比这更小的床,放了枕头之后,伸开腿躺下就不够。“比标准更小的”是指比最高标准更小的情形;这句话是为了消除“即使对符合最低标准的小屋,是否也应指定地基”这一疑问而说的。巴利
Yathāvuttassa atthassa vuttanayaṃ dassentena ‘‘vuttañheta’’ntiādi vuttaṃ. Tattha ‘‘āyāmato ca vitthārato cā’’ti avatvā ‘‘āyāmato vā vitthārato vā’’ti vikappatthassa vā-saddassa vuttattā ekatobhāge vaḍḍhitepi āpattīti pakāsitanti adhippāyo. Tihatthāti pakatihatthena tihatthā, ‘‘vaḍḍhakīhatthenā’’tipi (sārattha. ṭī. 2.348-349) vadanti, taṃ ‘‘yattha…pe… ayaṃ kuṭīti saṅkhyaṃ na gacchatī’’ti iminā virujjhati vaḍḍhakīhatthena tihatthāyapi kuṭiyā pamāṇayuttassa mañcassa sukhena parivattanato. ‘‘Ūnakacatuhatthā vā’’ti idañca pacchimappamāṇayuttassa mañcassa aparivattanārahaṃ sandhāya vuttaṃ. Yadi hi pakatihatthena catuhatthāyapi kuṭiyā pamāṇayutto mañco na parivattati, sā akuṭīyeva, tasmā mañcaparivattanamatteneva pamāṇanti gahetabbaṃ. Pamāṇayutto mañcoti sabbapacchimappamāṇayutto mañco. So hi pakatividatthiyā navavidatthiko, aṭṭhavidatthiko vā hoti, tato khuddako mañco sīsūpadhānaṃ ṭhapetvā pādaṃ pasāretvā nipajjituṃ na pahoti. Pamāṇato ūnatarampīti ukkaṭṭhappamāṇato ūnatarampi, idañca heṭṭhimappamāṇayuttāyapi vatthudesanā kātabbā, na vāti sandehanivattanatthaṃ vuttaṃ.
“泥浆涂层”是指用某种黏合剂涂上去的涂层,或者是为了做成白色、红色等颜色,用红土之类的泥浆涂上去的涂层。所以经文才说“就是涂层”。这是要说明:像在池塘等地方用浓稠泥浆做的厚涂层,也归入“涂层”这个说法,属于涂抹泥土的范围。“背板框架”指的是叫做门框的方形木框架,带有上方横闩的门扇就靠在这里,把门关上。巴利
Kalalalepoti kenaci silesena katalepo, setarattādivaṇṇakaraṇatthaṃ katatambamattikādikalalalepo vā. Tenāha ‘‘alepo evā’’ti. Tena taḷākādīsu ghanena kalalena katabahalalepo mattikālepane eva pavisati lepavohāragamanatoti dasseti. Piṭṭhasaṅghāṭo nāma dvārabāhasaṅkhāto caturassadārusaṅghāṭo, yattha sauttarapāsaṃ kavāṭaṃ apassāya dvāraṃ pidahanti.
即使只是看了一眼,意思也是即使没有看清楚;也就是依“没有看清楚”这个行为来说的。还应知道,这里是把 api 用在了 a 的位置上。巴利
Oloketvāpīti apaloketvāpi, apalokanakammavasenāpīti attho, apasaddassāpi oādeso katoti daṭṭhabbo.
353 “常行觅食处”这一条,也包括大象为了觅食而经常走的固定路线。“这些”指狮子等。“觅食地”指获取食物的地方。“未被执取”是说以应当排斥的方式未被执取,也就是未被禁止的意思。因为狮子等的捕食地不像大象那样固定,只要哪里有牛、水牛等动物,即使很远,它们也会迅速赶去捕食。所以,它们的觅食地没有被禁止,只有常行的路线被禁止,因为从栖息地出来的路线是固定的。“其他猛兽”指森林里的水牛等。“为了健康”指为了没有灾患。“其余”指依谷物等十六种。应当知道,这些地方因为人群拥挤、极度拥挤、小屋毁坏、身体受压迫等灾患,而成为有灾患的地方。“在此处攻击,所以是攻击处。”“怨敌家”,为了说明前面所说的含义,就说“是为了杀害盗贼而设的”。巴利
353.Nibaddhagocaraṭṭhānampīti ettha gocarāya pakkamantānaṃ hatthīnaṃ nibaddhagamanamaggopi saṅgayhati. Etesanti sīhādīnaṃ. Gocarabhūmīti āmisaggahaṇaṭṭhānaṃ. Na gahitāti paṭikkhipitabbabhāvena na gahitā, na vāritāti attho. Sīhādīnañhi gocaraggahaṇaṭṭhānaṃ hatthīnaṃ viya nibaddhaṃ na hoti, yattha pana gomahiṃsādipāṇakā santi, dūrampi taṃ ṭhānaṃ sīghaṃ gantvā gocaraṃ gaṇhanti. Tasmā tesaṃ taṃ na vāritaṃ, nibaddhagamanamaggova vārito āsayato gamanamaggassa nibaddhattā. Aññesampi vāḷānanti araññamahiṃsādīnaṃ. Ārogyatthāyāti nirupaddavāya. Sesānīti pubbaṇṇanissitādīni soḷasa. Tāni ca janasammaddamahāsammaddakuṭivilopasarīrapīḷādiupaddavehi saupaddavānīti veditabbāni. Abhihananti etthāti abbhāghātaṃ. ‘‘Verighara’’nti vuttamevatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘corānaṃ māraṇatthāya kata’’nti vuttaṃ.
“法香处”是指按照如法的惩罚,砍断手脚等的地方。所谓“香处”,是指把手等放在上面然后砍断的那种木砧板,也用来指以这种木砧板为标志的场所。在巴利圣典中,“racchānissita”就是依着车道。“caccaranissita”就是依着四条车道的交汇处。“Sakaṭena”就是用装载砖、石灰等货物的车。巴利
Dhammagandhikāti dhammena daṇḍanītiyā hatthapādādicchindanagandhikā. Gandhikāti ca yassa upari hatthādiṃ ṭhapetvā chindanti, tādisaṃ dārukhaṇḍaphalakāti vuccati, tena ca upalakkhitaṃ ṭhānaṃ. Pāḷiyaṃ racchānissitanti rathikānissitaṃ. Caccaranissitanti catunnaṃ rathikānaṃ sandhinissitaṃ. Sakaṭenāti iṭṭhakasudhādibhaṇḍāharaṇasakaṭena.
“东边”是指从住所的地面开始,一直到屋顶顶端为止,应当堆积起来的所依基础,在它上面再安立墙、柱子等。所以说“从那里开始”等等。虽然在这里,前加行和俱加行并不像不与取那样有区别,但为了按小屋的不同来显示界限,还是在“或拆毁后重做”等处作了区分说明。“为此目的”是指为了削平。“这样做了”是指做成了没有指定地基或者超出标准的东西。“叶屋”是指为了不让草叶碎屑掉进来,而在内外都涂抹的叶子小屋,这里是就这个来说的。因此下文会说“涂抹叶屋”。巴利
Pācinanti senāsanassa bhūmito paṭṭhāya yāva talāvasānaṃ cinitabbavatthukaṃ adhiṭṭhānaṃ, yassa upari bhittithambhādīni ca patiṭṭhapenti. Tenāha ‘‘tato paṭṭhāyā’’tiādi. Kiñcāpi idha pubbapayogasahapayogānaṃ adinnādāne viya viseso natthi, tathāpi tesaṃ vibhāgena dassanaṃ bhinditvā vā puna kātabbāti ettha kuṭiyā bhedena paricchedadassanatthaṃ kataṃ. Tadatthāyāti tacchanatthāya. Evaṃ katanti adesitavatthukaṃ pamāṇātikkantaṃ vā kataṃ. Paṇṇasālanti paṇṇakuṭiyā tiṇapaṇṇacuṇṇassa aparipatanatthāya anto ca bahi ca limpanti, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Teneva vakkhati ‘‘paṇṇasālaṃ limpatī’’ti.
针对想要在内层涂抹就完成的人,说了“内层涂抹”等话。外层涂抹这里也是同样的道理。因此,应理解为:安放在门板或窗户上。它的空间,就是属于那个门板等的空隙。再次扩大,是说如果先前留出的空间太小,就通过打破门或窗的孔洞来再次扩大。安放,就是取来放在门板或窗格上,安放在那个扩大或没有扩大的孔洞里。涂抹不连接,是说四周所给的涂抹与那样安放的门板或窗户不连接,意思是没有连成一体。它,指门板或窗户。最初就成僧残,因为四周的涂抹在先前就已经连接完成,所以在安放门板、窗户之前就已经是僧残了。巴利
Antolepeneva niṭṭhāpetukāmaṃ sandhāya ‘‘antolepe vā’’tiādi vuttaṃ. Bahilepe vāti etthāpi eseva nayo. Tasminti dvārabandhe vā vātapāne vā ṭhapiteti yojetabbaṃ. Tassokāsanti tassa dvārabandhādissa okāsabhūtaṃ chiddaṃ. Puna vaḍḍhetvāti pubbe ṭhapitokāsaṃ khuddakaṃ ce, taṃ dvāravātapānacchiddabhedanena puna vaḍḍhetvā. Ṭhapiteti dvārabandhe vā gavakkhasaṅghāṭe vā ānetvā tasmiṃ vaḍḍhite vā avaḍḍhite vā chidde patiṭṭhāpite. Lepo na ghaṭīyatīti samantato dinno lepo tathā ṭhapitena dvārabandhanena vā vātapānena vā saddhiṃ na ghaṭīyati, ekābaddhaṃ na hotīti vuttaṃ hoti. Tanti dvārabandhaṃ vā vātapānaṃ vā. Paṭhamameva saṅghādisesoti tesaṃ samantato pubbeva lepassa ghaṭetvā niṭṭhāpitattā dvārabandhavātapānānaṃ ṭhapanato pubbe eva saṅghādiseso.
仅仅以涂抹结合:除了用砖等做成的窗户之类以外,仅仅以四周的涂抹结合就犯戒,因为窗户之类没有涂抹的空间,或者因为是用砖等做成的;也有人主张,窗户等处的涂抹与墙壁的涂抹相结合,也是这个意思。在那里,即在叶屋里。为了采光而留出大约八指宽再涂抹:在木墙的木条之间,留出大约八指宽的缝隙,涂抹到那里为止,为了采光而留出,其余部分连同墙顶一起涂抹,心想“以后再涂抹这个缝隙”,这样留出就不犯戒,这是本意。然而,如果不这样做,而始终为了采光作为窗户留出,当窗框结合时涂抹也结合,那么最初就犯僧残,为了说明这一点,所以说“如果”等语。只有泥墙才算得上是泥涂抹,所以说“如果用泥做墙,在与屋顶涂抹结合时犯戒”。两者都不犯戒,因为前者的涂抹没有结合,后者由于是为自己而作,所以不可能犯。巴利
Lepaghaṭanenevāti iṭṭhakāhi katavātapānādīni vinā samantā lepaghaṭaneneva āpatti vātapānādīnaṃ alepokāsattā, iṭṭhakāhi katattā vā, vātapānādīsupi lepassa bhittilepena saddhiṃ ghaṭanenevātipi atthaṃ vadanti. Tatthāti paṇṇasālāyaṃ. Ālokatthāya aṭṭhaṅgulamattaṃ ṭhapetvā limpatīti dārukuṭṭassa dārūnamantarā aṭṭhaṅgulamattaṃ vivaraṃ yāva limpati, tāva ālokatthāya ṭhapetvā avasesaṃ sakuṭṭacchadanaṃ limpati, pacchā etaṃ vivaraṃ limpissāmīti evaṃ ṭhapane anāpattīti adhippāyo. Sace pana evaṃ akatvā sabbadāpi ālokatthāya vātapānavasena ṭhapeti, vātapānadvārasaṅghāṭe ghaṭite lepo ca ghaṭīyati, paṭhamameva saṅghādisesoti dassento āha ‘‘sace’’tiādi. Mattikākuṭṭameva mattikālepasaṅkhyaṃ gacchatīti āha ‘‘sace mattikāya kuṭṭaṃ karoti, chadanalepena saddhiṃ ghaṭane āpattī’’ti. Ubhinnaṃ anāpattīti purimassa lepassa aghaṭitattā dutiyassa attuddesikatāya asambhavato.
354 为了显示犯戒的类别,就在这里说明:在有争执、没有留出通行空间的情况下,因为没有标示出地界而犯恶作;因为超出规定尺寸而犯僧残。这样就是在显示犯戒本身的不同类别。巴利
354.Āpattibhedadassanatthanti tattha ‘‘sārambhe ca aparikkamane ca dukkaṭaṃ adesitavatthukatāya , pamāṇātikkantatāya ca saṅghādiseso’’ti evaṃ āpattiyeva vibhāgadassanatthaṃ.
361 在造小屋的工作还没完成时——也就是涂抹这道工序还没结束,哪怕只剩一团泥没抹完,也算没完成。“或为他人”这句话,是为了说明原主不犯戒。可是,得到这间小屋的人如果把它完成,按照“别人没做完的,自己把它做完,犯僧残”等说法,那确实是犯戒的。因为从得到的那一刻起,之前别人做的工作也算成是为自己做的了,所以他也应该先把它布施给僧团或沙弥等人,然后再完成。“或为他人”应当理解为是针对未受具足戒的人说的。不过有些人说:“从别人那里得到的房子,完成时不算犯戒,因为从一开始就不是为自己做的。”应当拆除,就是要朝东拆掉。把地面弄平,就是做到朝东那一面与地面齐平为止。巴利
361.Aniṭṭhite kuṭikammeti lepapariyosāne kuṭikamme ekapiṇḍamattenapi aniṭṭhite. ‘‘Aññassa puggalassa vā’’ti idaṃ mūlaṭṭhassa anāpattidassanatthaṃ vuttaṃ. Yena pana laddhaṃ, tassāpi taṃ niṭṭhāpentassa ‘‘parehi vippakataṃ attanā pariyosāpeti, āpatti saṅghādisesassā’’tiādivacanato (pārā. 363) āpattiyeva. Pubbe katakammampi laddhakālato paṭṭhāya attano atthāyeva kataṃ nāma hoti, tasmā tenāpi saṅghassa vā sāmaṇerādīnaṃ vā datvā niṭṭhāpetabbaṃ. ‘‘Aññassa vā’’ti idaṃ anupasampannaṃyeva sandhāya vuttanti gahetabbaṃ, keci pana ‘‘parato laddhāya kuṭiyā niṭṭhāpane anāpattiādito paṭṭhāya attano atthāya akatattā’’ti vadanti. Apacinitabbāti yāva pācinā viddhaṃsetabbā. Bhūmisamaṃ katvāti pācinatalāvasānaṃ katvā.
364 364. 岩洞,就是山岩上的洞窟。这里说“不涉及涂抹”,是因为没有屋顶需要涂抹,或者是因为它被单独开许。如果在岩洞内部上方为了做彩绘等而涂抹,不算入“涂抹屋”的范畴,是允许的。用砖等砌成的四方形尖顶屋样式,绑有一根尖顶木,不太高,这种特定的住处叫做“窟”。建造那样的大屋,即使内外都涂抹也无犯。地窟,就是隧道式的洞窟。巴利
364.Leṇanti pabbataleṇaṃ. Na hettha lepo ghaṭīyatīti chadanalepassa abhāvato vuttaṃ, visuṃ eva vā anuññātattā. Sace leṇassa anto uparibhāge cittakammādikaraṇatthaṃ lepaṃ denti, ullittakuṭisaṅkhyaṃ na gacchati, vaṭṭati eva. Iṭṭhakādīhi kataṃ caturassakūṭāgārasaṇṭhānaṃ ekakaṇṇikābaddhaṃ nātiuccaṃ paṭissayavisesaṃ ‘‘guhā’’ti vadanti, tādisaṃ mahantampi ullittāvalittaṃ karontassa anāpatti. Bhūmiguhanti umaṅgaguhaṃ.
在《注释书》中,说到“鸡冠屋”等处时,注释书先说了“草屋就是鸡冠屋”,然后注释书老师们又进一步解释说“用木条……遮盖……”,应当这样理解前后文的关联。其中,“用木条做成网状”,是指把木条按纵向和横向摆好,再用藤蔓等绑起来,做成像网一样。所谓“那种情况”,就是指内外都涂抹的情形。说到“遮盖”,就是指遮盖用的内外涂抹。在泥墙的情况下,即使没有涂抹墙面,仅仅因为屋顶的涂抹与墙体相接,也可能构成犯戒,所以要明白屋顶的涂抹才是关键。尽管如此,根据“只是为了防白蚁,在下面砌石墙,不涂抹石墙而只涂抹上面,这不算涂抹相接,确实无犯”等说法,为了让屋顶的涂抹能够相接,整面墙的涂抹也是必须的,因为哪怕墙面有一部分没涂,屋顶的涂抹就不能相接。所以说“涂抹不相接”。这里说的是草屋的情况。而且不仅草屋如此,在岩洞、石窟等地方,因为有喧闹、没有经行处等因缘,也同样无犯。按照这个道理,为别人造屋时,因为有喧闹等因缘而无犯的含义,实际上也已经显示出来了。巴利
Aṭṭhakathāsūti kukkuṭacchikagehantiādīsu aṭṭhakathāsu tiṇakuṭikā kukkuṭacchikagehanti vatvā puna taṃ vivarantehi aṭṭhakathācariyehi chadanaṃ daṇḍakehi…pe… vuttāti yojanā daṭṭhabbā. Tattha daṇḍakehi jālabaddhaṃ katvāti dīghato, tiriyato ca ṭhapetvā valliyādīhi baddhadaṇḍakehi jālaṃ viya katvā. So cāti ullittādibhāvo. Chadanameva sandhāya vuttoti chadanassa anto ca bahi ca limpanameva sandhāya vutto. Mattikākuṭṭe bhittilepaṃ vināpi bhittiyā saddhiṃ chadanalepassa ghaṭanamattenāpi āpattisambhavato chadanalepova padhānanti veditabbaṃ. Kiñcāpi evaṃ, atha kho ‘‘upacikāmocanatthameva heṭṭhā pāsāṇakuṭṭaṃ katvā taṃ alimpitvā upari limpati, lepo na ghaṭīyati nāma, anāpattiyevā’’tiādivacanato pana chadanalepaghaṭanatthaṃ sakalāyapi bhittiyā lepo avassaṃ icchitabbova tassā ekadesassa alepepi chadanalepassa aghaṭanato. Tenāha ‘‘lepo na ghaṭīyatī’’ti. Etthāti tiṇakuṭikāyaṃ. Na kevalañca tiṇakuṭikāyaṃ eva, leṇaguhādīsupi sārambhāparikkamanapaccayāpi anāpatti eva, iminā pana nayena aññassatthāya kuṭiṃ karontassāpi sārambhādipaccayāpi anāpattibhāvo atthato dassito eva hotīti.
在这里,为了不与巴利原文冲突,所以说了“然而凡是……”等话。这里的意思是:为他人如戒师等而建造时,即使有起心等因缘,也仍然是无犯。而巴利原文中“犯者有三恶作”等说法,是为了说明为他人利益而做的情况,并不是要显示“因起心等因缘而有犯”,而是要显示“因不依照所嘱托而建茅屋,所以有犯”。这里“不依照所嘱托”,意思是:比丘嘱托之后离开,又嘱托“为我建茅屋”,而且那茅屋应当是已请示过的题材、没有起心、留有绕行余地——也就是说,除了违越嘱托之外,因建造本身而犯——这就是其意趣。不过在某些版本中,在“即使已达到茅屋相,为他人……而做也无犯”这句之后,出现了“凡是犯者……”等文句,这样反而更恰当。因为这样一来,这里的意趣就很清楚了。巴利
Tattha pāḷivirodhaṃ pariharituṃ ‘‘yaṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Ayañhettha adhippāyo – aññassa upajjhāyādino atthāya karontassa sārambhādipaccayāpi anāpatti eva, yaṃ pana pāḷiyaṃ ‘‘āpattikārukānaṃ tiṇṇaṃ dukkaṭāna’’ntiādivacanaṃ, taṃ aññassatthāya karontassa, na sārambhādipaccayā āpattidassanatthaṃ vuttaṃ, kiñcarahi yathāsamādiṭṭhāya kuṭiyā akaraṇapaccayā āpattidassanatthanti. Tattha yathāsamādiṭṭhāyāti ‘‘bhikkhu samādisitvā pakkamati, ‘kuṭiṃ me karothā’ti samādisati ca, desitavatthukā ca hotu anārambhā ca saparikkamanā cā’’ti evaṃ kārāpakena āṇattikkamaṃ muñcitvā karaṇapaccayāti adhippāyo. Katthaci pana potthake ‘‘kuṭilakkhaṇappattampi kuṭiṃ aññassa…pe… karontassa anāpattī’’ti imassa pāṭhassa anantaraṃ ‘‘yaṃ pana āpatti kārukāna’’ntiādipāṭho dissati, sova yuttataro. Evañhi sati tattha adhippāyo pākaṭo hoti.
说“无犯”,是因为它只是为作房舍之用,并没有另行规定,所以说“无犯”。没有请人许可就自己做,即使尺寸合乎标准,也还是犯。无心,是指没有意识到制戒的心,所以叫无心。涂抹等当中具备任何一种,加上尺寸不足、没有请人许可的地点、超过尺寸、为自己而作、作为房舍、涂抹粘合,共有七种。或者在合乎尺寸等条件中,则有六种。巴利
Anāpattīti vatvāti vāsāgāratthāya eva aniyamitattā anāpattīti vatvā. Adesāpetvā karototi pamāṇayuttampi karoto. Acittakanti paṇṇattiajānanacittena acittakaṃ. Ullittādīnaṃ aññataratā, heṭṭhimappamāṇasambhavo, adesitavatthukatā, pamāṇātikkantatā, attuddesikatā, vāsāgāratā, lepaghaṭanāti satta vā pamāṇayuttaṅgādīsu cha vā aṅgāni.
7. 住处建造学处注释巴利
7. Vihārakārasikkhāpadavaṇṇanā
365 第七学处里,在表达敬意的用语中,因为作者格也想表达属格的意思,所以说了“或为村庄所敬奉”。针对色根中存在的(有情),说它们是“一根”,因此(注释)说“是就身根而言”。因为那些人认为意根也属于草木之类。巴利
365. Sattame pūjāvacanappayoge kattari sāmivacanassapi icchitattā ‘‘gāmassa vā pūjita’’nti vuttaṃ. Rūpindriyesu vijjamānaṃ sandhāya ekindriyatā vuccatīti āha ‘‘kāyindriyaṃ sandhāyā’’ti. Te hi manindriyampi bhūtagāmānaṃ icchanti.
366 “从作而生起”不存在,意思是:如果缺少了被称为“未请示”的不作,那就不能仅仅由作而生起。因为这件事的生起,是靠作与不作两者。在这个学处中,“比丘或未指定”这里,“或”字表示合集,因此把“建造大精舍”的作和“未指定比丘”的不作合在一起。巴利
366.Kiriyato samuṭṭhānābhāvoti vatthuno adesanāsaṅkhātaṃ akiriyaṃ vinā na kevalaṃ kiriyāya samuṭṭhānabhāvo. Kiriyākiriyato hi idaṃ samuṭṭhāti. Imasmiṃ sikkhāpade bhikkhū vāanabhineyyāti ettha vā-saddo samuccayattho, tena ‘‘mahallakañca vihāraṃ kareyya, bhikkhū ca anabhineyyā’’ti kiriyañca akiriyañca samuccinoti.
第八,第一恶意毁谤学处的注释巴利
8. Paṭhamaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā
380 第八条学处里,“以围墙围绕”和后面的内容是语法上的连接。说到“配有城楼和望楼”,这里是指在围墙上为了作战而修建的一种防御设施,形状弯曲,带有射箭用的孔洞,这就叫作望楼。巴利
380. Aṭṭhame pākārena ca parikkhittanti sambandho. Gopuraṭṭālakayuttanti ettha pākāresu yuddhatthāya kato vaṅkasaṇṭhāno sarakkhepachiddasahito patissayaviseso aṭṭālako nāma.
“十六种”是指:以四种道,在每一道中对四谛各自应做的遍知、断、作证、修习,合起来就是十六种。“他们以恭敬”:那些疲惫的比丘在分食处,在聚集的比丘们面前展示自己疲惫的身体来请求分食,这是出于恭敬,也就是出于惭耻。“十三种”是指:分食者、卧具分配者、持物者、受衣者、分衣者、分粥者、分果者、分嚼食者、少分施与者、取衣者、取钵者、园民服侍者、沙弥服侍者这十三种任命。巴利
Soḷasavidhassāti catūhi maggehi paccekaṃ catūsu saccesu kattabbassa pariññāpahānasacchikiriyābhāvanāsaṅkhātassa soḷasavidhassa. Te gāravenāti te kilantarūpā bhikkhū bhattuddesakaṭṭhāne sannipatitānaṃ bhikkhūnaṃ purato attano kilantasarīraṃ dassetvā uddisāpane gāravena, lajjāyāti attho. Terasapīti bhattuddesakasenāsanagāhāpakabhaṇḍāgārikacīvarapaṭiggāhakacīvarabhājakayāgubhājakaphalabhājakakhajjabhājakaappamattakavissajjakasāṭiyagāhāpakapattagāhāpakaārāmikapesakasāmaṇerapesakasammutīnaṃ vasena terasapi.
在巴利语中,“apisū”这个词,是和“apicā”意思相同的一个不变词。应当知道,“于一切处皆如是”是指:在床座等共用的卧具上,各自分别指定;而在规约的制定、进出时间等事情上,则是分别各自指定而让人说的。这是化现者的法性,所以不加限定,依化现者的情况而说;如果加以限定,则是先作准备,入定、出定之后,对于所指定的——若干人说这个那个,若干人保持沉默,作出种种威仪和动作,有种种形色、状态、出生类别等。“无实语”指无意义之语。巴利
Pāḷiyaṃ ‘‘apisū’’ti idaṃ ‘‘apicā’’ti iminā samānattho nipāto. Evaṃ sabbapadesūti pīṭhādīsu senāsanasādhāraṇesu, katikasaṇṭhānapavesanikkhamanakālādīsu pana visuṃ visuṃ adhiṭṭhahitvā kathāpetīti veditabbaṃ . Ayañhi nimmitānaṃ dhammatāti aniyametvā nimmitānaṃ vasena vuttaṃ, niyametvā pana ‘‘ettakā idañcidañca kathentu, ettakā tuṇhī bhavantu, nānāppakāraṃ iriyāpathaṃ, kiriyañca kappentu, nānāvaṇṇasaṇṭhānavayoniyamā ca hontū’’ti parikammaṃ katvā samāpajjitvā vuṭṭhāya adhiṭṭhite icchiticchitappakārā aññamaññampi visadisāva honti. Avatthukavacananti niratthakavacanaṃ.
383 单独行乞食:为了那些极不情愿的人也能得到,就各自分开站着把食物分给他们。“以派生说法”是指:比如“它的量是四的四倍”,就是用这种派生说法来说的。“有”就是“应当有”。“过去的白天部分”是就同一天发筹签的那个时刻说的。“昨天”在这里就是“今天”的意思,所以他们说“明天我们”等等。“冒烟”是因为一再生起的嗔怒而不断冒火。巴利语里“kissa maṃ”的意思是“以什么原因对我”。巴利
383.Ekacārikabhattanti atimanāpattā sabbesampi paṭilābhatthāya visuṃ ṭhitikāya pāpetabbabhattaṃ. Taddhitavohārenāti cattāri pamāṇamassa catukkanti evaṃ taddhitavohārena. Bhavoti bhavitabbo. Atītaṃ divasabhāganti tasmiññeva divase salākadānakkhaṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Hiyyoti imassa ajja icceva attho. Tenevāhaṃsu ‘‘sve amhe’’tiādi. Padhūpāyantāti punappunaṃ uppajjanakodhavasena padhūpāyantā. Pāḷiyaṃ kissa manti kena kāraṇena mayāti attho.
384 把“你记得吗”当作一句,把“作者”当作以“ri”作作者词尾的词,再把“是”和补充进来的词合为一句;而“这样的”以及“正如这位比丘尼所说”这两句,则应分别与那两句搭配。为了说明这一点,所以说了“或者”等话。“唯直”的意思是:依照“tvā”词尾的方式,首先直接取其含义,所以称为“直”。巴利
384. ‘‘Sarasi tva’’nti idaṃ ekaṃ vākyaṃ katvā, ‘‘kattā’’ti idañca kattari ritupaccayantaṃ katvā, ‘‘asī’’ti ajjhāhārapadena saha ekavākyaṃ katvā, ‘‘evarūpa’’nti idaṃ, ‘‘yathāyaṃ bhikkhunī āhā’’ti idañca dvīsu vākyesu paccekaṃ yojetabbanti dassetuṃ ‘‘atha vā’’tiādimāha. Ujukamevāti tvā-paccayantavasena paṭhamaṃ atthaggahaṇaṃ ujukanti adhippāyo.
第二个“dabba”一词是指“智者”等意思,所以说“dabba并非智者”。“解脱”是指从过失中解脱出来。“在律的特相中的传承”,是指在律的决断特相所涉范围内安立传承。巴利圣典中“从何时起”等语,应当理解为:从我在那时出生起,乃至在梦中,我也不知道淫欲之法,也未曾做过淫欲之事。因此说“乃至梦中”等。现在,为了以一句话显示前后连接,说了“或者”等语。“不相合”是说:因为这是由漏尽者所说,而这个比丘尼的话与之不符;这种不相合,又因为先前在比丘众中已经知道她确实极端犯戒,所以意图是:应当驱摈美提亚比丘尼。巴利
Dutiyo dabba-saddo paṇḍitādivacanoti āha ‘‘na kho dabba dabbā paṇḍitā’’ti. Nibbeṭhentīti dosato mocenti. Vinayalakkhaṇe tantinti vinayavinicchayalakkhaṇavisaye āgamaṃ ṭhapento. Pāḷiyaṃ yato ahantiādīsu yasmiṃ kāle ahaṃ jāto, tato pabhuti supinantenapi methunaṃ dhammaṃ nābhijānāmi, na ca tassa methunadhammassa paṭisevitā ahosinti attho daṭṭhabbo. Tenāha ‘‘supinantenapī’’tiādi. Idāni ekavākyavasena yojanaṃ dassetuṃ ‘‘atha vā’’tiādi vuttaṃ. Na ghaṭatīti yasmā khīṇāsavassa vacanena etissā vacanaṃ na sameti, tañca na ghaṭanaṃ yasmā pubbe bhikkhūsu pasiddhāya eva accantadussīlatāya eva ahosi, tasmā mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethāti adhippāyo.
“走开”的意思是:走!离开!你这没亲没故的人。“消失”的意思是:去到看不见的地方。“不是肇事者”是指:因为那是没有根据的指责,所以她不是肇事者。“是肇事者”是指:如果她因为“我被尊者玷污了”这个承认而被驱摈,那么长老就因比丘尼玷污者的罪名成立,而成了那个过失的肇事者。“不是肇事者”是指:不顾她所作的承认,世尊只是笼统地说“把美提亚比丘尼驱摈出去”,所以长老不是肇事者。因为,如果长老是肇事者,那就一定要指出那个过失,说“因为某某原因,把美提亚比丘尼驱摈出去”,然而世尊并没有这样说;而且世尊没说“审问沓婆”,而是说“审问这些比丘”,所以从道理上看,美提亚比丘尼是因为别的过失才该被驱摈的。这样,此事的无根据性以及长老不是肇事者,就都成立了——这就是这段话的意趣所在。巴利
Cara pireti cara gaccha pire para amāmaka tvaṃ. Vinassāti adassanaṃ gaccha. Akārikāti amūlakena codanāya na kārikā. Kārako hotīti ‘‘ayyenamhi dūsitā’’ti imāya paṭiññāya yadi nāsitā, tadā thero bhikkhunīdūsakattasiddhito tassa dosassa kārako hoti. Akārako hotīti tāya katapaṭiññaṃ anapekkhitvā sāmaññato ‘‘mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethā’’ti bhagavatā vuttattā akārako hoti. Yadi hi thero kārako bhaveyya, avassaṃ tameva dosaṃ apadisitvā iminā nāma kāraṇena ‘‘mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethā’’ti vattabbaṃ siyā, tathā avuttattā, ‘‘dabbañca anuyuñjathā’’ti avatvā ‘‘ime ca bhikkhū anuyuñjathā’’ti vuttattā ca sāmatthiyato mettiyāya bhikkhuniyā aññena dosena nāsanārahatā, vatthussa ca amūlakabhāvo, therassa akārakabhāvo ca siddho hotīti adhippāyo.
“自己的经”是指带有“以自己的承认”这句附加语的虚妄经。这里“长老是肇事者”的意思是:如果不说“以自己的承认”,而只是笼统地说“应灭摈美提亚比丘尼”,那就是在已经成立的犯戒事上安立对她的灭摈;按你们的主张,长老就成了肇事者。但如果说了“以自己的承认”,因为先前已经成立的波罗夷罪,凭清净女自己的承认就能成立灭摈;按我们的主张,长老就不是肇事者。不过大寺派的意见是:即使说了“以自己的承认”,也仍然是在已经成立的犯戒事上安立对她的灭摈,而不是笼统地说。“在此”是指在两种主张中,或指在这些经中。“后面所说的”是指大寺派所说的,那是合理的,这就是意思。“因为已审察”是说审察了后一种主张的合理性,以“其中僧残有出罪……乃至……以不清净性灭摈”这样将要说明的方式作出判定,这就是意思。用“诽谤比丘尼是恶作”这句话,显示了大注疏的主张。巴利
Attano suttanti ‘‘sakāya paṭiññāyā’’ti iminā pakkhepavacanena sahitaṃ kūṭasuttaṃ. Therokārako hotīti ettha ayamadhippāyo – ‘‘sakāya paṭiññāyā’’ti avatvā sāmaññato ‘‘mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethā’’ti otiṇṇavatthusmiṃyeva tassā nāsanā vihitāti tumhākaṃ vāde thero kārako hoti, ‘‘sakāya paṭiññāyā’’ti pana vutte pubbeyeva siddhassa pārājikassa sucikāya assā sakāya paṭiññāya nāsethāti sijjhanato amhākaṃ vāde thero akārako hotīti. Mahāvihāravāsīnampi pana ‘‘sakāya paṭiññāyā’’ti vutte otiṇṇavatthusmiṃyeva tassā nāsanā vihitā hoti, na sāmaññatoti adhippāyo. Etthāti imesu dvīsu vādesu, suttesu vā. Yaṃ pacchā vuttanti mahāvihāravāsīhi yaṃ vuttaṃ, taṃ yuttanti attho. Vicāritaṃ hetanti etaṃ pacchimassa yuttattaṃ vicāritaṃ, ‘‘tatra saṅghādiseso vuṭṭhānagāminī…pe… asuddhatāyeva nāsesī’’ti vakkhamānanayena vinicchitanti attho. ‘‘Bhikkhuniṃ anuddhaṃseti dukkaṭa’’nti iminā mahāaṭṭhakathāvādo dassito.
其中,是指那些恶作和波逸提当中。先说“恶作”,是为了显示所提到的大注疏主张的意趣;接着说“波逸提”,是为了显示流行的库伦达主张的意趣,所以说“在后面的方式中也”等。“以言量”的意思是:即使虚诳的意趣相同,就诽谤等具体差别而言,也是靠僧残等罪的制定语句的权威来决定的。至于“比丘对比丘尼为恶作”,是说诽谤比丘尼的比丘犯恶作。巴利
Tatrāti tesu dukkaṭapācittiyesu. Dukkaṭanti vuttamahāaṭṭhakathāvādassa adhippāyaṃ dassetvā ‘‘pācittiya’’nti pavattassa kurundivādassa adhippāyaṃ dassetuṃ ‘‘pacchimanayepī’’tiādi vuttaṃ. Vacanappamāṇatoti visaṃvādanādhippāye samānepi anuddhaṃsanādivisese saṅghādisesādino vidhāyakavacanabalenāti attho. Bhikkhussa pana bhikkhuniyā dukkaṭanti bhikkhuniṃ anuddhaṃsentassa bhikkhussa dukkaṭaṃ.
像这样,在两种注疏的说法中都把意趣讲清楚之后,现在要在后面的波逸提主张里指出过失,从而确立前面那个恶作主张,所以说了“然而其中”等话。其中“分离”是指:从故意妄语得波逸提之外,另外单独说了一个波逸提,意思是它不包含在故意妄语那个波逸提里面。 “因此”是说:既然在无根诽谤中,是单独制定了一个波逸提,所以按照前面的方式,就是恶作的主张。像这样把中间插入的恶作与波逸提的主张说明之后,现在为了把明显的义理讲清楚,就开始说“如是比丘尼”等。其中“如是”是说:就像比丘诽谤比丘、比丘尼时,说了僧残和恶作,同样地,就是这个意思。“以这些没有灭摈”是就一般情况说的,但意思是:以恶作来说,并没有这个女人的灭摈。“恶戒者”就是波罗夷。巴利
Evaṃ dvīsupi aṭṭhakathāvacanesu adhippāyaṃ vibhāvetvā idāni pacchime pācittiyavāde dosaṃ dassetvā purimadukkaṭavādameva patiṭṭhāpetuṃ ‘‘tatra panā’’tiādi vuttaṃ. Tattha visunti sampajānamusāvāde pācittiyato (pāci. 1) visuṃ pācittiyaṃ vuttaṃ, tattha anantogadhabhāvāti adhippāyo. Tasmāti yasmā amūlakānuddhaṃsane visuññeva pācittiyaṃ paññattaṃ, tasmā purimanayoti dukkaṭavādo. Evaṃ antarā paviṭṭhaṃ dukkaṭapācittiyavādaṃ dassetvā idāni pākaṭameva atthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘tathā bhikkhunī’’tiādi āraddhaṃ. Tattha tathāti yathā bhikkhussa bhikkhuṃ, bhikkhuniñca anuddhaṃsentassa saṅghādisesadukkaṭāni vuttāni, tathāti attho. Etehi nāsanā natthīti sāmaññato vuttaṃ, dukkaṭena imissā pana nāsanā natthīti adhippāyo. Dussīlāti pārājikā.
386 “以行相的差别”是指:被染污的行相和能染污的行相各不相同。“不喜悦”就是不满足,所以说“不快乐”。“没有生起净信”就是还没有生起净信。“桩”这个词说的是坚硬的状态,也是垢秽的同义词,所以说“心……乃至……桩”。“不遍喜”就是没有被喜、乐等触及、到达,所以说“没有到达”。巴利
386.Ākāranānattenāti dūsitākārassa, dūsakākārassa ca nānattena. Anabhiraddhoti atuṭṭho. Tenāha ‘‘na sukhito’’ti. Na pasāditoti anuppāditappasādo. Khīla-saddo thaddhabhāvavacano , kacavarapariyāyo ca hotīti āha ‘‘citta…pe… khīla’’nti. Nappatītoti pītisukhādīhi na abhigato na upagato. Tenāha ‘‘na abhisaṭo’’ti.
在这里,“被嗔怒所说”和“被恼怒所说”这两句话中,应当这样连接理解:在论母和词分别中,既说了“被嗔怒所说”,也说了“被恼怒所说”,这两者都有说到。所谓“以二”,就是依据“以此愤怒、以此嗔恨”所说的愤怒和嗔恨这两个词;但从意义上看,这两者其实都只是在显示嗔恚,所以说“只是在显示行蕴”。“由何”就是指由于不满意。巴利
Yena duṭṭhoti ca kupitoti ca vuttoti ettha yena duṭṭhoti ca vutto yena kupitoti ca vutto, taṃ mātikāyañca padabhājane (pārā. 386) ca vuttaṃ ubhayampetanti yojetabbaṃ. Dvīhīti ‘‘tena ca kopena, tena ca dosenā’’ti vuttakopadosapadehi dvīhi, atthato pana dvīhipi dosova dassitoti āha ‘‘saṅkhārakkhandhameva dassetī’’ti. Yāyāti anattamanatāya.
“不是以被举罪的方式”这句话的意思是:如果连“以被举罪的方式”也算作无根据,那么按照词义分别,就应该说“所谓无根据,就是没有犯戒”。这是这里的意图。“任何波罗夷”:是指比丘相应的十九种波罗夷中的任何一种。不过在词义分别中,是取《比丘分别》里已经提到的内容,然后说“以四种中的任何一种”。“这在这里不是衡量标准”:在这里,已犯或未犯这件事,对于诽谤罪来说并不是构成条件;但对于已犯或未犯的人,怀着“这人没犯,是清净的”这种清净想,或者怀着疑惑,而有把他赶走的意图,这才是这里的构成条件。这是这里的意图。巴利
Na cuditakavasenāti yadi cuditakavasenāpi amūlakaṃ adhippetaṃ siyā, amūlakaṃ nāma anajjhāpannanti padabhājanaṃ vadeyyāti adhippāyo. Yaṃ pārājikanti bhikkhuno anurūpesu ekūnavīsatiyā pārājikesu aññataraṃ. Padabhājane (pārā. 386) pana bhikkhuvibhaṅge āgatāneva gahetvā ‘‘catunnaṃ aññatarenā’’ti vuttaṃ. Etaṃ idha appamāṇanti etaṃ āpannānāpannataṃ idhānuddhaṃsane āpattiyā anaṅgaṃ, āpattiṃ pana āpanne vā anāpanne vā puggale ‘‘anāpanno eso suddho’’ti suddhasaññāya vā vimatiyā vā cāvanādhippāyova idha aṅganti adhippāyo.
“同样地”是指通过净信之耳,或者通过天耳,来说明这个意思。仅仅随着所见而生起的怀疑,就叫作“见疑”。其余几项也是这样。“或者没有看见”这句话,是从最极端的情况来说的;即使对见过之后已经离开的人,也根本没有过失。“这些人的”就是“以这些”。“将会做”是指在那一刻显示生起的方式,但后来却以“在这段时间里做了”的怀疑来举发。因为以“将会做”来举发是不成立的。“喝了阿利陀”是指口中酒气吹出的相状显示。因为阿利陀是一种颜色和气味都像酒、但属于允许使用的药。巴利
Tathevāti pasādasotena, dibbasotena vāti imamatthaṃ atidisati. Diṭṭhānusāreneva samuppannā parisaṅkāva diṭṭhaparisaṅkitaṃ nāma. Evaṃ sesesupi. ‘‘Adisvā vā’’ti idaṃ ukkaṭṭhavasena vuttaṃ, disvā pakkantesupi doso natthiyeva. Imesanti imehi. Karissantīti tasmiṃ khaṇe uppajjanākāradassanaṃ, pacchā pana ettakena kālena kataṃ vāti saṅkāya codeti. Na hi karissantīti codanā atthi. ‘‘Ariṭṭhaṃ pīta’’nti idaṃ mukhe surāgandhavāyananimittadassanaṃ. Ariṭṭhañhi surāsadisavaṇṇagandhaṃ kappiyabhesajjaṃ.
在“所见存在根本”等句里,是显示行为可能发生与不可能发生的有根、无根。而“想存在根本”等句,则是显示所见之想可能发生与不可能发生的有根、无根。在“见了之后,成为有见想的人而举罪”这句里,如果见到另一个人越过那人,或从隐蔽处出来,就以“这就是他”的想法去举罪,这也包括在内。闻等的情况也是同样的道理。在“以有根或以想有根”这句里,对已犯波罗夷的人,以见等为根本,生起“这人已经犯了”的不清净想而举罪,就叫作以有根举罪。因为只有在想有根的情况下才可能无犯,所以对已犯或未犯的人,生起已犯想,在见等或未见等诸根上,生起见、闻等想,以那见等为根本对那人举罪,就叫作以想有根举罪。这些是无犯的;反过来,在有罪的部分应当知道其义理。巴利
Diṭṭhaṃ atthi samūlakantiādīsu ajjhācārassa sambhavāsambhavānaṃ mūlāmūlabhāvadassanaṃ. Atthi saññāsamūlakantiādi pana diṭṭhasaññāya sambhavāsambhavānaṃ mūlāmūlabhāvadassanaṃ. Disvāva diṭṭhasaññī hutvā codetīti ettha yaṃ codeti, tato aññaṃ puggalaṃ vītikkamantaṃ, paṭicchannokāsato nikkhamantaṃ vā disvā ‘‘ayaṃ so’’ti saññāya codentopi saṅgayhati. Esa nayo sutādīsupi. Samūlakena vā saññāsamūlakena vāti ettha pārājikamāpannaṃ diṭṭhādimūlakena ca ‘‘ayaṃ āpanno’’ti asuddhasaññāya codento samūlakena codeti nāma. Saññāsamūlakatte eva anāpattisambhavato āpanne vā anāpanne vā puggale āpannasaññī diṭṭhādīsu , adiṭṭhādīsu vā mūlesu diṭṭhasutādisaññī tena diṭṭhādimūlakena taṃ puggalaṃ codento saññāsamūlakena codeti nāma. Imesaṃ anāpatti, vuttavipariyāyena āpattivāre attho veditabbo.
“站在近处”的意思是:站在能看见、听见那些用手势、言语、声音来进行举罪的人的附近。但有些人说“站在十二手张之内”,这并不合理。因为后面在说明没有犯戒的情况时,只说到“派使者、送信或传话”而已,并没有说“离开十二手张去举罪的人就没有罪”。“以语次语”是指:对一次命令,即使说了一整天,也是以语次语令举罪者本身得罪。“彼也”是指被命令的人。对这个人,即使没有说“我也看见了”等话,如果以“无根”的想法、带着想驱摈对方的意图,只说出“你犯了波罗夷法”这句话——不把它当作别人的话,而是自己直接说出来,也还是僧残。但如果有诽谤的意图,说“是某人这样说的”,只是转述别人说的话,就没有僧残。不过,如果别人并没有说,而他说别人说了,那就确实得罪。巴利
Samīpe ṭhatvāti hatthavikāravacīghosānaṃ codanāvasena pavattiyamānānaṃ dassanasavanūpacāre ṭhatvāti attho. Keci pana ‘‘dvādasahatthabbhantare ṭhatvā’’ti (sārattha. ṭī. 2.385-386) vadanti, taṃ na yuttaṃ. Parato byatirekato anāpattiṃ dassentena ‘‘dūtaṃ vā paṇṇaṃ vā sāsanaṃ vā pesetvā’’ti ettakameva vuttaṃ, na pana ‘‘dvādasahatthaṃ muñcitvā codentassa sīsaṃ na etī’’ti vuttaṃ. Vācāya vācāyāti sakiṃ āṇattassa sakalampi divasaṃ vadato vācāya vācāya codāpakasseva āpatti. Sopīti āṇattopi. Tassa ca ‘‘mayāpi diṭṭha’’ntiādiṃ avatvāpi ‘‘amūlaka’’nti saññāya cāvanādhippāyena ‘‘tvaṃ pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannosī’’ti idameva vācaṃ parassa vacanaṃ viya akatvā sāmaññato vadantassāpi saṅghādiseso eva. Satipi pana anuddhaṃsanādhippāye ‘‘asukena evaṃ vutta’’nti parena vuttameva vadantassa natthi saṅghādiseso. Sace pana parena avuttampi vuttanti vadati, āpatti eva.
在“众多、众多,以众多事”这里,“众多”是通过对被举罪者众多的说明,表明在前三种情形中也同样存在由被举罪者众多而产生的不同分类。因为,在同一被举罪事上,按照举罪者的不同而说了这四组;再由于被举罪者的众多,又能得到另外四组,所以总共成为八组。巴利
Sambahulā sambahule sambahulehi vatthūhīti ettha sambahuleti cuditakabahuttaniddesena purimesu tīsu vāresu cuditakabahuttenāpi vārabhedasabbhāvaṃ ñāpeti. Ekasmiñhi cuditakavatthucodakabhedena idaṃ catukkaṃ vuttaṃ, cuditakabahuttenāpi catukkantaraṃ labbhatīti aṭṭhakaṃ hoti eva.
为了通过无根据的举罪这一关联,说明有根据的举罪之特相等内容,于是开始了“然而,谁能举罪”等话。关于“比丘听闻后举罪”等经文,因为那些向举罪者揭示他人过失的人,在揭示的那一刻也是站在举罪者的立场上来揭示的;而接受了他们话语的另一个人,也能使那个不愿接受举罪的人,经由这些最初举罪者乃至外道弟子的途径而接受举罪。因此应当知道,这里是以弟子的身份来提出的。巴利
Amūlakacodanāpasaṅgena samūlakacodanālakkhaṇādiṃ dassetuṃ ‘‘codetuṃ pana ko labhatī’’tiādi āraddhaṃ. Bhikkhussa sutvā codetītiādi suttaṃ yasmā ye codakassa aññesaṃ vipattiṃ pakāsenti, tepi tasmiṃ khaṇe codakabhāve ṭhatvāva pakāsenti, tesañca vacanaṃ gahetvā itaropi yasmā codetuñca asampaṭicchantaṃ tehi titthiyasāvakapariyosānehi paṭhamacodakehi sampaṭicchāpetuñca labhati, tasmā idha sāvakabhāvena uddhaṭanti veditabbaṃ.
在“或派遣使者”等句中,意思是:派使者去说“你就这样去举发他”,或者送去他的书信、根本教令,谁能够这样举发,就算是他举发。“适时”,是指在通常能了知的时候。巴利
Dūtaṃ vātiādīsu ‘‘tvaṃ evaṃ gantvā codehī’’ti dūtaṃ vā pesetvā yo codetuṃ sakkoti, tassa paṇṇaṃ, mūlasāsanaṃ vā pesetvā. Samayenāti pakatiyā jānanakkhaṇe.
“重”是指波罗夷和僧残这两种。所谓邪见,就是依“没有布施”等说法而起的十事邪见,也就是执取常边和断边这种边见,叫做边执见。“为了活命而制定的六种”是指:为了活命也可能犯的波罗夷——说过人法;行淫的僧残;用“你住的那间精舍里那位是阿罗汉”这类间接说法而犯的偷兰遮;比丘为求精美食物而犯的波逸提;比丘尼为求精美食物而犯的波罗提提舍尼;为求汤饭而犯的突吉罗。这些就是《篇章》里所说的六种。这些罪并不是只为活命因才制定的,因为行淫等罪也可以因其他原因而犯。说“为了活命也可能犯”,是指它们也能以活命为因而犯,意思是“为活命因而制定”。而且不只是这六种,还有其他以不与取、破坏信众家庭、杀生、行医等为活命因而犯的罪,但应当知道,那些罪按罪的自性已经归入波罗夷等六种之中,所以没有另外单独列出。巴利
Garukānaṃ dvinnanti pārājikasaṅghādisesānaṃ. Micchādiṭṭhi nāma ‘‘natthi dinna’’ntiādinayappavattā (ma. ni. 1.445; 2.94, 95, 225; 3.91, 116, 136; saṃ. ni. 3.210) dasavatthukā diṭṭhi, sassatucchedasaṅkhātaṃ antaṃ gaṇhāpakadiṭṭhi antaggāhikā nāma. Ājīvahetu paññattānaṃ channanti ājīvahetupi āpajjitabbānaṃ uttarimanussadhammapārājikaṃ (pārā. 195), sañcaritte (pārā. 301, 302) saṅghādiseso, ‘‘yo te vihāre vasati, so arahā’’ti (pārā. 220) pariyāyena thullaccayaṃ, bhikkhussa paṇītabhojanaviññattiyā pācittiyaṃ (pāci. 257), bhikkhuniyāpaṇītabhojanaviññattiyā pāṭidesanīyaṃ (pāci. 1236), sūpodanaviññattiyā (pāci. 612-613) dukkaṭanti imesaṃ parivāre (pari. 287) vuttānaṃ channaṃ. Na hetā āpattiyo ājīvahetu eva paññattā sañcarittādīnaṃ aññathāpi āpajjitabbato. Ājīvahetupi etāsaṃ āpajjanaṃ sandhāya evaṃ vuttaṃ, ājīvahetupi paññattānanti attho. Na kevalañca etā eva, aññāpi adinnādānakuladūsanapāṇavadhavejjakammādivasena ājīvahetu āpajjitabbāpi santi, tā pana āpattisabhaāgatāya pārājikādīsu chasu eva saṅgayhantīti visuṃ na vuttāti veditabbā.
不过,到这里为止,是针对僧残而说“头不落”,但举罪本身已经成立。“三十”是说这些有三十,也就是三十以上。“九十”这里也是同样的道理。巴利
Ettāvatā pana sīsaṃ na etīti saṅghādisesaṃ sandhāya vuttaṃ, codanā pana katā eva hoti. Tiṃsānīti tiṃsaṃ etesamatthīti tiṃsāni, tiṃsādhikānīti vuttaṃ hoti. Navutānīti etthāpi eseva nayo.
在这里,“想要执取自我执取”的意思是:因为是自己去执取,因为要透过见等为根源的东西来执取,因为不让他人反驳而强行执取,所以这种指责称为“自我执取”;想要执取它,就是想要作出指责的意思。巴利
Attādānaṃ ādātukāmenāti ettha attanā ādātabbato diṭṭhādimūlakehi gahetabbato parassa vipphandituṃ adatvā paggaṇhanato attādānanti codanā vuccati, taṃ ādātukāmena, codanaṃ kattukāmenāti attho.
所谓“断事”,就是用它来举出并分开无惭者的呵责或争论,所以叫断事;这是僧团的认可,依此而作。所谓裁决,就是由被这样认可的比丘们所作的裁决。因为在无惭者增盛的众会中,按《灭诤篇》(小品227)所说,应依那里提到的白二羯磨,认可具足十支的两三位比丘;这些被认可的人,或者各自分开坐,或者向那个众会宣布“其他人都不许说话”,然后裁决那件诤事。巴利
Ubbāhikāyāti ubbahanti viyojenti etāya alajjīnaṃ tajjaniṃ vā kalahaṃ vāti ubbāhikā, saṅghasammuti, tāya. Vinicchinanaṃ nāma tāya sammatabhikkhūhi vinicchananameva. Alajjussannāya hi parisāya samathakkhandhake (cūḷava. 227) āgatehi dasaṅgehi samannāgatā dve tayo bhikkhū tattheva vuttāya ñattidutiyakammavācāya sammannitabbā, tehi ca sammatehi visuṃ vā nisīditvā, tassā eva vā parisāya ‘‘aññehi na kiñci kathetabba’’nti sāvetvā taṃ adhikaraṇaṃ vinicchitabbaṃ.
“于何”是指“在什么事上”,意思是“在哪一种过失上”。“于何名之”这句,是在说“是以哪一种过失来举发这个人”。即使是用任何能听懂的语言说出来,举发者因为对律不熟谙,还是无法知道“在戒、行、见、活命这些过失中,他问的是哪一种”,所以才有此问;并不是连“于何”这些词本身的意思都不懂。因为调查者不会用愚者不熟悉的语言去问举发者“于何他”。而“于何亦不知吗”这句话,也不是只就言辞本身说的,应当理解为:连“是某种过失”都说不出来。所以下文才说“对愚者、有惭者应给予指导”,接着又说“于何举发他,即于戒过失”等,这里所说的给予指导,是在显示意趣,并不是只显示“于何”“他”这些词的同义替换。因为愚者即使知道“以何种过失举发他”这句话的意思,也还是不能知道过失的分类,以及由自己所举发的过失究竟是什么样子,所以对这种不知惭的人,应当以他无知而加以驳斥。“于何他”这句也只是标举,或者用其他任何方式显示他的无知之后,就应当回答。巴利
Kimhīti kismiṃ vatthusmiṃ, kataravipattiyanti attho. ‘‘Kimhi naṃ nāmā’’ti idaṃ ‘‘katarāya vipattiyā etaṃ codesī’’ti yāya kāyaci viññāyamānāya bhāsāya vuttepi codakassa vinaye apakataññutāya ‘‘sīlācāradiṭṭhiājīvavipattīsu katarāyāti maṃ pucchatī’’ti ñātuṃ asakkontassa pucchā, na pana kimhītiādipadatthamattaṃ ajānantassa. Na hi anuvijjako codakaṃ bālaṃ aparicitabhāsāya ‘‘kimhi na’’nti pucchati. ‘‘Kimhi nampi na jānāsī’’ti idampi vacanamattaṃ sandhāya vuttaṃ na hoti, ‘‘kataravipattiyā’’ti vutte ‘‘asukāya vipattiyā’’ti vattumpi na jānāsīti vacanassa adhippāyameva sandhāya vuttanti gahetabbaṃ. Teneva vakkhati ‘‘bālassa lajjissa nayo dātabbo’’ti vatvā ca ‘‘kimhi naṃ codesīti sīlavipattiyā’’tiādi adhippāyappakāsanameva nayadānaṃ vuttaṃ, na pana kimhi-naṃ-padānaṃ pariyāyamattadassanaṃ. Na hi bālo ‘‘kataravipattiyaṃ naṃ codesī’’ti imassa vacanassa atthe ñātepi vipattippabhedanaṃ, attanā codiyamānaṃ vipattisarūpañca jānituṃ sakkoti, tasmā teneva ajānanena alajjī apasādetabbo. ‘‘Kimhi na’’nti idampi upalakkhaṇamattaṃ, aññena vā yena kenaci ākārena aviññutaṃ pakāsetvā vissajjetabbova.
从“为了折伏恶慧之人”等语(《波罗夷》39;《篇集》2)来看,这里说的是“为了折伏无惭者……而制定”。这里的“来”字应当看作增音,意思是“将会来”。所谓“以见相续”,就是以见决定。所谓“对无惭者仅以承认就应当作”,意思是:虽然通过一问一答的次序,他的过失已经显露出来,但对无惭者来说,仍然只是以他承认“我不清净”这个承认,就应当按罪来处理。不过有些人说:“这里包含的意思是:对无惭者,这不存在,所以仅以清净的承认就应当作无犯。”这并不合理,因为这样一来,调查者本身就变得没有意义,而且举发者应当依据无惭者的承认而安立。因为这里所说的承认,就是指承认过失已经消除。所以下文才会说“这个也不存在,他不给承认”等等(《波罗夷注疏》2.385-386)。巴利
‘‘Dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāyā’’tiādivacanato (pārā. 39; pari. 2) ‘‘alajjīniggahatthāya…pe… paññatta’’nti vuttaṃ. Ehitīti hi-kāro ettha āgamo daṭṭhabbo, āgamissatīti attho. Diṭṭhasantānenāti diṭṭhaniyāmena. Alajjissa paṭiññāya eva kātabbanti vacanapaṭivacanakkameneva dose āvibhūtepi alajjissa ‘‘asuddhoha’’nti dosasampaṭicchanapaaññāya eva āpattiyā kātabbanti attho. Keci pana ‘‘alajjissa etaṃ natthīti suddhapaṭiññāya eva anāpattiyā kātabbanti ayamettha attho saṅgahito’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ anuvijjakasseva niratthakattāpattito codakeneva alajjipaṭiññāya ṭhātabbato. Dosāpagamapaṭiññā eva hi idha paṭiññāti adhippetā. Teneva vakkhati ‘‘etampi natthīti paṭiññaṃ na detī’’tiādi (pārā. aṭṭha. 2.385-386).
“为了说明这个意思”:是为了说明,即使无惭者的过失已经暴露,也仍然应当只依据他承认过失已除这一点来处理。“在称为诤事的意义中,对方就是意义上的对方。”“给出认知”:是为了打断他们的话,并让他们面对面,所以发出声音。“不适合判决”:因为“不清净”这个认知已经落入举罪者一方,调查者因此被排除在外,无法进行调查。因为只有在存在疑惑时才能调查;如果已经认定是不清净,那么被举发者所说的一切都会显得是假的,这样又怎么能进行调查呢?巴利
Tadatthadīpanatthanti alajjissa dose āvibhūtepi tassa dosāpagamapaṭiññāya eva kātabbatādīpanatthaṃ. Vivādavatthusaṅkhāte atthe paccatthikā atthapaccatthikā. Saññaṃ datvāti nesaṃ kathāpacchedatthaṃ, abhimukhakaraṇatthañca saddaṃ katvā. Vinicchinituṃ ananucchavikoti ‘‘asuddho’’ti saññāya codakapakkhe paviṭṭhattā anuvijjakabhāvato bahibhūtattā anuvijjituṃ asakkuṇeyyataṃ sandhāya vuttaṃ. Sandehe eva hi sati anuvijjituṃ sakkā, asuddhadiṭṭhiyā pana sati cuditakena vuttaṃ sabbaṃ asaccatopi paṭibhāti, kathaṃ tattha anuvijjanā siyāti.
“他将同样成为被灭摈的人。”用这句话,是在说明:不作出判决就把人从僧团中分离出去,这就叫灭摈;就像剥夺标志一样,这也是灭摈的一种方式。“成为违犯”是说,他故意、轻率地犯了罪。“从一开始就没有所谓的无惭者”——这句话是在说明“为了保护自己那一方而不肯承认”这种无惭的表现之所以能成立的原因。意思是:从覆藏罪过的那一刻起,他才叫做无惭者,之前那种有惭的状态已经保不住了。“不肯承认”是说:如果我说出自己犯的过失,追随我的人就会分裂,所以他不肯承认。“不住于应住之处”是说,他不待在惭愧者该待的位置上,也就是在身体和言语上出现了违犯。因此说“不应作出判决”,意思是:先前即使靠双方的承认把诤事平息了,但由于并没有真正平息,这个人同样会成为被灭摈的人。巴利
‘‘Tathānāsitakova bhavissatī’’ti iminā vinicchayaṃ adatvā saṅghato viyojanaṃ nāma liṅganāsanā viya ayampi eko nāsanappakāroti dasseti. Viraddhaṃ hotīti sañcicca āpattiṃ sahasā āpanno hoti. ‘‘Ādito paṭṭhāya alajjī nāma natthī’’ti idaṃ ‘‘pakkhānurakkhaṇatthāya paṭiññaṃ na detī’’ti imassa alajjilakkhaṇasambhavassa kāraṇavacanaṃ. Paṭicchāditakālato paṭṭhāya alajjī nāma eva, purimo lajjibhāvo na rakkhatīti attho. Paṭiññaṃ na detīti sace mayā katadosaṃ vakkhāmi, mayhaṃ anuvattakā bhijjissantīti paṭiññaṃ na deti. Ṭhāne na tiṭṭhatīti lajjiṭṭhāne na tiṭṭhati, kāyavācāsu vītikkamo hoti evāti adhippāyo. Tenāha ‘‘vinicchayo na dātabbo’’ti, pubbe pakkhikānaṃ paṭiññāya vūpasamitassāpi adhikaraṇassa duvūpasantatāya ayampi tathā nāsitakova bhavissatīti adhippāyo.
明白了被举罪者和举罪者双方应该怎么做,也就是明白了调查者面对被举罪者和举罪者时应当采取的行动,就像“你们会对我们的判决感到满意”等话所说的那样。判决在中间:意思是,在判决结束时对有罪还是无罪所作的审查,就叫作中间。巴利
Cuditakacodakesu paṭipattiṃ ñatvāti ‘‘tumhe amhākaṃ vinicchayena tuṭṭhā bhavissathā’’tiādinā vuttaṃ cuditakacodakesu anuvijjakena paṭipajjitabbakammaṃ ñatvā. Vinicchayo majjheti āpattīti vā anāpattīti vā vinicchayapariyosānaanuvijjanānaṃ majjhaṃ nāmāti attho.
把没有根据的说成有根据而讲,所以世尊说“二根”。在“适时我说”等话里,先让人给出机会再说的,就叫适时而说。在筹堂、施粥处、乞食处等地举发过失的,就叫非时而说。怀着想让对方从过失中脱离出来的心意而说的,就叫与义利相应而说。“以嗔故”就是指有嗔心。“于十五法中”:即“身行清净、语行清净、对同梵行者有慈心、多闻、对两部巴帝摩卡善巧通达、适时我将说”等(《遍览》362)所说的五法,再加上悲愍性、求利益性、怜愍性、令出罪性、以律为先行性(《小品》401),共这十五法。其中,“悲愍性”是用来说明悲;“求利益性”是寻求利益;“怜愍性”是让对方与那利益相连接,用这两个也说明了慈;“令出罪性”是让对方安立在清净的尽头。举发其事、让他忆念、让他承认之后,依照他的承认而作羯磨,就叫以律为先行。巴利
Amūlakampi samūlakaṃ katvā vadantīti āha ‘‘dve mūlānī’’ti. Kālena vakkhāmītiādīsu okāsaṃ kārāpetvā vadanto kālena vadati nāma. Salākaggayāguaggabhikkhācāraṭṭhānādīsu codento akālena vadati nāma. Dosato vuṭṭhāpetukāmatāya vadanto atthasaṃhitena vadati nāma. Dosantaroti dosacitto. Pannarasasu dhammesūti ‘‘parisuddhakāyasamaācāratā, tathā vacīsamācāratā, sabrahmacārīsu mettacittatā, bahussutatā, ubhinnaṃ pātimokkhānaṃ svāgatāditā, kālena vakkhāmī’’tiādinā (pari. 362) vuttapañcadhammā ca kāruññatā, hitesitā, anukampatā, āpattivuṭṭhānatā, vinayapurekkhāratāti (cūḷava. 401) imesu pannarasasu. Tattha ‘‘kāruññatā’’ti iminā karuṇā dassitā. Hitesitāti hitagavesanatā. Anukampatāti tena hitena saṃyojanatā, imehi dvīhipi mettā dassitā. Āpattivuṭṭhānatāti suddhante patiṭṭhāpanatā. Vatthuṃ codetvā sāretvā paṭiññaṃ āropetvā yathāpaṭiññāya kammakaraṇaṃ vinayapurekkhāratā nāma.
“以诤事之义”是指“应当被诤论之义”,也就是“应当通过诸灭诤法来平息之义”。为了显示它们的多样性,这里虽然并非原本要说的内容,但为了阐明义理,仍然显示那种多样性,这就是意图所在。正因如此,后面才说“其余的则是依义理阐明而说”(波罗夷注释2.385–386)。通过“缘何”等语句,说明了“诤事”一词具有“业成就”的含义。巴利
Adhikaraṇaṭṭhenāti adhikātabbaṭṭhena, samathehi vūpasametabbaṭṭhenāti attho. Taṃ nānattaṃ dassetunti idha anadhippetampi atthuddhāravasena taṃ nānattaṃ dassetunti adhippāyo. Teneva vakkhati ‘‘sesāni atthuddhāravasena vuttānī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.385-386). Yaṃ adhikiccātiādinā adhikaraṇasaddassa kammasādhanatā vuttā.
“执取”是指:心里抓住“我要去举发某某人”这个举发的样子。“思”是指:由“我要举发”这个念头生起的心的工作,也就是心业。“不忍”是指:看到被举发的人出了问题,心里生起的愤怒、受不了,或者像这样生起的任何一种心和心所的集合。“言说”是指:在举发过程中说出来的话。“施设”是指:在举发过程中,心里构想出来的名称概念。“执取自取之后”是指:心里已经抓住了举发这件事。“那个诤事”是指:那个以执取为特征的诤事。由于思是刹那性的,所以它息灭;而那个(诤事)也就成为寂止。应当如此了知这里的不理想后果。这样,上面以“沉默”一语也显示了言说之息灭。因此说“那个诤事将成为寂止”。在注释书中显示了“因此施设是诤事”这一确定之后,现在显示它也被某些人所否定,再次否定它之后,为了在注释书中证明所说的施设本身就是诤事,说了“那然而这”等。其中,“那然而这”是指:施设是诤事,这个执取是相违的,这是关联。为了显示“波罗夷等罪是纯粹不善的自性,或是无记的自性”这一认知与“淫法波罗夷罪”等经文以施设诤事之说相违,所以引用了它。因此说“因为他们……乃至……纯粹不善性”等。“彼诸师”是指:注释书诸师。巴利
Gāhanti ‘‘asukaṃ codessāmī’’ti manasā codanākārassa gahaṇaṃ. Cetananti ‘‘codessāmī’’ti uppannacittabyāpārasaṅkhātaṃ cittakammaṃ. Akkhantinti cuditakassa vipattiṃ disvā uppannaṃ kodhaṃ asahanaṃ, tathā pavattaṃ vā yaṃ kiñci cittacetasikarāsiṃ. Vohāranti codanāvasappavattavacanaṃ. Paṇṇattinti codanāvasappavattaṃ manasā parikappitaṃ nāmapaṇṇattiṃ. Attādānaṃ gahetvāti codanaṃ manasā gahetvā. Taṃ adhikaraṇanti taṃ gāhalakkhaṇaṃ adhikaraṇaṃ. Nirujjhati cetanāya khaṇikattā, sā ca samathappattā hotīti evamettha aniṭṭhappasaṅgo veditabbo. Evaṃ uparipi ‘‘tuṇhī hotī’’ti iminā vohāravacanassa nirodhaṃ dasseti. Tenāha ‘‘taṃ adhikaraṇaṃ samathappattaṃ bhavissatī’’ti. ‘‘Tasmā paṇṇatti adhikaraṇa’’nti aṭṭhakathāsu katasanniṭṭhānaṃ dassetvā idāni tassāpi ekaccehi paṭikkhittabhāvaṃ dassetvā puna tampi paṭisedhetvā aṭṭhakathāsu vuttapaṇṇattiyā eva adhikaraṇataṃ samatthetuṃ ‘‘taṃ paneta’’ntiādimāha. Tattha taṃ panetanti paṇṇatti adhikaraṇanti etaṃ gahaṇaṃ virujjhatīti sambandho. Pārājikādiāpatti ekantaakusalasabhāvā vā abyākatasabhāvā vā hotīti saññāya ‘‘methunadhammapārājikāpattī’’tiādikaṃ suttaṃ paṇṇattiadhikaraṇavādena virujjhatīti dassetuṃ uddhaṭaṃ. Tenāha ‘‘na hi te…pe… accantaakusalattā’’tiādi. Teti aṭṭhakathācariyā.
这里说“无根且那件事是诤事”,是为了表明:只有无根的波罗夷本身才是“诤事”这个词所指的意思,所以才说了“而此”等话。至于“然而因为”等话,则是为了说明:在这里所指的无根波罗夷罪,其施设性才说得通,因此开始展开论述。其中,“以那种施设”是指:对于本性清净的人,举罪者用“波罗夷”等说法所安立的名目施设。“施设”已如前所说。“因为在诤事中生起”,是说虽然实际上并不存在,只是在心里假立出来的罪诤事中,以能表达的方式生起。巴利
Amūlakañceva taṃ adhikaraṇanti ettha amūlakapārājikameva adhikaraṇa-saddena adhippetanti dassetuṃ ‘‘yañceta’’ntiādi vuttaṃ. Yasmā panātiādi pana idhādhippetāya amūlakapārājikāpattiyā eva paṇṇattibhāvo yujjatīti dassetuṃ āraddhaṃ. Tattha yāya paṇṇattiyāti sabhāvato parisuddhepi puggale ‘‘pārājiko’’tiādinā codakena pavattitaṃ nāmapaṇṇattiṃ sandhāya vadati. Paññattoti kathito. Adhikaraṇe pavattattāti avijjamānepi manasā āropitamatte āpattādhikaraṇe vācakabhāvena pavattattā.
像这样,先用名称施设的方式,说明在这个学处里,罪诤事具有施设的性质;现在为了再用意义施设的方式来说明,所以说了“或者因为……”等话。“只是施设而已”,意思是对并不存在的东西,以似乎存在的样子,由心把它安立上去,这仅仅是一种意义施设。“而那也只是在这里”,是说按照刚才所说的方式,施设成为诤事,只在这里,只在这个学处里。“某些人”,就是有一些人。“那是不恰当的”,意思是:某些人在注释书里所说的,为了否定诤事具有施设的性质,而去成立它是善等胜义的存在,于是用“然而那交媾法波罗夷罪”等话详细展示出来,那是不恰当的。其中,用“初业者”等话说明了理由。因为按照他们那种主张,如果罪是不善或无记的,那么初业者怎么会无犯呢?因为初业者也有不善等生起。而且,从世尊制定学处开始直到犯戒,也不能这样说,因为在交媾等事上,不善等在制定学处之前就已经生起了。正因为这样,连未受具足戒的人也会有犯戒的过失;又因为病人等也有生起,所以即使在随制之后,也会有无犯不存在的过失。如果他们想:“不只是不善等,而是知道世尊所禁止之后,生起的不善等才是罪。”那也没有根据,因为不知道学处制定而违犯的人,在交媾等事上就会有无犯的过失;而且,因为罪的本性是不善等,所以在一次结合等行为中,也不应只有一性等。因为并不是整日不离开身体去触碰女人的人只生起一个不善,或者触碰许多女人后离开的人生起许多不善,因此罪才有一性或多种性等。应当知道,这里是把这些不合理的说法收集起来加以展示。巴利
Evaṃ nāmapaṇṇattivasena imasmiṃ sikkhāpade āpattādhikaraṇassa paññattibhāvaṃ dassetvā idāni atthapaṇṇattivasenāpi dassetuṃ ‘‘yasmā vāya’’ntiādi vuttaṃ. Paññattimattamevāti avijjamānassa vijjamānākārena manasā āropitaatthapaṇṇattimattamevāti attho. Tañca kho idhevāti tañca yathāvuttapariyāyena paṇṇattiyā adhikaraṇattaṃ idheva imasmiṃ eva sikkhāpade. Eketi keci. Taṃ na yuttanti yaṃ ekaccehi aṭṭhakathāsu vuttaṃ, adhikaraṇassa paṇṇattibhāvaṃ nisedhetvā kusalādiparamatthabhāvaṃ sādhetuṃ ‘‘taṃ panetaṃ methunadhammapārājikāpattī’’tiādinā papañcato dassito, taṃ na yuttanti attho. Tattha kāraṇamāha ‘‘ādikammikassā’’tiādinā, tena ca tasmiṃ vāde yadi āpatti nāma akusalā vā abyākatā vā bhaveyya, kathaṃ ādikammikassa anāpatti bhaveyya? Tassāpi akusalādīnaṃ uppannattā bhagavato sikkhāpadapaññattito paṭṭhāya yāva āpattītipi na sakkā vattuṃ, methunādīsu akusalādīnaṃ sikkhāpadapaññattito pubbepi samuppattito. Tato eva anupasampannānampi āpattippasaṅgo, gilānādīnaṃ uppannattā anupaññattiyāpi anāpattiabhāvappasaṅgo ca siyā. Atha mataṃ ‘‘na kevalaṃ akusalādi eva, atha kho bhagavatā paṭikkhittabhāvaṃ jānantassa samuppajjamānā eva akusalādayo āpattī’’ti, tampi asāraṃ, sikkhāpadapaññattiṃ ajānitvā vītikkamantassa methunādīsu anāpattippasaṅgato, akusalādisabhāvāya ca āpattiyā ekapayogādīsu ekattādipi na siyā. Na hi sakalampi divasaṃ itthiṃ kāyato amocetvā phusantassa ekamevākusalaṃ uppajjati, bahū vā itthiyo phusitvā apagacchantassa bahūni, yenāpattiyā ekattaṃ, bahuttaṃ vā siyāti evamādikaṃ ayuttiṃ saṅgahetvā dassitanti veditabbaṃ.
在这其中,“事”就是违犯。因为它以罪之假名施设的处所之义,被称为“事”。“种”则是从不与取等(恶行)中,令智与言说转起的意义上,由思惟所构想的共相行相。“名”是不存在之名的施设。然而“彼之波罗夷”应当看作:作为名之意义而成立的罪,本身就是义施设。至于“争论诤事可能是善”等,以及“罪诤事可能是不善”等经文,是那些人引出来的,那也不能说明争论等具有善等性,因为这是以方便说方式宣说的。这里应当说的内容,在下文第一波罗夷生起等解释中,于《义灯》里为了净除错误之处已详细说过,所以应当就从那里取来。然而《义灯》作者持有“罪就是不善等形态”的见解,因此他在这里也把“所以,先显示注疏中已作的结论——施设诤事,现在为了显示那也不恰当而说‘然而彼’等”这样一段,当成自己的见解,也当成注疏诸师的见解,且不观察与论典相违而加以显示。其实,这里佛音阿阇梨并不是为了显示注疏之说为不恰当才开头说“然而彼”等,因为他在上面自己已经说过“应知唯是施设而已,即为罪诤事”;他是为了先显示某些钝根者在那里的错误,然后再加以驳斥,所以才开头说这些话。因此最后说“某些”,应当这样理解。若争论等是善等,那么它们的灭诤也会变成善等;但在胜义中,施设不应有灭诤,所以说“以善等灭诤”。只有施设自性的四种诤事,才应通过灭诤法来诤论;并不是说善等胜义形态的它们,因刹那性而自己就达到灭诤。下面以总结方式显示前面已成立之义,所以说“如是以此诤事之义”。意思是:它应按所说的方式,通过灭诤法来诤论。“这里某人”这句话,则是用来转回此处所意图的争论。巴利
Tattha vatthuñcāti vītikkamo. Tañhi āpattisammutipaññāpanassa okāsaṭṭhena ‘‘vatthū’’ti vuccati. Gottanti adinnādānādito buddhisaddanivattanaṭṭhena parikappitasāmaññākāro gottaṃ. Nāmanti avijjamānanāmapaññatti. Tassa pana pārājikanti nāmassa atthabhūtā āpatti atthapaññatti evāti daṭṭhabbaṃ . Yaṃ pana ‘‘vivādādhikaraṇaṃ siyā kusala’’ntiādi (cūḷava. 220; pari. 303), ‘‘āpattādhikaraṇaṃ siyā akusala’’ntiādi (cūḷava. 222) ca suttaṃ tehi samuddhaṭaṃ, tampi na vivādādīnaṃ kusalādibhāvassa pariyāyadesitattāti yaṃ ettha vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā paṭhamapārājikasamuṭṭhānādivaṇṇanāya sāratthadīpaniyaṃ viraddhaṭṭhānasodhanatthaṃ vitthārato vuttanti tattheva taṃ gahetabbaṃ, sāratthadīpanīkārakassa akusalādirūpāva āpattīti laddhi, teneva so idhāpi ‘‘tasmā paṇṇattiadhikaraṇanti aṭṭhakathāsu katasanniṭṭhānaṃ dassetvā idāni tampi na yuttanti dassetuṃ ‘taṃ paneta’ntiādimāhā’’ti (sārattha. ṭī. 2.385-386) evaṃ attano laddhiṃ aṭṭhakathācariyassapi laddhiṃ katvā ganthavirodhampi anoloketvā dassesi. Na hettha buddhaghosācariyo aṭṭhakathāvādaṃ ayuttanti dassetuṃ ‘‘taṃ paneta’’ntiādimārabhi ‘‘paṇṇattimattameva āpattādhikaraṇanti veditabba’’nti sayameva upari kathanato, atha kho dulladdhikānaṃ ekaccānaṃ tattha vippaṭipattiṃ dassetvā puna taṃ paṭisedhetukāmo ārabhi, teneva ante ‘‘eke’’ti vuttanti veditabbaṃ. Vivādādīnaṃ kusalādikatte taṃsamathānampi tabbhāvo āpajjati paramatthesu paṇṇattiyā samathāyogāti āha ‘‘kusalādisamathehī’’ti. Paññattisabhāvānameva catunnaṃ adhikaraṇānaṃ samathehi adhikaraṇīyatā, na pana kusalādiparamattharūpānaṃ tesaṃ tesaṃ khaṇikatāya sayameva samathappattitoti heṭṭhā samatthitamatthaṃ nigamanavasena dassentena ‘‘iti iminā adhikaraṇaṭṭhenā’’ti vuttaṃ, tassa yathāvuttanayena samathehi adhikaraṇīyatāyāti attho. ‘‘Idhekacco’’ti iminā idhādhippetaṃ vivādaṃ nivatteti.
“随说”是指以过失来呵责和举罪。其中,呵责就是谴责和辱骂。“五”这个说法,是针对摄在论母里的那些罪而说的。“应作性”就是应当做的性质。“具足句次第说”这里,“句次第说”指的就是句分别,意思是与它相应的学处。巴利
Anuvādoti vipattīhi upavadanā ceva codanā ca. Tattha upavadanā nāma garahā, akkoso ca. Pañcapīti mātikāpariyāpannāpattiyo sandhāya vuttaṃ. Kiccayatāti kattabbatā. Sapadānukkamaniddesassāti ettha padānukkamaniddesoti padabhājanaṃ vuccati, tena sahitassa sikkhāpadassāti attho.
387 “他的”是指作者义中的属格,所以经文说“以此举罪者”等等。“于见根本中”则是针对“见彼犯波罗夷法者”等(波罗夷 387)的圣典文句而说。其中,仅仅因为见到与女人私下同坐等情形,就被看成是犯波罗夷法的人,并不是通过道入道等而见。如果那人真是那样被见到,那么此人对那人就应该有不净想;而以不净想举罪清净者或不净者,不应有僧残罪,因为经文说“对清净者有不净见,对不清净者有不净见”等,所以无罪(波罗夷 390)。因此,即使只是见到与女人私下同坐等,若对那有净想或疑惑的人,以“我听说他犯波罗夷法”等话确定地举罪,那才有僧残罪,而不是对有不净想的人;但那人若说见闻,则因妄语等缘故只有轻罪,应当这样理解。如果那人虽有让对方舍弃净想的意图,却只说了所见的私下同坐等,而没有说未见的道入道等波罗夷事,也没有说“你不是沙门”等,那他就无罪。但若说得过分,就有罪,因为经文说“未见言见”(波罗夷 386-387)。若有人对以所见私下同坐等为第一波罗夷之事有不净想,并有意令对方舍离,说犯不与取者“见”或“闻”等,那人也没有僧残罪,因为对不净者有不净见;这是某些人的说法。另一些人则说:“以他所举罪的波罗夷而言,因为没有清净想,所以就只有罪”;这种说法是合理的。正如《疑惑注释》(kaṅkhā. aṭṭha. duṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā)中所说:“以他所举罪的波罗夷而言,知道‘此人未曾违犯’,而怀着令其舍离的意图……乃至……僧残。”依照这个方法,对以闻为根本等情况也应知道其判定。“于其他处所出现者”,是指在骂詈语等中出现者。“浸润者”,是指由身、语、意三门,以属于波罗夷事的恶行不断浸润而湿透。“成为污秽者”,即成为污秽物,意思是无实质。巴利
387.Assāti kattuatthe sāmivacananti āha ‘‘etena codakenā’’tiādi. Diṭṭhamūlake panāti ‘‘diṭṭhassa hoti pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto’’tiādi (pārā. 387) pāḷivāraṃ sandhāya vuttaṃ. Tattha itthiyā saddhiṃ rahonisajjādidassanamattavasena pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto puggalo tena diṭṭho, na pana maggena maggappaṭipādanādidassanavasena. Yadi hi tena so tathā diṭṭho bhaveyya, asuddhasaññī evāyaṃ tasmiṃ puggale siyā, asuddhasaññāya ca suddhaṃ vā asuddhaṃ vā codentassa saṅghādiseso na siyā ‘‘anāpatti suddhe asuddhadiṭṭhissa, asuddhe asuddhadiṭṭhissā’’tiādivacanato (pārā. 390). Tasmā itthiyā saddhiṃ rahonisajjādimattameva disvāpi ‘‘saddho kulaputto, nāyaṃ pārājikaṃ āpajjatī’’ti tasmiṃ suddhasaññissa vā vematikassa vā ‘‘suto mayā pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto’’tiādinā niyametvā codentasseva saṅghādiseso, na asuddhasaññissa, tassa pana diṭṭhaṃ sutanti musāvādādipaccayā lahukāpatti evāti veditabbaṃ. Yadi pana so tasmiṃ suddhadiṭṭhicāvanādhippāyopi diṭṭhaṃ rahonisajjādimattameva vadati, adiṭṭhaṃ pana maggenamaggappaṭipādanādipārājikavatthuṃ vā ‘‘assamaṇosī’’tiādikaṃ vā na vadati, tassa anāpatti. Adhikaṃ vadantassa pana āpattiyeva ‘‘adiṭṭhaṃ diṭṭha’’nti (pārā. 386-387) vuttattā. Yo pana diṭṭhena rahonisajjādinā paṭhamapārājikena asuddhasaññī hutvā cāvanādhippāyo adinnādānaṃ ajjhāpajjanto ‘‘diṭṭho’’ti vā ‘‘suto’’ti vā ādiṃ vadati, tassāpi na saṅghādiseso asuddhe asuddhadiṭṭhitāyāti keci vadanti. Aññe pana ‘‘yena pārājikena codeti, tena suddhasaññābhāvā āpattiyevā’’ti vadanti, idaṃ yuttaṃ. Tathā hi vuttaṃ mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. duṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘yena pārājikena codeti, taṃ ‘ayaṃ anajjhāpanno’ti ñatvā cāvanādhippāyena…pe… saṅghādiseso’’ti. Iminā nayena sutādimūlakesupi vinicchayo veditabbo. Aññatra āgatesūti omasavādādīsu āgatesu. Avassutoti tīhipi dvārehi pārājikavatthubhūtaduccaritānuvassanena tinto. Kasambujātoti kacavarabhūto, nissāroti attho.
“盗贼”就是贼,意思是破戒的人。“信奉长老女”是说:他依附于黑耳天女的誓愿,是外道女——据说这位女子被称为黑耳吉祥天女的长老。“以何为首”就是以什么为原因,也就是到什么程度的意思。“以彼为首”在这里也是同样的用法。“不适合”等话,只是为了表明疑惑的状态才说的,这是大莲华长老的意趣。巴利
Koṇṭhoti coro, dussīloti attho. Jeṭṭhabbatikoti kāḷakaṇṇidevīvate niyutto titthiyoti vadati, sā kira kāḷakaṇṇisirideviyā jeṭṭhāti vuttā. Yadaggenāti yena kāraṇena, yattakenāti attho . Tadaggenāti etthāpi eseva nayo. No kappetītiādi vematikabhāvadīpanatthameva vuttanti mahāpadumattherassa adhippāyo.
389 这里说的“于此”,是在举罪控告的场合。说“我要作呵责等羯磨”,这是以罪控告别人的人心里打的算盘,叫做“羯磨意图”。通过给予别住等羯磨程序,要把人从罪中解脱出来,而以罪控告别人的人,其意图叫做“出罪意图”。为了不让僧团举行布萨或自恣,而以罪控告别人,其意图叫做“阻止布萨自恣的意图”。不现前……恶作:即使不当面诽谤、不当面辱骂,也犯恶作。巴利
389.Etthāti codanāyaṃ. Tajjanīyādikammaṃ karissāmītiāpattiyā codentassa adhippāyo kammādhippāyo nāma. Parivāsadānādikkamena āpattito vuṭṭhāpetuṃ āpattiyā codentassa adhippāyo vuṭṭhānādhippāyo. Uposathaṃ, pavāraṇaṃ vā saṅghe kātuṃ adānatthāya āpattiyā codayato adhippāyo uposathapavāraṇaṭṭhapanādhippāyo. Asammukhā…pe… dukkaṭanti anuddhaṃsentassapi akkosantassapi dukkaṭaṃ.
“于一切处”是指在一切注释中。因为布萨和自恣属于单白羯磨,只有在告白正在进行时,才能停止布萨或自恣,而不是在告白已经完成时。而当念到“亚”音时,就算完成了,所以说“到了‘亚’音时,就不能(停止)”。巴利
Sabbatthevāti sabbāsu aṭṭhakathāsu. Uposathapavāraṇānaṃ ñattikammabhāvato ñattiyā vattamānāya eva uposathapavāraṇaṭṭhapanaṃ hoti, na niṭṭhitāya, sā ca yya-kāre patte niṭṭhitā nāma hotīti āha ‘‘yya-kāre patte na labbhatī’’ti.
他们说,所谓“非近事男”,意思是这位比丘连近事男也不是,因为他连皈依都已舍弃了。用“对不指定对象而说法者”这句话,是在说明:对指定对象说法时,应当先让他请求许可。“说罪已”,就是让他在请求许可之后,再说出罪过。所举罪者承认自己是比丘,对他有清净想或疑惑想,以所见等为据、所举的波罗夷罪并无根据,怀着驱逐的意图,认定“你是波罗夷”之后当面举罪或教人举罪,他当场了知此事——这些就是这里所说的五支。巴利
Anupāsakoti upāsakopi so bhikkhu na hoti saraṇagamanassāpi paṭippassaddhattāti vadanti. ‘‘Anodissa dhammaṃ kathentassā’’ti iminā odissa kathentena okāsaṃ kāretabbanti dasseti. Āpattiṃ desetvāti okāsākārāpanāpattiṃ desetvā. Yaṃ codeti, tassa upasampannoti saṅkhyupagamanaṃ, tasmiṃ suddhasaññitā vematikatā vā, yena pārājikena codeti, tassa diṭṭhādivasena amūlakatā, cāvanādhippāyena ‘‘tvaṃ pārājiko’’tiādinā niyametvā sammukhā codanā codāpanā, tassa taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni.
第九、第二恶意嗔恨学处的注释巴利
9. Dutiyaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā
391 第九中,“灭提亚比丘尼”这一说法,是因为她虽然因灭相而被灭摈,但依据她过去的称呼方式,仍然这样称呼她。“属于其他部分”:长老是生为人类、身为比丘,而其他部分则是指属于畜生类、即山羊身份的那一部分。“此”:这是从共性出发,用中性词来说,意思就是“这只山羊”。“其他部分”:就是如上所说,属于畜生类山羊身份的另一部分。“其他部分之此”,第一种拆解的意思是“属于其他部分”,第二种拆解的意思是“有其他部分”,两种拆解都指山羊。现在,为了把这两种拆解所说的意思详细展示出来,所以说了“彼所”等话。其中应这样连接:所说的那只山羊,既是其他部分,又归入“属于其他部分”这一类。为了说明第二种拆解的意思,又说了“或彼”等话。“于事中应知”:在这里也应当把所说的那只名为“答巴马喇子”的山羊取来连接。“指彼”:是指作为命名为“答巴”之依据的那只山羊。“那些比丘”:是指那些追问的比丘。由于罪也以人为所依,所以说“只是人的污点”。巴利
391. Navame mettiyaṃ bhikkhuninti liṅganāsanāya nāsitāyapi tassā bhūtapubbavohāraṃ gahetvā vuttaṃ. Aññabhāgassāti therassa manussajātibhikkhubhāvato aññassa tiracchānajātichagalakabhāvasaṅkhātassa koṭṭhāsassa. Idanti sāmaññato napuṃsakaliṅgena vuttaṃ, ayaṃ chagalakoti attho. Aññabhāgoti yathāvuttatiracchānajātichagalakabhāvasaṅkhāto añño koṭṭhāso, aññabhāgassa idanti aññabhāgiyanti paṭhamaviggahassa attho, aññabhāgamatthīti dutiyaviggahassa, dvīhipi chagalakova vutto. Idāni dvīhipi viggahehi vuttamevatthaṃ vitthārato dassento ‘‘yo hi so’’tiādimāha. Tattha yo hi so chagalako vutto, so aññassa bhāgassa hotīti ca aññabhāgiyasaṅkhyaṃ labhatīti ca yojanā. Dutiyaviggahassa atthaṃ dassetuṃ ‘‘so vā’’tiādi vuttaṃ. Adhikaraṇanti veditabboti etthāpi yo hi so ‘‘dabbo mallaputto nāmā’’ti chagalako vutto, soti ānetvā sambandhitabbaṃ. Tañhi sandhāyāti ‘‘dabbo’’ti nāmakaraṇassa adhiṭṭhānabhūtaṃ chagalakaṃ sandhāya. Te bhikkhūti te anuyuñjantā bhikkhū. Āpattiyāpi puggalādhiṭṭhānattā ‘‘puggalānaṃyeva lesā’’ti vuttaṃ.
393 关于“最后……(中略)……所说的举罪”这一句,是就“比丘正在犯僧残时被看见,对僧残有僧残想,如果有人以波罗夷罪来举发他”等等(《波罗夷》407)这种举罪的分类来说的。七种罪虽然各自都有波罗夷等共同的名称,但从淫欲、不与取等事相来看,以及从贪、嗔等自性来看,也各有不同,所以说“然而……(中略)……不存在”。巴利
393.Yā ca sā avasāne…pe… codanā vuttāti ‘‘bhikkhu saṅghādisesaṃ ajjhāpajjanto diṭṭho hoti saṅghādisese saṅghādisesadiṭṭhi hoti, tañce pārājikena codetī’’tiādiṃ (pārā. 407) codanābhedaṃ sandhāya vadati. Sattannampi āpattīnaṃ paccekaṃ pārājikattādisāmaññepi methunādinnādānādivatthuto, rāgadosattādisabhāvato ca visabhāgatāpi atthīti āha ‘‘yasmā pana…pe… na hotī’’ti.
按前面所说的方式,就是依照“从同类和不同类的事相来说”等(《波罗夷义注》2.393)所讲的方式。业的特相和作意,对于没有败坏的人,从业的相状出发,以果来假名说为业,所以说“依它而生起”。由于依止别住等,摩那埵等得以生起,所以说了“前前”等。巴利
Vuttanayenevāti ‘‘sabhāgavisabhāgavatthuto’’tiādinā (pārā. aṭṭha. 2.393) vuttanayena. Kammalakkhaṇaṃ, taṃmanasikāro ca avipannakammassa nimittato phalūpacārena kammanti vuccatīti āha ‘‘taṃ nissāya uppajjanato’’ti. Parivāsādiṃ nissāya mānattādīnaṃ uppajjanato ‘‘purimaṃ purima’’ntiādi vuttaṃ.
395 把“有基地”理解为以人为立足点。“长等”是指长、短等特征。“见等”是指曾经见过等。巴利
395.Savatthukaṃ katvāti puggalādhiṭṭhānaṃ katvā. Dīghādinoti dīgharassādiliṅgassa. Diṭṭhādinoti diṭṭhapubbādino.
408 看见别人做淫欲之类的事后,心里想“就是他”,这样就是“如是想”。这里的诸支分和前面初恶性(学处)里说的相同,但在这里,只是凭一点点相似的迹象就执取,问题更严重。巴利
408.Evaṃ tathāsaññīti aññassa methunādikiriyaṃ disvā ‘‘ayaṃ so’’ti evaṃ tathāsaññī. Aṅgāni paṭhamaduṭṭhadose vuttasadisāni, idha pana kiñcidesaṃ lesamattaṃ upādiyanā adhikā.
第十,第一破僧学处的解释巴利
10. Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā
410 第十中的“众多”:是指那些因为心力弱,没办法让心专注在阿兰若等修行处的人。为了灭尽苦,在他们那个生命形态里,只有受持、忆持佛语等文句才是最高的,而得不到道果,所以叫“文句最上者”。“已证得”:就是已经成就。“离法”:就是非法。“只是被禁止”:这是依据“诸比丘,没有住处的人不应入雨安居”这句话而说的,正是针对这句话,圣典中也说了“八个月”等。巴利
410. Dasame bahūnanti dubbalatāya araññādisevāya cittaṃ samāhitaṃ kātuṃ asakkontānaṃ. Dukkhassantakiriyāya tasmiṃ attabhāve buddhavacanaggahaṇadhāraṇādisaṅkhātaṃ byañjanapadameva paramaṃ assa, na maggalābhoti padaparamo. Abhisambhuṇitvāti nipphādetvā. Dhammato apetaṃ uddhammaṃ. Paṭikkhittamevāti ‘‘na, bhikkhave, asenāsanikena vassaṃ upagantabba’’nti (mahāva. 204) vacanato vuttaṃ, idameva vacanaṃ sandhāya pāḷiyampi ‘‘aṭṭha māse’’tiādi (pārā. 409) vuttaṃ.
“以三种边”是指以不清净的根本来说。这里,因为比丘们依赖在四个家族中托钵获得的团食和碎食为生,而完全不食鱼肉的家族又很难遇到,所以对于从那里得到的饭菜,会怀疑掺杂了鱼肉;又因为比丘们难以防范,甚至连维持身体的生命都可能成问题,所以世尊并没有全面禁止鱼肉,而只是以三种边禁止不清净的鱼肉。如果世尊全面禁止,比丘们即使快要死了,也不会吃那些担心掺杂鱼等的食物,这样一来,他们就不得不接受米谷等粮食、储存起来、自己煮食;而为此所需的奴婢、臼杵等用具,就会像比丘的钵等物品一样被允许受取,结果就会像外道那样过在家人生活,而不是比丘的住处——应当这样理解。“网”是捕鱼的工具。“陷阱”是捕鹿的工具。“净”是指:如果按照他们的话,不产生怀疑,那就可行;但不能把那种话当作少许的清净来对待。因此才说:“凡是没有怀疑的地方,一切都净。”巴利
Tīhi koṭīhīti asuddhamūlehi. Ettha ca bhikkhūnaṃ catūsu kulesu pakkapiṇḍiyālopabhojananissitatāya, macchamaṃsabhojanavirahitassa ca kulassa dullabhatāya tattha laddhesu bhattabyañjanesu macchamaṃsasaṃsaggasaṅkāya, dunnivāraṇatāya ca bhikkhūnaṃ sarīrayāpanampi na siyāti bhagavatā macchamaṃsaṃ sabbathā appaṭikkhipitvā tīhi koṭīhi aparisuddhameva paṭikkhittaṃ. Yadi hi taṃ bhagavā sabbathā paṭikkhipeyya, bhikkhū maramānāpi macchādisaṃsaggasaṅkitaṃ bhattaṃ na bhuñjeyyuṃ, tato taṇḍuladhaññādiṃ paṭiggahetvā nidahitvā sayaṃ pacitvā bhuñjituṃ tadupakaraṇabhūtaṃ dāsidāsaṃ, udukkhalamusalādikañca bhikkhūnaṃ pattādi viya avassaṃ gahetuṃ anujānitabbaṃ siyāti titthiyānaṃ viya gahaṭṭhāvāso eva siyā, na bhikkhuāvāsoti veditabbaṃ. Jālaṃ macchabandhanaṃ. Vāgurā migabandhanī. Kappatīti yadi tesaṃ vacanena saṅkā na vattati, vaṭṭati, na taṃ vacanaṃ lesakappaṃ kātuṃ vaṭṭati. Teneva vakkhati ‘‘yattha ca nibbematiko hoti, taṃ sabbaṃ kappatī’’ti.
市场上流通的肉,是指在商店等处买卖的已死之肉。这里说“并非专为比丘而做”,其中的“唯”字用在了不成立的地方,应该理解为“并非唯为比丘而做”,因此要知道,为比丘和为吉祥仪式等混合制作的肉也不可以吃。不过有些人按照字面把“唯”当作限定词,就说“可以吃”,这并不妥当。用“可以”这个词,是在表明没有罪。巴利
Pavattamaṃsanti āpaṇādīsu pavattaṃ vikkāyikaṃ matamaṃsaṃ. Bhikkhūnaṃyeva atthāya akatanti ettha aṭṭhānappayutto eva-saddo, bhikkhūnaṃ atthāya akatamevāti sambandhitabbaṃ, tasmā bhikkhūnañca maṅgalādīnañcāti missetvā katampi na vaṭṭatīti veditabbaṃ. Keci pana yathāṭhitavasena avadhāraṇaṃ gahetvā ‘‘vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ na sundaraṃ. ‘‘Vatta’’nti iminā āpatti natthīti dasseti.
“劫”是指无数劫,有些注释者说这也叫“寿劫”。大劫的第四分之一是无数劫,从那里再数第二十分之一,就是破僧者的寿劫。不过这种说法和诸注疏中“劫注”里所说的“只有在劫坏灭时才得以解脱”等话并不一致。“梵福”是指最殊胜的福。“劫天界”在这里应当理解为:以结生相续的方式,住留直到劫尽。巴利
Kappanti asaṅkheyyakappaṃ, ‘‘āyukappa’’ntipi (sārattha. ṭī. 2.410) keci. Mahākappassa hi catutthabhāgo asaṅkheyyakappo, tato vīsatimo bhāgo saṅghabhedakassa āyukappanti vadanti, taṃ aṭṭhakathāsu kappaṭṭhakathāya na sameti ‘‘kappavināse eva muccatī’’tiādi (vibha. aṭṭha. 809) vacanato. Brahmaṃ puññanti seṭṭhaṃ puññaṃ. Kappaṃ saggamhīti ettha paṭisandhiparamparāya kappaṭṭhatā veditabbā.
411 “以得不同共住”:因为是以随顺被举者的状态为主,所以作此说明。“以业不同共住”:因为是被举的状态。由于“应为破而努力”是分开另说的,所以应知:对于导致破僧的诤事,从执取并提起之时起,即使先前只是以寻求派别等方式为破僧而努力的人,也适合对他作谏诤羯磨。又,此即是“破僧”这一说法的关联。巴利
411.Laddhinānāsaṃvāsakenāti ukkhittānuvattakabhāvena bhāvappadhānattā niddesassa. Kammanānāsaṃvāsakenāti ukkhittabhāvena. ‘‘Bhedāya parakkameyyā’’ti visuṃ vuttattā bhedanasaṃvattanikassa adhikaraṇassa samādāya paggaṇhanato pubbepi pakkhapariyesanādivasena saṅghabhedāya parakkamantassa samanubhāsanakammaṃ kātuṃ vaṭṭatīti veditabbaṃ. Yopi cāyaṃ saṅghabhedo hotīti sambandho.
以羯磨:通过白、祈等羯磨。以诵出:通过巴帝摩卡的诵出。以言说:通过种种理由,比如“非法是法”之类的话来说,也就是向别人宣说的意思。以宣告:为了执持自己的宗派,反复在耳边宣告,也就是言说的意思。以取筹:这样通过宣告坚定了他们的心之后,为了让他们知道自己已经进入自派,就说“取这根筹”而取筹。在这里,羯磨或诵出是破僧的主要原因,而言说等应当知道是破僧的前分。高举:已经扬起。住:应当住。巴利
Kammenāti apalokanādinā. Uddesenāti pātimokkhuddesena. Vohārenāti tāhi tāhi upapattīhi ‘‘adhammaṃ dhammo’’tiādinā (a. ni. 3.10-39, 42; cūḷava. 352) vohārena, paresaṃ paññāpanenāti attho. Anusāvanāyāti attano laddhiyā gahaṇatthameva anu punappunaṃ kaṇṇamūle mantasāvanāya, kathanenāti attho. Salākaggāhenāti evaṃ anusāvanāya tesaṃ cittaṃ upatthambhetvā attano pakkhe paviṭṭhabhāvassa saññāṇatthaṃ ‘‘gaṇhatha imaṃ salāka’’nti salākaggāhena. Ettha ca kammameva, uddeso vā saṅghabhede padhānaṃ kāraṇaṃ, vohārādayo pana saṅghabhedassa pubbabhāgāti veditabbā. Abbhussitanti abbhuggataṃ. Accheyyāti vihareyya.
“有惭耻心的人会守护”,从这句话来看,因为害怕犯戒而告白,只是有惭耻心者的负担,所以说“有惭耻心的比丘们”;无惭耻心的人即使不告白,也仍然是罪。不放弃的话就是恶作:对各个宣说的人,按人数计算恶作。“有能力”:有能力前往,意思是想要去。然而应当知道,罪只在半由旬之内,依无病者的情况而定。巴利
‘‘Lajjī rakkhissatī’’ti (visuddhi. 1.42; pārā. aṭṭha. 1.45) vacanato āpattibhayena ārocanaṃ lajjīnaṃ eva bhāroti āha ‘‘lajjīhi bhikkhūhī’’ti, alajjissapi anārocentassa āpattiyeva. Appaṭinissajjato dukkaṭanti visuṃ visuṃ vadantānaṃ gaṇanāya dukkaṭaṃ. Pahontenāti gantuṃ samatthena, icchantenāti attho. Āpatti pana aḍḍhayojanabbhantareneva agilānassa vasena veditabbā.
416 针对白等恶作等一切罪都存在的情况,才说“以僧残无犯”。“他的”是指提婆达多的。因为在学处尚未制立时,谏诤羯磨本身就不存在,所以说“并非违越已制立的学处”。因为正是制立学处之后,谏诤羯磨才被允许。“指定而允许”是指依据“诸比丘,我允许反刍者反刍”等指定而允许来说的。“无犯”是在无犯那一章里说的。“应令安立罪”是指应令其承认谏诤的波逸提罪。“罪实未生”是说僧残罪确实没有生起。巴利
416. Ñattiyādīhi dukkaṭādisabbhāvaṃ sandhāya ‘‘saṅghādisesena anāpattī’’ti vuttaṃ. Assāti devadattassa. Apaññatte sikkhāpade samanubhāsanakammasseva abhāvato ‘‘na hi paññattaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamantassā’’ti vuttaṃ. Sikkhāpadaṃ paññapenteneva hi samanubhāsanakammaṃ anuññātaṃ. Uddissa anuññātatoti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, romanthakassa romanthana’’ntiādiṃ (cūḷava. 273) uddissānuññātaṃ sandhāya vadati. Anāpattiyanti anāpattivāre. Āpattiṃ ropetabboti samanubhāsanāya pācittiyaāpattiṃ ropetabbo. Āpattiyeva na jātāti saṅghādisesāpatti na jātā eva.
以“我不舍弃”这个想不存在而解脱,就是想解脱。有心,就是带着“我不舍弃”这种认知的心,称为有心的。如果有人失去知觉、害怕或心散乱,不知道“应当舍弃”,也不知道“将要作羯磨”,对他而言无犯。这里共有四个条件:为了破僧而努力、以如法羯磨劝告、羯磨语说完、以“我不舍弃”的心而不舍弃。巴利
‘‘Na paṭinissajjāmī’’ti saññāya abhāvena muccanato saññāvimokkhaṃ. Sacittakanti ‘‘na paṭinissajjāmī’’ti jānanacittena sacittakaṃ. Yo visaññī vā bhīto vā vikkhitto vā ‘‘paṭinissajjitabba’’ntipi, ‘‘kammaṃ karissatī’’ti vā na jānāti, tassa anāpatti. Bhedāya parakkamanaṃ, dhammakammena samanubhāsanaṃ, kammavācāpariyosānaṃ, na paṭinissajjāmīti cittena appaṭinissajjananti imānettha cattāri aṅgāni.
11. 第二破僧学处解释巴利
11. Dutiyasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā
418 在第十一节中,因为对断事等所作的共许羯磨也可以对许多人进行,所以应当知道,“僧团不对僧团作羯磨”这句话是针对应当作的折伏羯磨而说的。这里的支分,除去“为破僧而努力”,换成“舍断而随顺”,其余应如前文所说而取。巴利
418. Ekādasame yasmā ubbāhikādisammutikammaṃ bahūnampi kātuṃ vaṭṭati, tasmā ‘‘na hi saṅgho saṅghassa kammaṃ karotī’’ti idaṃ niggahavasena kattabbakammaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ. Aṅgāni panettha bhedāya parakkamanaṃ pahāya anuvattanaṃ pakkhipitvā heṭṭhā vuttasadisāneva gahetabbāni.
第十二、难劝诫学处的解释巴利
12. Dubbacasikkhāpadavaṇṇanā
424 第十二项中,“轻蔑语”就是呵责的话。“萨塔”这个词和“帕提塔”同义,而那个修饰词是放在被修饰词后面的,所以说“到处散落的草木叶子”。“被任何”指的是像风等那样的外力,或者像亲教师等人为的因素。巴利
424. Dvādasame vambhanavacananti garahavacanaṃ. Saṭa-saddo patitasaddena samānattho, tassa ca visesanassa paranipātoti āha ‘‘tattha tattha patitaṃ tiṇakaṭṭhapaṇṇa’’nti. Kenāpīti vātādisadisena upajjhāyādinā.
426 心缠结就是坚固的嗔怒,也就是怨恨。比这更强烈的,是难以摆脱的嗔恨执取。对举罪者反击,是指与举罪者对立而坚持不让。诽谤举罪者,是指用言语去攻击。反诬,是指说“你也有罪”,把罪过栽到举罪者头上。覆藏,就是遮掩。以自己之行为,是指以自身的所作所为。不如实说,是指当被这样追问时——比如“你这个举罪者说‘我看见他犯了这个罪’,那你当时在做什么?这个人在做什么?你在哪里?这个人又在哪里?”——被问到自己的行为时,却不如实回答、避而不谈。巴利
426. Cittapariyonāho daḷhakodhova upanāho. Tatopi balavataro dummocanīyo kodhābhisaṅgo. Codakaṃ paṭippharaṇatāti codakassa paṭiviruddho hutvā avaṭṭhānaṃ. Codakaṃ apasādanāti vācāya ghaṭṭanā. Paccāropanāti ‘‘tvampi sāpattiko’’ti codakassa āpattiāropanā. Paṭicaraṇatāti paṭicchādanatā. Apadānenāti attano cariyāya. Na sampāyanatāti ‘‘yaṃ tvaṃ codako vadesi ‘mayā esa āpattiṃ āpanno diṭṭho’ti, tvaṃ tasmiṃ samaye kiṃ karosi, ayaṃ kiṃ karoti, kattha ca tvaṃ ahosi, kattha aya’’ntiādinā nayena cariyaṃ puṭṭhena sampādetvā akathanaṃ.
“若有罪者”这句因缘语(《大品》134)已经涵盖了一切罪,所以论主说“若有罪者”等。这里所说的各项条件,和“最初破僧”的诸支相似,但差别在于:在那里是为了破僧而努力,而在这里应当理解为使自身成为不可劝谏者。巴利
‘‘Yassa siyā āpattī’’ti (mahāva. 134) iminā nidānavacanena sabbāpi āpattiyo saṅgahitāti āha ‘‘yassa siyā’’tiādi. Aṅgāni cettha paṭhamasaṅghabhedasadisāni, ayaṃ pana viseso yathā tattha bhedāya parakkamanaṃ, idha avacanīyakaraṇatā daṭṭhabbā.
13. 坏俗家学处注释巴利
13. Kuladūsakasikkhāpadavaṇṇanā
431 第十三段中,“枳咤山”是那个村镇的名字。后文正是针对它才说“阿说示与布那巴苏咖比丘们不应住在枳咤山”,这是从村镇驱逐,不是从国土驱逐。不过,由于有关联,那片国土也以“枳咤山”这个名字来称呼,所以说“在这样名称的国土”。巴利
431. Terasame kīṭāgirīti tassa nigamassa nāmaṃ. Tañhi sandhāya parato ‘‘na assajipunabbasukehi bhikkhūhi kīṭāgirismiṃ vatthabba’’nti vuttaṃ, gāmanigamato ca pabbājanaṃ, na janapadato. Tena pana yogato janapadopi ‘‘kīṭāgiri’’icceva saṅkhyaṃ gatoti āha ‘‘evaṃnāmake janapade’’ti.
“在那里”指的是在舍卫城。“在正对的地方”指的是正对面的位置,意思是祇园大门附近。“以两朵云”是指以雨季的云和冬季的云这两朵云。因为六群比丘超出了限度,所以说“更甚”。巴利
Tatrāti sāvatthiyaṃ. Dhuraṭṭhāneti abhimukhaṭṭhāne, jetavanadvārasamīpeti attho. Dvīhi meghehīti vassikena, hemantikena cāti dvīhi meghehi. Gaṇācariyehi chahi adhikatāya ‘‘samadhika’’nti vuttaṃ.
关于“水”:因为接下来要单独讲“用净水浇灌”,所以这里先说不净水;又因为接下来会讲到“为了园林等目的而种树时,即使在不净的用途中,也允许用净水浇灌等”,所以这里也先作了区分,把用净水浇灌等单独列出来。就像挖掘、刨地等身体动作也被归入不净用途一样,整修干涸的水渠等净的用途也是如此,所以说“整修干涸的水渠”。这里也包括搬走旧叶子等。由于大注疏以量为准,所以放在后面才说。为了说明即使在不净用途中,某些做法也是允许的,所以说“并非仅此”等。“任何水渠”是指干的或不干的。“在那里”是指在为了园林等目的而种树时。“如是”是就通过净的用途方式等来绑缚而说的。由此也说明,为了摄受家族而做的绑缚等也是不允许的。巴利
Udakassāti akappiyaudakassa ‘‘kappiyaudakasiñcana’’nti visuṃ vakkhamānattā, tañca ‘‘ārāmādiatthāya rukkharopane akappiyavohāresupi kappiyaudakasiñcanādi vaṭṭatī’’ti vakkhamānattā idhāpi vibhāgaṃ katvā kappiyaudakasiñcanādi visuṃ dassitaṃ. Yathā koṭṭanakhaṇanādikāyikakiriyāpi akappiyavohāre saṅgahitā, evaṃ mātikāujukaraṇādikappiyavohārepīti āha ‘‘sukkhamātikāya ujukaraṇa’’nti. Ettha purāṇapaṇṇādiharaṇampi saṅgayhati. Mahāpaccariyavādova pamāṇattā pacchā vutto. Akappiyavohārepi ekaccaṃ vaṭṭatīti dassetuṃ ‘‘na kevalañca sesa’’ntiādimāha. Yaṃkiñci mātikanti sukkhaṃ vā asukkhaṃ vā. Tatthāti ārāmādiatthāya rukkharopane. Tathāti kappiyavohārapariyāyādīhi ganthāpanaṃ sandhāya vuttaṃ. Iminā ca kulasaṅgahatthāya ganthāpanādipi na vaṭṭatīti dasseti.
有人提出质问说“难道不是……”等等,他的质问是:为什么为了供养塔而自己结缚就不可以呢?质问者的意思是:就像为了园林等目的,在净地中自己种植也可以一样,同样为了供养塔而自己结缚,为什么就不可以呢?“已说”等是回答。那么,为什么又说“然而并非在大注疏中”呢?因为即使在大屏障疏等注疏中所说的也同样是标准,所以这并不矛盾;这样说是为了确立:大注疏中未说的自己种植,通过与就在那里所说的浇水相结合、以显示会通之理的方式,也同样是标准。“应认为”这个词要与“彼如何”连在一起理解。这里的用意是:虽然大注疏中没有说“自己种植”,但自己浇灌净水确实是说过的;因此,就像为了园林等目的自己浇灌净水也可以一样,同样,为了供养塔而自己结缚为什么就不可以呢?这也不相违——也就是说,在否定了为供养塔而结缚等之后,所说的为了园林等目的而自己种植与浇灌,因为与圣典会通,前后并不相违。巴利
Vatthupūjanatthāya sayaṃ ganthanaṃ kasmā na vaṭṭatīti codento ‘‘nanu cā’’tiādimāha. Yathā ārāmādiatthaṃ kappiyapathaviyaṃ sayaṃ ropetumpi vaṭṭati, tathā vatthupūjanatthāya sayaṃ ganthanampi kasmā na vaṭṭatīti codakassa adhippāyo. Vuttantiādi parihāro. Atha ‘‘na pana mahāaṭṭhakathāya’’nti kasmā vadati? Mahāpaccariādīsu vuttampi hi pamāṇamevāti nāyaṃ virodho, mahāaṭṭhakathāyaṃ avuttassa sayaṃ ropanassa tattheva vuttena udakasiñcanena saha saṃsandananayadassanamukhena pamāṇamevāti patiṭṭhāpetuṃ vuttattā. ‘‘Maññeyyāsī’’ti padaṃ ‘‘taṃ katha’’nti iminā sambandhitabbaṃ. Tatthāyaṃ adhippāyo – kiñcāpi mahāaṭṭhakathāyaṃ sayaṃ ropanaṃ na vuttaṃ, kappiyaudakassa sayaṃ āsiñcanaṃ vuttameva, tasmā yathā ārāmādiatthāya kappiyaudakaṃ sayaṃ siñcitumpi vaṭṭati, tathā vatthupūjanatthāya ganthanampi kasmā na vaṭṭatīti. Tampi na virujjhatīti yadetaṃ vatthupūjanatthāyapi ganthanādiṃ paṭikkhipitvā ārāmādiatthāya sayaṃ ropanasiñcanaṃ vuttaṃ, tampi pāḷiyā saṃsandanato pubbāparaṃ na virujjhati.
“那怎么会不相矛盾呢?”所以接着说了“于彼处……”等话。这里的“于彼处”,是指种植和浇灌的场合。在以花等摄受家族这件事上,因为用“花鬘丛”作了限定,就可以知道,种植指的正是为了摄受家族,所以才说“说花鬘丛者……”等话。“此已说”,是指“种植花鬘丛或让人种植,浇灌或让人浇灌”这句话已经说过。“然而在其他情况下”,是指为了园林等目的而种植花鬘丛等的时候。“有方式”,是指存在着自作和令作这种用法、这种说法,也就是存在着一种特殊含义,因为并不是为了摄受家族。这样,在这里把“方式”理解为作与令作的意义时,除了圣典中已经否定的结缚与令结缚之外,后面以“如是知,如是作则美”等净语所说的令结缚,在那里就没有过失,能够成立,因为以“结缚”的命令,唯是意在令作,也就是令结缚。“知道在那里有方式,在这里没有方式”:在那里的“种植花鬘丛”等中,因为有“花鬘丛”这个显示为摄受家族的限定语存在,所以有称为作与令作的方式;在这里的“结缚”等中,因为没有这样的限定语,所以知道没有那种方式。应连结为“那是说得极好的”。巴利
Taṃ kathaṃ na virujjhatīti āha ‘‘tatra hī’’tiādi. Tatrāti ropanasiñcanavisaye. Pupphādīhi kulasaṅgahappasaṅge ‘‘mālāvaccha’’nti visesitattā kulasaṅgahatthameva ropanaṃ adhippetanti viññāyatīti āha ‘‘mālāvacchanti vadanto’’tiādi. Etaṃ vuttanti ‘‘mālāvacchaṃ ropentipi ropāpentipi, siñcantipi siñcāpentipī’’ti etaṃ vuttaṃ. Aññatra panāti ārāmādiatthāya mālāvacchādīnaṃ ropane pana. Pariyāyoti sayaṃkaraṇakārāpanasaṅkhāto pariyāyo vohāro atthavisesoti attho atthi upalabbhati , kulasaṅgahatthattābhāvāti adhippāyo. Evamettha pariyāyasaddassa karaṇakārāpanavasena atthe gayhamāne ‘‘ganthentipi ganthāpentipī’’ti pāḷiyaṃ paṭikkhittaganthanaganthāpanaṃ ṭhapetvā yaṃ parato ‘‘evaṃ jāna, evaṃ kate sobheyyā’’tiādikappiyavacanehi ganthāpanaṃ vuttaṃ, tattha dosābhāvo samatthito hoti, ‘‘ganthehī’’ti āṇattiyā kārāpanasseva ganthāpananti adhippetattā. Tattha pariyāyaṃ idha ca pariyāyābhāvaṃ ñatvāti tattha ‘‘mālāvacchaṃ ropentī’’tiādīsu ‘‘mālāvaccha’’nti kulasaṅgahatthatāsūcanakassa visesanassa sabbhāvato karaṇakārāpanasaṅkhātapariyāyasabbhāvaṃ. Idha ‘‘ganthentī’’tiādīsu tathāvidhavisesavacanābhāvato tassa pariyāyassa abhāvañca ñatvā. Taṃ suvuttamevāti veditabbanti yojanā.
一切都要按照已经说过的道理来理解。也就是说,种植等做法,以及令他人结缚等做法,这一切都应该依照各注疏中传下来的道理来了知。在这里不应该有任何怀疑,这就是结论。巴利
Sabbaṃ vuttanayeneva veditabbanti aṭṭhakathāsu āgatanayeneva ropanādi, ganthāpanādi ca sabbaṃ veditabbaṃ. Na hettha sandeho kātabboti nigameti.
“搬运等”是指为了供养塔而做的搬运等事。“为了家族妇女等而搬运”的意思是:因为特别指出为家族妇女等所作的搬运才加以禁止,所以这样说。因此说“在搬运章节中”等等。“花束”就是花簇。“耳饰”是指为了戴在耳朵上方而做成的花饰,这也称为“耳饰”。“耳环”是许多花朵或花鬘绑在一起时的名称,也有人说是“耳庄严”。“似项链”是指类似珍珠项链的东西。巴利
Haraṇādīsūti vatthupūjanatthāya haraṇādīsu. Kulitthiādīnaṃ atthāya haraṇatoti kulitthiādīnaṃ haraṇasseva visesetvā paṭikkhittattāti adhippāyo. Tenāha ‘‘haraṇādhikāre hī’’tiādi. Mañjarīti pupphagocchaṃ. Vaṭaṃsakoti kaṇṇassa upari piḷandhanatthaṃ katapupphavikati , so ca ‘‘vaṭaṃso’’ti vuccati. Kaṇṇikāti bahūnaṃ pupphānaṃ vā mālānaṃ vā ekato bandhitassa nāmaṃ, ‘‘kaṇṇābharaṇa’’ntipi vadanti. Hārasadisanti muttāhārasadisaṃ.
“以净水”是指用允许使用的水。“就是那两者的”是指败坏族姓者和受用者这两者。“恶作”:为了拉拢家族而自己浇灌,或者用如法的方式、不如法的方式让人浇灌,都是恶作;但为了受用而自己浇灌,以及用不如法的方式让人浇灌,也是恶作。“以行为繁多”:是指自己亲自做时身的行为很多,以及让人做时语的行为很多。巴利
Kappiyenāti kappiyaudakena. Tesaṃyeva dvinnanti kuladūsanaparibhogānaṃ dvinnaṃ. Dukkaṭanti kulasaṅgahatthāya sayaṃ siñcane, kappiyavohārena vā akappiyavohārena vā siñcāpane ca dukkaṭaṃ, paribhogatthāya pana sayaṃ siñcane, akappiyavohārena siñcāpane ca dukkaṭaṃ. Payogabahulatāyāti sayaṃ karaṇe, kāyapayogassa kārāpane ca vacīpayogassa ca bahuttena.
用结做成的绳,就是有结的绳。其余各项也按同样道理理解。“不许可”:即使是为了供养塔,也不许可,意思是恶作。“许可”:为了供养塔则许可;但如果是为了拉拢家族,即使对方用如法的方式让人制作,也还是恶作。巴利
Ganthena nibbattaṃ dāmaṃ ganthimaṃ. Eseva nayo sesesupi. Na vaṭṭatīti vatthupūjanatthāyapi na vaṭṭati, dukkaṭanti attho. Vaṭṭatīti vatthupūjanatthāya vaṭṭati, kulasaṅgahatthāya pana kappiyavohārena kārāpentassāpi dukkaṭameva.
尼巴花就是迦昙婆花。所谓“依前面所说的方式”,就是按照“比丘或……”等所说的方式。巴利
Nīpapupphaṃ nāma kadambapupphaṃ. Purimanayenevāti ‘‘bhikkhussa vā’’tiādinā vuttanayena.
关于“芭蕉茎”等所说的那一切,都是就整体而言,所以说“那只是过于粗重”。在一切情况下,自己动手做,以及用不合宜的话让别人做,都只是恶作。有人说:“为了穿花而绑刺都不允许”,因为这是举例说明,所以为了悬挂花鬘等而绑绳子等也不允许。但另一些人说:“因为特别限定为‘为了穿花而绑刺’,所以只是为了那个目的绑刺才不允许,而且这要以注疏为准。”这应当考察后再采纳。“花器”是指用木棍等做成的放花容器,这个和象牙钉都应当取有孔的。关于“阿育花簇”,是指阿育王树枝,或者花的聚集。所谓“法绳”,是指环绕佛塔等之后,为了花能从塔与绳之间穿入而绑的绳。也有人说:“或者松卷的绳,在绳卷之间为了花穿入而这样绑。”巴利
Kadalikkhandhamhītiādinā vuttaṃ sabbameva sandhāya ‘‘taṃ atioḷārikamevā’’ti vuttaṃ, sabbattha karaṇe, akappiyavacanena kārāpane ca dukkaṭamevāti attho. ‘‘Pupphavijjhanatthaṃ kaṇṭakaṃ bandhitumpi na vaṭṭatī’’ti imassa upalakkhaṇattā pupphadāmolambanādiatthāya rajjubandhanādipi na vaṭṭatīti keci vadanti, aññe pana ‘‘pupphavijjhanatthaṃ kaṇṭakanti visesitattā tadatthaṃ kaṇṭakameva bandhituṃ na vaṭṭati, tañca aṭṭhakathāpamāṇenā’’ti vadanti, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. Pupphapaṭicchakaṃ nāma daṇḍādīhi kataṃ pupphādhānaṃ, etampi nāgadantakampi sachiddakameva gahetabbaṃ. Asokapiṇḍiyāti asokasākhānaṃ, pupphānaṃ vā samūhe. Dhammarajju nāma cetiyādīni parikkhipitvā tesañca rajjuyā ca antarā pupphappavesanatthāya bandharajju. ‘‘Sithilavaṭṭitā vā rajjuvaṭṭiantare pupphappavesanatthāya evaṃ bandhā’’tipi vadanti.
“顶端花鬘”是指法座等顶端的垂挂花鬘。“那些”就是指青莲等。“用茎或用梗”是指把花梗劈开后,用与花连成一体的茎,以及只用梗作一个绑束;这样一来,花不算入种子类,因为没有包含在五种种子里,就像叶子一样,所以即使不令作净而触碰,也没有过失。已经断下的花蕾也会开放,但因为它不是太嫩,所以不是生长的相;而成熟的花蕾,在花瓣的润泽耗尽后,散开就是开放,因此断蕾的开放比未断蕾的开放要差,或者看起来像是带着枯萎。枯萎的花遇到水又变得不枯萎,这在槟榔叶等中也是一样的,所以不是生长的相;而且在圣典和注疏等中,任何地方都没有提到花要作净,因此应当知道花在任何情况下都是非种子,要审察后再取。“如放在袋中”这句话已经说了,所以放在花袋里,或放在类似袋子的绑束里,或放在任何衣服里,都是允许的,这一点已经成立。“不允许绑束”是就绳等绑束而说的,但只用花自身未断的梗和茎来绑束,则是允许的。巴利
Matthakadāmanti dhammāsanādimatthakalambakadāmaṃ. Tesaṃyevāti uppalādīnaṃ eva. Vākena vā daṇḍakena vāti pupphanāḷaṃ phāletvā pupphena ekābaddhaṃ ṭhitavākena, daṇḍakena ca ekabandhaneneva, etena pupphaṃ bījagāme saṅgahaṃ na gacchati pañcasu bījesu appaviṭṭhattā paṇṇaṃ viya, tasmā kappiyaṃ akārāpetvāpi kopane doso natthi. Yañca chinnassāpi makuḷassa vikasanaṃ, tampi atitaruṇassa abhāvā vuḍḍhilakkhaṇaṃ na hoti, pariṇatassa pana makuḷassa pattānaṃ sinehe pariyādānaṃ gate visuṃbhāvo eva vikāso, teneva chinnamakuḷavikāso acchinnamakuḷavikāsato parihīno , milātayutto vā dissati. Yañca milātassa udakasaññoge amilānatāpajjanaṃ, tampi tambulapaṇṇādīsu samānanti vuḍḍhilakkhaṇaṃ na hoti, pāḷiaṭṭhakathādīsu ca na katthaci pupphānaṃ kappiyakaraṇaṃ āgataṃ, tasmā pupphaṃ sabbathā abījamevāti viññāyati, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. ‘‘Pasibbake viyā’’ti vuttattā pupphapasibbake vā pasibbakasadisabandhe vā yattha katthaci cīvare vā pakkhipituṃ vaṭṭatīti siddhaṃ. Bandhituṃ na vaṭṭatīti rajjuādīhi bandhanaṃ sandhāya vuttaṃ, pupphasseva pana acchinnadaṇḍavākehi bandhituṃ vaṭṭati eva.
制作花布时应当这样看待:这是针对做花布的人,就纵向把花鬘取来和带回、以此填满经线来说的。至于横向地取来,那叫作纬线,不是经线。因为“越过前面的位置”这句话是笼统说的,所以不管是碰到了前一端花边还是没有碰到,只要是以绕过去的方式越过,就有过失。允许绑起来,是说可以用没有花的那段线端或茎端来绑。所谓“取一次或绕一圈”,这是针对前面说过的绕塔庙等处,以及制作花布来说的。巴利
Pupphapaṭeca daṭṭhabbanti pupphapaṭaṃ karontassa dīghato pupphadāmassa haraṇapaccāharaṇavasena pūraṇaṃ sandhāya vuttaṃ, tiriyato haraṇaṃ pana vāyimaṃ nāma hoti, na pūrimaṃ. ‘‘Purimaṭṭhānaṃ atikkāmetī’’ti sāmaññato vuttattā purimaṃ pupphakoṭiṃ phusāpetvā vā aphusāpetvā vā parikkhipanavasena pana atikkamantassa āpattiyeva. Bandhituṃ vaṭṭatīti puppharahitāya suttavākakoṭiyā bandhituṃ vaṭṭati. ‘‘Ekavāraṃ haritvā vā parikkhipitvā vā’’ti idaṃ pubbe vuttacetiyādiparikkhepaṃ, pupphapaṭakaraṇañca sandhāya vuttaṃ.
被他人铺满,是指纵向铺开。已织,是指横向牵引,但这样做一次也不允许。放置花朵的人,是指把没有串起来的花朵放上去,即使让花朵彼此相碰也不行。垂着壶形花串,是指在下端配有壶形,或者是木制壶形的垂饰。线制成的球,叫做线球。于一切处,是指在花结等一切地方。巴利
Parehi pūritanti dīghato pasāritaṃ. Vāyitunti tiriyato harituṃ, taṃ pana ekavārampi na labbhati. Pupphāni ṭhapentenāti aganthitapupphāni aññamaññaṃ phusāpetvāpi ṭhapentena. Ghaṭikadāmaolambakoti heṭṭhābhāge ghaṭikākārayutto, dārughaṭikākāro vā olambako. Suttamayaṃ geṇḍukaṃ nāma. Sabbatthāti ganthimādīsu sabbattha.
“雷咤咖”是指表演,意思是做出“就这样跳舞吧”这样的舞姿给人看;也有人说,是“像轮子一样把自己转起来”。“在空中游戏”是说,两个人只用嘴说“这枚棋子被我移到那个位置了”,就这样玩。“博戏板”就是在博戏盘上。“骰子游戏”是说,用两枚三指大小的木头或象牙等做成的骰子,在四面按一、二、三、四标上点数,把它们掷到盘上,再根据朝上的点数移动棋子来玩的一种博戏。巴利
Recakanti abhinayaṃ, ‘‘evaṃ naccāhī’’ti naṭanākāradassananti attho, ‘‘cakkaṃ viya attānaṃ bhamāpana’’ntipi keci. Ākāseyeva kīḷantīti ‘‘ayaṃ sārī asukapadaṃ mayā nītā’’ti evaṃ mukheneva ubhopi vadantā kīḷanti. Jūtaphalaketi jūtamaṇḍale. Pāsakakīḷāyāti dvinnaṃ tivaṅgulappamāṇānaṃ dārudantādimayānaṃ pāsakānaṃ catūsu passesu ekakādivasena bindūni katvā phalake khipitvā uparibhāge diṭṭhabindūnaṃ vasena sāriyo apanetvā kīḷanakajūtakīḷāya.
“曼迦提”是指曼迦提树心材的汁液。“持棒”是椰子壳等做成的瓢的名称。巴利圣典中“他儒思民”这个词,指的是剑上。“呼叫”是指用嘴发出呼叫声,意思是发出巨大而不清晰的声音。“拍打”是指用右手拍打叠起来的左手,从而发出声音。“口鼓”就是口鼓。巴利
Mañjaṭṭhi nāma mañjaṭṭharukkhasārakasāvaṃ. Salākahatthanti nāḷikerahīrādīnaṃ kalāpassetaṃ nāmaṃ. Pāḷiyaṃ tharusminti khagge. Usseḷentīti mukhena usseḷanasaddaṃ pamuñcanti, mahantaṃ abyattasaddaṃ pavattentīti attho. Apphoṭentīti dviguṇitavāmahatthe dakkhiṇahatthena tāḷetvā saddaṃ karonti. Mukhaḍiṇḍimanti mukhabherī.
432 对于“他们”这个词,在复合词中他还执取那些已成为修饰成分的“篇章”等词。“笨德”就是轻浮不定,意思是慧根迟钝。“皱起眉头”就是做出眉毛分开的样子。“内腊”就是没有过失。巴利
432.Tesanti samāse guṇībhūtāni pabbānipi parāmasati. Bondoti lolo, mandadhātukoti attho. Bhakuṭiṃ katvāti bhamukabhedaṃ katvā. Nelāti niddosā.
433 在圣典原文中,“舍利弗”这个称呼,是用省略法来称呼舍利弗和目犍连两个人,所以用了复数形式。巴利
433. Pāḷiyaṃ ‘‘sāriputtā’’ti idaṃ ekasesanayena sāriputtamoggallānānaṃ ubhinnaṃ ālapanaṃ, teneva bahuvacananiddeso kato.
435 十八事:在《羯磨犍度》(律藏·小品7)中提到的十八事,从“不应授具足戒”等开始,到“不应由比丘们令和合”为止。“不顺毛”:指毛不顺伏,意思是不随顺、不顺从。巴利
435.Aṭṭhārasa vattānīti ‘‘na upasampādetabba’’ntiādīni ‘‘na bhikkhūhi sampayojetabba’’nti pariyosānāni kammakkhandhake (cūḷava. 7) āgatāni aṭṭhārasa vattāni. Na pannalomāti na patitamānalomā, ananukūlavattinoti attho.
437 把属于别人的东西送出去,只是恶作。这句话是针对以亲厚想拿东西来布施的情况说的。至于土喇咤亚,在这里也包括把财物送出去的情形。巴利
437.Parasantakaṃ deti dukkaṭamevāti vissāsagāhena dānaṃ sandhāya vuttaṃ. Thullaccayanti ettha bhaṇḍadeyyampi hoti eva.
而那句“为了供养塔庙”,是在说明:即使把花送给父母,也应当只是为了供养塔庙才给。不过,如果是为了装饰,或者是为了供养湿婆林伽等,因为只说到这些用途,那么若想“卖掉这个来维持生活”,就可以给父母;但给其余亲属,则只可以暂时给。“唯亲属沙弥”这句话,是为了让他们脱离在家事务而说的。“其他”指非亲属,那些沙弥也应当以侍奉亲教师和依止师的义务来拿取。“少分”是指半分的半分。巴利
Tañca kho vatthupūjanatthāyāti mātāpitūnampi pupphaṃ dentena vatthupūjanatthāyeva dātabbanti dasseti. Maṇḍanatthāya pana sivaliṅgādipūjanatthāyāti ettakameva vuttattā ‘‘imaṃ vikkiṇitvā jīvissantī’’ti mātāpitūnaṃ dātuṃ vaṭṭati, sesañātīnaṃ pana tāvakālikameva dātuṃ vaṭṭati. Ñātisāmaṇerehevāti tesaṃ gihikammaparimocanatthaṃ vuttaṃ. Itareti aññātakā, tehipi sāmaṇerehi ācariyupajjhāyānaṃ vattasīsena haritabbaṃ. Cūḷakanti upaḍḍhabhāgatopi upaḍḍhaṃ.
沙弥等……放置:这是针对没有守护、没有看管的情况说的。那里那里:指在路上或塔庙的庭院等处。“不得让沙弥们施与”:这是说,这就像让沙弥去做在家人做的事一样,但并不是指献花,因此对沙弥们也是不允许的。又说“应自己……”等等。“无差别而说”:以此显示对所有人都不允许。巴利
Sāmaṇerā…pe… ṭhapentīti arakkhitāgopitaṃ sandhāya vuttaṃ. Tattha tatthāti magge vā cetiyaṅgaṇe vā. ‘‘Sāmaṇerehi dāpetuṃ na labhantī’’ti idaṃ sāmaṇerehi gihīnaṃ kammaṃ kāritaṃ viya hotīti vuttaṃ, na pana pupphadānaṃ hotīti sāmaṇerānampi na vaṭṭanato. Vuttañca ‘‘sayamevā’’tiādi. ‘‘Avisesena vutta’’nti iminā sabbesampi na vaṭṭatīti dasseti.
“资具已尽”这句话,是针对外来客比丘说的。即使是在有明确归属的树上,只要说“这里的果子真好”之类的话,就已经算是跟施主家族拉关系了。所以论师说“但不应这样说”。巴利
Khīṇaparibbayānanti āgantuke sandhāya vuttaṃ. Paricchinnesupi rukkhesu ‘‘idha phalāni sundarānī’’tiādiṃ vadantena kulasaṅgaho kato nāma hotīti āha ‘‘evaṃ pana na vattabba’’nti.
“树皮”就是树的外皮。因为不可分配,所以说是重物。“依前说之理”是在说明:施舍树叶也和施舍花果等一样,按照前面所说的道理,就构成亲近家族。巴利
Rukkhacchallīti rukkhattaco. Abhājanīyattā garubhaṇḍaṃ vuttaṃ. Vuttanayenāti paṇṇadānampi pupphaphalādīsu vuttanayena kulasaṅgaho hotīti dasseti.
前面已说的那类,就是在我以“用我的话礼敬世尊的双足”等语所说的那类学处中最初所说的。“具寿应离去”,这是依驱摈羯磨而说的。后面再次说“具寿应离去”,这也是依已受驱摈羯磨者应尽的义务而说的。在这里应当知道:关于阿说示与布那巴苏咖在师长们种种非行中应制定的罪,在其他学处中已经制定了,所以此处不再为他们制定;为了以驱摈羯磨的方式惩治破坏家族者,当他们在那里未能正确行持之后,对于以欲贪等引导而作羯磨的僧团,为了劝告而制定了僧残,此学处已经制定。“如同第一僧团分裂那样”,在这里,于支分上也应同样看待:正如在那里以离去为支分,这里则以欲贪等引导为支分。其余则与彼相同。巴利
Pubbevuttappakāranti mama vacanena bhagavato pāde vandathātiādinā vuttappakārasikkhāpade paṭhamaṃ vuttaṃ. ‘‘Pakkamatāyasmā’’ti idaṃ pabbājanīyakammavasena vuttaṃ. Puna ‘‘pakkamatāyasmā’’ti idampi pabbājanīyakammakatassa vattavasena vuttaṃ. Ettha ca assajipunabbasukehi ācariyesu anekavidhesu anācāresu paññapetabbā āpattiyo sikkhāpadantaresu paññattā evāti tā idha apaññapetvā kuladūsakānaṃ pabbājanīyakammavasena niggahaṃ kātuṃ tattheva sammā avattitvā kārakasaṅghaṃ chandagāmitādīhi pāpentānaṃ samanubhāsanāya saṅghādisesaṃ āropitañca idaṃ sikkhāpadaṃ paññattanti veditabbaṃ. Paṭhamasaṅghabhedasadisānevāti ettha aṅgesupi yathā tattha parakkamanaṃ, evamidha chandādīhi pāpanaṃ daṭṭhabbaṃ. Sesaṃ tādisamevāti.
442 442. 不过,其余那些应当理解为“直到第三次”,这是上下文的关系。如果某种热病在某一天来了又走,在紧接着的两天里没有发作,到第三天才发作,那就是“第三日热”。如果到第三天也没发作,只在第四天才发作,那就称为“第四日热”。正是针对这种情况,才说“如在第三日”等话。“非自愿地、非自主地”这句话,是为了说明:不做对治就是无惭的表现,而且会障碍生天与解脱,所以犯戒的人不能以“我以后再做别住”为借口来拖延,僧团对于不愿意的人也必须给予别住。在圣典中,“已行敬悦的比丘……应被出罪”,这里应当理解为两个“比丘”连在一起:“已行敬悦的比丘,该比丘应被出罪。”“那些比丘应被呵责”,意思是明知他们有过失还给出罪,因为犯了恶作而应受呵责。“如法”指的是应尽的义务。巴利
442. Itare pana yāvatatiyakāti veditabbāti sambandho. Yo hi jaro ekasmiṃ divase āgantvāpi gato anantaresu dvīsu divasesu anuppajjitvā tatiye divase uppajjati, so tatiyako. Yo pana tatiyepi anuppajjitvā catutthe eva divase uppajjati, so catutthako cāti vuccati. Taṃ sandhāyāha ‘‘yathā tatiye’’tiādi. ‘‘Akāmena avasenā’’ti iminā appaṭikammakaraṇaṃ nāma yasmā alajjilakkhaṇaṃ, saggamokkhāvaraṇañca, tasmā āpanno puggalo ‘‘pacchā parivasissāmī’’ti vikkhipituṃ na labhati, saṅghena ca anicchantasseva parivāso dātabboti dasseti. Pāḷiyaṃ ciṇṇamānatto bhikkhu…pe… abbhetabboti ettha yo bhikkhu ciṇṇamānatto, so bhikkhu abbhetabboti evaṃ bhikkhusaddadvayassa yojanā veditabbā. Te ca bhikkhū gārayhāti ūnabhāvaṃ ñatvā abbhenti, dukkaṭāpajjanena garahitabbā. Sāmīcīti vattaṃ.