2. 僧伽提舍篇显示巴利原文
2. Saṅghādisesakaṇḍo
1. 精泄学处解释显示巴利原文
1. Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā
234 “Terasaka”者,因有十三条学处为其数量,故称“十三集”,即此篇章。于止或观不乐者,此处说为“不乐”,非指不乐出家,故说“心散乱”。散乱之因,即所说的贪欲等。显示巴利原文
234.Terasakassāti terasa sikkhāpadāni parimāṇāni assāti terasako, kaṇḍo, tassa. Samathe vipassanāya vā abhiratirahito idha anabhirato, na pabbajjāyāti āha ‘‘vikkhittacitto’’ti. Vikkhittatāya kāraṇamāha kāmarāgāiccādi.
235 “Abbohārikā”意为:由于不配称为坏戒之说,故说为“无记”。然而,若是不善法,则并非无记。显示巴利原文
235.Abbohārikāti sīlavipattivohāraṃ nārahatīti katvā vuttaṃ. Akusalabhāve panassā abbohāratā natthi.
236-7 为显示“cetanā”一词中,单独的“saṃ”并无意义,而“ika”这一后缀是具义的,故说“sañcetanā vā”等第二种解释。“Sikhāppatto attho”是就所指望的意义而说。“Āsayabhedato”指因胆、痰、脓、血四种依处的差别。“Dhātunānattato”指因味、血等七界,或地等四界的差异。“Vatthisīsa”指膀胱的上部侧面。因为也可能有“hatthimadacalana”之名,所以说“sambhavo nikkhamati”(精液产生而泄出)。“Sambhavavega”指精液从所住之处移动后,向尿道下降时所生的身体冲动激荡。“Bāhusīsa”指肩部区域。“Dassesīti”中的“iti”表原因,因此应知如下连接:由于精液从耳端泄出……并显示了精液,故第三说为善说。“Dakasota”指尿液从膀胱泄出之道,即生殖器部位。所谓精液,乃是味、血等七身界中的中等四界所成,像骨、髓等摄入地界那样,依食而生,遍满全身,即使在极幼小的儿童中也存在。然而,它于十五、十六岁时显示巴利原文
236-7. Cetanā-saddato visuṃ saṃ-saddassa atthābhāvaṃ ika-paccayassa ca atthavantataṃ dassetuṃ sañcetanā vātiādi dutiyavikappo vutto. Sikhāppatto atthoti adhippetatthaṃ sandhāya vuttaṃ. Āsayabhedatoti pittasemhapubbalohitānaṃ catunnaṃ āsayānaṃ bhedena. Dhātunānattatoti rasaruhirādīnaṃ sattannaṃ, pathavādīnaṃ vā catunnaṃ dhātūnaṃ nānattena. Vatthisīsanti muttavatthito matthakapassaṃ. Hatthimadacalanaṃ nāmañca sambhavoti āha ‘‘sambhavo nikkhamatī’’ti. Sambhavaveganti sambhavassa ṭhānato cavitvā dakasotābhimukhaṃ otaraṇena sañjātasarīrakkhobhavegaṃ. Bāhusīsanti khandhappadesaṃ. Dassesīti ettha iti-saddo hetuttho, tena yasmā kaṇṇacūḷikāhi sambhavo nikkhamati…pe… sambhavañca dassesi, tasmā tatiyassa bhāsitaṃ subhāsitanti evaṃ yojanā veditabbā. Dakasotanti muttassa vatthito nikkhamanamaggaṃ, aṅgajātappadesanti vuttaṃ hoti. Sukkañca nāmetaṃ rasaruhirādisattadehadhātūsu majjhimadhātucatujaṃ aṭṭhimiñjādi viya pathavīdhātusaṅgahitaṃ āhārūpajīvīnaṃ sakalakāyagataṃ atidaharadārakānampi attheva, taṃ pana pannarasasoḷasavassuddesato paṭṭhāya sattānaṃ samuppajjanakakāmarāgeheva ṭhānato calati, calitañca āpodhātubhāvena cittajameva hutvā dakasotaṃ otarati, dakasotato pana paṭṭhāya cittapaccayautujaṃ hoti matthaluṅgato calitasiṅghāṇikā viya. Yesaṃ pana samucchedanavikkhambhanādīhi rāgapariyuṭṭhānaṃ natthi , tesaṃ sukkavissaṭṭhi na siyā. Iti yathāṭhānato sukkassa vissaṭṭhiyeva rāgacittasamuṭṭhānā, na pakatirūpaṃ, teneva kathāvatthuaṭṭhakathāyaṃ (kathā. aṭṭha. 307) ‘‘sukkavissaṭṭhi nāma rāgasamuṭṭhānā hotī’’ti sukkassa vissaṭṭhi eva rāgasamuṭṭhānā vuttā, na pakatirūpaṃ. Channaṃ pana kāmāvacaradevānaṃ vijjamānāpi sukkadhātu dvayaṃdvayasamāpattivasena pariyuṭṭhitarāgenāpi ṭhānato na gaḷati, yathāṭhāne eva ṭhatvā kiñci vikāraṃ āpajjamānā taṅkhaṇikapariḷāhavūpasamāvahā methunakiccaniṭṭhāpitā hotīti veditabbaṃ. Keci pana ‘‘kāyasamphassasukhameva tesaṃ kāmakicca’’nti vadanti. Khīṇāsavānaṃ pana anāgāmīnañca sabbaso kāmarāgābhāvena sukkadhātuvikārampi nāpajjatīti veditabbaṃ. Rūpībrahmānaṃ pana vikkhambhitakāmarāgena janitattā anāhārūpajīvitattā ca sabbathā sukkadhātupi nattheva. Tathevāti mocanassādena nimitte upakkamatotiādiṃ atidisati. ‘‘Vissaṭṭhīti ṭhānācāvanā vuccatī’’ti padabhājane (pārā. 237) vuttattā ‘‘dakasotaṃ otiṇṇamatte’’ti kasmā vuttanti āha dakasotorohaṇañcetthātiādi. Etthāti tīsupi vādesu. Adhivāsetvāti nimitte upakkamitvā puna vippaṭisāre uppanne mocanassādaṃ vinodetvā. Antarā nivāretunti attano nimitte katūpakkamena ṭhānā cutaṃ dakasotaṃ otarituṃ adatvā antarā nivāretuṃ. Mocanassādena hatthaparikammādiṃ karontassa muttepi dukkaṭameva, nimitte upakkamābhāvato pana saṅghādiseso na hotīti āha ‘‘hattha…pe… anāpattī’’ti. Dakasotorohaṇañcetthātiādinā vuttavinicchayaṃ sandhāya ‘‘ayaṃ sabbācariyasādhāraṇavinicchayo’’ti vuttaṃ.
“扰动因缘”是指不相应的药物、住所、饮食等缘。“种种梦”是随扰动之风等界而起的相应之梦。“曾经验者”,指过去曾经发生,或过去曾由意构想者。这也包含了天界、地狱、他方等处而说。“或出于利益之欲,或出于非利益之欲”,这是为显示天神的利与不利的意图而说。“或为利益,或为非利益”,是就实际将发生的利与不利而说。若问:“难道不是天神所呈现的所缘,在胜义上并不存在吗?那么,人如何看见它们?或者,天神如何呈现那些不存在的东西?”心中怀着这样的诘问,他说了“他的那些……”等。由此显示:“就这样,让他构想吧”——仅凭天神这样的心念,做梦者的心便从有分流中断落,并按照天神所构想的方式运作构想;如此,由他构想的所缘,便名为由天神所呈现,而他则藉由天神的神力看见它们。如同菩萨的母亲(摩耶夫人)得子之兆等:在菩萨入胎之日,摩诃摩耶夫人见到一只白色胜象从她右胁进入腹中,这称为得子之兆的梦。而我们的菩萨则有五个大梦:在十四日之夜分将明时,他以喜马拉雅山为枕,左手右手置于东西二海,双足置于南海,独卧于大地之上,此为一;名为“显示巴利原文
Khobhakaraṇapaccayo nāma visabhāgabhesajjasenāsanāhārādipaccayo. Nānāvidhaṃ supinanti khubhitavātādidhātūnaṃ anuguṇaṃ. Anubhūtapubbanti pubbe bhūtapubbaṃ manasā parikappitapubbañca. Sagganarakadesantarādīnampi hi saṅgahetvā vuttaṃ. Atthakāmatāya vā anatthakāmatāya vāti idaṃ devatānaṃ hitāhitādhippāyataṃ dassetuṃ vuttaṃ. Atthāya vā anatthāya vāti sabhāvato bhavitabbaṃ hitāhitaṃ sandhāya vuttaṃ. Nanu devatāhi upasaṃhariyamānāni ārammaṇāni paramatthato natthi, kathaṃ tāni puriso passati, devatā vā tāni avijjamānāni upasaṃharantīti codanaṃ manasi katvā āha so tāsantiādi. Tena ‘‘evameso parikappatū’’ti devatāhi cintitamattena supantassa cittaṃ bhavaṅgasantatito nipatitvā devatāhi cintitaniyāmeneva parikappamānaṃ pavattati, evaṃ tena parikappamānāni ārammaṇāni devatāhi upasaṃhaṭāni nāma honti, tāni ca so devatānubhāvena passati nāmāti dasseti. Bodhisattamātā viya puttapaṭilābhanimittantiādīsu bodhisattassa gabbhokkantidivase mahāmāyādeviyā attano dakkhiṇapassena ekassa setavaravāraṇassa antokucchipaviṭṭhabhāvadassanaṃ puttapaṭilābhanimittaṃ supinaṃ nāma. Amhākaṃ pana bodhisattassa ‘‘sve buddho bhavissatī’’ti cātuddasiyaṃ pakkhassa rattivibhāyanakāle himavantaṃ bibbohanaṃ katvā puratthimapacchimasamuddesu vāmadakkhiṇahatthe dakkhiṇasamudde pāde ca odahitvā mahāpathaviyā sayanaṃ eko, dabbatiṇasaṅkhātāya tiriyā nāma tiṇajātiyā naṅgalamattarattadaṇḍāya nābhito uggatāya khaṇena anekayojanasahassaṃ nabhaṃ āhacca ṭhānaṃ eko, setānaṃ kaṇhasīsānaṃ kimīnaṃ pādehi ussakkitvā yāva jāṇumaṇḍalaṃ āhacca ṭhānaṃ eko, nānāvaṇṇānaṃ catunnaṃ sakuṇānaṃ catūhi disāhi āgantvā pādamūle setavaṇṇatāpajjanaṃ eko, bodhisattassa mahato mīḷhapabbatassa upari alimpamānassa caṅkamanaṃ ekoti ime pañca mahāsupinā nāma, ime ca yathākkamaṃ sambodhiyā, devamanussesu ariyamaggappakāsanassa, gihīnañca saraṇūpagamanassa, khattiyādicatuvaṇṇānaṃ pabbajitvā arahattapaṭilābhassa, catunnaṃ paccayānaṃ lābhe alittabhāvassa ca pubbanimittānīti veditabbaṃ. Soḷasa supinā pākaṭā eva. Ekantasaccamevāti phalaniyamuppattito vuttaṃ. Dassanaṃ pana sabbattha vipallatthameva. Dhātukkhobhādīsu catūsu mūlakāraṇesu dvīhi tīhipi kāraṇehi kadāci supinaṃ passantīti āha ‘‘saṃsaggabhedato’’ti. Supinabhedoti saccāsaccatthatābhedo.
“色相等所缘”:在此,与业相、趣相不同的色,是识的相,故为色相;以它为起始的众生相等,那些色相等是某个有分心的所缘,因此称为“色相等所缘”。“像这样的”,指色相等所缘,以及与贪等相应的所缘。“以一切日常心”,指醒觉者的自然心路心。“谁在看呢?”意思是:由于没有脱离睡眠与醒觉状态的心识活动,所以看梦者是不存在的,这是他的意图,因此他说“梦就变成不存在了”。“被昏沉睡眠所支配者”:以此显示,藉由睡眠而转起的有分相续流所间隔的善、不善意门心路在看梦,因此他说“那睡眠……”等。“脱离了两端”,指脱离了称为善与不善的两端。“在转向与彼所缘的刹那”:因为在梦中没有五门心路,所以这是就意门中可能生起的情况而说的。显示巴利原文
Rūpanimittādiārammaṇanti ettha kammanimittagatinimittato aññarūpameva viññāṇassa nimittanti rūpanimittaṃ, taṃ ādi yesaṃ sattanimittādīnaṃ tāni rūpanimittādīni ārammaṇāni yassa bhavaṅgacittassa taṃ rūpanimittādiārammaṇaṃ. Īdisānīti rūpanimittādiārammaṇāni rāgādisampayuttāni ca. Sabbohārikacittenāti paṭibuddhassa pakativīthicittena. Ko nāma passatīti suttapaṭibuddhabhāvaviyuttāya cittappavattiyā abhāvato supinaṃ passanto nāma na siyāti adhippāyo, tenāha ‘‘supinassa abhāvova āpajjatī’’ti. Kapimiddhaparetoti iminā niddāvasena pavattamānabhavaṅgasantatibyavahitāya kusalākusalāya manodvāravīthiyā ca passatīti dasseti, tenāha yā niddātiādi. Dvīhi antehi muttoti kusalākusalasaṅkhātehi dvīhi antehi mutto. Āvajjanatadārammaṇakkhaṇeti supine pañcadvāravīthiyā abhāvato manodvāre uppajjanārahaṃ gahetvā vuttaṃ.
在此,即使在梦中,由于提到“彼所缘”,对于曾经经验过或曾经听闻的色等所缘,是以先前曾出现的方式构想之后,以颠倒方式转起;这些也都是欲界异熟法。因为它们依止于小法,通过构想而转起,所以被称为“小所缘”,但是不应理解为它们是以自性执取小法后转起的。如此,对于那些以男女等相呈现而转起、与贪等相应的异熟法,以及那些执取该相而生起的结生等异熟,其小所缘性和业相所缘性确实成立。然而,应当知道:那些脱离了事物本身、属于假立概念,执取遍相等似相所缘而生起,以近行、安止等方式转起的心心所法,在《小三重论》中被视为不可说的所缘。显示巴利原文
Ettha ca supinantepi tadārammaṇavacanato anubhūtesu sutapubbesu vā rūpādīsu purāpattibhāvena parikappetvā vipallāsato pavattamānāpi kāmāvacaravipākadhammā parittadhamme nissāya parikappetvā pavattattā parittārammaṇā vuttā, na pana sarūpato parittadhamme gahetvā pavattattā evāti gahetabbaṃ. Evañca itthipurisādiākāraṃ āropetvā pavattamānānaṃ rāgādisavipākadhammānampi tesaṃ ārammaṇaṃ gahetvā uppannānaṃ paṭisandhādivipākānampi parittārammaṇatā kammanimittārammaṇatā ca upapannā eva hoti. Vatthudhammavinimuttaṃ pana sammutibhūtaṃ kasiṇādipaṭibhāgārammaṇaṃ gahetvā uppannā upacārappanādivasappavattā cittacetasikadhammā eva parittattike (dha. sa. tikamātikā 12) na vattabbārammaṇāti gahetabbā.
“那个”即指梦。因为是颠倒构想的小所缘,所以说“所依薄弱”,意指对于不存在的所缘,它无法自主。因此他(注释者)说“由于生起于非境”等。显示巴利原文
Svāyanti supino. Vipallāsena parikappitaparittārammaṇattā ‘‘dubbalavatthukattā’’ti vuttaṃ, avijjamānārammaṇe avasavattitoti adhippāyo, tenāha avisaye uppannattātiādi.
“犯戒聚的”:这是为了与“桑喀地谢沙”这个阳性名词相适应而说的。“它的”:指那个犯戒聚的,意思是想要令其出罪的人,因此他说“说了什么?”等。“以通称之词”:在此,对于一个在整体中成立的词,其一部分也获得认可,这称为“通称”;与这种通称相应的词,就是“通称之词”,因此这样说。他以此说明了通称的原因:“在部分之中……”等。显示巴利原文
Āpattinikāyassāti idaṃ saṅghādisesoti pulliṅga-saddassa anurūpavasena vuttaṃ. Assāti assa āpattinikāyassa, vuṭṭhāpetuṃ icchitassāti attho, tenāha kiṃ vuttantiādi. Ruḷhisaddenāti ettha samudāye nipphannassāpi saddassa tadekadesepi pasiddhi idha ruḷhī nāma, tāya ruḷhiyā yutto saddo ruḷhīsaddo, tena. Ruḷhiyā kāraṇamāha avayaveiccādinā.
“以及时间”:即通过“在贪的资助下”等语所显示的时间。当说到“在贪的资助下”时,意指在贪的资助生起的那一时刻,他得以解脱;由此,从含义上而说,时间便被领会了。“第九种意图的”:即审察的意图。“事”:即对象。显示巴利原文
Kālañcāti ‘‘rāgūpatthambhe’’tiādinā dassitakālañca, ‘‘rāgūpatthambhe’’ti vutte rāgūpatthambhe jāte tasmiṃ kāle mocetīti atthato kālo gammati. Navamassa adhippāyassāti vīmaṃsādhippāyassa. Vatthūti visayaṃ.
238 “有毛者”:因为它们身上有毛,所以称为有毛者,指多毛的虫类。显示巴利原文
238. Lomā etesaṃ santīti lomasā, bahulomapāṇakā.
239 “以解脱”:指以解脱的方法而作。“与解脱味相应的”:在此处,解脱味即是解脱的欲求,与此相应的思心所就是解脱味思,这是本义;然而,不可理解为“于解脱中希求味与乐的思心所”,否则,若只是为了追求乐而解脱者便成犯,却不是为了无病等目的而解脱者不成犯了。因此,应当把握其含义为:无论出于何种意图——如为了无病等——凡是以解脱的欲求所生起的思心所。显示巴利原文
239.Mocanenāti mocanappayogena. Mocanassādasampayuttāyāti ettha mocanicchāva mocanassādo, tena sampayuttā cetanā mocanassādacetanāti attho, na pana mocane assādaṃ sukhaṃ patthentiyā cetanāyāti evaṃ attho gahetabbo, itarathā sukhatthāya mocentasseva āpatti, na ārogyādiatthāyāti āpajjati. Tasmā ārogyādīsu yena kenaci adhippāyena mocanicchāya cetanāyāti atthova gahetabbo.
240 “努力者”指以身对男根作方便者。“二千犯”是未涉及缺轮等而说的数目;若欲细算,也应依缺轮等差别来计数。“以一字”指以世俗情爱之字。“如是”是说,不离紧压等方便,即使在睡眠中成就桑喀地谢沙,也是就觉受解脱味的思心所而言。所谓“心清净者”,是就于解脱味之相状,舍弃以腿等作方便而说。由此可知,即使没有不清净的作意,仅仅由于没有作方便,在出精一事上也无犯。显示巴利原文
240.Vāyamatoti aṅgajāte kāyena upakkamato. Dve āpattisahassānīti khaṇḍacakkādīni anāmasitvāva vuttaṃ, icchantena pana khaṇḍacakkādibhedenāpi gaṇanā kātabbā. Ekena padenāti gehasitapemapadena. Tathevāti mocanassādacetanāya eva gāḷhaṃ pīḷanādippayogaṃ avijahitvā supanena saṅghādisesoti vuttaṃ. Suddhacittoti mocanassādassa nimitte ūruādīhi kataupakkamassa vijahanaṃ sandhāya vuttaṃ. Tena asubhamanasikārābhāvepi payogābhāveneva mocanepi anāpatti dīpitāti veditabbā.
“以彼方便而出”者,不仅指正出之精,也指精从其他部位流出。然而,若虽已作方便,但正出之精仅流入水道,则由于未以方便而令出,仅为偷兰遮。“为护持”者,意谓为了防止污损衣等,以手握持男根是允许的,那不算作方便。“无空隙”指男根的部位。显示巴利原文
Tena upakkamena mutteti muccamānaṃ vinā aññasmimpi sukke ṭhānato mutte. Yadi pana upakkame katepi muccamānameva dakasotaṃ otarati, thullaccayameva payogena muttassa abhāvā. Jagganatthāyāti cīvarādīsu limpanaparihārāya hatthena aṅgajātaggahaṇaṃ vaṭṭati, tappayogo na hotīti adhippāyo. Anokāsanti aṅgajātappadesaṃ.
262 “以梦为缘故”者,是以梦中发生的方便为因。实际上,此处的无犯,正是在犯行的处所上,因不属于可及的对境而说。因此说:“若它成为可及之处,则应保持不动”等。显示巴利原文
262.Supinantena kāraṇenāti supinante pavattaupakkamahetunā. Āpattiṭṭhāneyeva hi ayaṃ anāpatti avisayattā vuttā. Tenāha ‘‘sacassa visayo hoti niccalena bhavitabba’’ntiādi.
263 《附随》中,于睾丸搔痒一事:若以泄欲之意摇动睾丸,以致男根亦动,则于相上具备方便,判为桑喀地谢沙。然而,若仅以搔痒触碰睾丸,男根不动,即使出精亦无犯,因睾丸非男根故。显示巴利原文
263. Vinītavatthupāḷiyaṃ aṇḍakaṇḍuvanavatthusmiṃ mocanādhippāyena aṇḍacalanena aṅgajātassāpi calanato nimitte upakkamo hotīti saṅghādiseso vutto. Yathā pana aṅgajātaṃ na calati, evaṃ aṇḍameva kaṇḍuvanena phusantassa muttepi anāpatti aṇḍassa anaṅgajātattā.
264 “衣”者,指覆盖男根头之皮。“暖腹者……无犯”者,意为因暖腹而令男根亦暖,仅以此程度,不构成相上的方便。显示巴利原文
264.Vatthinti aṅgajātasīsacchādakacammaṃ. Udaraṃ tāpentassa…pe… anāpattiyevāti udaratāpanena aṅgajātepi tatte tāvattakena nimitte upakkamo kato nāma na hotīti vuttaṃ.
265 “来吧,贤友,沙弥”一事中,是指命令他人。他人因此令男根摇动时,若比丘以解脱味而领受,则此摇动虽也有比丘领受心生起,但作为出精之缘的男根摇动之因——味著思,才是犯戒的支分,而非命令语,因为在说那句话的当下,桑喀地谢沙并不成就。如此,虽已发出命令,若能以如理作意遣除解脱味,则犯便不可能生起。因此,应知此学处并非由命令、而是身业、唯作等起所生;然而,以命令语则犯恶作。若他人虽未被命令,而以强力造作方便,比丘以解脱味领受,出精时亦如同第一波罗夷,唯是桑喀地谢沙;未出精则偷兰遮。然而,诸师长说,若无解脱味的意乐,而以身触之染著领受,纵使出精亦无桑喀地谢沙之犯。此说亦为正确。显示巴利原文
265.Ehi me tvaṃ, āvuso, sāmaṇerāti vatthusmiṃ aññaṃ āṇāpetu, tena kariyamānassa aṅgajātacalanassa mocanassādena sādiyanato taṃ calanaṃ bhikkhussa sādiyanacittasamuṭṭhitampi hotīti sukkavissaṭṭhipaccayassa aṅgajātacalanassa hetubhūtā assādacetanāva āpattiyā aṅgaṃ hoti, na āṇāpanavācā tassā pavattikkhaṇe saṅghādisesassa asijjhanato. Evaṃ āṇāpetvāpi yonisomanasikārena mocanassādaṃ paṭivinodentassa āpattiasambhavato idaṃ sikkhāpadaṃ anāṇattikaṃ, kāyakammaṃ, kiriyasamuṭṭhānañca jātanti gahetabbaṃ, āṇāpanavācāya pana dukkaṭaṃ āpajjati. Yo pana parena anāṇattena balakkārenāpi kariyamānappayogaṃ mocanassādena sādiyati, tassāpi mutte paṭhamapārājike viya saṅghādisesova, amutte thullaccayaṃ. Mocanassāde cetanāya pana asati kāyasaṃsaggarāgena sādiyantassāpi muttepi saṅghādisesena anāpattīti ācariyā vadanti, tañca yuttameva.
266 在身僵直事中,若因伸展而能在男根上产生如动摇般的方便,即由此伸展说为犯。显示巴利原文
266.Kāyatthambhanavatthusmiṃ calanavasena yathā aṅgajāte upakkamo sambhavati, tathā vijambhitattā āpatti vuttā.
在凝视事中,“女根”是指活着的女子的尿道,而非他物。显示巴利原文
Upanijjhāyanavatthusmiṃ aṅgajātanti jīvamānaitthīnaṃ passāvamaggova adhippeto, netaro.
267 “花环”是一种游戏。据说,玩此游戏的人,在河边等处将土岸挖断,以水调成泥浆,坐在那里,双脚向前伸出,然后倒伏。也有版本作“花环游戏”。“令进入者”:由于使役的意义,此处构成双宾语结构,因此“沙”与“生殖器”二者皆用宾格。于此应知有三项要素:思、方便、出。显示巴利原文
267.Pupphāvalīti kīḷāviseso. Taṃ kira kīḷantā nadīādīsu chinnataṭaṃ udakena cikkhallaṃ katvā tattha ubho pāde pasāretvā nisinnā patanti , ‘‘pupphāvaliya’’ntipi pāṭho. Pavesentassāti payojakattena dvikammikattā ‘‘vālikaṃ aṅgajāta’’nti ubhayatthāpi upayogavacanaṃ kataṃ. Cetanā, upakkamo, muccananti imānettha tīṇi aṅgāni veditabbāni.
2. 身触学处解释显示巴利原文
2. Kāyasaṃsaggasikkhāpadavaṇṇanā
269 第二种情况:有些窗户虽敞开着,但因外面昏暗,光线无法照入;敞开的门扇又遮挡了从别处射来的光线,使得门扇背后形成浓重的暗影。正是针对这类情形,才提到‘有些敞开的窗户中却有黑暗’等语。显示巴利原文
269. Dutiye kesuci vātapānesu vivaṭesu bahipi andhakārattā āloko na pavisati, vivaṭakavāṭena aññato āgacchantassa ālokassa nivāraṇato kavāṭassa piṭṭhipasse ghanandhakārova hoti, tādisāni sandhāya ‘‘yesu vivaṭesu andhakāro hotī’’tiādi vuttaṃ.
那位婆罗门女在身体各处被触碰的当下,心中虽不顺应此种非礼之举,却沉默不语;直到比丘称赞她的容貌时,方才开口。因此注释说‘觉察到他似乎想要出家’,意思是:看出了他好像有出家的念头。注释又说‘自身所受的侵犯’,是因为对于良家妇女而言,被他人如此凌辱,乃是极大的轻慢。显示巴利原文
Brāhmaṇī attano aṅgamaṅgānaṃ parāmasanakkhaṇe anācārānukūlā hutvā na kiñci vatvā bhikkhuno vaṇṇabhaṇanakkhaṇe vuttattā āha ‘‘pabbajitukāmo maññeti sallakkhetvā’’ti, pabbajitukāmo viyāti sallakkhetvāti attho. Kulitthīnaṃ evaṃ parehi abhibhavanaṃ nāma accantāvamānoti āha ‘‘attano vippakāra’’nti.
270 关于‘被侵入’一词,从其所成立之业的意义来说,注释解作‘被夜叉等’等;从其所成立之作者的意义来说,则解作‘井等’等。所谓‘于彼依处’,即于名为‘女人身体’的依处。显示巴利原文
270. Otiṇṇasaddassa kammasādhanapakkhaṃ sandhāya ‘‘yakkhādīhī’’tiādi vuttaṃ, kattusādhanapakkhaṃ sandhāya ‘‘kūpādīnī’’tiādi vuttaṃ. Tasmiṃ vatthusminti itthisarīrasaṅkhāte vatthusmiṃ.
271 “彼之”,指握手等一切行为所涉及的对象。显示巴利原文
271.Assāti hatthaggāhādikassa sabbassa.
273 “他们之施予”,指触摸等的施予。“具女想者”,指具有对女人之想。为了显示“其”字是对身体的限定,表示“此身”之义,故说“或者”等语。“触摸……乃至……唯有一罪”,这是针对未穿着衣服者而言,不是针对穿着衣服者。如果对方穿着衣服,从头顶开始向下伸手,手隔着所穿的衣服触及时,犯偷兰遮。令手离开衣服,从小腿处开始触摸者,又犯桑喀地谢沙。显示巴利原文
273.Etesaṃpadānanti āmasanādipadānaṃ. Itthisaññīti manussitthisaññī. Naṃ-saddassa kāyavisesanabhāvena etaṃ kāyanti atthaṃ dassetuṃ ‘‘atha vā’’tiādi vuttaṃ. Omasanto…pe… ekāva āpattīti anivatthaṃ sandhāya vuttaṃ, na nivatthaṃ. Sanivatthāya pana matthakato paṭṭhāya hatthaṃ otārentassa nivatthasāṭakopari hatthe āruḷhe thullaccayaṃ. Sāṭakato hatthaṃ otārāpetvā jaṅghato paṭṭhāya omasantassa puna saṅghādiseso.
“在如所指示的解说中”,即在所说的身体接触的解说中。“以此故”,即以这些因——有对象想等生起之因而说明。句义连结为:由此在所说学处解说中的“对比丘而言,能成为重罪、能令他显露”。显示巴利原文
Yathāniddiṭṭhaniddeseti yathāvuttakāyasaṃsagganiddese. Tenāti yena kāraṇena vatthusaññādayo honti, tena kāraṇena. Yathāvuttasikkhāpadaniddese vuttaṃ garukaṃ bhikkhuno kareyya pakāseyyāti yojanā.
“于想已离贪者”:即于想已失坏者。“此名为对象”:这是就触摸任何有识或无识之物而无犯的情形而说,包含此学处中所举及未举的一切事物。显示巴利原文
Saññāya virāgitamhīti saññāya viraddhāya. Idaṃ nāma vatthunti imasmiṃ sikkhāpade āgataṃ, anāgatañca yaṃ kiñci saviññāṇakāviññāṇakaṃ phusantassa anāpattiabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ.
“染著者”:唯由身体接触的贪欲所染著。“离贪者”:指无有身体接触贪欲之人,是说母亲等而言。“恶作”:是就出于母爱等情感而执取者所说;然而,若以身体接触的贪欲去执取离贪的女人,则仍犯桑喀地谢沙罪。“与此巴利文相符”:此是连接。若问如何相符?当心中生起“我将执取与女人身体相连之物”的念头时,若于女人想已离贪,则即使执取身体相连之物,也不应以偷兰遮论处,因为巴利文(《波罗夷》276)中是依于女想而说偷兰遮的。因此,玛哈苏玛长老所持的论点──“对于心想‘我将执取与女人身体相连之物’而执取身体者,不可称为于女人想已离贪;故对于心想‘我将执取与女人身体相连之物’而执取身体者,由女想、身体接触的贪与执取此身三者同时具足,应如实犯桑喀地谢沙罪”──与此巴利文相符。注释中说:“心存‘我以双臂环抱众多女人’而环抱者,对位于中间的女人犯偷兰遮。”其对“位于中间的女人是以与身体相连的方式被执取”并无其想,故应知也与注释相符。因从蓝色中难以辨别,故说为黑女。显示巴利原文
Sārattanti kāyasaṃsaggarāgeneva sārattaṃ. Virattanti kāyasaṃsaggarāgarahitaṃ mātuādiṃ sandhāya vadati. Dukkaṭanti mātupemādivasena gaṇhantassa vasena vuttaṃ, virattampi itthiṃ kāyasaṃsaggarāgena gaṇhantassa pana saṅghādiseso eva. Imāya pāḷiyā sametīti sambandho. Kathaṃ sametīti ce? Yadi hi ‘‘itthiyā kāyappaṭibaddhaṃ gaṇhissāmī’’ti citte uppanne itthisaññā virāgitā bhaveyya. Kāyappaṭibaddhaggahaṇepi thullaccayenāpi na bhavitabbaṃ itthisaññāya eva pāḷiyaṃ (pārā. 276) thullaccayassa vuttattā, tasmā ‘‘itthiyā kāyappaṭibaddhaṃ gaṇhissāmīti kāyaṃ gaṇhantassa itthisaññā virāgitā nāma na hotīti kāyappaṭibaddhaṃ gaṇhissāmīti kāyaṃ gaṇhato itthisaññāya ceva kāyasaṃsaggarāgassa ca kāyaggahaṇassa ca sambhavā yathāvatthukaṃ saṅghādisesameva āpajjatī’’ti mahāsumattherena vuttavādova imāya pāḷiyā sameti. Aṭṭhakathāyañhi ‘‘sambahulā itthiyo bāhāhi parikkhipitvā gaṇhāmī’’ti saññāya parikkhipato majjhagatānaṃ vasena thullaccayaṃ vuttaṃ. Na hi tassa ‘‘majjhagatā itthiyo kāyappaṭibaddhena gaṇhāmī’’ti saññā atthi, tasmā aṭṭhakathāyapi sametīti gahetabbaṃ. Nīlena duviññeyyabhāvato kāḷitthī vuttā.
279 279.“意图受用者”:即意图受用触乐。在触摸与身体相连物一节中,应理解为以与身体相连的方式觉知触。“仅于心中生念时无罪”:这是就女人所做的身体动摇──仅有身体接触的贪而身体尚未移动,以及即使随喜也无主动动作的情形而说。然而在第一个波罗夷中,因为并无他人主动施为的情形,当受用的意图生起时,该意图必然自然引发男根的动摇,而此动摇即算作是由彼所为,故说犯波罗夷。同样道理,在第一桑喀地谢沙中,即使是随喜他人所做的动作,也可能因男根动摇而犯。“第四”:指“既不以身努力,亦不觉知触”这一段落。“乃至觉知触亦”:此“亦”字是显示与第三段落一样,连努力也没有。“如以应舍物触应舍物”:但这仅是说明不觉知触的情形,并非说明无动作的情形,应如此理解。“意图解脱者”:此处因心念转起迅速,即使其间生起身体接触的贪,只要意图解脱未中断,则无罪;若中断,则有罪。显示巴利原文
279.Sevanādhippāyoti phassasukhasevanādhippāyo. Kāyappaṭibaddhāmasanavāre kāyappaṭibaddhavasena phassapaṭivijānanaṃ veditabbaṃ. Cittuppādamatte āpattiyābhāvato anāpattīti idaṃ kāyasaṃsaggarāgamattena kāyacalanassa anuppattito itthiyā kariyamānakāyacalanaṃ sādiyatopi payogābhāvaṃ sandhāya vuttaṃ. Paṭhamapārājike pana parehi upakkamiyamānassa abhāvato sevanādhippāye uppanne tena adhippāyena aṅgajātakkhobho sayameva avassaṃ sañjāyati, so ca tena kato nāma hotīti pārājikaṃ vuttaṃ, teneva nayena paṭhamasaṅghādisesepi parena kariyamānapayogasādiyamānepi aṅgajātakkhobhasambhavena āpatti hotīti veditabbaṃ. Catuttheti ‘‘na ca kāyena vāyamati, na ca phassaṃ paṭivijānātī’’ti imasmiṃ vāre. Phassapaṭivijānanampīti api-saddena tatiyavāre viya vāyāmopi natthīti dasseti. Nissaggiyena nissaggiyāmasane viyāti idaṃ pana phassapaṭivijānanābhāvamattasseva nidassanaṃ, na payogābhāvassāti daṭṭhabbaṃ. Mokkhādhippāyoti ettha cittassa lahuparivattitāya antarantarā kāyasaṃsaggarāge samuppannepi mokkhādhippāyassa avicchinnatāya anāpattiyeva, vicchinne pana tasmiṃ āpatti eva.
281 此处,“说‘请抓住’是不允许的”——这是针对因世俗亲情而触摸与身体相连之物、犯恶作而说。若出于悲悯,对无力抓住衣物等的人说“请抓住”,或对于沉入水中即将溺亡者,出于悲悯、未及思索,抓住其头发等,并以解脱为目的将其拉出,则无罪。濒死的母亲,不得不将其抱起;对于非亲属的女人,也是如此。为了显示即使对母亲这样的至亲也不允许触摸,故提及“母亲”。然而,对她所应做的事,对其他女人同样做时亦无罪,因为在不可触摸这一点上并无差别。显示巴利原文
281.Ettha gaṇhāhīti na vattabbāti gehasitapemena kāyappaṭibaddhena phusane dukkaṭaṃ sandhāya vuttaṃ, kāruññena pana vatthādiṃ gahetuṃ asakkontiṃ ‘‘gaṇhā’’ti vadantassāpi avasasabhāvappattaṃ udake nimujjantiṃ kāruññena sahasā anāmāsanti acintetvā kesādīsu gahetvā mokkhādhippāyena ākaḍḍhatopi anāpattiyeva. Na hi mīyamānaṃ mātaraṃ ukkhipituṃ na vaṭṭati. Aññātikāya itthiyāpi eseva nayo. Ukkaṭṭhāya mātuyāpi āmāso na vaṭṭatīti dassanatthaṃ ‘‘mātara’’nti vuttaṃ. Tassā kātabbaṃ pana aññāsampi itthīnaṃ karontassāpi anāpattiyeva anāmāsatte visesābhāvā.
“草结”:以香根草根等制成,用于装饰头发的发髻垫。“移除”:从自身穿着等中取下。然而,为供养等目的,即使暂时触碰也是允许的。“梳头用具及牙签等”——此处将“以布片等制成的梳头用具”与“牙签等”分成两类来解释:梳头用具为针线盒的用具,牙签为牙签的用具,依次显示其含义。将发束扎好后,为横向插入而制作的牙签,即称为“梳头用具牙签”,视为一件物品,放入针线盒中携带,此签即为各种用途的工具——或可作此解析,称“针线盒牙签用具”。“石灰像”:以石灰等制成;凡是依照成为巴拉基咖事缘的畜生道女性形态而制成者,也不得触碰。展示女像等而制成者,可不触碰布料、墙壁等上的女像而使用。对于这些不得触碰之物,若无身体接触的贪欲,而以与身体相连之物触碰时,则无过失。“破坏”——此处,注疏中说明,即便是不得触碰之物,也可用棍棒、石块等加以破坏;巴利原典中也说明,在紧急情况下,以解脱为目的而触碰亦不犯戒。因此,应理解以下含义:为解救被母蛇等毒蛇及野兽所捕获的生命,可用布料、棍棒等围住该母蛇等而捉取。显示巴利原文
Tiṇaṇḍupakanti hiriverādimūlehi kesālaṅkāratthāya katacumbaṭakaṃ. Parivattetvāti attano nivāsanādibhāvato apanetvā. Pūjādiatthaṃ pana tāvakālikampi āmasituṃ vaṭṭati. Sīsapasādhanakadantasūciādīti idaṃ sīsālaṅkāratthāya paṭapilotikādīhi kataṃ sīsapasādhanakañceva dantasūciādi cāti dvidhā yojetvā sīsapasādhanaṃ sipāṭikopakaraṇatthāya ceva dantasūciupakaraṇatthāya ca gahetabbanti yathākkamaṃ atthaṃ dasseti. Kesakalāpaṃ bandhitvā tattha tiriyaṃ pavesanatthāya katā dantasūci eva sīsapasādhanakadantasūcīti ekameva katvā sipāṭikāya pakkhipitvā pariharitabbasūciyeva tassa tassa kiccassa upakaraṇanti sipāṭikāsūciupakaraṇanti evaṃ vā yojanā kātabbā . Potthakarūpanti sudhādīhi kataṃ, pārājikavatthubhūtānaṃ tiracchānagatitthīnaṃ saṇṭhānena katampi anāmāsameva. Itthirūpādīni dassetvā kataṃ, vatthabhittiādiñca itthirūpaṃ anāmasitvā vaḷañjetuṃ vaṭṭati. Evarūpehi anāmāse kāyasaṃsaggarāge asati kāyappaṭibaddhena āmasato doso natthi. Bhinditvāti ettha anāmāsampi daṇḍapāsāṇādīhi bhedanassa aṭṭhakathāyaṃ vuttattā, pāḷiyampi āpadāsu mokkhādhippāyassa āmasanepi anāpattiyā vuttattā ca. Sappinīādīhi vāḷamigīhi ca gahitapāṇakānaṃ mocanatthāya taṃ sappinīādiṃ vatthadaṇḍādīhi parikkhipitvā gahetuṃ, mātuādiṃ udake mīyamānaṃ vatthādīhi gahetuṃ, asakkontiṃ kesādīsu gahetvā kāruññena ukkhipituṃ vaṭṭatīti ayamattho gahetabbova. Aṭṭhakathāyaṃ ‘‘na tveva āmasitabbā’’ti idaṃ pana vacanaṃ amīyamānavatthuṃ sandhāya vuttanti ayaṃ amhākaṃ khanti.
“决意于道”:意即生起“这是道路”的道路想。“铺设座位而提供”:这是依礼仪而说;但是,如果他们(施主)说“不必铺设座位,就这样坐下”,那么比丘自己铺设后坐下也是允许的。“其中所生之物”:指被砍断后仍以植物状态存在的东西。因已说“在游戏时”,所以有因缘的情况下触碰不犯戒。然而,属于比丘所有且适合受用的东西,因难以辨别,任何情况下都不应触碰。“我将给予未受具足戒者”——这话是针对未受取而取用的情形。如果为了自己的利益而先受取再取用,因为没有不可触碰的性质,所以无罪。显示巴利原文
Maggaṃ adhiṭṭhāyāti ‘‘maggo aya’’nti maggasaññaṃ uppādetvāti attho. Paññapetvā dentīti idaṃ sāmīcivasena vuttaṃ, tehi pana āsanaṃ apaññapetvāva nisīdathāti vutte sayameva paññapetvā nisīditumpi vaṭṭati. Tatthajātakānīti acchinditvā bhūtagāmabhāveneva ṭhitāni. Kīḷantenāti vuttattā sati paccaye āmasantassa anāpatti. Bhikkhusantakaṃ pana paribhogārahaṃ sabbathā āmasituṃ na vaṭṭati durupaciṇṇattā. Anupasampannānaṃ dassāmīti idaṃ appaṭiggahetvā gahaṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Attanopi atthāya paṭiggahetvā gahaṇe doso natthi anāmāsattābhāvā.
“宝石”是指除琉璃等之外,一切发光液等种类的宝石。“琉璃”是一种颜色如新鲜竹子的宝石,也有人称其“形如猫眼”。“石”是指颜色如绿豆、豆类且极为光滑的黑石;亦有人说,凡在宝石流通中被称为石、颜色呈红色白色等且经过打磨光滑的,也属于不得触碰之物。“银”则包括从迦哈巴那、摩娑迦等种类到紫胶制摩娑迦等,涵盖上述所说之外的一切货币。“红宝石”即红色宝石。“猫眼石”是杂色宝石,也有人称之为“祖母绿”。研磨后入药的珍珠,因其失去了宝物的性质,取用时已不再被当作宝物看待,故说“入药则许”。然而,只要那些珍珠仍以宝物形态存在,便不得触碰。同样,其他宝石类的石头研磨后为入药而取用也是允许的。但是,黄金和银即使研磨后为入药,也不可受取;若由在家人配制后施与,但药物中仍以黄金等形态存在且能够分离,此种药物亦不可服用。若已变得微不足道,则允许使用。因已说明“以天然水晶为起点”,故太阳石、月亮石等天然宝石应视为包含在宝石之中。“有纹路的海螺、经过钻孔的、以及混有宝物的”——应如此分析。显示巴利原文
Maṇīti veḷuriyādito añño jotirasādibhedo sabbopi maṇi. Veḷuriyoti allaveḷuvaṇṇomaṇi, ‘‘majjārakkhi maṇḍalavaṇṇo’’tipi vadanti. Silāti muggamāsavaṇṇā atisiniddhā kāḷasilā, maṇivohāraṃ āgatā rattasetādivaṇṇā sumaṭṭhāpi silā anāmāsā evāti vadanti. Rajatanti kahāpaṇamāsādibhedaṃ jatumāsādiṃ upādāya sabbaṃ vuttāvasesaṃ rūpiyaṃ gahitaṃ. Lohitaṅkoti rattamaṇi. Masāragallanti kabaravaṇṇo maṇi, ‘‘marakata’’ntipi vadanti. Bhesajjatthāya pisitvā yojitānaṃ muttānaṃ ratanabhāvavirahato gahaṇakkhaṇepi ratanākārena apekkhitābhāvā ‘‘bhesajjatthāya pana vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Yāva pana tā muttā ratanarūpena tiṭṭhanti, tāva āmasituṃ na vaṭṭati eva. Evaṃ aññampi ratanapāsāṇaṃ pisitvā bhesajje yojanatthāya gahetuṃ vaṭṭati eva, jātarūparajataṃ pana pisitvā yojanabhesajjatthāyapi sampaṭicchituṃ na vaṭṭati, gahaṭṭhehi yojetvā dinnampi yadi bhesajje suvaṇṇādirūpena tiṭṭhati, viyojetuñca sakkā, tādisaṃ bhesajjampi na vaṭṭati. Taṃ abbohārikattaṃ gataṃ ce, vaṭṭati. ‘‘Jātiphalikaṃupādāyā’’ti vuttattā, sūriyakantacandakantādikaṃ jātipāsāṇaṃ maṇimhi eva saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ. Dhamanasaṅkho ca dhotaviddho ca ratanamisso cāti yojetabbaṃ. Viddhoti maṇiādibhāvena katachiddo.
“混有宝物”是指以黄金藤蔓等装饰,或镶嵌珍珠等宝物者。以此说明,除有纹路的海螺外,其余混有宝物者均不可触碰。对于石头,也是同样的道理。“饮水用海螺”——由此可知,以这类形态制成的海螺碗、盘等器皿,比丘可以接受。“其余”是指除与宝物相结合者之外的一切。显示巴利原文
Ratanamissoti kañcanalatādivicitto, muttādiratanakhacito ca, etena dhamanasaṅkhato añño ratanamissova anāmāsoti dasseti. Silāyampi eseva nayo. Pānīyasaṅkhoti imināva thālakādiākārena katasaṅkhamayabhājanāni bhikkhūnaṃ sampaṭicchituṃ vaṭṭatīti siddhaṃ. Sesāti ratanasaṃyuttaṃ ṭhapetvā avasesā.
“从种子开始”是指从矿石类的石头开始。“拒绝”是因为将黄金制的矿石匣及佛像等据为己有,属于尼萨耆罪,故如此说。由于文中提到“在丢弃钱财之处”,因此明确了丢弃钱财者触碰金银后将其丢弃,是允许的。“使其移动”是指触碰后,将其从此处搬移到彼处。“所说”是指大注疏中所说。有人说“只可搬运垃圾”——无论是守护者还是其他人,用手拂拭移除垃圾是允许的,清除污垢也是允许的——然而此说与注疏不相符合,因为这与搬移(把玩)类似。“阿罗拘塔铜”是指一种颜色如黄金的特殊人造金属。人造金属有三种:铜锡合金、铅锡合金、阿罗拘塔铜。其中,混合锡与铜制成的,称为铜锡合金;混合铅与铜制成的,称为铅锡合金;混合汞与铜制成的,称为阿罗拘塔铜。然而,因文中已说“其归属于黄金一类”,所以有人说取用者也会犯尼萨耆罪。至于货币,因为它未被计入其中,所以不犯尼萨耆罪;在触碰与受取时,应知仅犯恶作罪。“一切皆允许”是指以上述黄金等制成的卧具、坐具及其用具,以触碰、守护等方式来受用,一切都是允许的。因此说有“所以”等文句。由于已说明“在比丘法律注释处”,因此应当理解:只有属于僧团的、由黄金等所制的卧具与坐具……显示巴利原文
Bījato paṭṭhāyāti dhātupāsāṇato paṭṭhāya. Paṭikkhipīti suvaṇṇamayadhātukaraṇḍakassa, buddharūpādissa ca attano santakakaraṇe nissaggiyattā vuttaṃ. ‘‘Rūpiyachaḍḍakaṭṭhāne’’ti vuttattā rūpiyachaḍḍakassa jātarūparajataṃ āmasitvā chaḍḍetuṃ vaṭṭatīti siddhaṃ. Keḷāpayitunti āmasitvā ito cito ca sañcāretuṃ. Vuttanti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Kacavarameva harituṃ vaṭṭatīti gopakā vā hontu aññe vā, hatthena puñchitvā kacavaraṃ apanetuṃ vaṭṭati, malampi pamajjituṃ vaṭṭati evāti vadanti, taṃ aṭṭhakathāya na sameti keḷāyanasadisattā. Ārakūṭalohanti suvaṇṇavaṇṇo kittimalohaviseso. Tividhañhi kittimalohaṃ kaṃsalohaṃ vaṭṭalohaṃ hārakūṭalohanti. Tattha tiputambe missetvā kataṃ kaṃsalohaṃ nāma. Sīsatambe missetvā kataṃ vaṭṭalohaṃ. Rasatambe missetvā kataṃ hārakūṭalohaṃ nāma. Taṃ pana ‘‘jātarūpagatika’’nti vuttattā uggaṇhato nissaggiyampi hotīti keci vadanti. Rūpiyesu pana agaṇitattā nissaggiyaṃ na hoti, āmasane, sampaṭicchane ca dukkaṭamevāti veditabbaṃ. Sabbakappiyoti yathāvuttasuvaṇṇādimayānaṃ senāsanaparikkhārānaṃ āmasanagopanādivasena paribhogo sabbathā kappiyoti adhippāyo. Tenāha ‘‘tasmā’’tiādi. ‘‘Bhikkhūnaṃ dhammavinayavaṇṇanaṭṭhāne’’ti vuttattā saṅghikameva suvaṇṇādimayaṃ senāsanaṃ, senāsanaparikkhārā ca vaṭṭanti, na puggalikānīti gahetabbaṃ.
所谓‘破坏’,是指先不触碰,而以石块等物稍加破坏之后,再作意‘我将令其成为净物’,然后用手取用,这是允许的。因此说:‘以“我将作净物”之心,一切皆可受取。’此处亦应稍加破坏或拆解后方可触碰。显示巴利原文
Bhinditvāti paṭhamameva anāmasitvā pāsāṇādinā kiñcimattaṃ bhedaṃ katvā pacchā kappiyabhaṇḍatthāya adhiṭṭhahitvā hatthena gahetuṃ vaṭṭati. Tenāha ‘‘kappiyabhaṇḍaṃ karissāmīti sabbampi sampaṭicchituṃ vaṭṭatī’’ti. Etthāpi kiñci bhinditvā, viyojetvā vā āmasitabba.
‘盾牌、网甲等’中:为防护箭矢而手持的木板,名为‘盾牌’;为保护眼睛,用铁等金属作成网状,套戴于头等处的,名为‘网甲’。‘等’字则摄铠甲等。所谓‘不可触碰之物’,是就遮挡鱼网等障碍物而言,并非指防护箭矢之物,因彼非属武器之类。故下文将说:‘遮挡他人……’等语。‘座位的’,指围绕塔庙四周所设的附属物。‘我当绑缚’,意为为防止乌鸦等污损而加以绑缚。显示巴利原文
Phalakajālikādīnīti ettha saraparittāṇāya hatthena gahetabbaṃ kiṭikāphalakaṃ akkhirakkhaṇatthāya ayalohādīhi jālākārena katvā sīsādīsu paṭimuñcitabbaṃ jālikaṃ nāma . Ādi-saddena kavacādiṃ saṅgaṇhāti. Anāmāsānīti macchajālādiparūparodhakaṃ sandhāya vuttaṃ, na saraparittāṇaṃ tassa āvudhabhaṇḍattābhāvā. Teneva vakkhati ‘‘parūparodhanivāraṇaṃ hī’’tiādi. Āsanassāti cetiyassa samantā kataparibhaṇḍassa. Bandhissāmīti kākādīhi adūsanatthāya bandhissāmi.
《沙拉他迪巴尼》中说:‘“鼓合”指蒙皮缝合的鼓;“琴合”指蒙皮缝合的琴。’而大注疏中说‘蒙皮的琴、鼓等’,两者并无差别;但《古伦迪亚》则以‘然而在古伦迪亚中……’等语,就此作了进一步区分。因此应知:‘鼓琴合’是鼓、琴等蒙皮辅具的总集,义为‘应当缝合者’,故称为‘合’。‘空鼓框’指尚未蒙皮的鼓、琴框架。‘已装上的皮’指先前已装上、后来拆下而单独存放的面皮,不含其余辅具;若含辅具者,则名为‘合’,这是二者差别。‘为了蒙上’指将皮蒙于鼓框等上,再用皮条等一切辅具加以绑缚。显示巴利原文
‘‘Bherisaṅghāṭoti saṅghaṭitacammabherī. Vīṇāsaṅghāṭoti saṅghaṭitacammavīṇā’’ti sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 2.281) vuttaṃ. ‘‘Cammavinaddhāni vīṇābheriādīnī’’ti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttavacanato visesābhāvā, ‘‘kurundiyaṃ panā’’tiādinā tato visesassa vattumāraddhattā ca bheriādīnaṃ vinaddhanopakaraṇasamūho bherivīṇāsaṅghāṭoti veditabbaṃ saṅghaṭitabboti saṅghāṭoti katvā. Tucchapokkharanti avinaddhacammabherivīṇānaṃ pokkharaṃ. Āropitacammanti pubbe āropitaṃ hutvā pacchā tato apanetvā visuṃ ṭhapitamukhacammamattaṃ, na sesopakaraṇasahitaṃ. Sahitaṃ pana saṅghāṭoti ayaṃ viseso. Onahitunti bheripokkharādīni cammaṃ āropetvā cammavaṭṭiādīhi sabbehi upakaraṇehi vinandhituṃ.
律文中「黄门的」,意为「由黄门」。「足以构成波罗夷之时」,是指未腐烂之时。应当了知:在身体接触之贪欲等情形下,无论何种状态,只要女性形貌仍可辨认,则「不应触碰」之恶作便不消失。由于踏板等不应被移动——因其不与身体相连——故说为恶作。显示巴利原文
Pāḷiyaṃ paṇḍakassāti paṇḍakena. Pārājikappahonakakāleti akuthitakāle. Kāyasaṃsaggarāgādibhāve sabbāvatthāyapi itthiyā saṇṭhāne paññāyamāne anāmāsadukkaṭaṃ na vigacchatīti daṭṭhabbaṃ. Saṅkamādīnaṃ ṭhānācāvanavasena acāletabbatāya na kāyappaṭibaddhavohāroti dukkaṭaṃ vuttaṃ.
282 「单板桥」,是指细窄的桥梁。因律文中说「拉扯时」,所以偷兰遮仅限于可用来移动的绳子,而非其他固定在墙壁、柱子等处的绳索,故说「凡是粗绳」等语。由此可知:即便是触碰细绳、细棍而未加移动者,也同样构成偷兰遮,这是注释书所阐明之义。「应当遮蔽」,是指以覆盖等方式加以隐藏。此处有五支:人类女性、知是人类女性、身体接触之欲贪、加行、以及以手等触及其身。显示巴利原文
282.Ekapadikasaṅkamoti tanukasetu. ‘‘Āviñchanto’’ti vuttattā cāletuṃ yuttāya eva rajjuyā thullaccayaṃ, na itarāya bhittithambhādigatikattāti āha ‘‘yā mahārajju hotī’’tiādi. Tena cāletuṃ yutte tanukarajjudaṇḍake acāletvā phusantassāpi thullaccayamevāti dīpitanti veditabbaṃ. Paṭicchādetabbāti chādanādivasena gūhitabbā. Manussitthī, manussitthisaññitā, kāyasaṃsaggarāgo, vāyāmo, tena hatthādīsu phusananti imānettha pañca aṅgāni.
三、粗俗语学处注释显示巴利原文
3. Duṭṭhullavācāsikkhāpadavaṇṇanā
285 第三条,「与非法相应」,是指与淫欲法相应。「愚痴者」,是指不知善说与恶说之人,以及因酒醉迷乱、癫狂等而不知者,亦摄于此处。「尚未到达头部」,是指构成桑喀地谢沙的因缘——即所谓「顶点」——尚未圆满,因与两道均未接合,但恶作仍然成立。显示巴利原文
285. Tatiye asaddhammapaṭisaññuttanti methunadhammapaṭisaṃyuttaṃ. Bālāti subhāsitadubbhāsitaṃ ajānantī , surāmadamattatāya ummattakādibhāvena ca ajānantīpi ettheva saṅgayhati. Na tāva sīsaṃ etīti saṅghādisesapaccayattasaṅkhātaṃ matthakaṃ pāripūri na hoti, maggamethunehi aghaṭitattā dukkaṭaṃ pana hoti eva.
“贬低”,指说出贬低的话。“给予过失”,指安立过失。“以三者”是说:“无相”“八十”等词语,即使以非粗重的方式加以义理解释,也适合建立含义,因此并无必须关联小便道等的限定。然而,当以此八个词语用于女游方者的事缘(见《波罗夷》第289节)时,应知同样构成偷兰遮罪。显示巴利原文
Apasādetīti apasādakaravacanaṃ karoti. Dosaṃ detīti dosaṃ patiṭṭhāpeti. Tīhīti animittāsītiādīnaṃ padānaṃ aduṭṭhullabhāvenāpi atthayojanārahattā passāvamaggādipaṭisaññuttatāniyamo natthīti vuttaṃ, tehi pana aṭṭhahi padehi paribbājikāvatthusmiṃ (pārā. 289) viya thullaccayanti veditabbaṃ.
“钥匙孔量”,即钥匙孔的大小。“干流”,指因水道干涸,红色消退。显示巴利原文
Kuñcikapanāḷimattanti kuñcikāchiddamattaṃ. Sukkhasotāti dakasotassa sukkhatāya lohitavaṇṇavigamo hotīti vuttaṃ.
“清净”,是指未与淫欲法等词语结合。“与淫欲法结合”仅是标示。即使以大便道、小便道结合,以无相的方式说“你的大便道、小便道是这样”等而结合,也构成犯。显示巴利原文
Suddhānīti methunādipadehi ayojitānipi. Methunadhammena ghaṭitānevāti idaṃ upalakkhaṇamattaṃ, vaccamaggapassāvamaggehipi animitte ‘‘tava vaccamaggo, passāvamaggo vā īdiso’’tiādinā ghaṭitepi āpattikarāneva.
286 「重罪」:是指比丘尼于膝盖以上部位所犯的波罗夷罪而言。显示巴利原文
286.Garukāpattinti bhikkhuniyā ubbhajāṇumaṇḍalikāya pārājikāpattiṃ sandhāya vadati.
287 「笑着而说」者,仅为一种标示;即使不笑,只要以任何方式向女人表露自己内心已变异而说,亦构成犯戒。显示巴利原文
287.Hasanto hasantoti upalakkhaṇamattaṃ, ahasantopi yena kenaci ākārena attano vipariṇatacittataṃ itthiyā pakāsento vadati, āpattiyeva.
「身与心」:指以手势表示者,是从身与心而生起。显示巴利原文
Kāyacittatoti hatthamuddāya obhāsentassa kāyacittato samuṭṭhāti.
288 因此,“恶作”是指不了知而犯者成恶作;若了知,则如游方女事例中,由于非于田处,唯成偷兰遮。若于田处,了知而犯,则如二乞求交媾事例中所说,应成桑喀地谢沙。然彼二事例虽因乞求交媾应归于第四桑喀地谢沙,但此处仅以粗恶语为乐而说,故说于此,应如是知。问:于田处说时,女人不了知,成何罪?虽经与注中未说此罪,但于此处应唯成偷兰遮。如是,于非田处,不了知者为恶作,了知者为偷兰遮,已如上说。而于田处,了知时已说为桑喀地谢沙,不了知时应唯成偷兰遮,并非恶作,以免与非田处无差别之过,应如此领会。如此处所明,于第四学处中亦应知:非田处了知者为偷兰遮,不了知者为恶作;田处不了知者为偷兰遮。经中的“新织”,是指新织之衣。显示巴利原文
288.Tasmā dukkaṭanti appaṭivijānanato dukkaṭaṃ, paṭivijānane pana sati thullaccayameva paribbājikāvatthusmiṃ (pārā. 289) viya akhettapadattā. Khettapade hi paṭivijānantiyā saṅghādisesova siyā methunadhammayācanavatthudvaye (pārā. 289) viya, taṃ pana vatthudvayaṃ methunayācanato catutthasaṅghādisese vattabbampi duṭṭhullavācassādamattena pavattattā idha vuttanti veditabbaṃ. Evaṃ khettapadena vadantassa itthiyā appaṭivijānantiyā kiṃ hotīti? Kiñcāpi ayaṃ nāma āpattīti pāḷiaṭṭhakathāsu na vuttaṃ, atha kho thullaccayenevettha bhavitabbaṃ . Tathā hi akhettapade appaṭivijānantiyā dukkaṭaṃ, paṭivijānantiyā thullaccayaṃ vuttaṃ. Khettapade pana paṭivijānane saṅghādisesova vutto, appaṭivijānane thullaccayameva bhavituṃ yuttaṃ, na dukkaṭaṃ, akhettapadato visesābhāvappasaṅgoti gahetabbaṃ. Yathā cettha, evaṃ catutthasikkhāpadepi akhettapade paṭivijānantiyā thullaccayaṃ, appaṭivijānantiyā dukkaṭaṃ, khettapade pana appaṭivijānantiyā thullaccayanti veditabbaṃ. Pāḷiyaṃ navāvutanti navavītaṃ.
288 “非正法”指淫欲。它如同为了诞生子嗣而播下种子,故得“播种”之名。显示巴利原文
288.Asaddhammaṃ sandhāyāti methunaṃ sandhāya vuttaṃ. Tañhi puttasamuppattiyā bījanikkhepato vappapariyāyaṃ labhatīti.
“沉溺”意为流转,或轮转。此处有五支:女人、作女人想、对粗恶语的欲染、以此言说、当场了知。显示巴利原文
Saṃsīdatīti vahati, saṃsarīyatīti vā attho. Manussitthī, tathāsaññitā, duṭṭhullavācassādarāgo, tena obhāsanaṃ, taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni.
四、为自身欲望而求侍奉学处的注释显示巴利原文
4. Attakāmapāricariyasikkhāpadavaṇṇanā
290 第四条中,他人施与、正在受用的比丘食团,因在早晨聚集,故称「团食」;比丘的食物即名为「团食」。依此相似性,凡不经由乞食行而由比丘们所得的任何食物,也称作「团食」。因「依此而来」故称为「缘」,因此说「以作因之义为缘」。又或由于是病苦的对治而运行,故为「缘」。「适宜」指有益。「城围」是围绕城池以作守护者。据称,王家的宅围、壕沟、堤坝、城墙、栅栏、门闩、塔楼,此七种名为城围。「白围」是清净戒的庄严。在这里,圣道意指「车」,其正语等以庄严义称为「围」。「轮精进」即精进之轮。「生活围」是生活的运转因。「应摄取」即应正确向上摄取、应当寻求。显示巴利原文
290. Catutthe parehi patte pātiyamānānaṃ bhikkhāpiṇḍānaṃ pāto sannipātoti piṇḍapātoti bhikkhāhāro vuccati, taṃsadisatāya aññopi yo koci bhikkhācariyaṃ vinā bhikkhūhi laddho piṇḍapātotveva vuccati. Pati eti etasmāti paccayoti āha ‘‘patikaraṇaṭṭhena paccayo’’ti. Rogadukkhānaṃ vā paṭipakkhabhāvena ayati pavattatīti paccayo. Sappāyassāti hitassa. Nagaraparikkhārehīti nagaraṃ parivāretvā rakkhaṇakehi. Rājūnaṃ gehaparikkhepo parikhā uddāpo pākāro esikā paligho aṭṭoti ime satta nagaraparikkhārāti vadanti. Setaparikkhāroti visuddhisīlālaṅkāro. Ariyamaggo hi idha ‘‘ratho’’ti adhippeto, tassa ca sammāvācādayo alaṅkāraṭṭhena ‘‘parikkhārā’’ti vuttā. Cakkavīriyoti vīriyacakko. Jīvitaparikkhārāti jīvitassa pavattikāraṇāni. Samudānetabbāti sammā uddhaṃ ānetabbā pariyesitabbā.
291 「近处」:在此处站立即能让人了知的处所。关于「欲与因与侍奉与义」:在圣典所说的「自欲、自因、自意趣、自侍奉」这四句中,欲、因、侍奉三者,于注疏中所说的第一义分别中,由分析句的意趣而显示,故称为义。「余」指剩下的意趣句那一个。「文」仅指文字,由于不适用第一分别,因此只是言说。第二义分别中也是如此。显示巴利原文
291.Upacāreti yattha ṭhito viññāpetuṃ sakkoti, tādise ṭhāne. Kāmo ceva hetu ca pāricariyā ca atthoti pāḷiyaṃ ‘‘attano kāmaṃ, attano hetuṃ, attano adhippāyaṃ, attano pāricariya’’nti (pārā. 292) vuttesu imesu catūsu padesu kāmo, hetu, pāricariyā ca aṭṭhakathāyaṃ vutte paṭhame atthavikappe viggahavākyādhippāyasūcanato attho. Sesanti adhippāyapadamekaṃ. Byañjananti byañjanamattaṃ, paṭhamavikappānupayogitāya vacanamattanti attho. Dutiye atthavikappepi eseva nayo.
为了以分解句的方式来显示与前述之义相符,而有「当说自欲、自因、自侍奉时,智者便能了知」等语。这里的意思是:说「自因」时,即了知「为自身的利益」这一含义;说「自欲、自侍奉」时,即了知「以欲而侍奉」这一含义。因此,通过这三句,智者便能了知「为自身的利益而以欲侍奉」,也就是「自欲侍奉」这一义释。而说「自意趣」时,由于意趣一词与欲求一词同义,以自己所意趣、欲求之义,智者便会了知「自欲侍奉」这一义释。显示巴利原文
Yathāvuttameva atthaṃ padabhājanena saṃsanditvā dassetuṃ ‘‘attano kāmaṃ attano hetuṃ attano pāricariyanti hi vutte jānissanti paṇḍitā’’tiādi āraddhaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘attano hetu’’nti vutte attano atthāyāti ayamattho viññāyati, ‘‘attano kāmaṃ attano pāricariya’’nti vutte kāmena pāricariyāti ayamattho viññāyati. Tasmā imehi tīhi padehi attano atthāya kāmena pāricariyā attakāmapāricariyāti imaṃ atthavikappaṃ viññū jānissanti. ‘‘Attano adhippāya’’nti vutte pana adhippāya-saddassa kāmita-saddena samānatthabhāvato attanā adhippetakāmitaṭṭhena attakāmapāricariyāti imamatthaṃ vikappaṃ viññū jānissanti.
所谓“此最上”,即此为最上。在粗恶语学处中,也有以“乞求或令乞求”的方式提及的淫欲之乞求;然而,在那里是依于对粗恶语的欲染而说,在此处则是依于对自己淫欲的欲染而说——这就是差别所在。显示巴利原文
Etadagganti esā aggā. Duṭṭhullavācāsikkhāpadepi (pārā. 285) kāmaṃ ‘‘yācatipi āyācatipī’’ti evaṃ methunayācanaṃ āgataṃ, taṃ pana duṭṭhullavācassādarāgavasena vuttaṃ, idha pana attano methunassādarāgavasenāti ayaṃ viseso.
在已决案例中,“请给最上布施”这句话是为自身利益而说的;但在粗恶语学处中,应当了知:即使是为他人利益而说,也同样触犯此学处。“美貌”者,是指具足由权势等所带来的种种美好福分。此处的要素是:人类女性、被认知为如此、为满足自身欲望而行服侍的贪欲、以此而请求欲行服侍、以及当下即知。显示巴利原文
Vinītavatthūsu ‘‘aggadānaṃ dehī’’ti idaṃ attano atthāya vuttaṃ, duṭṭhullavācāsikkhāpade pana paratthāyapi vutte sīsaṃ etīti veditabbaṃ. Subhagāti issariyādīhi sundarehi bhagehi samannāgatā. Manussitthī, tathāsaññitā, attakāmapāricariyāya rāgo, tena kāmapāricariyayācanaṃ, taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni.
5. 媒嫁学处注释显示巴利原文
5. Sañcarittasikkhāpadavaṇṇanā
296 第五项中,“凭借智慧”是指凭借本然之智。“具足方向”是指具备与本然之智相应的方向辨别力。“凭借娴熟”是指对于女性应行的职责,经由学习所得的智识。“凭借聪颖”是指在未经学习的女性职责中,也能临场善应、当即对治的智慧。“善巧”是指在烹饪等事务上以身行而熟练者。显示巴利原文
296. Pañcame paṇḍiccenāti sabhāvañāṇena. Gatimantāti sabhāvañāṇagatiyuttā. Veyyattiyenāti itthikattabbesu sikkhitañāṇena. Medhāyāti asikkhitesupi taṃitthikattabbesu ṭhānuppattiyā paññāya. Chekāti kāyena pacanādikusalā.
“迎娶”即迎取,指接纳女子。“依礼送往而嫁出”即依礼节将女子送往夫家并给予。显示巴利原文
Āvahanaṃ āvāho, dārikāya gahaṇaṃ. Vidhinā parakule vahanaṃ pesanaṃ vivāho, dārikāya dānaṃ.
297 “备膳”即命人烹煮饭食。“令人备办”即命人准备菜肴等食。“未送来”指未给予。所谓“买”即收取,“卖”即给予。将此二者合在一起,称为“交易”。显示巴利原文
297.Randhāpanaṃ bhattapacāpanaṃ. Byañjanādisampādanaṃ pacāpanaṃ. Na upāhaṭanti na dinnaṃ. Kayo nāma gahaṇaṃ. Vikkayo nāma dānaṃ. Tadubhayaṃ saṅgahetvā ‘‘vohāro’’ti vuttaṃ.
300 “不得作奇异之事”,这句话说明此举构成恶作。由于已说“应由被罚者给予”,若他不给,则应以令其放弃职责的方式来处理。“短期内有职责者”,即指短期职责者,也就是媒介者。另有读本作“短期行为者”,其释义为:在短期内具有此行为、此违犯者。显示巴利原文
300.‘‘Abbhutaṃ kātuṃ na vaṭṭatī’’ti iminā dukkaṭaṃ hotīti dīpeti. ‘‘Parājitena dātabba’’nti vuttattā adento dhuranikkhepena kāretabbo. Acirakāle adhikāro etassa atthīti acirakālādhikārikaṃ, sañcarittaṃ. ‘‘Acirakālācārika’’nti vā pāṭho. Acirakāle ācāro ajjhācāro etassāti yojanā.
301 虽然以“善来,比丘”等方式受具者也会违犯媒合等戒,但由于他们并非在一切时期都有效,且为数极少,所以在此处,仍然是依白四甘马受具者而说,作“凡是……”等词句的分别。所谓“传递”的行为,即是“传达”;拥有这种行为者,便是“传递者”;此传递者的状态,便称为“媒介性”。因此说“传递的状态”。“传递者”,就是作传递的那个人——即某人;其状态便是“媒介性”,意思是:在男女之间作传递的状态。显示巴利原文
301. Kiñcāpi ehibhikkhuādikāpi sañcarittādipaṇṇattivajjaṃ āpattiṃ āpajjanti, tesaṃ pana asabbakālikattā, appakattā ca idhāpi ñatticatuttheneva kammena upasampannaṃ sandhāya ‘‘yvāya’’ntiādipadabhājanamāha. Sañcaraṇaṃ sañcaro, so etassa atthīti sañcarī, tassa bhāvo sañcarittaṃ. Tenāha ‘‘sañcaraṇabhāva’’nti. Sañcaratīti sañcaraṇo, puggalo, tassa bhāvo sañcaraṇabhāvo, taṃ itthipurisānaṃ antare sañcaraṇabhāvanti attho.
『妻性』者,为妻子性也。『情夫性』者,为主人性,即以此为相之义。盖此处格用于相义。虽于『情夫事』一词之词句分析中,以「汝将成为情夫」之女性语法形式说明词句分析,然于「应行媒介」一词之解释中,既说「或由女人遣使至男子处,或由男子遣使至女子处」,故为显示对男子处亦应行之方式,因『情夫事』之解释通于女人与男人,故说「传女人之意于男子者,行情夫事」。然于圣典中,仅就传男子之意于女人之方式,对二词作连结;依此类推,传女人之意于男子之方式亦可了知。显示巴利原文
Jāyābhāveti bhariyabhāvāya. Jārabhāveti sāmibhāvāya, taṃnimittanti attho. Nimittatthe hi etaṃ bhummavacanaṃ. Kiñcāpi ‘‘jārattane’’ti padassa padabhājane ‘‘jārī bhavissasī’’ti (pārā. 302) itthiliṅgavasena padabhājanaṃ vuttaṃ, ‘‘sañcarittaṃ samāpajjeyyā’’ti padassa pana niddese ‘‘itthiyā vā pahito purisassa santike gacchati, purisena vā pahito itthiyā santike gacchatī’’ti vuttattā purisassāpi santike vattabbākāraṃ dassetuṃ ‘‘jārattane’’ti niddesassa itthipurisasādhāraṇattā ‘‘itthiyā matiṃ purisassa ārocento jārattane ārocetī’’ti vuttaṃ. Pāḷiyaṃ pana purisassa matiṃ itthiyā ārocanavaseneva padadvayepi yojanā katā, tadanusārena itthiyā matiṃ purisassa ārocanākāropi sakkā viññātunti.
今为显示依圣典所说方式之义,故说「又」等。「汝将成为夫」者,此依妻子一词之女性语法限定,以男子之同义语而说,义为「汝将成为有系属之主人」。「汝将成为情夫」者,意趣为「汝将以邪行性而成为亲近者」。显示巴利原文
Idāni pāḷiyaṃ vuttanayenāpi atthaṃ dassento ‘‘apicā’’tiādimāha. ‘‘Pati bhavissasī’’ti idaṃ jāyāsaddassa itthiliṅganiyamato purisapariyāyena vuttaṃ, nibaddhasāmiko bhavissasīti attho. Jāro bhavissasīti micchācārabhāvena upagacchanako bhavissasīti adhippāyo.
303 “随意住”者,即随意而行。“依自己之力”者,即依自己的命令。“姓氏”一词用于有姓氏者,“法”一词用于行法者,故说“同姓者”等。其中,“同姓者”指同一姓氏者。“同法者”指在同一导师之教法中应共同修行的法,或同一家族之法。因此说“同一导师”等。“摄于一众者”指进入花鬘师等众中者。显示巴利原文
303.Serivihāranti sacchandacāraṃ. Attano vasanti attano āṇaṃ. Gottavantesu gotta-saddo, dhammacārīsu ca dhamma-saddo vattatīti āha ‘‘sagottehī’’tiādi. Tattha sagottehīti samānagottehi. Sahadhammikehīti ekassa satthu sāsane sahacaritabbadhammehi, samānakuladhammehi vā. Tenevāha ‘‘ekaṃ satthāra’’ntiādi. Ekagaṇapariyāpannehīti mālākārādiekagaṇapariyāpannehi.
“有主者”,即有守护者。若有女人前往时,国王对其设有刑罚,她便是有刑罚者。“后二者”即指有守护者与有刑罚者。“成为邪行”:对于这些女人,与前往的男人一样,那些女人也构成邪行,因为有主性。“非其余者”:母所守护等八种女人无邪行,因无主性故;唯有前往这些女人的男子构成邪行,因为她们受母亲等守护。男子不得前往他人以任何方式守护的女人;然而女人只有在被某男子以妻子性摄取之后,才不得亲近其他男子,其余女人则非邪行,因为对自己触的自在性。因为母亲等人并非为了自己享用那些女人的触而守护她们,只是禁止男子前往彼处而已。所以,由于尚未被任何人摄取其触,且对自身触拥有自主性,女人无邪行;男子却因进入他人所禁止、非自己所有之处,应知为邪行。显示巴利原文
Sassāmikā sārakkhā. Yassā gamane raññā daṇḍo ṭhapito, sā saparidaṇḍā. Pacchimānaṃ dvinnanti sārakkhasaparidaṇḍānaṃ. Micchācāro hotīti tāsu gatapurisānaṃ viya tāsampi micchācāro hoti sassāmikabhāvato. Na itarāsanti māturakkhitādīnaṃ aṭṭhannaṃ micchācāro natthi assāmikattā, tāsu gatānaṃ purisānameva micchācāro hoti mātādīhi rakkhitattā. Purisā hi parehi yehi kehici gopitaṃ itthiṃ gantuṃ na labhanti, itthiyo pana kenaci purisena bhariyābhāvena gahitāva purisantaraṃ gantuṃ na labhanti, na itarā attano phassassa sayaṃ sāmikattā. Na hi mātādayo sayaṃ tāsaṃ phassānubhavanatthaṃ tā rakkhanti, kevalaṃ purisagamanameva tāsaṃ vārenti. Tasmā kenaci apariggahitaphassattā, attano phassattā ca itthīnaṃ na micchācāro, purisānaṃ pana parehi vārite attano asantakaṭṭhāne paviṭṭhattā micchācāroti veditabbo.
“以财物”,即因财物之故。触水后而娶取者,称为触水取者。以“旗帜”一词,唯标示军队,故说“竖立旌旗之军”等。显示巴利原文
Bhogenāti bhogahetu. Udapattaṃ āmasitvā gahitā odapattakinī. Dhaja-saddena senā eva upalakkhitāti āha ‘‘ussitaddhajāyā’’tiādi.
305 “于外传达”是指向别处告知。“将成办彼事”是指告知该女子后,无论是否实际成办那件事,都是就成办那件事的能力而说的。应知:即使未告知男童或女童,由父母等遣使前往父母等处时,也因具足受取、审察、回报这三支而构成桑喀地谢沙。显示巴利原文
305.Bahiddhā vimaṭṭhanti aññattha ārocitaṃ. Taṃ kiriyaṃ sampādessatīti tassā ārocetvā taṃ kiccaṃ sampādetu vā mā vā, taṃ kiriyaṃ sampādane sāmatthiyaṃ sandhāya vuttaṃ. Dārakaṃ, dārikañca ajānāpetvā mātāpituādīhi mātāpituādīnaññeva santikaṃ sāsane pesitepi paṭiggaṇhanavīmaṃsanapaccāharaṇasaṅkhātāya tivaṅgasampattiyā saṅghādiseso hoti evāti daṭṭhabbaṃ.
所托付的使命,正是针对她而派遣的。为了说明即使只向她的母亲等人告知,也等于已触及对象(即该女子)本身,故引用了“我舍弃佛陀”等语。此处应知:这一引例,虽然在言辞事由与原因事由上各不相同,但因事由的共相而被引用。为避开此引例之失,并显示其与经义相符,故说“然而彼……”等。“与此相符”——此处的意趣是:正如自己未曾亲自告知,而是转托某亲近弟子等人,令其探问后再回来回报,此时并无罪过;同样,自己未曾亲自告知,而为了告知的目的转告其母亲等人,不论其母亲等人是否完成该行为,都无罪过。如果其母亲等人保持沉默,而他将那沉默的状况回报,亦无罪过。显示巴利原文
Yaṃ uddissa sāsanaṃ pesitaṃ, taṃ eva sandhāya tassā mātuādīnaṃ ārocitepi khettameva otiṇṇabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘buddhaṃ paccakkhāmī’’tiādi udāhaṭaṃ, idañca vacanabyattayahetubyattayānaṃ bhedepi byattayasāmaññato udāhaṭanti daṭṭhabbaṃ. Tampi udāharaṇadosaṃ pariharitvā suttānulomataṃ dassetuṃ ‘‘taṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Iminā sametīti etthāyamadhippāyo – yathā sayaṃ anārocetvā aññesaṃ antevāsikādīnaṃ vatvā vīmaṃsāpetvā paccāharantassa natthi visaṅketo, evaṃ tassā sayaṃ anārocetvā ārocanatthaṃ mātuādīnaṃ vadantassāpi mātuādayo taṃ kiriyaṃ sampādentu vā mā vā. Yadi hi tesaṃ mātuādīnaṃ tuṇhībhūtabhāvampi paccāharati, visaṅketo natthīti.
“主持家务者”,就是女主人。其意趣为:若有人提及某个对象,此处所产生的疑义,就如同在不与取等戒中,就教唆而言的对象疑义一样。“以根本处为准”——在此处,男方的母亲等人,因为她们是遣使托事的根本,故被称为“根本处”。显示巴利原文
Gharakiccaṃ netīti gharaṇī. Aññataraṃ vadantassa visaṅketaṃ adinnādānādīsu āṇattiyaṃ vatthusaṅketo viyāti adhippāyo. Mūlaṭṭhānañca vasenāti ettha purisassa mātuādayo sāsanapesane mūlabhūtattā ‘‘mūlaṭṭhā’’ti vuttā.
322 第三二二条。律文中「母亲将比丘遣至由母亲监护的女子处」者:此指或遣比丘至自己女儿处,转达「愿她成为某人之妻」;或遣比丘至该男子或其亲属处,转达「愿我女儿成为某人之妻」。其余诸条,亦同此理。「如前所说之方式」者,即依第一桑喀地谢沙戒中所说之方式。显示巴利原文
322. Pāḷiyaṃ māturakkhitāya mātā bhikkhuṃ pahiṇatīti ettha attano vā dhītu santikaṃ ‘‘itthannāmassa bhariyā hotū’’ti bhikkhuṃ pahiṇati, purisassa vā tassa ñātakānaṃ vā santikaṃ ‘‘mama dhītā itthannāmassa bhariyā hotū’’ti pahiṇatīti gahetabbaṃ. Eseva nayo sesesupi. Pubbe vuttanayattāti paṭhamasaṅghādisese vuttanayattā.
338 第三三八条。「末后以一词」者,即单以一个词。「就此离去」者,谓未回报而便离去。「未表欢喜」,此语是针对如此行事者所说。纵有欢喜,若不告知使命,则不名为「探询」。「依第三词所述之方式」者,即依「他于她的话语未表欢喜」等所说之方式。律文中「令亲近弟子探询」,即意为「此人能向他们传达」,因而遣亲近弟子前往探询。若此亲近弟子领受彼语后沉默不语,师回报其沉默之状,此亦属桑喀地谢沙——正如在母亲等人沉默时,回报其沉默之状的情形。显示巴利原文
338.Ante ekenāti ekena padena. Ettova pakkamatīti apaccāharitvā tatova pakkamati. ‘‘Anabhinanditvā’’ti idaṃ tathā paṭipajjamānaṃ sandhāya vuttaṃ. Satipi abhinandane sāsanaṃ anārocento pana na vīmaṃsati nāma. Tatiyapade vuttanayenāti ‘‘so tassā vacanaṃ anabhinanditvā’’tiādinā vuttanayena. Pāḷiyaṃ antevāsiṃ vīmaṃsāpetvāti ‘‘ayaṃ tesaṃ vattuṃ samattho’’ti antevāsinā vīmaṃsāpetvā. Sace pana so antevāsiko taṃ vacanaṃ ādiyitvā tuṇhī hoti, tassāpi taṃ pavattiṃ paccāharantassa ācariyassa saṅghādisesova mātuādīsu tuṇhībhūtesu tesaṃ tuṇhibhāvaṃ paccāharantassa viyāti daṭṭhabbaṃ.
第三八一条。律文中第四种情形:即便无意,去时成就,回时令其落空,判为无犯——此言是从义理上已属有犯,而称为「第四无犯」。显示巴利原文
Pāḷiyaṃ catutthavāre asatipi gacchanto sampādeti, āgacchanto visaṃvādeti anāpattīti atthato āpannamevātikatvā vuttaṃ ‘‘catutthe anāpattī’’ti.
340 第三四〇条。‘工匠们’:即木匠等,也就是木匠、铁匠、织工、染工、理发师,这五类工作者称为‘工匠’。‘如此情形……乃至……无犯’:此语是说,像这样的情形也不构成在家人服务。显示巴利原文
340.Kārukānanti vaḍḍhakīādīnaṃ tacchakaayokāratantavāyarajakanhāpitakā pañca kāravo ‘‘kārukā’’ti vuccanti. Evarūpena…pe… anāpattīti tādisaṃ gihiveyyāvaccampi na hotīti katvā vuttaṃ.
‘从身体生起’:指不了知施设,或不了知堪受言说之状态,或不了知此二者的人,其行为从身体生起。其余二者以此类推。‘堪受言说’:指女方或男方,或双方,在妻子身份或丈夫身份上已舍弃欲求、彻底分离,为了让他们再次与他人结合,以‘你们不要这样做’等言语进行劝说,应当对其言说,故称‘堪受言说’——即堪能、值得对其言说;或者,对于这些男女而言,堪能、值得作撮合之说,故称‘堪受言说’。意指若无撮合者的言语,那些已被舍弃者便无法重新结合。显示巴利原文
Kāyato samuṭṭhātīti paṇṇattiṃ vā alaṃvacanīyabhāvaṃ vā tadubhayaṃ vā ajānantassa kāyato samuṭṭhāti. Esa nayo itaradvayepi. Alaṃvacanīyā hontīti itthī vā puriso vā ubhopi vā jāyābhāve, sāmikabhāve ca nikkhittachandatāya accantaviyuttattā puna aññamaññaṃ samāgamatthaṃ ‘‘mā evaṃ akaritthā’’tiādinā vacanīyatāya vattabbatāya alaṃ arahāti alaṃvacanīyā, alaṃ vā kattuṃ arahaṃ sandhānavacanametesu itthipurisesūti alaṃvacanīyā, sandhānakārassa vacanaṃ vinā asaṅgacchanakā pariccattāyevāti adhippāyo.
‘然而,了知施设之后’——此处应说‘或了知堪受言说之状态’。正因如此,在《摩德咖注疏》中也说‘然而,了知此二者之后’等语。若某人没有告知比丘,而将自己的意图写在信中,交给他人说‘把这封信送给某某人’,则携带此信者不构成媒介罪。此学处之所以有无心犯,仅是依据不了知施设与堪受言说之状态而说,并非指对一切媒介行为皆不了知。在巴利圣典与义注中,所示出的只有通报消息这一项。因此,应作这样理解:以传达消息为意图而通报,乃至以出示信件的方式通报,无论是以身业还是以语业通报,都构成犯罪。显示巴利原文
Paṇṇattiṃ pana jānitvāti ettha alaṃvacanīyabhāvaṃ vāti vattabbaṃ. Teneva mātikāṭṭhakathāyañca ‘‘tadubhayaṃ pana jānitvā’’tiādi vuttaṃ. Bhikkhuṃ ajānāpetvā attano adhippāyaṃ paṇṇe likhitvā ‘‘imaṃ paṇṇaṃ asukassa dehī’’ti dinnaṃ harantassa sañcarittaṃ na hoti. Paṇṇattialaṃvacanīyabhāvaajānanavaseneva hi imaṃ sikkhāpadaṃ acittakaṃ, na sabbena sabbaṃ sañcaraṇabhāvampi ajānanavasena, pāḷiyañca aṭṭhakathāyañca ārocanameva dassitaṃ. Tasmā sandassanatthaṃ ñatvā paṇṇasandassanavasenāpi kāyena vā vācāya vā ārocentasseva āpatti hotīti gahetabbaṃ.
341 “如何、在何地方、在何地区”——此句旨在显示舍离状态的成立方式,说明应依各地方的规定,如给予信函、告知亲属及主人等,在此处乃就固定配偶关系所摄受者而言。然而,对于依自己意愿而相聚的女人,以及与临时女子相处的男子,应知心的离欲本身便是堪为言说之状态的成因。于“粗重罪等”中,“等”字包含自愿作媒等情形。此处,巴利原典虽以“所谓女人,是指人类女性,非夜叉女”等语未明确显示人类男性,但既然以“十种受母亲保护的女人”等语唯示人类女性,男性亦应依此类推而含摄,故此处唯指人类男女。因此,构成媒介罪的五要素为:当事人是人类、具堪为言说之状态、接受、探询、传达回复。显示巴利原文
341.Yathā yathā yesu yesu janapadesūti pariccattabhāvappakāsanatthaṃ kattabbaṃ paṇṇadānañātijanissarādijānāpanāditaṃtaṃdesaniyataṃ pakāraṃ dasseti, idañca nibaddhabhariyābhāvena gahitaṃ sandhāya vuttaṃ. Attano ruciyā saṅgatānaṃ pana itthīnaṃ, muhuttikāya ca purise cittassa virajjanameva alaṃvacanīyabhāve kāraṇanti daṭṭhabbaṃ. Duṭṭhullādīsupīti ādi-saddena attakāmasañcarittāni saṅgaṇhāti, ettha pana pāḷiyaṃ kiñcāpi ‘‘itthī nāma manussitthī na yakkhī’’tiādinā manussitthipurisā na dassitā, tathāpi ‘‘dasa itthiyo māturakkhitā’’tiādinā manussitthīnaññeva dassitattā purisānampi tadanuguṇānameva gahetabbato manussajātikāva itthipurisā idhādhippetā. Tasmā yesu sañcarittaṃ samāpajjati, tesaṃ manussajātikatā, na nālaṃvacanīyatā, paṭiggaṇhana, vīmaṃsana, paccāharaṇānīti imānettha pañca aṅgāni.
六、小屋建造学处注释显示巴利原文
6. Kuṭikārasikkhāpadavaṇṇanā
342 第三四二条。“第六条,以如此之多”是指以如此多的木材等物。“未限定数量者”是指未限定木材等物数量者。“截断根本”的意思是:从属于他人的状态中解脱出来,令其成为自己所有。如此向非亲属乞求,既构成向非亲属乞求的恶作,也构成接受奴隶的恶作。依“戒除接受男女奴隶”(《长部》1.10,194)之语,此事在注疏中已被遮止。“自己的业”指杀生之业。此处说恶作,是为了避免杀生的过失,而非为了避免乞求的过失。“即使未加限定也不应乞求”——此语为显示合宜之道而说;然而,以清净心求取手工劳作者,实无犯过。“可以随意令其制作”——即使未说“我乞求手工劳作,请给予”等语而直接乞求,亦无妨碍。即使是正在忙碌自己事务的人,令其如此制作,亦无乞求之过;然为显示合宜之道,故分别说明。显示巴利原文
342. Chaṭṭhe ettakenāti ettakena dāruādinā. Aparicchinnappamāṇāyoti aparicchinnadāruādipamāṇāyo. Mūlacchejjāyāti parasantakabhāvato mocetvā attano eva santakakaraṇavasenāti attho. Evaṃ yācato aññātakaviññattidukkaṭañceva dāsapaṭiggahaṇadukkaṭañca hoti ‘‘dāsidāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hotī’’ti (dī. ni. 1.10, 194) vacanaṃ nissāya aṭṭhakathāsu paṭikkhittattā. Sakakammanti pāṇavadhakammaṃ. Idañca pāṇātipātadosaparihārāya dukkaṭaṃ vuttaṃ, na viññattiparihārāya. Aniyametvāpi na yācitabbāti sāmīcidassanatthaṃ vuttaṃ, suddhacittena pana hatthakammaṃ yācantassa āpatti nāma natthi. Yadicchakaṃ kārāpetuṃ vaṭṭatīti ‘‘hatthakammaṃ yācāmi, dethā’’tiādinā ayācitvāpi vaṭṭati. Sakiccapasutampi evaṃ kārāpentassa viññatti natthi eva, sāmīcidassanatthaṃ pana vibhajitvā vuttaṃ.
“为说明一切如法之状况”——即为了完全说明如法之状况。“可以说‘给予本金’”——由于最初已说过“我们将给予本金”,因此无论是乞求,还是说出“本金”一词,虽然该词通于如法与不如法之物,但因为是令已完成受雇之事的人给予,故不会导致接受不如法之物,所以这样说。“未被占用者”,是指未被他人占用之物。显示巴利原文
Sabbakappiyabhāvadīpanatthanti sabbaso kappiyabhāvadīpanatthaṃ. Mūlaṃ dethāti vattuṃ vaṭṭatīti ‘‘mūlaṃ dassāmā’’ti paṭhamaṃ vuttattā viññatti vā mūlanti vacanassa kappiyākappiyavatthusāmaññavacanattepi niṭṭhitabhatikiccānaṃ dāpanato akappiyavatthusādiyanaṃ vā na hotīti katvā vuttaṃ. Anajjhāvutthakanti apariggahitaṃ.
在“床……乃至……欲令制作衣物等”的情形中,应当了解:若有人想制作衣服,向非亲属、未被邀请的织工以请求手工劳作的方式让其织布,虽因请求而不犯恶作,但依令织衣学处,随其所应仍会构成波逸提或恶作。“不应给予不净的金钱等”——即使是通过如法方式得来的,如果说“给这人钱去做手工”而给予,也不许可。至于令人给予已做之业的报酬,虽未见有何过失,但他们说这依然不适当。无论是为已做之业还是应做之业,以净语方式间接令人给予酬劳,都无过失。“惯例”指行持,意思是不会构成犯行。显示巴利原文
Mañca…pe… cīvarādīni kārāpetukāmenāpītiādīsu cīvaraṃ kārāpetukāmassa aññātakaappavāritatantavāyehi hatthakammayācanavasena vāyāpane viññattipaccayā dukkaṭābhāvepi cīvaravāyāpanasikkhāpadena yathārahaṃ pācittiyadukkaṭāni hontīti veditabbaṃ. Akappiyakahāpaṇādi na dātabbanti kappiyamukhena laddhampi hatthakammakaraṇatthāya imassa kahāpaṇaṃ dehīti vatvā dānaṃ na vaṭṭatīti vuttaṃ. Pubbe katakammassa dāpane kiñcāpi doso na dissati, tathāpi asāruppamevāti vadanti. Katakammatthāyapi kātabbakammatthāyapi kappiyavohārena pariyāyato bhatiṃ dāpentassa natthi doso. Vattanti cārittaṃ, āpatti na hotīti adhippāyo.
“应令作净后受取”者,这是为了避免用树枝、蝇拂等切断叶片之类而损坏种子类,同时也为了避免受取附着在上面的尘土等未受取之物,所以这样说。如果没有这两种顾虑,不这样做也没有过失。河流等处的水因为未被摄受,故允许说“拿来”。尽管依“不应受用未拿来之物”之语,显示了以乞求会犯恶作,但受用该物的人,在再次受用时仍然只是恶作,对五种如法者也不许可。然而,“不应让无惭之比的丘或沙弥做手工”是总说,因此不应为了自己的利益而让他们做任何手工。不过,若无惭者被制止后仍然制作扇子等,如此做并无过失。但可以让他们做塔寺的工程等。这里,因为说到“无惭的沙弥”,所以将“故意犯戒”等无惭之相,是针对最高程度的具足戒者而作的标示说明。应当这样理解:对于不具有该特征的沙弥等,从行相男到种姓男为止那些自称比丘的破戒者,以共通的方式,无惭之相就是对于如法的行持故意不安住。显示巴利原文
Kappiyaṃ kārāpetvā paṭiggahetabbānīti sākhāya makkhikabījanena paṇṇādicchede bījagāmakopanassa ceva tattha laggarajādiappaṭiggahitassa ca parihāratthāya vuttaṃ. Tadubhayāsaṅkāya asati tathā akaraṇe doso natthi. Nadīyādīsu udakassa apariggahitatāya ‘‘āharāti vattuṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. ‘‘Na āhaṭaṃ paribhuñjitu’’nti vacanato viññattiyā āpannaṃ dukkaṭaṃ desetvāpi taṃ vatthuṃ paribhuñjantassa puna paribhoge dukkaṭameva, pañcannampi sahadhammikānaṃ na vaṭṭati. ‘‘Alajjīhi pana bhikkhūhi vā sāmaṇerehi vā hatthakammaṃ na kāretabba’’nti sāmaññato vuttattā attano atthāya yaṃkiñci hatthakammaṃ kāretuṃ na vaṭṭati. Yaṃ pana alajjī nivāriyamānopi bījanādiṃ karoti, tattha doso natthi. Cetiyakammādīni pana tehi kārāpetuṃ vaṭṭati. Ettha ca ‘‘alajjīhi sāmaṇerehī’’ti vuttattā ‘‘sañcicca āpattiṃ āpajjatī’’tiādi (pari. 359) alajjīlakkhaṇaṃ ukkaṭṭhavasena upasampanne paṭicca upalakkhaṇato vuttanti taṃlakkhaṇavirahitānaṃ sāmaṇerādīnaṃ liṅgatthenakagotrabhupariyosānānaṃ bhikkhupaṭiññānaṃ dussīlānampi sādhāraṇavasena alajjitālakkhaṇaṃ yathāvihitapaṭipattiyaṃ sañcicca atiṭṭhanamevāti gahetabbaṃ.
“令拿来者恶作”者,在乞求的那一刻因乞求而犯恶作,在接受的那一刻因接受牛而犯恶作。因为,即使牛未经乞求而为了自己的利益得来,也不许接受,因经中说“离受取象、牛、马、骡”。所以这么说:“即使从亲属或邀请之处,也不许为断除根本而乞求。”这里虽然没有乞求的恶作,但乞求不净物和接受时都只是恶作。“守护”指守护免遭盗贼等灾难。“饲养”指以施草等方式养育。显示巴利原文
Āharāpentassa dukkaṭanti viññattikkhaṇe viññattipaccayā, paṭilābhakkhaṇe goṇānaṃ sādiyanapaccayā ca dukkaṭaṃ. Goṇañhi attano atthāya aviññattiyā laddhampi sādituṃ na vaṭṭati ‘‘hatthigavassavaḷavapaṭiggahaṇā paṭivirato hotī’’ti (dī. ni. 1.10, 194) vuttattā. Tenevāha ‘‘ñātipavāritaṭṭhānatopi mūlacchejjāya yācituṃ na vaṭṭatī’’ti. Ettha ca viññattidukkaṭābhāvepi akappiyavatthuyācanepi paṭiggahaṇepi dukkaṭameva. Rakkhitvāti corādiupaddavato rakkhitvā. Jaggitvāti tiṇadānādīhi posetvā.
『然于亲属、邀请处则许可』:因车应被接受,故允许以根断的方式乞求。『暂时许可』:指两种情形皆许可。『斧等个人物品亦许可』,故说『此理亦适用于斧』等。于藤等及他人所摄受的物品中,亦应同理运用此理。『唯重物损坏时』:这是就乞求而言。然而,在不与取中,从草茎以上,以盗心取他人所摄受的物品,即构成偷盗,应依物品价值判罪。『于藤等』中,此『等』字包含了律文中所说的竹等。其中,在某些地方,即便少量的雌黄、雄黄、朱砂等亦属贵重;在那里,即使少于多罗果的量,也视为重物,不许乞求。显示巴利原文
Ñātipavāritaṭṭhāne pana vaṭṭatīti sakaṭassa sampaṭicchitabbattā mūlacchejjavasena yācituṃ vaṭṭati. Tāvakālikaṃ vaṭṭatīti ubhayatthāpi vaṭṭatīti attho . Vāsiādīni puggalikānipi vaṭṭantīti āha ‘‘esa nayo vāsī’’tiādi. Valliādīsu ca parapariggahitesu ca eseva nayoti yojetabbaṃ. ‘‘Garubhaṇḍappahonakesuyevā’’ti idaṃ viññattiṃ sandhāya vuttaṃ. Adinnādāne pana tiṇasalākaṃ upādāya parapariggahitaṃ theyyacittena gaṇhato avahāro eva, bhaṇḍagghena kāretabbo. Valliādīsūti ettha ādi-saddena pāḷiāgatānaṃ (pārā. 349) veḷuādīnaṃ saṅgaho. Tattha yasmiṃ padese haritālajātihiṅgulādi appakampi mahagghaṃ hoti, tattha taṃ tālapakkapamāṇato ūnampi garubhaṇḍameva, viññāpetuñca na vaṭṭati.
『彼』:乞求。关于迂回语等:以『住处拥挤』等借口所说的话,称为迂回语。不直接说明,而以『比丘们,殿堂不被允许吗?』等方式,使意图清晰表露,这样的言说称为暗示。为住处等利益,通过平整地基等作业,为获得资具而做的标记,称为标记作业。『离去』:离开。显示巴利原文
Sāti viññatti. Parikathādīsu ‘‘senāsanaṃ sambādha’’ntiādinā (visuddhi. 1.19) pariyāyena kathanaṃ parikathā nāma. Ujukameva akathetvā ‘‘bhikkhūnaṃ kiṃ pāsādo na vaṭṭatī’’tiādinā (visuddhi. 1.19) adhippāyo yathāvibhūto hoti, evaṃ bhāsanaṃ obhāso nāma. Senāsanādiatthaṃ bhūmiparikammādikaraṇavasena paccayuppādāya nimittakaraṇaṃ nimittakammaṃ nāma. Ukkamantīti apagacchanti.
344 『颈有宝珠』:宝珠在颈。『天色』:天人之身。显示巴利原文
344. Maṇi kaṇṭhe assāti maṇikaṇṭho. Devavaṇṇanti devattabhāvaṃ.
345 律中“我需要钵”:世尊教令比丘这样说,即使并不需要钵,也是以吉祥祝愿语的方式让他如此说。那位比丘也说自己“说的是世尊所教令之语”,故而对他而言这并非妄语。或者,应当将“我需要钵”一语视为与“请施钵”同义。对于“我需要宝珠”,道理也是如此。因此应当了知,其他这样说的人,以及令这样说的人,也都没有妄语的过失。显示巴利原文
345. Pāḷiyaṃ pattena me atthoti (pārā. 345) anatthikampi pattena bhikkhuṃ evaṃ vadāpento bhagavā sotthiyā mantapadavasena vadāpesi. Sopi bhikkhu bhagavatā āṇattavacanaṃ vademīti avoca, tenassa musā na hoti. Atha vā ‘‘pattena me attho’’ti idaṃ ‘‘pattaṃ dadantū’’ti iminā samānatthanti daṭṭhabbaṃ. Esa nayo maṇinā me atthoti etthāpi. Tasmā aññesampi evarūpaṃ kathentassa, kathāpentassa ca vacanadoso natthīti gahetabbaṃ.
349 仰面而涂的,即是“内涂”,因为涂屋顶内部者大多是仰面而涂的,故说“内涂”。俯面而涂的,即是“外涂”,因为涂外部者大多是俯面而涂的,故说“外涂”。显示巴利原文
349. Uddhaṃmukhaṃ littā ullittā, chadanassa anto limpantā hi yebhuyyena uddhaṃmukhā limpanti. Tenāha ‘‘antolittā’’ti. Adhomukhaṃ littā avalittā. Bahi limpantā hi yebhuyyena adhomukhā limpanti. Tenāha ‘‘bahilittā’’ti.
若言“文句会颠倒”:由于‘kārayamānena’(令做者)这一使役主语的表述,与‘karontena’(做者)这一单纯主语的表述并非同义词,因此如果注释中仅用具格来解释词义,以对应‘karontena vā kārāpentena vā’(由做者或由令做者)这种多个主语的情形,文句便会相违。然而,不取词义而依义理来显示已然成立的意义,故以主格说出‘karonto vā kārāpento vā’(做者或令做者)来加以区分,这是其意旨所在。因此才说“仅为意义而已”等。其意思是:唯是词义与义理所成的意义本身。因为令做者所应行持的,正是做者所应行持的,这在义理上应当视为成立。显示巴利原文
Byañjanaṃ vilomitaṃ bhaveyyāti yasmā ‘‘kārayamānenā’’ti imassa hetukattuvacanassa ‘‘karontenā’’ti idaṃ suddhakattuvacanaṃ pariyāyavacanaṃ na hoti, tasmā ‘‘karontena vā kārāpentena vā’’ti kārayamānenāti bahuuddesapadānuguṇaṃ karaṇavacaneneva padatthaṃ katvā niddese kate byañjanaṃ viruddhaṃ bhaveyya, tathā pana padatthavasena adassetvā sāmatthiyato siddhamevatthaṃ dassetuṃ paccattavasena ‘‘karonto vā kārāpento vā’’ti padabhājanaṃ vuttanti adhippāyo. Tenāha ‘‘atthamattamevā’’tiādi. Padatthato, sāmatthiyato ca labbhamānaṃ atthamattamevāti attho. Yañhi kārayamānena paṭipajjitabbaṃ, taṃ karontenāpi paṭipajjitabbamevāti idamettha sāmatthiyaṃ daṭṭhabbaṃ.
“Uddesa(标举)”是指依属格关系来标举的。“Setakamma(白色业)”是指为了做成白色,而以白黏土或石灰所做的薄涂层。然而,当将此涂层与小屋一起测量时便会超出标准,为遮止这类疑惑,才说“不计入的”。其用意是:由于它并不属于小屋的组成部分,因此不进入“超出标准”的计度。显示巴利原文
Uddesoti sāmibhāvena uddisitabbo. Setakammanti setavaṇṇakaraṇatthaṃ setavaṇṇamattikāya vā sudhāya vā katatanukalepo, tena pana saha miniyamāne pamāṇātikkantaṃ hotīti saṅkānivāraṇatthaṃ āha ‘‘abbohārika’’nti. Tena pamāṇātikkantavohāraṃ na gacchati kuṭiyā anaṅgattāti adhippāyo.
为了显示前述义理已说的方式,而说“已说”等语。其中,不说“从长度和宽度”,而说“从长度或宽度”,由于用了表示抉择的“或”字,其用意是在表明:哪怕仅在一边有所增加,也属违犯。“三肘”是指以普通肘量而言的三肘;也有说是“依工匠肘量”的。这与“此处……不称为小屋”的说法相违,因为即便是以工匠肘量而成的三肘小屋,符合尺寸的床也能舒适地翻转。至于“或不足四肘”,则是针对最后那种尺寸的床无法翻转的情况而说的。因为若是以普通肘量而成的四肘小屋,连符合尺寸的床也无法翻转的话,它便不成为小屋。因此,应唯独以床能否翻转为准来把握尺寸。“符合尺寸的床”是指符合最小尺度的床。它一般是九搩手或八搩手(依普通搩手),比这更小的床,放了枕头之后,伸脚躺下便不够。说“比标准更小的”,是……显示巴利原文
Yathāvuttassa atthassa vuttanayaṃ dassentena ‘‘vuttañheta’’ntiādi vuttaṃ. Tattha ‘‘āyāmato ca vitthārato cā’’ti avatvā ‘‘āyāmato vā vitthārato vā’’ti vikappatthassa vā-saddassa vuttattā ekatobhāge vaḍḍhitepi āpattīti pakāsitanti adhippāyo. Tihatthāti pakatihatthena tihatthā, ‘‘vaḍḍhakīhatthenā’’tipi (sārattha. ṭī. 2.348-349) vadanti, taṃ ‘‘yattha…pe… ayaṃ kuṭīti saṅkhyaṃ na gacchatī’’ti iminā virujjhati vaḍḍhakīhatthena tihatthāyapi kuṭiyā pamāṇayuttassa mañcassa sukhena parivattanato. ‘‘Ūnakacatuhatthā vā’’ti idañca pacchimappamāṇayuttassa mañcassa aparivattanārahaṃ sandhāya vuttaṃ. Yadi hi pakatihatthena catuhatthāyapi kuṭiyā pamāṇayutto mañco na parivattati, sā akuṭīyeva, tasmā mañcaparivattanamatteneva pamāṇanti gahetabbaṃ. Pamāṇayutto mañcoti sabbapacchimappamāṇayutto mañco. So hi pakatividatthiyā navavidatthiko, aṭṭhavidatthiko vā hoti, tato khuddako mañco sīsūpadhānaṃ ṭhapetvā pādaṃ pasāretvā nipajjituṃ na pahoti. Pamāṇato ūnatarampīti ukkaṭṭhappamāṇato ūnatarampi, idañca heṭṭhimappamāṇayuttāyapi vatthudesanā kātabbā, na vāti sandehanivattanatthaṃ vuttaṃ.
“泥涂层”是指用某种黏合剂所做的涂层,或是为了做成白色、红色等颜色,而以红土等所做的泥涂层。因此才说“即是涂层”。这表明:就像在池塘等处用稠泥所做的厚涂层,亦入于“涂层”之称谓,而归属泥土涂抹的范围。“背板框架”指的是名为门框的方形木框架,带有横闩的门扇便依附此处,得以掩合。显示巴利原文
Kalalalepoti kenaci silesena katalepo, setarattādivaṇṇakaraṇatthaṃ katatambamattikādikalalalepo vā. Tenāha ‘‘alepo evā’’ti. Tena taḷākādīsu ghanena kalalena katabahalalepo mattikālepane eva pavisati lepavohāragamanatoti dasseti. Piṭṭhasaṅghāṭo nāma dvārabāhasaṅkhāto caturassadārusaṅghāṭo, yattha sauttarapāsaṃ kavāṭaṃ apassāya dvāraṃ pidahanti.
“Oloketvāpi”(即使观察)的意思是“即使未观察”,即依未观察所作业而有犯,这是它的含义。应知此处是以 api 替换了 a 字。显示巴利原文
Oloketvāpīti apaloketvāpi, apalokanakammavasenāpīti attho, apasaddassāpi oādeso katoti daṭṭhabbo.
353 “Nibaddhagocaraṭṭhānampi”(常行觅食处)在此处也包括大象为觅食而外出的常行路径。“Etesaṃ”(这些)指狮子等。“Gocarabhūmī”(觅食地)指捕取食物之处。“Na gahitā”(未被执取)是说未被以应排斥的方式执取,即未被禁止的意思。因为狮子等的捕食地不像大象的那样固定,然而,凡是有牛、水牛等生物之处,即使很远,它们也会迅速前往捕食。因此,它们的觅食地未被禁止,只有常行路径被禁止,因为从栖息地出来的路径是固定的。“Aññesampi vāḷānaṃ”(对其他猛兽)指野水牛等。“Ārogyatthāya”(为了健康)指为了无灾患。“Sesāni”(其余)指依谷物等十六种。应知这些处所因人群拥挤、极度拥挤、小屋毁坏、身体受压迫等灾患而成为有灾患处。“Abhihananti etthāti abbhāghātaṃ”(在此处攻击,故为攻击处)。“Verighara”(怨敌家),为阐明前述意义,而说“为杀害盗贼而作处”。显示巴利原文
353.Nibaddhagocaraṭṭhānampīti ettha gocarāya pakkamantānaṃ hatthīnaṃ nibaddhagamanamaggopi saṅgayhati. Etesanti sīhādīnaṃ. Gocarabhūmīti āmisaggahaṇaṭṭhānaṃ. Na gahitāti paṭikkhipitabbabhāvena na gahitā, na vāritāti attho. Sīhādīnañhi gocaraggahaṇaṭṭhānaṃ hatthīnaṃ viya nibaddhaṃ na hoti, yattha pana gomahiṃsādipāṇakā santi, dūrampi taṃ ṭhānaṃ sīghaṃ gantvā gocaraṃ gaṇhanti. Tasmā tesaṃ taṃ na vāritaṃ, nibaddhagamanamaggova vārito āsayato gamanamaggassa nibaddhattā. Aññesampi vāḷānanti araññamahiṃsādīnaṃ. Ārogyatthāyāti nirupaddavāya. Sesānīti pubbaṇṇanissitādīni soḷasa. Tāni ca janasammaddamahāsammaddakuṭivilopasarīrapīḷādiupaddavehi saupaddavānīti veditabbāni. Abhihananti etthāti abbhāghātaṃ. ‘‘Verighara’’nti vuttamevatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘corānaṃ māraṇatthāya kata’’nti vuttaṃ.
“Dhammagandhikā”(法香处)是指依律法,为惩罚而砍断手脚等的香处。所谓“香处”,是指将手等置于其上而砍断的那种木砧板,也指以此木砧板为特征的场所。在圣典中,“racchānissita”(依街道)即依车道。“caccaranissita”(依十字路口)即依四条车道交汇处。“Sakaṭena”(以车)指以装载砖、石灰等货物的车。显示巴利原文
Dhammagandhikāti dhammena daṇḍanītiyā hatthapādādicchindanagandhikā. Gandhikāti ca yassa upari hatthādiṃ ṭhapetvā chindanti, tādisaṃ dārukhaṇḍaphalakāti vuccati, tena ca upalakkhitaṃ ṭhānaṃ. Pāḷiyaṃ racchānissitanti rathikānissitaṃ. Caccaranissitanti catunnaṃ rathikānaṃ sandhinissitaṃ. Sakaṭenāti iṭṭhakasudhādibhaṇḍāharaṇasakaṭena.
“Pācina”(地基)指从精舍的地面开始,直至顶盖为止应当累积的所依基础,于其上建立墙、柱等。因此说“tato paṭṭhāya”(从此开始)等。虽在此处,前加行与俱加行如不与取中无有差别,但为了依小屋的区分以显示界限,而在“bhinditvā vā puna kātabbā”(或拆毁后重做)等处作了分别显示。“Tadatthāya”(为此目的)指为了削平。“Evaṃ kataṃ”(这样做了)指做了未指定地基或超出标准的事。“Paṇṇasāla”(叶屋)指为了不让草叶碎屑掉落,而于内外涂抹的叶屋,此处即就此而言。因此下文将说“paṇṇasālaṃ limpati”(涂抹叶屋)。显示巴利原文
Pācinanti senāsanassa bhūmito paṭṭhāya yāva talāvasānaṃ cinitabbavatthukaṃ adhiṭṭhānaṃ, yassa upari bhittithambhādīni ca patiṭṭhapenti. Tenāha ‘‘tato paṭṭhāyā’’tiādi. Kiñcāpi idha pubbapayogasahapayogānaṃ adinnādāne viya viseso natthi, tathāpi tesaṃ vibhāgena dassanaṃ bhinditvā vā puna kātabbāti ettha kuṭiyā bhedena paricchedadassanatthaṃ kataṃ. Tadatthāyāti tacchanatthāya. Evaṃ katanti adesitavatthukaṃ pamāṇātikkantaṃ vā kataṃ. Paṇṇasālanti paṇṇakuṭiyā tiṇapaṇṇacuṇṇassa aparipatanatthāya anto ca bahi ca limpanti, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Teneva vakkhati ‘‘paṇṇasālaṃ limpatī’’ti.
针对欲在内层涂抹完成者,说“内层涂抹”等语。外层涂抹的情况,道理相同。应理解为:安置于门框或窗户上。其空间,即属于该门框等的空隙。再次扩大,即若先前安置的空间狭小,则通过打破门、窗之孔洞而再次扩大。安置,即取来置于门框或窗格上,安放于那个已扩大或未扩大的孔洞中。涂抹不结合,即周围所施的涂抹与那样安置的门框或窗户不结合,意思是未成为一体。“它”指门框或窗户。最初即成桑喀地谢沙,因为周围涂抹先前已结合完成,故在安置门框、窗户之前便已是桑喀地谢沙了。显示巴利原文
Antolepeneva niṭṭhāpetukāmaṃ sandhāya ‘‘antolepe vā’’tiādi vuttaṃ. Bahilepe vāti etthāpi eseva nayo. Tasminti dvārabandhe vā vātapāne vā ṭhapiteti yojetabbaṃ. Tassokāsanti tassa dvārabandhādissa okāsabhūtaṃ chiddaṃ. Puna vaḍḍhetvāti pubbe ṭhapitokāsaṃ khuddakaṃ ce, taṃ dvāravātapānacchiddabhedanena puna vaḍḍhetvā. Ṭhapiteti dvārabandhe vā gavakkhasaṅghāṭe vā ānetvā tasmiṃ vaḍḍhite vā avaḍḍhite vā chidde patiṭṭhāpite. Lepo na ghaṭīyatīti samantato dinno lepo tathā ṭhapitena dvārabandhanena vā vātapānena vā saddhiṃ na ghaṭīyati, ekābaddhaṃ na hotīti vuttaṃ hoti. Tanti dvārabandhaṃ vā vātapānaṃ vā. Paṭhamameva saṅghādisesoti tesaṃ samantato pubbeva lepassa ghaṭetvā niṭṭhāpitattā dvārabandhavātapānānaṃ ṭhapanato pubbe eva saṅghādiseso.
仅以涂抹结合,即除了用砖等做成的窗户等之外,仅以周围的涂抹结合而犯戒,因为窗户等没有涂抹的空间,或因为是用砖等做成的;也有人说,窗户等处的涂抹与墙壁涂抹结合,也是这个意思。在那里,即在叶屋中。为了采光而留出约八指宽再涂抹,即在木墙的木条之间,留出约八指宽的缝隙,涂抹时,为采光而留出,其余部分连同墙顶一起涂抹,心想‘以后再涂抹这个缝隙’,如此留出则无犯,这就是意旨。然而,若不这样做,而是一直为了采光作为窗户而留出,当窗框结合时涂抹也结合,则最初即成桑喀地谢沙,为了显示这一点,故说“如果”等语。只有泥墙才算是泥涂抹,所以说“如果用泥做墙,在与屋顶涂抹结合时犯戒”。两者都无犯,因为前者涂抹未结合,后者由于是为自己所作,故不可能犯。显示巴利原文
Lepaghaṭanenevāti iṭṭhakāhi katavātapānādīni vinā samantā lepaghaṭaneneva āpatti vātapānādīnaṃ alepokāsattā, iṭṭhakāhi katattā vā, vātapānādīsupi lepassa bhittilepena saddhiṃ ghaṭanenevātipi atthaṃ vadanti. Tatthāti paṇṇasālāyaṃ. Ālokatthāya aṭṭhaṅgulamattaṃ ṭhapetvā limpatīti dārukuṭṭassa dārūnamantarā aṭṭhaṅgulamattaṃ vivaraṃ yāva limpati, tāva ālokatthāya ṭhapetvā avasesaṃ sakuṭṭacchadanaṃ limpati, pacchā etaṃ vivaraṃ limpissāmīti evaṃ ṭhapane anāpattīti adhippāyo. Sace pana evaṃ akatvā sabbadāpi ālokatthāya vātapānavasena ṭhapeti, vātapānadvārasaṅghāṭe ghaṭite lepo ca ghaṭīyati, paṭhamameva saṅghādisesoti dassento āha ‘‘sace’’tiādi. Mattikākuṭṭameva mattikālepasaṅkhyaṃ gacchatīti āha ‘‘sace mattikāya kuṭṭaṃ karoti, chadanalepena saddhiṃ ghaṭane āpattī’’ti. Ubhinnaṃ anāpattīti purimassa lepassa aghaṭitattā dutiyassa attuddesikatāya asambhavato.
354 为明犯戒差别,即于此处显示:‘于有喧闹处及无经行处者,因未标示地界而犯恶作;因超出尺寸而犯桑喀地谢沙。’如是即为犯戒类别的显示。显示巴利原文
354.Āpattibhedadassanatthanti tattha ‘‘sārambhe ca aparikkamane ca dukkaṭaṃ adesitavatthukatāya , pamāṇātikkantatāya ca saṅghādiseso’’ti evaṃ āpattiyeva vibhāgadassanatthaṃ.
361 于未完成的造屋工作中——即是以涂抹为最终的造屋工作,即使还剩一团泥未完成。‘或为他人’是为了显示原主无犯而说。然而,得到它的人如果完成它,根据‘他人未完成的工作,自己把它完成,犯桑喀地谢沙’等语,确实犯戒。由于从获得之时起,此前所做的工作也被称为是为自己而做,因此他也应将它施与僧团或沙弥等之后再行完成。‘或为他人’应理解为是就未受具足戒者而言。然而,有些人说:‘从他人处得到的房屋,在完成时无犯,因为从一开始就不是为自己而做。’应拆除,即应朝东拆除。做到与地面齐平,即以朝东的表面结束。显示巴利原文
361.Aniṭṭhite kuṭikammeti lepapariyosāne kuṭikamme ekapiṇḍamattenapi aniṭṭhite. ‘‘Aññassa puggalassa vā’’ti idaṃ mūlaṭṭhassa anāpattidassanatthaṃ vuttaṃ. Yena pana laddhaṃ, tassāpi taṃ niṭṭhāpentassa ‘‘parehi vippakataṃ attanā pariyosāpeti, āpatti saṅghādisesassā’’tiādivacanato (pārā. 363) āpattiyeva. Pubbe katakammampi laddhakālato paṭṭhāya attano atthāyeva kataṃ nāma hoti, tasmā tenāpi saṅghassa vā sāmaṇerādīnaṃ vā datvā niṭṭhāpetabbaṃ. ‘‘Aññassa vā’’ti idaṃ anupasampannaṃyeva sandhāya vuttanti gahetabbaṃ, keci pana ‘‘parato laddhāya kuṭiyā niṭṭhāpane anāpattiādito paṭṭhāya attano atthāya akatattā’’ti vadanti. Apacinitabbāti yāva pācinā viddhaṃsetabbā. Bhūmisamaṃ katvāti pācinatalāvasānaṃ katvā.
364 岩洞,即山洞。此处不涉及涂抹,是因为无屋顶涂抹可言,或因其为单独开许。若在岩洞内上方为彩绘等而施作涂抹,并不计入涂抹屋的范畴,是允许的。以砖等砌成的四方形尖顶屋状,绑有一根尖顶木,高度不太高,这种特定的住处称为‘窟’。建造那样的大屋,即便内外涂抹亦无犯。地窟,即隧道洞窟。显示巴利原文
364.Leṇanti pabbataleṇaṃ. Na hettha lepo ghaṭīyatīti chadanalepassa abhāvato vuttaṃ, visuṃ eva vā anuññātattā. Sace leṇassa anto uparibhāge cittakammādikaraṇatthaṃ lepaṃ denti, ullittakuṭisaṅkhyaṃ na gacchati, vaṭṭati eva. Iṭṭhakādīhi kataṃ caturassakūṭāgārasaṇṭhānaṃ ekakaṇṇikābaddhaṃ nātiuccaṃ paṭissayavisesaṃ ‘‘guhā’’ti vadanti, tādisaṃ mahantampi ullittāvalittaṃ karontassa anāpatti. Bhūmiguhanti umaṅgaguhaṃ.
所谓“在注释书中”,是指在《鸡冠屋》等注释书中,先说到“草屋即鸡冠屋”,而后注释书老师们又详加解释:“以木条……遮盖……”——应如此了知其中的关联。其中,“以木条作成网状”,即纵向与横向放置木条,再以藤蔓等绑缚,使其如网。那种状况,便是内外涂抹的状况。所说“遮盖”,即指遮盖的内外涂抹。在泥墙中,即使未作墙面的涂抹,单因屋顶涂抹与墙体的相接,也可能构成犯戒,因此须知屋顶涂抹是决定性的。虽然如此,但根据“只为防止白蚁,而在下方做石墙,不涂抹石墙而只涂抹上部,这不称为涂抹结合,确实无犯”等语句,为了使屋顶涂抹得以结合,整面墙的涂抹也是必须的,因为哪怕墙面有一处未涂抹,屋顶涂抹便不结合。所以说“涂抹不结合”。此处是就草屋而言。而且不只在草屋中,在岩洞、石窟等中,因有喧闹处、无经行处等因缘,也同样无犯。依此道理,为他人造屋时,有喧闹处等因缘而致无犯的涵义,也已经显露出来了。显示巴利原文
Aṭṭhakathāsūti kukkuṭacchikagehantiādīsu aṭṭhakathāsu tiṇakuṭikā kukkuṭacchikagehanti vatvā puna taṃ vivarantehi aṭṭhakathācariyehi chadanaṃ daṇḍakehi…pe… vuttāti yojanā daṭṭhabbā. Tattha daṇḍakehi jālabaddhaṃ katvāti dīghato, tiriyato ca ṭhapetvā valliyādīhi baddhadaṇḍakehi jālaṃ viya katvā. So cāti ullittādibhāvo. Chadanameva sandhāya vuttoti chadanassa anto ca bahi ca limpanameva sandhāya vutto. Mattikākuṭṭe bhittilepaṃ vināpi bhittiyā saddhiṃ chadanalepassa ghaṭanamattenāpi āpattisambhavato chadanalepova padhānanti veditabbaṃ. Kiñcāpi evaṃ, atha kho ‘‘upacikāmocanatthameva heṭṭhā pāsāṇakuṭṭaṃ katvā taṃ alimpitvā upari limpati, lepo na ghaṭīyati nāma, anāpattiyevā’’tiādivacanato pana chadanalepaghaṭanatthaṃ sakalāyapi bhittiyā lepo avassaṃ icchitabbova tassā ekadesassa alepepi chadanalepassa aghaṭanato. Tenāha ‘‘lepo na ghaṭīyatī’’ti. Etthāti tiṇakuṭikāyaṃ. Na kevalañca tiṇakuṭikāyaṃ eva, leṇaguhādīsupi sārambhāparikkamanapaccayāpi anāpatti eva, iminā pana nayena aññassatthāya kuṭiṃ karontassāpi sārambhādipaccayāpi anāpattibhāvo atthato dassito eva hotīti.
在此,为避免与巴利原文产生矛盾,而说“然而凡是……”等语。这里的意趣是:为其他如戒师等(的利益)而建造时,即使有起心等因缘,也确属无犯。然而,巴利原文中“犯者有三恶作”等文句,是为说明为他人利益而作时,并非显示“因起心等因缘而犯”,更不是要显示“因不依所嘱而建茅屋之因缘而犯”。此处“不依所嘱”,意即:比丘嘱托后离去,再嘱“为我建造茅屋”,且该茅屋应是已请示的题材、无起心、留有绕行余地——如此,除了违越嘱托之外,由建造的因缘(而犯)——这便是其意趣。然而,在某些版本中,于“即使已达茅屋相,为他人……而作亦无犯”此句之后,出现“凡是犯者”等文句,这样反而更为恰当。因为如此,此处的意趣便十分明确了。显示巴利原文
Tattha pāḷivirodhaṃ pariharituṃ ‘‘yaṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Ayañhettha adhippāyo – aññassa upajjhāyādino atthāya karontassa sārambhādipaccayāpi anāpatti eva, yaṃ pana pāḷiyaṃ ‘‘āpattikārukānaṃ tiṇṇaṃ dukkaṭāna’’ntiādivacanaṃ, taṃ aññassatthāya karontassa, na sārambhādipaccayā āpattidassanatthaṃ vuttaṃ, kiñcarahi yathāsamādiṭṭhāya kuṭiyā akaraṇapaccayā āpattidassanatthanti. Tattha yathāsamādiṭṭhāyāti ‘‘bhikkhu samādisitvā pakkamati, ‘kuṭiṃ me karothā’ti samādisati ca, desitavatthukā ca hotu anārambhā ca saparikkamanā cā’’ti evaṃ kārāpakena āṇattikkamaṃ muñcitvā karaṇapaccayāti adhippāyo. Katthaci pana potthake ‘‘kuṭilakkhaṇappattampi kuṭiṃ aññassa…pe… karontassa anāpattī’’ti imassa pāṭhassa anantaraṃ ‘‘yaṃ pana āpatti kārukāna’’ntiādipāṭho dissati, sova yuttataro. Evañhi sati tattha adhippāyo pākaṭo hoti.
所谓“说‘无犯’”,是指仅就作为房舍的目的而言,因其并未明确规定,故说“无犯”。“未请求许可而自作”,即使所造符合度量,也属有犯。“无心”,是以不知制戒的心而作,故称为无心。于涂抹隆起等中任具其一,以及下度量存在、未请求许可基地、超出度量、为自己而作、作为房舍、涂抹结合——这是七种。或者,在“符合度量”等情况下,则是六种要素。显示巴利原文
Anāpattīti vatvāti vāsāgāratthāya eva aniyamitattā anāpattīti vatvā. Adesāpetvā karototi pamāṇayuttampi karoto. Acittakanti paṇṇattiajānanacittena acittakaṃ. Ullittādīnaṃ aññataratā, heṭṭhimappamāṇasambhavo, adesitavatthukatā, pamāṇātikkantatā, attuddesikatā, vāsāgāratā, lepaghaṭanāti satta vā pamāṇayuttaṅgādīsu cha vā aṅgāni.
七、住处建造学处注释显示巴利原文
7. Vihārakārasikkhāpadavaṇṇanā
365 第七学处中,在表示敬意的用词上,出于作者格中也希望表达属格之义,故说“或为村庄所敬奉”。对于色根所存在的(有情),因顾及它们而说“一根”,所以(注释)说“是就身根而言”。因为那些人认为意根和草木也属于根。显示巴利原文
365. Sattame pūjāvacanappayoge kattari sāmivacanassapi icchitattā ‘‘gāmassa vā pūjita’’nti vuttaṃ. Rūpindriyesu vijjamānaṃ sandhāya ekindriyatā vuccatīti āha ‘‘kāyindriyaṃ sandhāyā’’ti. Te hi manindriyampi bhūtagāmānaṃ icchanti.
366 “‘从作而生起’不存在”,意谓若缺少名为“未请示”的不作,便不是单由作而生起。因为此(犯行)的生起,是依作与不作而生的。在此学处的“比丘或未指定”一句中,“或”字表合集义,由此合集了“建造大精舍”之作与“未指定比丘”之不作。显示巴利原文
366.Kiriyato samuṭṭhānābhāvoti vatthuno adesanāsaṅkhātaṃ akiriyaṃ vinā na kevalaṃ kiriyāya samuṭṭhānabhāvo. Kiriyākiriyato hi idaṃ samuṭṭhāti. Imasmiṃ sikkhāpade bhikkhū vāanabhineyyāti ettha vā-saddo samuccayattho, tena ‘‘mahallakañca vihāraṃ kareyya, bhikkhū ca anabhineyyā’’ti kiriyañca akiriyañca samuccinoti.
八、第一恶意毁谤学处注释显示巴利原文
8. Paṭhamaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā
380 第八学处中,“以围墙围绕且配备城楼”为语法关联。“具城楼望楼”者:此处,在城墙上为作战而修筑的形状曲折、设有箭孔的掩体工事,称为望楼。显示巴利原文
380. Aṭṭhame pākārena ca parikkhittanti sambandho. Gopuraṭṭālakayuttanti ettha pākāresu yuddhatthāya kato vaṅkasaṇṭhāno sarakkhepachiddasahito patissayaviseso aṭṭālako nāma.
“十六种”:即于四圣谛中,每一谛各别应作的遍知、断、作证、修习,合为十六种。“他们以恭敬”:指那些疲惫的比丘在分食处,于聚集的比丘们面前展露自己疲累的身体,以求分食;这是出于恭敬,也即是出于惭耻。“十三种”:即分食者、卧具分配者、持物者、受衣者、分衣者、分粥者、分果者、分嚼食者、少分施与者、取衣者、取钵者、园民服侍者、沙弥服侍者这十三种任命。显示巴利原文
Soḷasavidhassāti catūhi maggehi paccekaṃ catūsu saccesu kattabbassa pariññāpahānasacchikiriyābhāvanāsaṅkhātassa soḷasavidhassa. Te gāravenāti te kilantarūpā bhikkhū bhattuddesakaṭṭhāne sannipatitānaṃ bhikkhūnaṃ purato attano kilantasarīraṃ dassetvā uddisāpane gāravena, lajjāyāti attho. Terasapīti bhattuddesakasenāsanagāhāpakabhaṇḍāgārikacīvarapaṭiggāhakacīvarabhājakayāgubhājakaphalabhājakakhajjabhājakaappamattakavissajjakasāṭiyagāhāpakapattagāhāpakaārāmikapesakasāmaṇerapesakasammutīnaṃ vasena terasapi.
巴利语中“apisū”一词,是与“apicā”同义的不变词。“于一切处皆如是”:应知,对于床座等共用的卧具,各自分别指定;对于规约的制定、进出之时等,则是共同指定。这是化现者的法性,故不加限制,依化现者之意而说;若加限制,则是作前方便、入定、出定后,对于所指定的:如此数者说此事,如此数者默然,作种种威仪与动作,有种种形色、状态、生于何类等,其所欲的种种景象互不相同。“无实语”即无意义之语。显示巴利原文
Pāḷiyaṃ ‘‘apisū’’ti idaṃ ‘‘apicā’’ti iminā samānattho nipāto. Evaṃ sabbapadesūti pīṭhādīsu senāsanasādhāraṇesu, katikasaṇṭhānapavesanikkhamanakālādīsu pana visuṃ visuṃ adhiṭṭhahitvā kathāpetīti veditabbaṃ . Ayañhi nimmitānaṃ dhammatāti aniyametvā nimmitānaṃ vasena vuttaṃ, niyametvā pana ‘‘ettakā idañcidañca kathentu, ettakā tuṇhī bhavantu, nānāppakāraṃ iriyāpathaṃ, kiriyañca kappentu, nānāvaṇṇasaṇṭhānavayoniyamā ca hontū’’ti parikammaṃ katvā samāpajjitvā vuṭṭhāya adhiṭṭhite icchiticchitappakārā aññamaññampi visadisāva honti. Avatthukavacananti niratthakavacanaṃ.
383 “次第食”:为令一切极不情愿者亦能获得,而以分别站立的方式交付之食。“以派生语”:即如“其量为四之四倍”,以这样的派生语而说。“应有”:即“应被有”。“过去昼夜分”:是指同一天施筹的时刻而说。“昨天”在此处即“今天”之意,因此他们说“明天我等”等语。“数数生嗔”:因屡屡生起的嗔恚而屡屡嗔怒。巴利语“kissa manti”意为“以何因缘对于我”。显示巴利原文
383.Ekacārikabhattanti atimanāpattā sabbesampi paṭilābhatthāya visuṃ ṭhitikāya pāpetabbabhattaṃ. Taddhitavohārenāti cattāri pamāṇamassa catukkanti evaṃ taddhitavohārena. Bhavoti bhavitabbo. Atītaṃ divasabhāganti tasmiññeva divase salākadānakkhaṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Hiyyoti imassa ajja icceva attho. Tenevāhaṃsu ‘‘sve amhe’’tiādi. Padhūpāyantāti punappunaṃ uppajjanakodhavasena padhūpāyantā. Pāḷiyaṃ kissa manti kena kāraṇena mayāti attho.
384 将“汝忆念否”作为一句;将“作者”作为以‘ri’为作者词尾的词;将“是”与夺格词合成一句;而“如此”一词与“如该比丘尼所说”一句,应各自与这二句搭配——为了显示此义,所以说了“或者”等。“唯直”的意思是:依‘tvā’词尾的方式,首先直接取其含义,故称为“直”。显示巴利原文
384. ‘‘Sarasi tva’’nti idaṃ ekaṃ vākyaṃ katvā, ‘‘kattā’’ti idañca kattari ritupaccayantaṃ katvā, ‘‘asī’’ti ajjhāhārapadena saha ekavākyaṃ katvā, ‘‘evarūpa’’nti idaṃ, ‘‘yathāyaṃ bhikkhunī āhā’’ti idañca dvīsu vākyesu paccekaṃ yojetabbanti dassetuṃ ‘‘atha vā’’tiādimāha. Ujukamevāti tvā-paccayantavasena paṭhamaṃ atthaggahaṇaṃ ujukanti adhippāyo.
第二个dabba一词,是智者等之意,故说“dabba并非智者”。“解脱”是指从过失中解脱出来。“在律之特相中的传承”,是指在律的决断特相范围内安立传承。圣典中“我从何时出生”等语,应知此义:从我出生之时起,乃至在梦中,也不曾知道淫欲法,也未曾行淫。因此说“乃至梦中”等。现在,为了以一句话显示连结,故说“或者”等。“不相合”是指:因为是由漏尽者所说,而此女之言并不相符,这种不相合,又因先前在比丘众中已知道她极为犯戒,故应驱摈美提亚比丘尼,这是意趣所在。显示巴利原文
Dutiyo dabba-saddo paṇḍitādivacanoti āha ‘‘na kho dabba dabbā paṇḍitā’’ti. Nibbeṭhentīti dosato mocenti. Vinayalakkhaṇe tantinti vinayavinicchayalakkhaṇavisaye āgamaṃ ṭhapento. Pāḷiyaṃ yato ahantiādīsu yasmiṃ kāle ahaṃ jāto, tato pabhuti supinantenapi methunaṃ dhammaṃ nābhijānāmi, na ca tassa methunadhammassa paṭisevitā ahosinti attho daṭṭhabbo. Tenāha ‘‘supinantenapī’’tiādi. Idāni ekavākyavasena yojanaṃ dassetuṃ ‘‘atha vā’’tiādi vuttaṃ. Na ghaṭatīti yasmā khīṇāsavassa vacanena etissā vacanaṃ na sameti, tañca na ghaṭanaṃ yasmā pubbe bhikkhūsu pasiddhāya eva accantadussīlatāya eva ahosi, tasmā mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethāti adhippāyo.
“行去”意为:你走!去!离开!你这无亲无故之人。“消失”意为:去往不见之处。“非因者”是指:以无根据的诽谤,她并非事情的原因。“成为有因者”是指:如果她因“我被尊者污染”这一承认而被驱摈,那么长老便因比丘尼污染者的罪名成立而成为彼过失的原因。“成为无因者”是指:不顾她所作的承认,世尊以一般性原则说“应驱摈美提亚比丘尼”,因此长老成为无因者。因为,如果长老是有因者,就必须指出其过失而说“以此因缘,应驱摈美提亚比丘尼”,然而并未如此说,而且世尊未说“应审问沓婆”而说“应审问这些比丘”,由此可知,美提亚比丘尼应因其他过失而被驱摈,如此,此事的无根性与长老的无因性便得以成立,这是意趣所在。显示巴利原文
Cara pireti cara gaccha pire para amāmaka tvaṃ. Vinassāti adassanaṃ gaccha. Akārikāti amūlakena codanāya na kārikā. Kārako hotīti ‘‘ayyenamhi dūsitā’’ti imāya paṭiññāya yadi nāsitā, tadā thero bhikkhunīdūsakattasiddhito tassa dosassa kārako hoti. Akārako hotīti tāya katapaṭiññaṃ anapekkhitvā sāmaññato ‘‘mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethā’’ti bhagavatā vuttattā akārako hoti. Yadi hi thero kārako bhaveyya, avassaṃ tameva dosaṃ apadisitvā iminā nāma kāraṇena ‘‘mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethā’’ti vattabbaṃ siyā, tathā avuttattā, ‘‘dabbañca anuyuñjathā’’ti avatvā ‘‘ime ca bhikkhū anuyuñjathā’’ti vuttattā ca sāmatthiyato mettiyāya bhikkhuniyā aññena dosena nāsanārahatā, vatthussa ca amūlakabhāvo, therassa akārakabhāvo ca siddho hotīti adhippāyo.
「自己的线索」者,是指结合了「以自己的承认」这一添加语的虚妄线索。
「长老是肇事者」者,此处意趣如下:若不提「以自己的承认」而笼统地说「应驱摈美提亚比丘尼」,则是在已构成的犯戒事中安立对她的驱摈;依你们的主张,长老便是肇事者。但若说「以自己的承认」,因先前已成立的波罗夷罪,通过清净女自己的承认即能成就驱摈;依我们的主张,长老不是肇事者。然而大寺派的意趣是:即使说「以自己的承认」,也是在已构成的犯戒事中安立驱摈,并非笼统而言。
「在此」者,指这两种主张中,或指此线索中。
「后面所说者」者,指大寺派所说,那是合理的,这就是含义。「因为已审察」者,是审察了后者(此主张)的合理性,以「其中桑喀地谢沙有出罪……乃至……以不清净性驱摈」等将要说明的方式作出决断,这就是含义。
以「诽谤比丘尼为恶作」此句,显示了大注疏的主张。显示巴利原文
Attano suttanti ‘‘sakāya paṭiññāyā’’ti iminā pakkhepavacanena sahitaṃ kūṭasuttaṃ. Therokārako hotīti ettha ayamadhippāyo – ‘‘sakāya paṭiññāyā’’ti avatvā sāmaññato ‘‘mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethā’’ti otiṇṇavatthusmiṃyeva tassā nāsanā vihitāti tumhākaṃ vāde thero kārako hoti, ‘‘sakāya paṭiññāyā’’ti pana vutte pubbeyeva siddhassa pārājikassa sucikāya assā sakāya paṭiññāya nāsethāti sijjhanato amhākaṃ vāde thero akārako hotīti. Mahāvihāravāsīnampi pana ‘‘sakāya paṭiññāyā’’ti vutte otiṇṇavatthusmiṃyeva tassā nāsanā vihitā hoti, na sāmaññatoti adhippāyo. Etthāti imesu dvīsu vādesu, suttesu vā. Yaṃ pacchā vuttanti mahāvihāravāsīhi yaṃ vuttaṃ, taṃ yuttanti attho. Vicāritaṃ hetanti etaṃ pacchimassa yuttattaṃ vicāritaṃ, ‘‘tatra saṅghādiseso vuṭṭhānagāminī…pe… asuddhatāyeva nāsesī’’ti vakkhamānanayena vinicchitanti attho. ‘‘Bhikkhuniṃ anuddhaṃseti dukkaṭa’’nti iminā mahāaṭṭhakathāvādo dassito.
「其中」者,指那些恶作与波逸提中。
「恶作」者,在显示了所说的大注疏主张的意趣之后,为显示「波逸提」这一流行的拘伦地主张的意趣,故说「在后面的方式中也」等。
「以言量」者,意为:即使在虚诳的意趣相同时,就诽谤等差别而言,也是依桑喀地谢沙等罪的制定语之权威而有不同。
「然而比丘对比丘尼为恶作」者,诽谤比丘尼的比丘犯恶作。显示巴利原文
Tatrāti tesu dukkaṭapācittiyesu. Dukkaṭanti vuttamahāaṭṭhakathāvādassa adhippāyaṃ dassetvā ‘‘pācittiya’’nti pavattassa kurundivādassa adhippāyaṃ dassetuṃ ‘‘pacchimanayepī’’tiādi vuttaṃ. Vacanappamāṇatoti visaṃvādanādhippāye samānepi anuddhaṃsanādivisese saṅghādisesādino vidhāyakavacanabalenāti attho. Bhikkhussa pana bhikkhuniyā dukkaṭanti bhikkhuniṃ anuddhaṃsentassa bhikkhussa dukkaṭaṃ.
如是在两种注疏语中分别意趣后,现在在后面的巴吉帝亚主张中显示过失,而确立前面的恶作主张,故说「然而其中」等。其中「分离」者,从故意妄语之巴吉帝亚分离而说巴吉帝亚,其中不包含之性,此为意趣。「因此」者,因为在无根诽谤中仅分离地制定巴吉帝亚,因此前面的方式,即恶作主张。如是显示中间进入的恶作巴吉帝亚主张后,现在为分别明显之义,故开始「如是比丘尼」等。其中「如是」者,如对比丘说比丘诽谤比丘与比丘尼者有桑喀地谢萨与恶作,如是,此为义。「以这些无驱摈」者,以一般性说,但以恶作无此女之驱摈,此为意趣。「恶戒者」者,巴拉基咖。显示巴利原文
Evaṃ dvīsupi aṭṭhakathāvacanesu adhippāyaṃ vibhāvetvā idāni pacchime pācittiyavāde dosaṃ dassetvā purimadukkaṭavādameva patiṭṭhāpetuṃ ‘‘tatra panā’’tiādi vuttaṃ. Tattha visunti sampajānamusāvāde pācittiyato (pāci. 1) visuṃ pācittiyaṃ vuttaṃ, tattha anantogadhabhāvāti adhippāyo. Tasmāti yasmā amūlakānuddhaṃsane visuññeva pācittiyaṃ paññattaṃ, tasmā purimanayoti dukkaṭavādo. Evaṃ antarā paviṭṭhaṃ dukkaṭapācittiyavādaṃ dassetvā idāni pākaṭameva atthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘tathā bhikkhunī’’tiādi āraddhaṃ. Tattha tathāti yathā bhikkhussa bhikkhuṃ, bhikkhuniñca anuddhaṃsentassa saṅghādisesadukkaṭāni vuttāni, tathāti attho. Etehi nāsanā natthīti sāmaññato vuttaṃ, dukkaṭena imissā pana nāsanā natthīti adhippāyo. Dussīlāti pārājikā.
386 “以行相之差别”者,指被污染的行相与污染者行相的差别。“不喜悦”者,谓不满足,故说“不快乐”。“不信乐”者,谓未生起信乐。“桩”一词,有坚固之意,亦是垢秽的同义语,故说“心……乃至……桩”。“不遍喜”者,谓未能以喜、乐等抵达、接近,故说“不遍至”。显示巴利原文
386.Ākāranānattenāti dūsitākārassa, dūsakākārassa ca nānattena. Anabhiraddhoti atuṭṭho. Tenāha ‘‘na sukhito’’ti. Na pasāditoti anuppāditappasādo. Khīla-saddo thaddhabhāvavacano , kacavarapariyāyo ca hotīti āha ‘‘citta…pe… khīla’’nti. Nappatītoti pītisukhādīhi na abhigato na upagato. Tenāha ‘‘na abhisaṭo’’ti.
“‘为何愤怒’与‘为何恼怒’所说”者:此中,“为何愤怒所说”与“为何恼怒所说”,应连接为“二者在论母与词分别中均有说”。“以二”者,即以“以此愤怒、以此瞋恚”所说之愤怒与瞋恚二词;然从义理而言,二者唯示瞋恚,故说“唯示行蕴”。“由何”者,谓由不满意。显示巴利原文
Yena duṭṭhoti ca kupitoti ca vuttoti ettha yena duṭṭhoti ca vutto yena kupitoti ca vutto, taṃ mātikāyañca padabhājane (pārā. 386) ca vuttaṃ ubhayampetanti yojetabbaṃ. Dvīhīti ‘‘tena ca kopena, tena ca dosenā’’ti vuttakopadosapadehi dvīhi, atthato pana dvīhipi dosova dassitoti āha ‘‘saṅkhārakkhandhameva dassetī’’ti. Yāyāti anattamanatāya.
“非以被举方式”:若以被举方式也意指无根,则应说“无根者,名为未犯”的词分别,这是意图。“任何波罗夷”:比丘相应的十九种波罗夷中的任一种。然于词分别中,取《比丘分别》所说,而言“以四种之任一”。“此在此处非衡量”:此处已犯或未犯的性质,于诽谤中并非罪的要素;但对已犯或未犯之人,以“此人未犯、清净”的清净想或疑,而有驱逐的意图,此才是此处的要素,这是意图。显示巴利原文
Na cuditakavasenāti yadi cuditakavasenāpi amūlakaṃ adhippetaṃ siyā, amūlakaṃ nāma anajjhāpannanti padabhājanaṃ vadeyyāti adhippāyo. Yaṃ pārājikanti bhikkhuno anurūpesu ekūnavīsatiyā pārājikesu aññataraṃ. Padabhājane (pārā. 386) pana bhikkhuvibhaṅge āgatāneva gahetvā ‘‘catunnaṃ aññatarenā’’ti vuttaṃ. Etaṃ idha appamāṇanti etaṃ āpannānāpannataṃ idhānuddhaṃsane āpattiyā anaṅgaṃ, āpattiṃ pana āpanne vā anāpanne vā puggale ‘‘anāpanno eso suddho’’ti suddhasaññāya vā vimatiyā vā cāvanādhippāyova idha aṅganti adhippāyo.
「如是」者,意即「以信流或以天耳」,这是为说明此义。仅依所见随逐而生起的疑虑,名为见疑虑。于其余诸处也是如此。「或未见」者,这是依最高方式而说,对所见过而离去者也确实无罪。「以这些」者,即以这些。「将作」者,乃是在彼刻显示生起之行相,但后来却以「经此时间所作」的疑虑而举罪。因为对「将作」的举罪并不存在。「饮阿利德」者,这是口中酒香吹气之相的表示。因为阿利德是一种色香如酒、如法的药物。显示巴利原文
Tathevāti pasādasotena, dibbasotena vāti imamatthaṃ atidisati. Diṭṭhānusāreneva samuppannā parisaṅkāva diṭṭhaparisaṅkitaṃ nāma. Evaṃ sesesupi. ‘‘Adisvā vā’’ti idaṃ ukkaṭṭhavasena vuttaṃ, disvā pakkantesupi doso natthiyeva. Imesanti imehi. Karissantīti tasmiṃ khaṇe uppajjanākāradassanaṃ, pacchā pana ettakena kālena kataṃ vāti saṅkāya codeti. Na hi karissantīti codanā atthi. ‘‘Ariṭṭhaṃ pīta’’nti idaṃ mukhe surāgandhavāyananimittadassanaṃ. Ariṭṭhañhi surāsadisavaṇṇagandhaṃ kappiyabhesajjaṃ.
「有见有根」等,是显示行为可能实现与不可能实现的有根、无根性。而「有想有根」等,则是显示见想可能实现与不可能实现的有根、无根性。「见而成见想者举罪」,此中,所举罪的人,若见到另一人越过彼、或从隐蔽处出来,便以「此是彼」的想法而举罪,此亦被摄入。此理在闻等中也是如此。「以有根或以想有根」者,于此,对犯波罗夷的人,以见等为根,生起「此人已犯」的不净想而举罪,名为以有根举罪。因为仅在想有根时,存在无罪的可能性,若对已犯或未犯的人,生起已犯想,在见等或未见等诸根中,生起见、闻等想,并以彼见等为根举罪彼人,则名为以想有根举罪。这些是无罪的,相反方式即应知为有罪时的义理。显示巴利原文
Diṭṭhaṃ atthi samūlakantiādīsu ajjhācārassa sambhavāsambhavānaṃ mūlāmūlabhāvadassanaṃ. Atthi saññāsamūlakantiādi pana diṭṭhasaññāya sambhavāsambhavānaṃ mūlāmūlabhāvadassanaṃ. Disvāva diṭṭhasaññī hutvā codetīti ettha yaṃ codeti, tato aññaṃ puggalaṃ vītikkamantaṃ, paṭicchannokāsato nikkhamantaṃ vā disvā ‘‘ayaṃ so’’ti saññāya codentopi saṅgayhati. Esa nayo sutādīsupi. Samūlakena vā saññāsamūlakena vāti ettha pārājikamāpannaṃ diṭṭhādimūlakena ca ‘‘ayaṃ āpanno’’ti asuddhasaññāya codento samūlakena codeti nāma. Saññāsamūlakatte eva anāpattisambhavato āpanne vā anāpanne vā puggale āpannasaññī diṭṭhādīsu , adiṭṭhādīsu vā mūlesu diṭṭhasutādisaññī tena diṭṭhādimūlakena taṃ puggalaṃ codento saññāsamūlakena codeti nāma. Imesaṃ anāpatti, vuttavipariyāyena āpattivāre attho veditabbo.
「站在近处」者,其义为:站在依手势、语言、声音而进行举罪时的见闻近行处。但有些人说「站在十二手张之内」,此不合理。因为在他处以遮除方式显示无罪时,仅说到「遣使者或送书信或传信息」如此而已,却并未说「离开十二手张而举罪者无罪」。「以语次语」者,若对一次命令而整日说者,则以语次语令举罪者得罪。「彼也」者,指被命令者。对此人,即使未说「我也见」等,若以「无根」之想、以驱摈之意图,仅说出「你犯波罗夷法」这句话——不作他人之语,而以自己的方式说出,亦得桑喀地谢沙。但若有诽谤的意图,说「被某人这样说过」而只转述他人所说,则无桑喀地谢沙。然而,若他人并未说而说自己说了,确实得罪。显示巴利原文
Samīpe ṭhatvāti hatthavikāravacīghosānaṃ codanāvasena pavattiyamānānaṃ dassanasavanūpacāre ṭhatvāti attho. Keci pana ‘‘dvādasahatthabbhantare ṭhatvā’’ti (sārattha. ṭī. 2.385-386) vadanti, taṃ na yuttaṃ. Parato byatirekato anāpattiṃ dassentena ‘‘dūtaṃ vā paṇṇaṃ vā sāsanaṃ vā pesetvā’’ti ettakameva vuttaṃ, na pana ‘‘dvādasahatthaṃ muñcitvā codentassa sīsaṃ na etī’’ti vuttaṃ. Vācāya vācāyāti sakiṃ āṇattassa sakalampi divasaṃ vadato vācāya vācāya codāpakasseva āpatti. Sopīti āṇattopi. Tassa ca ‘‘mayāpi diṭṭha’’ntiādiṃ avatvāpi ‘‘amūlaka’’nti saññāya cāvanādhippāyena ‘‘tvaṃ pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannosī’’ti idameva vācaṃ parassa vacanaṃ viya akatvā sāmaññato vadantassāpi saṅghādiseso eva. Satipi pana anuddhaṃsanādhippāye ‘‘asukena evaṃ vutta’’nti parena vuttameva vadantassa natthi saṅghādiseso. Sace pana parena avuttampi vuttanti vadati, āpatti eva.
“众多、众多,以众多事”中,“众多”是通过被举罪者的众多,进而显示前三种形式中也存在由被举罪者众多而引生的不同分位。因为,同一被举罪事上,依举罪者的差别而说明了这四组;再由于被举罪者的众多,又可得四组,于是总成八组。显示巴利原文
Sambahulā sambahule sambahulehi vatthūhīti ettha sambahuleti cuditakabahuttaniddesena purimesu tīsu vāresu cuditakabahuttenāpi vārabhedasabbhāvaṃ ñāpeti. Ekasmiñhi cuditakavatthucodakabhedena idaṃ catukkaṃ vuttaṃ, cuditakabahuttenāpi catukkantaraṃ labbhatīti aṭṭhakaṃ hoti eva.
为了从无根举罪引出有根举罪的特相等,而开始说“然而,谁能举罪……”等。经中说“比丘听闻后举罪”等。因为,那些向举罪者揭露他人过失的人,在揭露的那一刻也是以举罪者的身份而揭露的;并且,接受了他们话语的人,又能使那个不准备接受举罪的人,通过这些最初举罪者乃至外道弟子的途径而接受。因此,在此应知,这是以弟子的身份而被提出的。显示巴利原文
Amūlakacodanāpasaṅgena samūlakacodanālakkhaṇādiṃ dassetuṃ ‘‘codetuṃ pana ko labhatī’’tiādi āraddhaṃ. Bhikkhussa sutvā codetītiādi suttaṃ yasmā ye codakassa aññesaṃ vipattiṃ pakāsenti, tepi tasmiṃ khaṇe codakabhāve ṭhatvāva pakāsenti, tesañca vacanaṃ gahetvā itaropi yasmā codetuñca asampaṭicchantaṃ tehi titthiyasāvakapariyosānehi paṭhamacodakehi sampaṭicchāpetuñca labhati, tasmā idha sāvakabhāvena uddhaṭanti veditabbaṃ.
于“或派遣使者”等处,即派遣使者说“你如此前往、举罪”,或通过递送他的书信、根本教令而能举罪者。“适时”,指在通常了知的时刻。显示巴利原文
Dūtaṃ vātiādīsu ‘‘tvaṃ evaṃ gantvā codehī’’ti dūtaṃ vā pesetvā yo codetuṃ sakkoti, tassa paṇṇaṃ, mūlasāsanaṃ vā pesetvā. Samayenāti pakatiyā jānanakkhaṇe.
「二重罪」是指波罗夷与桑喀地谢沙。邪见,即依“无布施”等而生起的十事见(中部1.445;2.94,95,225;3.91,116,136;相应部3.210),执取常、断二边所摄之见,名为边执见。「为活命因而制定的六种」是指:即使为活命故也应犯的波罗夷(说过人法)(波罗夷195)、行淫的桑喀地谢沙(波罗夷301,302)、以“你所住精舍那位是阿罗汉”等方式的偷兰遮(波罗夷220)、比丘赞叹精致饮食的波逸提(波逸提257)、比丘尼赞叹精致饮食的波罗提悔过(波逸提1236)、赞叹羹饭的恶作(波逸提612-613),这些是于《篇章》中所说的六种(篇章287)。这些罪并非仅为活命因而制定,因为行淫等也可由其它原因而犯;而是说它们也在活命因的情形下会被违犯,意指为活命因亦有所制定。不仅如此,其它如以不与取、破僧、杀生、行医等为活命因而犯的罪也存在,但应知那些因罪的自性已被摄入波罗夷等六种之中,故未别处说出。显示巴利原文
Garukānaṃ dvinnanti pārājikasaṅghādisesānaṃ. Micchādiṭṭhi nāma ‘‘natthi dinna’’ntiādinayappavattā (ma. ni. 1.445; 2.94, 95, 225; 3.91, 116, 136; saṃ. ni. 3.210) dasavatthukā diṭṭhi, sassatucchedasaṅkhātaṃ antaṃ gaṇhāpakadiṭṭhi antaggāhikā nāma. Ājīvahetu paññattānaṃ channanti ājīvahetupi āpajjitabbānaṃ uttarimanussadhammapārājikaṃ (pārā. 195), sañcaritte (pārā. 301, 302) saṅghādiseso, ‘‘yo te vihāre vasati, so arahā’’ti (pārā. 220) pariyāyena thullaccayaṃ, bhikkhussa paṇītabhojanaviññattiyā pācittiyaṃ (pāci. 257), bhikkhuniyāpaṇītabhojanaviññattiyā pāṭidesanīyaṃ (pāci. 1236), sūpodanaviññattiyā (pāci. 612-613) dukkaṭanti imesaṃ parivāre (pari. 287) vuttānaṃ channaṃ. Na hetā āpattiyo ājīvahetu eva paññattā sañcarittādīnaṃ aññathāpi āpajjitabbato. Ājīvahetupi etāsaṃ āpajjanaṃ sandhāya evaṃ vuttaṃ, ājīvahetupi paññattānanti attho. Na kevalañca etā eva, aññāpi adinnādānakuladūsanapāṇavadhavejjakammādivasena ājīvahetu āpajjitabbāpi santi, tā pana āpattisabhaāgatāya pārājikādīsu chasu eva saṅgayhantīti visuṃ na vuttāti veditabbā.
然而,到此为止,是针对桑喀地谢沙而说“头不落”,但举罪确已成立。「三十」者,是说这些有三十,意为三十以上。「九十」者,此处同理。显示巴利原文
Ettāvatā pana sīsaṃ na etīti saṅghādisesaṃ sandhāya vuttaṃ, codanā pana katā eva hoti. Tiṃsānīti tiṃsaṃ etesamatthīti tiṃsāni, tiṃsādhikānīti vuttaṃ hoti. Navutānīti etthāpi eseva nayo.
「欲取自取」者:此处,因须由自己取受,因须以见等为依而取,因不容他人反驳而强制执取,故举罪称为“自取”;欲取此自取,即欲作举罪之意。显示巴利原文
Attādānaṃ ādātukāmenāti ettha attanā ādātabbato diṭṭhādimūlakehi gahetabbato parassa vipphandituṃ adatvā paggaṇhanato attādānanti codanā vuccati, taṃ ādātukāmena, codanaṃ kattukāmenāti attho.
“举罪”者:以此举出并分离无惭者的呵责或争论,故名举罪,此即僧团的认可,依此认可而行。所谓决断,即由那些被认可的比丘们所作出的裁决。因为于无惭者增盛的众会中,如《灭诤篇》所说,具足十支的二三位比丘,应依彼处所说的白二甘马予以认可;由这些被认可者,或独坐一处,或向彼众会宣告“余人皆不得言”后,便应决断该诤事。显示巴利原文
Ubbāhikāyāti ubbahanti viyojenti etāya alajjīnaṃ tajjaniṃ vā kalahaṃ vāti ubbāhikā, saṅghasammuti, tāya. Vinicchinanaṃ nāma tāya sammatabhikkhūhi vinicchananameva. Alajjussannāya hi parisāya samathakkhandhake (cūḷava. 227) āgatehi dasaṅgehi samannāgatā dve tayo bhikkhū tattheva vuttāya ñattidutiyakammavācāya sammannitabbā, tehi ca sammatehi visuṃ vā nisīditvā, tassā eva vā parisāya ‘‘aññehi na kiñci kathetabba’’nti sāvetvā taṃ adhikaraṇaṃ vinicchitabbaṃ.
「于何」者,于何事物,即「于何种过失」之义。「于何名之」者,此乃「以何种过失举发此人」之义。虽以任何可理解之语言说出,但举发者因于律不知恩,不能了知「于戒、行、见、活命诸过失中,以何者问我」,故有此问,并非不知「于何」等词之义理本身。盖调查者不会以愚者不熟悉之语言问举发者「于何不」。「于何亦不知耶」者,此亦非仅就言辞本身而说,当知乃就「说『于何种过失』时,连『于某过失』亦不能说」之意趣而说。故彼将说「应给愚者惭者以指导」,又说「于何举发之,即于戒过失」等,此所说之指导给予,乃显示意趣,非仅显示「于何」「之」等词之同义语。盖愚者虽知「以何种过失举发之」此语之义,亦不能知过失之分别及自己所被举发之过失实相,故应以彼不知而无惭者为不可信。「于何不」者,此亦仅为标举,或以任何其他方式显示其无知后,应予解答。显示巴利原文
Kimhīti kismiṃ vatthusmiṃ, kataravipattiyanti attho. ‘‘Kimhi naṃ nāmā’’ti idaṃ ‘‘katarāya vipattiyā etaṃ codesī’’ti yāya kāyaci viññāyamānāya bhāsāya vuttepi codakassa vinaye apakataññutāya ‘‘sīlācāradiṭṭhiājīvavipattīsu katarāyāti maṃ pucchatī’’ti ñātuṃ asakkontassa pucchā, na pana kimhītiādipadatthamattaṃ ajānantassa. Na hi anuvijjako codakaṃ bālaṃ aparicitabhāsāya ‘‘kimhi na’’nti pucchati. ‘‘Kimhi nampi na jānāsī’’ti idampi vacanamattaṃ sandhāya vuttaṃ na hoti, ‘‘kataravipattiyā’’ti vutte ‘‘asukāya vipattiyā’’ti vattumpi na jānāsīti vacanassa adhippāyameva sandhāya vuttanti gahetabbaṃ. Teneva vakkhati ‘‘bālassa lajjissa nayo dātabbo’’ti vatvā ca ‘‘kimhi naṃ codesīti sīlavipattiyā’’tiādi adhippāyappakāsanameva nayadānaṃ vuttaṃ, na pana kimhi-naṃ-padānaṃ pariyāyamattadassanaṃ. Na hi bālo ‘‘kataravipattiyaṃ naṃ codesī’’ti imassa vacanassa atthe ñātepi vipattippabhedanaṃ, attanā codiyamānaṃ vipattisarūpañca jānituṃ sakkoti, tasmā teneva ajānanena alajjī apasādetabbo. ‘‘Kimhi na’’nti idampi upalakkhaṇamattaṃ, aññena vā yena kenaci ākārena aviññutaṃ pakāsetvā vissajjetabbova.
由「为折伏恶慧诸人」等语(巴拉基咖39;篇集2),说「为折伏无惭者……制定」。「来」者,此处「来」字应视为增音,义为「将来」。「以见相续」者,以见决定。「对无惭者仅以承认即应作」者,义为:虽以言辞与反言辞之次第显露过失,对无惭者仅以「我不净」之过失承认之承认,即应作罪之处理。然有人说「此处所摄之义为:对无惭者,此不存在,故仅以清净之承认即应作无罪」,此不合理,因调查者本身将成无义,且举发者应住于无惭者之承认。盖此处所意指之承认,即过失消除之承认。故彼将说「此亦不存在,不给承认」等(巴拉基咖注疏2.385-386)。显示巴利原文
‘‘Dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāyā’’tiādivacanato (pārā. 39; pari. 2) ‘‘alajjīniggahatthāya…pe… paññatta’’nti vuttaṃ. Ehitīti hi-kāro ettha āgamo daṭṭhabbo, āgamissatīti attho. Diṭṭhasantānenāti diṭṭhaniyāmena. Alajjissa paṭiññāya eva kātabbanti vacanapaṭivacanakkameneva dose āvibhūtepi alajjissa ‘‘asuddhoha’’nti dosasampaṭicchanapaaññāya eva āpattiyā kātabbanti attho. Keci pana ‘‘alajjissa etaṃ natthīti suddhapaṭiññāya eva anāpattiyā kātabbanti ayamettha attho saṅgahito’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ anuvijjakasseva niratthakattāpattito codakeneva alajjipaṭiññāya ṭhātabbato. Dosāpagamapaṭiññā eva hi idha paṭiññāti adhippetā. Teneva vakkhati ‘‘etampi natthīti paṭiññaṃ na detī’’tiādi (pārā. aṭṭha. 2.385-386).
“为显示彼义”:为显示即使对无惭者过失已显露,仍应仅依其承认过失消除而作之义。“于诤事所摄之义中,对方即义对方”。“给予信号”:为打断他们的话语,并使面向而作声。“不适宜判决”:当‘不净’的信号已落入举罪者一方,调查者由此被排除,便无法进行调查。因为唯有存在疑惑时才能调查;若持不净之见,被举发者所说的一切皆显得虚妄,于彼处又如何进行调查?显示巴利原文
Tadatthadīpanatthanti alajjissa dose āvibhūtepi tassa dosāpagamapaṭiññāya eva kātabbatādīpanatthaṃ. Vivādavatthusaṅkhāte atthe paccatthikā atthapaccatthikā. Saññaṃ datvāti nesaṃ kathāpacchedatthaṃ, abhimukhakaraṇatthañca saddaṃ katvā. Vinicchinituṃ ananucchavikoti ‘‘asuddho’’ti saññāya codakapakkhe paviṭṭhattā anuvijjakabhāvato bahibhūtattā anuvijjituṃ asakkuṇeyyataṃ sandhāya vuttaṃ. Sandehe eva hi sati anuvijjituṃ sakkā, asuddhadiṭṭhiyā pana sati cuditakena vuttaṃ sabbaṃ asaccatopi paṭibhāti, kathaṃ tattha anuvijjanā siyāti.
“将同样成为被灭摈者”——以此显示:不作出判决而将其从僧团分离,即是灭摈;犹如剥夺标志,这也是一种灭摈的方式。“成为违犯”是指故意、轻率地犯了罪。“从最初起即无名为无惭者”——这是对“为保护己方而不给出承认”这一无惭相可能生起之因的说明。意思是:从覆藏之时起才名为无惭者,先前的有惭状态不能保护他。“不给出承认”是指:若我说出自己所犯的过失,我的追随者就会分裂,因此不给出承认。“不住于处”是指不住于有惭者应住之处,即在身、语上出现违犯。因此说“不应给出判决”,意思是:先前即使依双方的承认而平息了的诤事,由于未能真正平息,此人也同样会成为被灭摈者。显示巴利原文
‘‘Tathānāsitakova bhavissatī’’ti iminā vinicchayaṃ adatvā saṅghato viyojanaṃ nāma liṅganāsanā viya ayampi eko nāsanappakāroti dasseti. Viraddhaṃ hotīti sañcicca āpattiṃ sahasā āpanno hoti. ‘‘Ādito paṭṭhāya alajjī nāma natthī’’ti idaṃ ‘‘pakkhānurakkhaṇatthāya paṭiññaṃ na detī’’ti imassa alajjilakkhaṇasambhavassa kāraṇavacanaṃ. Paṭicchāditakālato paṭṭhāya alajjī nāma eva, purimo lajjibhāvo na rakkhatīti attho. Paṭiññaṃ na detīti sace mayā katadosaṃ vakkhāmi, mayhaṃ anuvattakā bhijjissantīti paṭiññaṃ na deti. Ṭhāne na tiṭṭhatīti lajjiṭṭhāne na tiṭṭhati, kāyavācāsu vītikkamo hoti evāti adhippāyo. Tenāha ‘‘vinicchayo na dātabbo’’ti, pubbe pakkhikānaṃ paṭiññāya vūpasamitassāpi adhikaraṇassa duvūpasantatāya ayampi tathā nāsitakova bhavissatīti adhippāyo.
“了知对被举罪者与举罪者的处理方式”,即了知调查者应对被举罪者与举罪者所采取的措施,如“你们将对我们的判决感到满意”等所说那样。“判决在中间”:意思是,在判决终结时,对有罪或无罪进行的审查,即称为中间。显示巴利原文
Cuditakacodakesu paṭipattiṃ ñatvāti ‘‘tumhe amhākaṃ vinicchayena tuṭṭhā bhavissathā’’tiādinā vuttaṃ cuditakacodakesu anuvijjakena paṭipajjitabbakammaṃ ñatvā. Vinicchayo majjheti āpattīti vā anāpattīti vā vinicchayapariyosānaanuvijjanānaṃ majjhaṃ nāmāti attho.
“将无根说成有根而说”,故说“二根”。“于适当时间说”等之中:安排因缘已而说者,名为适时而说;在筹堂、施粥处、行乞食处等处举罪者,名为非时而说。以欲令对方出罪之意乐而说者,名为与义利相应而说。“以瞋故”是指有瞋心。“于十五法中”:即“身行清净、语行清净、于同梵行者有慈心、多闻、于两部巴帝摩卡善巧通达、于适当时间将说”等(遍览362)所说的五法,以及悲愍性、求利益性、怜愍性、令出罪性、以律为前行性(小品401),此十五法。其中,“悲愍性”以此显示悲;“求利益性”是寻求利益;“怜愍性”是令与彼利益结合,以此二者也显示慈;“令出罪性”是令安立于清净边际。举发其事、令忆念、令承认已,依其承认而作羯磨,名为以律为前行。显示巴利原文
Amūlakampi samūlakaṃ katvā vadantīti āha ‘‘dve mūlānī’’ti. Kālena vakkhāmītiādīsu okāsaṃ kārāpetvā vadanto kālena vadati nāma. Salākaggayāguaggabhikkhācāraṭṭhānādīsu codento akālena vadati nāma. Dosato vuṭṭhāpetukāmatāya vadanto atthasaṃhitena vadati nāma. Dosantaroti dosacitto. Pannarasasu dhammesūti ‘‘parisuddhakāyasamaācāratā, tathā vacīsamācāratā, sabrahmacārīsu mettacittatā, bahussutatā, ubhinnaṃ pātimokkhānaṃ svāgatāditā, kālena vakkhāmī’’tiādinā (pari. 362) vuttapañcadhammā ca kāruññatā, hitesitā, anukampatā, āpattivuṭṭhānatā, vinayapurekkhāratāti (cūḷava. 401) imesu pannarasasu. Tattha ‘‘kāruññatā’’ti iminā karuṇā dassitā. Hitesitāti hitagavesanatā. Anukampatāti tena hitena saṃyojanatā, imehi dvīhipi mettā dassitā. Āpattivuṭṭhānatāti suddhante patiṭṭhāpanatā. Vatthuṃ codetvā sāretvā paṭiññaṃ āropetvā yathāpaṭiññāya kammakaraṇaṃ vinayapurekkhāratā nāma.
“以诤事之义”:即应被诤论之义,亦即当由诸灭诤法而平息之义。“为显示他们差别”:在此虽非本意,然为阐明义理而显示差别,此为意趣所在。因此他将说“其余诸项是依义理阐明而说”(波罗夷注释2.385–386)。以“缘何”等言,说明了“诤事”一词的业成就义。显示巴利原文
Adhikaraṇaṭṭhenāti adhikātabbaṭṭhena, samathehi vūpasametabbaṭṭhenāti attho. Taṃ nānattaṃ dassetunti idha anadhippetampi atthuddhāravasena taṃ nānattaṃ dassetunti adhippāyo. Teneva vakkhati ‘‘sesāni atthuddhāravasena vuttānī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.385-386). Yaṃ adhikiccātiādinā adhikaraṇasaddassa kammasādhanatā vuttā.
“执”者:心中执取“我将举发某人”的举发形相。“思”者:依“我将举发”而生起的心加行,称为心业。“不忍”者:见被举发者之过失而生起的忿怒、不忍,或如是而生的一切心心所聚。“言说”者:于举发过程中所出之语。“施设”者:于举发时内心所构设的名言施设。“执取自取后”者:即内心执取举发之事。“彼诤事”者:彼以执为相之诤事。“灭”者:由于思是刹那性故灭去,彼诤事亦已达灭诤,当知此处无有相违之过失。同样地,于下文“彼默然”中,以此显示言说之语已灭,故说“彼诤事即成为已达灭诤”。“故施设是诤事”:先示注释书所成之结论,今示此结论亦为某些人所破;再破斥他们,为安立注释书所说施设实为诤事,而说“然而彼”等语。其中,“然而彼”者,意谓“施设是诤事”之执取为相违,此为关联。为显示波罗夷等罪依决定不善性或无记性之想,“行淫法为波罗夷”等经文与施设诤事之说相违,故引述之。是故说“彼诸师……乃至……因决定不善性”等语。“彼诸师”指注释书诸师。显示巴利原文
Gāhanti ‘‘asukaṃ codessāmī’’ti manasā codanākārassa gahaṇaṃ. Cetananti ‘‘codessāmī’’ti uppannacittabyāpārasaṅkhātaṃ cittakammaṃ. Akkhantinti cuditakassa vipattiṃ disvā uppannaṃ kodhaṃ asahanaṃ, tathā pavattaṃ vā yaṃ kiñci cittacetasikarāsiṃ. Vohāranti codanāvasappavattavacanaṃ. Paṇṇattinti codanāvasappavattaṃ manasā parikappitaṃ nāmapaṇṇattiṃ. Attādānaṃ gahetvāti codanaṃ manasā gahetvā. Taṃ adhikaraṇanti taṃ gāhalakkhaṇaṃ adhikaraṇaṃ. Nirujjhati cetanāya khaṇikattā, sā ca samathappattā hotīti evamettha aniṭṭhappasaṅgo veditabbo. Evaṃ uparipi ‘‘tuṇhī hotī’’ti iminā vohāravacanassa nirodhaṃ dasseti. Tenāha ‘‘taṃ adhikaraṇaṃ samathappattaṃ bhavissatī’’ti. ‘‘Tasmā paṇṇatti adhikaraṇa’’nti aṭṭhakathāsu katasanniṭṭhānaṃ dassetvā idāni tassāpi ekaccehi paṭikkhittabhāvaṃ dassetvā puna tampi paṭisedhetvā aṭṭhakathāsu vuttapaṇṇattiyā eva adhikaraṇataṃ samatthetuṃ ‘‘taṃ paneta’’ntiādimāha. Tattha taṃ panetanti paṇṇatti adhikaraṇanti etaṃ gahaṇaṃ virujjhatīti sambandho. Pārājikādiāpatti ekantaakusalasabhāvā vā abyākatasabhāvā vā hotīti saññāya ‘‘methunadhammapārājikāpattī’’tiādikaṃ suttaṃ paṇṇattiadhikaraṇavādena virujjhatīti dassetuṃ uddhaṭaṃ. Tenāha ‘‘na hi te…pe… accantaakusalattā’’tiādi. Teti aṭṭhakathācariyā.
“无根且彼是诤事”——此处为了显示唯独无根的波罗夷才是“诤事”一词之所指,故说了“而此”等。至于“然而因为”等,则是为了说明在此处所指的无根波罗夷罪,其施设性才是合理的,由此开始展开。其中,“以彼施设”是指,针对自性清净之人,举罪者以“波罗夷”等所假立的名号来说。“施设”已如前说。“因在诤事中生起”,是说虽然并不存在,仅是以心假立的罪诤事中,以能诠的形式生起。显示巴利原文
Amūlakañceva taṃ adhikaraṇanti ettha amūlakapārājikameva adhikaraṇa-saddena adhippetanti dassetuṃ ‘‘yañceta’’ntiādi vuttaṃ. Yasmā panātiādi pana idhādhippetāya amūlakapārājikāpattiyā eva paṇṇattibhāvo yujjatīti dassetuṃ āraddhaṃ. Tattha yāya paṇṇattiyāti sabhāvato parisuddhepi puggale ‘‘pārājiko’’tiādinā codakena pavattitaṃ nāmapaṇṇattiṃ sandhāya vadati. Paññattoti kathito. Adhikaraṇe pavattattāti avijjamānepi manasā āropitamatte āpattādhikaraṇe vācakabhāvena pavattattā.
如是以名施设显示此学处中罪事之施设性后,今为以义施设亦显示,故说「因或」等。「唯施设而已」者,不存在者以存在之行相由心假立之义施设而已,此为义。「且彼唯此处」者,且以如所说方式,施设之诤事性唯此处,唯此学处中。「某些」者,某些人。「彼不适当」者,某些人于注疏中所说,驳斥诤事之施设性而为成立善等胜义性,以「然而彼交媾法巴拉基咖罪」等详细显示,彼不适当,此为义。其中说原因以「初业者」等,以彼于彼说中,若罪名为不善或无记,如何初业者有无罪?因彼亦有不善等之生起故。从世尊施设学处开始乃至罪,亦不能说,因交媾等中不善等于学处施设前亦已生起故。由此即使未达上者亦有罪之过失,因病者等之生起故,即使随施设时亦有无罪不存在之过失。若谓「非仅不善等,而是知世尊所禁止性而生起之不善等即为罪」,彼亦无实,因不知学处施设而违犯者于交媾等中有无罪之过失故,且因不善等性之罪,于一结合等中亦无一性等。非整日不离身体而触女人者仅生一不善,或触多女人而去者生多不善,由此罪有一性或多性等,如是等不适当摄集而显示,应知。显示巴利原文
Evaṃ nāmapaṇṇattivasena imasmiṃ sikkhāpade āpattādhikaraṇassa paññattibhāvaṃ dassetvā idāni atthapaṇṇattivasenāpi dassetuṃ ‘‘yasmā vāya’’ntiādi vuttaṃ. Paññattimattamevāti avijjamānassa vijjamānākārena manasā āropitaatthapaṇṇattimattamevāti attho. Tañca kho idhevāti tañca yathāvuttapariyāyena paṇṇattiyā adhikaraṇattaṃ idheva imasmiṃ eva sikkhāpade. Eketi keci. Taṃ na yuttanti yaṃ ekaccehi aṭṭhakathāsu vuttaṃ, adhikaraṇassa paṇṇattibhāvaṃ nisedhetvā kusalādiparamatthabhāvaṃ sādhetuṃ ‘‘taṃ panetaṃ methunadhammapārājikāpattī’’tiādinā papañcato dassito, taṃ na yuttanti attho. Tattha kāraṇamāha ‘‘ādikammikassā’’tiādinā, tena ca tasmiṃ vāde yadi āpatti nāma akusalā vā abyākatā vā bhaveyya, kathaṃ ādikammikassa anāpatti bhaveyya? Tassāpi akusalādīnaṃ uppannattā bhagavato sikkhāpadapaññattito paṭṭhāya yāva āpattītipi na sakkā vattuṃ, methunādīsu akusalādīnaṃ sikkhāpadapaññattito pubbepi samuppattito. Tato eva anupasampannānampi āpattippasaṅgo, gilānādīnaṃ uppannattā anupaññattiyāpi anāpattiabhāvappasaṅgo ca siyā. Atha mataṃ ‘‘na kevalaṃ akusalādi eva, atha kho bhagavatā paṭikkhittabhāvaṃ jānantassa samuppajjamānā eva akusalādayo āpattī’’ti, tampi asāraṃ, sikkhāpadapaññattiṃ ajānitvā vītikkamantassa methunādīsu anāpattippasaṅgato, akusalādisabhāvāya ca āpattiyā ekapayogādīsu ekattādipi na siyā. Na hi sakalampi divasaṃ itthiṃ kāyato amocetvā phusantassa ekamevākusalaṃ uppajjati, bahū vā itthiyo phusitvā apagacchantassa bahūni, yenāpattiyā ekattaṃ, bahuttaṃ vā siyāti evamādikaṃ ayuttiṃ saṅgahetvā dassitanti veditabbaṃ.
其中「事」者,违犯。彼以罪假名施设之处所义而称「事」。「种」者,从不与取等以智词转起义而思惟之共相行相为种。「名」者,不存在之名施设。然而「彼之巴拉基咖」者,名之义所成之罪为义施设,应如是见。然而「争论诤事或为善」等,「罪诤事或为不善」等经文,为他们所提出,彼亦非争论等之善等性以方便说,此处应说者,下于第一巴拉基咖生起等解释中,于义灯中为净治错误处所而详细说,即于彼处应取彼。义灯作者得「罪即不善等形」,以此故彼于此处亦「故显示注疏中所作之结论为施设诤事后,今为显示彼亦不适当而说『然而彼』等」,如是以自己之所得作为注疏诸师之所得,亦不观察论典相违而显示。非此处佛音阿阇梨为显示注疏说不适当而开始「然而彼」等,乃至上自己说「应知唯施设而已为罪诤事」故,而是为显示某些钝根者于彼处之错误后,欲再驳斥彼而开始,以此故最后说「某些」,应知。争论等为善等时,他们灭诤亦陷入彼性,因胜义中施设不应灭诤,故说「以善等灭诤」。唯施设性之四诤事应以灭诤法争论,非善等胜义形之他们因刹那性自己即达灭诤,下以成立所说义而以结论显示者说「如是以此诤事之义」,彼以如所说方式应以灭诤法争论,此为义。「此处某人」者,以此转回此处所意图之争论。显示巴利原文
Tattha vatthuñcāti vītikkamo. Tañhi āpattisammutipaññāpanassa okāsaṭṭhena ‘‘vatthū’’ti vuccati. Gottanti adinnādānādito buddhisaddanivattanaṭṭhena parikappitasāmaññākāro gottaṃ. Nāmanti avijjamānanāmapaññatti. Tassa pana pārājikanti nāmassa atthabhūtā āpatti atthapaññatti evāti daṭṭhabbaṃ . Yaṃ pana ‘‘vivādādhikaraṇaṃ siyā kusala’’ntiādi (cūḷava. 220; pari. 303), ‘‘āpattādhikaraṇaṃ siyā akusala’’ntiādi (cūḷava. 222) ca suttaṃ tehi samuddhaṭaṃ, tampi na vivādādīnaṃ kusalādibhāvassa pariyāyadesitattāti yaṃ ettha vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā paṭhamapārājikasamuṭṭhānādivaṇṇanāya sāratthadīpaniyaṃ viraddhaṭṭhānasodhanatthaṃ vitthārato vuttanti tattheva taṃ gahetabbaṃ, sāratthadīpanīkārakassa akusalādirūpāva āpattīti laddhi, teneva so idhāpi ‘‘tasmā paṇṇattiadhikaraṇanti aṭṭhakathāsu katasanniṭṭhānaṃ dassetvā idāni tampi na yuttanti dassetuṃ ‘taṃ paneta’ntiādimāhā’’ti (sārattha. ṭī. 2.385-386) evaṃ attano laddhiṃ aṭṭhakathācariyassapi laddhiṃ katvā ganthavirodhampi anoloketvā dassesi. Na hettha buddhaghosācariyo aṭṭhakathāvādaṃ ayuttanti dassetuṃ ‘‘taṃ paneta’’ntiādimārabhi ‘‘paṇṇattimattameva āpattādhikaraṇanti veditabba’’nti sayameva upari kathanato, atha kho dulladdhikānaṃ ekaccānaṃ tattha vippaṭipattiṃ dassetvā puna taṃ paṭisedhetukāmo ārabhi, teneva ante ‘‘eke’’ti vuttanti veditabbaṃ. Vivādādīnaṃ kusalādikatte taṃsamathānampi tabbhāvo āpajjati paramatthesu paṇṇattiyā samathāyogāti āha ‘‘kusalādisamathehī’’ti. Paññattisabhāvānameva catunnaṃ adhikaraṇānaṃ samathehi adhikaraṇīyatā, na pana kusalādiparamattharūpānaṃ tesaṃ tesaṃ khaṇikatāya sayameva samathappattitoti heṭṭhā samatthitamatthaṃ nigamanavasena dassentena ‘‘iti iminā adhikaraṇaṭṭhenā’’ti vuttaṃ, tassa yathāvuttanayena samathehi adhikaraṇīyatāyāti attho. ‘‘Idhekacco’’ti iminā idhādhippetaṃ vivādaṃ nivatteti.
“随说”者,以过失而呵责与举罪。其中,呵责名为诃责及骂詈。“五”者,是就摄于论母的罪而说。“应作性”者,即应作之性。“具足句次第说之”者,此处“句次第说”即句分别,与彼相应之学处,是为其义。显示巴利原文
Anuvādoti vipattīhi upavadanā ceva codanā ca. Tattha upavadanā nāma garahā, akkoso ca. Pañcapīti mātikāpariyāpannāpattiyo sandhāya vuttaṃ. Kiccayatāti kattabbatā. Sapadānukkamaniddesassāti ettha padānukkamaniddesoti padabhājanaṃ vuccati, tena sahitassa sikkhāpadassāti attho.
387 “见”者,是作者义中的属格,故说“以此举罪者”等。“于见根本中”者,是就“见彼犯波罗夷法者”等(波罗夷 387)的圣典文句而说。其中,仅以见到与女人共秘密坐等的程度而被见到犯波罗夷法的人,并非通过见道、修道次第等而见。若彼如是被见,则此人对彼人应有不净想;以不净想举罪清净者或不净者,不应有桑喀地谢沙,因为“于清净者有不净见,于不清净者有不净见”等语故无罪(波罗夷 390)。因此,即使仅见与女人共秘密坐等,对彼有净想或疑惑者,若以“我闻彼犯波罗夷法”等确定而举罪,便犯桑喀地谢沙,而非不净想者;但此人若说见闻,则因妄语等缘故仅有轻罪,应如是了知。若彼人虽有令其舍离净想的意图,但只说了所见的秘密坐等,而未说未见之道、修道次第等波罗夷事,或未说“你非沙门”等,彼无罪。然而,说得过分便有罪,因为“未见言见”故(波罗夷 386-387)。若有人对以所见秘密坐等为第一波罗夷之事有不净想,并有意令彼舍离,说犯不与取者“见”或“闻”等,彼亦无桑喀地谢沙,因于不净者有不净见;这是某些人的说法。另一些人则说:“以彼所举罪之波罗夷,因无……”显示巴利原文
387.Assāti kattuatthe sāmivacananti āha ‘‘etena codakenā’’tiādi. Diṭṭhamūlake panāti ‘‘diṭṭhassa hoti pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto’’tiādi (pārā. 387) pāḷivāraṃ sandhāya vuttaṃ. Tattha itthiyā saddhiṃ rahonisajjādidassanamattavasena pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto puggalo tena diṭṭho, na pana maggena maggappaṭipādanādidassanavasena. Yadi hi tena so tathā diṭṭho bhaveyya, asuddhasaññī evāyaṃ tasmiṃ puggale siyā, asuddhasaññāya ca suddhaṃ vā asuddhaṃ vā codentassa saṅghādiseso na siyā ‘‘anāpatti suddhe asuddhadiṭṭhissa, asuddhe asuddhadiṭṭhissā’’tiādivacanato (pārā. 390). Tasmā itthiyā saddhiṃ rahonisajjādimattameva disvāpi ‘‘saddho kulaputto, nāyaṃ pārājikaṃ āpajjatī’’ti tasmiṃ suddhasaññissa vā vematikassa vā ‘‘suto mayā pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto’’tiādinā niyametvā codentasseva saṅghādiseso, na asuddhasaññissa, tassa pana diṭṭhaṃ sutanti musāvādādipaccayā lahukāpatti evāti veditabbaṃ. Yadi pana so tasmiṃ suddhadiṭṭhicāvanādhippāyopi diṭṭhaṃ rahonisajjādimattameva vadati, adiṭṭhaṃ pana maggenamaggappaṭipādanādipārājikavatthuṃ vā ‘‘assamaṇosī’’tiādikaṃ vā na vadati, tassa anāpatti. Adhikaṃ vadantassa pana āpattiyeva ‘‘adiṭṭhaṃ diṭṭha’’nti (pārā. 386-387) vuttattā. Yo pana diṭṭhena rahonisajjādinā paṭhamapārājikena asuddhasaññī hutvā cāvanādhippāyo adinnādānaṃ ajjhāpajjanto ‘‘diṭṭho’’ti vā ‘‘suto’’ti vā ādiṃ vadati, tassāpi na saṅghādiseso asuddhe asuddhadiṭṭhitāyāti keci vadanti. Aññe pana ‘‘yena pārājikena codeti, tena suddhasaññābhāvā āpattiyevā’’ti vadanti, idaṃ yuttaṃ. Tathā hi vuttaṃ mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. duṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘yena pārājikena codeti, taṃ ‘ayaṃ anajjhāpanno’ti ñatvā cāvanādhippāyena…pe… saṅghādiseso’’ti. Iminā nayena sutādimūlakesupi vinicchayo veditabbo. Aññatra āgatesūti omasavādādīsu āgatesu. Avassutoti tīhipi dvārehi pārājikavatthubhūtaduccaritānuvassanena tinto. Kasambujātoti kacavarabhūto, nissāroti attho.
“盗贼”者,即贼,义为破戒者。“信奉长老女”者,是说他受持了黑耳天女之誓,是外道女——据说此女被称为黑耳吉祥天女的长老。“以何为首”者,以何为因,即何种程度的意思。“以彼为首”者,于此也是同样的方法。“不适合”等,仅是为了显示疑惑的状态而说,这是大莲华长老的意趣。显示巴利原文
Koṇṭhoti coro, dussīloti attho. Jeṭṭhabbatikoti kāḷakaṇṇidevīvate niyutto titthiyoti vadati, sā kira kāḷakaṇṇisirideviyā jeṭṭhāti vuttā. Yadaggenāti yena kāraṇena, yattakenāti attho . Tadaggenāti etthāpi eseva nayo. No kappetītiādi vematikabhāvadīpanatthameva vuttanti mahāpadumattherassa adhippāyo.
389 “于此”:于举罪中。“我将作呵责等羯磨”:以罪举罪者的意图,名为羯磨意图。以给予别住等羯磨,令从罪中出罪,以罪举罪者的意图,名为出罪意图。为了在僧团中举行布萨或自恣而不给予(出罪),以罪举罪者的意图,名为停止布萨自恣意图。“不现前……恶作”:即使不当面而诽谤、辱骂者,也有恶作。显示巴利原文
389.Etthāti codanāyaṃ. Tajjanīyādikammaṃ karissāmītiāpattiyā codentassa adhippāyo kammādhippāyo nāma. Parivāsadānādikkamena āpattito vuṭṭhāpetuṃ āpattiyā codentassa adhippāyo vuṭṭhānādhippāyo. Uposathaṃ, pavāraṇaṃ vā saṅghe kātuṃ adānatthāya āpattiyā codayato adhippāyo uposathapavāraṇaṭṭhapanādhippāyo. Asammukhā…pe… dukkaṭanti anuddhaṃsentassapi akkosantassapi dukkaṭaṃ.
“于一切处”:于一切注释中。因为布萨与自恣属于单白羯磨,仅在告白进行时,才有停止布萨或自恣,而非在告白完成时。而那在念到“亚”音时,即告完成,因此说“到了‘亚’音时,即不得(停止)”。显示巴利原文
Sabbatthevāti sabbāsu aṭṭhakathāsu. Uposathapavāraṇānaṃ ñattikammabhāvato ñattiyā vattamānāya eva uposathapavāraṇaṭṭhapanaṃ hoti, na niṭṭhitāya, sā ca yya-kāre patte niṭṭhitā nāma hotīti āha ‘‘yya-kāre patte na labbhatī’’ti.
“非近事男”:他们说,这位比丘也不是近事男,因为连皈依也已舍去。“对不指定而说法者”:以此显示,对于指定而说法者,应令其请求许可。“说罪已”:即令请求许可之后,忏说罪过。所举罪者承认自己是比丘(达上);对他有清净想或疑惑想;以所见等为据,所举的波罗夷罪并无根据;怀有驱逐的意图,认定“你是波罗夷”后,当面举罪或教人举罪;他当场了知此事——这些是此处所说的五支。显示巴利原文
Anupāsakoti upāsakopi so bhikkhu na hoti saraṇagamanassāpi paṭippassaddhattāti vadanti. ‘‘Anodissa dhammaṃ kathentassā’’ti iminā odissa kathentena okāsaṃ kāretabbanti dasseti. Āpattiṃ desetvāti okāsākārāpanāpattiṃ desetvā. Yaṃ codeti, tassa upasampannoti saṅkhyupagamanaṃ, tasmiṃ suddhasaññitā vematikatā vā, yena pārājikena codeti, tassa diṭṭhādivasena amūlakatā, cāvanādhippāyena ‘‘tvaṃ pārājiko’’tiādinā niyametvā sammukhā codanā codāpanā, tassa taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni.
九、第二恶意嗔恨学处注释显示巴利原文
9. Dutiyaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā
391 “于第九中灭提亚比丘尼”者:即使对因灭相而被灭摈者,仍依其过去之称呼而说。“于其他部分”:因长老是生于人类之比丘性,其他部分则指属于畜生类山羊性之部分。“此”:以共性而用中性词说,义为此山羊。“其他部分”者:即如上所说,属于畜生类山羊性之其他部分。“其他部分之此”者,第一释义为“属于其他部分”,第二释义为“有其他部分”,二者皆指山羊。今以两种释义详示所说之义,故说“彼所”等。其中,所说之山羊即是其他部分,并归入属于其他部分之类,应如此连结。为显示第二释义,故说“或彼”等。“于事中应知”者:于此亦应取彼所说“名为答巴马喇子”之山羊而连结。“指彼”者:指作为“答巴”命名所依之山羊。“那些比丘”者:即诘问之那些比丘。由于罪亦以人为所依,故说“仅人之污点”。显示巴利原文
391. Navame mettiyaṃ bhikkhuninti liṅganāsanāya nāsitāyapi tassā bhūtapubbavohāraṃ gahetvā vuttaṃ. Aññabhāgassāti therassa manussajātibhikkhubhāvato aññassa tiracchānajātichagalakabhāvasaṅkhātassa koṭṭhāsassa. Idanti sāmaññato napuṃsakaliṅgena vuttaṃ, ayaṃ chagalakoti attho. Aññabhāgoti yathāvuttatiracchānajātichagalakabhāvasaṅkhāto añño koṭṭhāso, aññabhāgassa idanti aññabhāgiyanti paṭhamaviggahassa attho, aññabhāgamatthīti dutiyaviggahassa, dvīhipi chagalakova vutto. Idāni dvīhipi viggahehi vuttamevatthaṃ vitthārato dassento ‘‘yo hi so’’tiādimāha. Tattha yo hi so chagalako vutto, so aññassa bhāgassa hotīti ca aññabhāgiyasaṅkhyaṃ labhatīti ca yojanā. Dutiyaviggahassa atthaṃ dassetuṃ ‘‘so vā’’tiādi vuttaṃ. Adhikaraṇanti veditabboti etthāpi yo hi so ‘‘dabbo mallaputto nāmā’’ti chagalako vutto, soti ānetvā sambandhitabbaṃ. Tañhi sandhāyāti ‘‘dabbo’’ti nāmakaraṇassa adhiṭṭhānabhūtaṃ chagalakaṃ sandhāya. Te bhikkhūti te anuyuñjantā bhikkhū. Āpattiyāpi puggalādhiṭṭhānattā ‘‘puggalānaṃyeva lesā’’ti vuttaṃ.
393 “于彼结尾处……乃至……所说之举罪”者,是就“比丘犯桑喀地谢沙时被见,于桑喀地谢沙有桑喀地谢沙想,若以波罗夷举罪于彼”等(波罗夷 407)举罪之分类而说。七聚罪虽各别皆有波罗夷等之共名,然从淫欲、不与取等事相,及从贪、嗔等自性,亦有相异性,故说“然而……乃至……不成”。显示巴利原文
393.Yā ca sā avasāne…pe… codanā vuttāti ‘‘bhikkhu saṅghādisesaṃ ajjhāpajjanto diṭṭho hoti saṅghādisese saṅghādisesadiṭṭhi hoti, tañce pārājikena codetī’’tiādiṃ (pārā. 407) codanābhedaṃ sandhāya vadati. Sattannampi āpattīnaṃ paccekaṃ pārājikattādisāmaññepi methunādinnādānādivatthuto, rāgadosattādisabhāvato ca visabhāgatāpi atthīti āha ‘‘yasmā pana…pe… na hotī’’ti.
“依所说之方式”者,即依“从相同事相及相异事相”等所说之方式。业之特相及其作意,对于未失坏之业,依其相而以果的假名说为业,故说“依彼而生起故”。由于敬悦等依别住等而生起,故说“前前”等。显示巴利原文
Vuttanayenevāti ‘‘sabhāgavisabhāgavatthuto’’tiādinā (pārā. aṭṭha. 2.393) vuttanayena. Kammalakkhaṇaṃ, taṃmanasikāro ca avipannakammassa nimittato phalūpacārena kammanti vuccatīti āha ‘‘taṃ nissāya uppajjanato’’ti. Parivāsādiṃ nissāya mānattādīnaṃ uppajjanato ‘‘purimaṃ purima’’ntiādi vuttaṃ.
395 「作有事相」:即是以人为所依。「长等」:即长短等相。「见等」:即曾见等。显示巴利原文
395.Savatthukaṃ katvāti puggalādhiṭṭhānaṃ katvā. Dīghādinoti dīgharassādiliṅgassa. Diṭṭhādinoti diṭṭhapubbādino.
408 「如是为如是想」:即见他人行淫欲等事后,心想「这就是他」,如此而为如是想。诸支分与初恶性中所说相似,但在此处,仅凭些许、微末之相而执取,更为严重。显示巴利原文
408.Evaṃ tathāsaññīti aññassa methunādikiriyaṃ disvā ‘‘ayaṃ so’’ti evaṃ tathāsaññī. Aṅgāni paṭhamaduṭṭhadose vuttasadisāni, idha pana kiñcidesaṃ lesamattaṃ upādiyanā adhikā.
十、第一破僧学处解释显示巴利原文
10. Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā
410 「第十中的众多」:指因羸弱而无法让心专注于阿兰若等修习者。为灭尽诸苦,在他们自身中,唯以受持、忆持佛语等所成就的文句为最上,而不得道果,故称为「文句最上者」。「已证得」:即已成就。「离法」:即非法。「唯被禁止」:由「诸比丘,无住处者不应入雨安居」这一规定而说,正是依据此语,圣典中也说到「八个月」等。显示巴利原文
410. Dasame bahūnanti dubbalatāya araññādisevāya cittaṃ samāhitaṃ kātuṃ asakkontānaṃ. Dukkhassantakiriyāya tasmiṃ attabhāve buddhavacanaggahaṇadhāraṇādisaṅkhātaṃ byañjanapadameva paramaṃ assa, na maggalābhoti padaparamo. Abhisambhuṇitvāti nipphādetvā. Dhammato apetaṃ uddhammaṃ. Paṭikkhittamevāti ‘‘na, bhikkhave, asenāsanikena vassaṃ upagantabba’’nti (mahāva. 204) vacanato vuttaṃ, idameva vacanaṃ sandhāya pāḷiyampi ‘‘aṭṭha māse’’tiādi (pārā. 409) vuttaṃ.
「三边」,即以不清净的根本而言。在这里,因为比丘们依四族而住,靠团食与碎食为生,而完全不食鱼肉的家族本就难得,从他们那里所得的饭菜中,难免怀疑掺有鱼肉,且比丘又难以防范,甚至可能连生命都无法维持,所以世尊并未全面禁止鱼肉,唯以三边禁止不清净者。倘若世尊全面禁止,比丘们宁可临死,也会因担心食物中掺杂鱼等而不食,于是便会收集米谷等储存起来,自己煮食;这样一来,他们所需的奴婢、臼杵等,就会如同比丘的钵等被允许受取一般,如此便会像外道那样过着在家生活,而非比丘的安住之道,应如此了知。「网」是捕鱼的工具。「陷阱」是捕鹿的工具。「净」,是指如果依他们所说,没有任何疑虑,便是可行的;他们连少许的清净也不能作。因此说:「凡无怀疑之处,一切皆清净。」显示巴利原文
Tīhi koṭīhīti asuddhamūlehi. Ettha ca bhikkhūnaṃ catūsu kulesu pakkapiṇḍiyālopabhojananissitatāya, macchamaṃsabhojanavirahitassa ca kulassa dullabhatāya tattha laddhesu bhattabyañjanesu macchamaṃsasaṃsaggasaṅkāya, dunnivāraṇatāya ca bhikkhūnaṃ sarīrayāpanampi na siyāti bhagavatā macchamaṃsaṃ sabbathā appaṭikkhipitvā tīhi koṭīhi aparisuddhameva paṭikkhittaṃ. Yadi hi taṃ bhagavā sabbathā paṭikkhipeyya, bhikkhū maramānāpi macchādisaṃsaggasaṅkitaṃ bhattaṃ na bhuñjeyyuṃ, tato taṇḍuladhaññādiṃ paṭiggahetvā nidahitvā sayaṃ pacitvā bhuñjituṃ tadupakaraṇabhūtaṃ dāsidāsaṃ, udukkhalamusalādikañca bhikkhūnaṃ pattādi viya avassaṃ gahetuṃ anujānitabbaṃ siyāti titthiyānaṃ viya gahaṭṭhāvāso eva siyā, na bhikkhuāvāsoti veditabbaṃ. Jālaṃ macchabandhanaṃ. Vāgurā migabandhanī. Kappatīti yadi tesaṃ vacanena saṅkā na vattati, vaṭṭati, na taṃ vacanaṃ lesakappaṃ kātuṃ vaṭṭati. Teneva vakkhati ‘‘yattha ca nibbematiko hoti, taṃ sabbaṃ kappatī’’ti.
「市肉」,是在市场等处流通售卖的已死之肉。「非专为比丘作」:此处否定词「非」与「唯」结合,应理解为「并非唯为比丘所作」,因此应知,为比丘与为吉祥等法事而混合制作也不适宜。然而有些人就字面将其当作限定词,便认为「合适」,这并不妥当。以「合适」一词,是在显示无罪。显示巴利原文
Pavattamaṃsanti āpaṇādīsu pavattaṃ vikkāyikaṃ matamaṃsaṃ. Bhikkhūnaṃyeva atthāya akatanti ettha aṭṭhānappayutto eva-saddo, bhikkhūnaṃ atthāya akatamevāti sambandhitabbaṃ, tasmā bhikkhūnañca maṅgalādīnañcāti missetvā katampi na vaṭṭatīti veditabbaṃ. Keci pana yathāṭhitavasena avadhāraṇaṃ gahetvā ‘‘vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ na sundaraṃ. ‘‘Vatta’’nti iminā āpatti natthīti dasseti.
「劫」,指无数劫,也有人称为「寿劫」。大劫的四分之一为无数劫,其二十分之一则是破僧者的寿劫,但这与诸注疏中劫注所说的「唯于劫坏时方得解脱」等语并不相符。「梵福」,意为最殊胜的福。「劫天界」,在此应知是以结生相续而住于劫尽之义。显示巴利原文
Kappanti asaṅkheyyakappaṃ, ‘‘āyukappa’’ntipi (sārattha. ṭī. 2.410) keci. Mahākappassa hi catutthabhāgo asaṅkheyyakappo, tato vīsatimo bhāgo saṅghabhedakassa āyukappanti vadanti, taṃ aṭṭhakathāsu kappaṭṭhakathāya na sameti ‘‘kappavināse eva muccatī’’tiādi (vibha. aṭṭha. 809) vacanato. Brahmaṃ puññanti seṭṭhaṃ puññaṃ. Kappaṃ saggamhīti ettha paṭisandhiparamparāya kappaṭṭhatā veditabbā.
411 “以得不同共住”:以随顺被举者的状态为主,因此作此说明。“以业不同共住”:以被举之状态。“应为破而努力”是别别开释,故应知:对于导致破僧的诤事,从执取之时起,乃至先前以寻求派别等方式为破僧而努力者,亦应对其作谏诤羯磨。“又此破僧”即此连结。显示巴利原文
411.Laddhinānāsaṃvāsakenāti ukkhittānuvattakabhāvena bhāvappadhānattā niddesassa. Kammanānāsaṃvāsakenāti ukkhittabhāvena. ‘‘Bhedāya parakkameyyā’’ti visuṃ vuttattā bhedanasaṃvattanikassa adhikaraṇassa samādāya paggaṇhanato pubbepi pakkhapariyesanādivasena saṅghabhedāya parakkamantassa samanubhāsanakammaṃ kātuṃ vaṭṭatīti veditabbaṃ. Yopi cāyaṃ saṅghabhedo hotīti sambandho.
“以羯磨”:以白、祈等羯磨。“以诵出”:以巴帝摩卡的诵出。“以言说”:以种种理由,如“非法为法”等之言说,即是向他人宣说之义。“以宣告”:为了执取自宗,反复在耳边宣告,即是言说之义。“以取筹”:像这样以宣告坚定了他们之心后,为令知其已入自派,“取此筹”而取筹。这其中,羯磨或诵出是破僧的主因,言说等应知是破僧的前分。“高举”:已扬起。“住”:应住。显示巴利原文
Kammenāti apalokanādinā. Uddesenāti pātimokkhuddesena. Vohārenāti tāhi tāhi upapattīhi ‘‘adhammaṃ dhammo’’tiādinā (a. ni. 3.10-39, 42; cūḷava. 352) vohārena, paresaṃ paññāpanenāti attho. Anusāvanāyāti attano laddhiyā gahaṇatthameva anu punappunaṃ kaṇṇamūle mantasāvanāya, kathanenāti attho. Salākaggāhenāti evaṃ anusāvanāya tesaṃ cittaṃ upatthambhetvā attano pakkhe paviṭṭhabhāvassa saññāṇatthaṃ ‘‘gaṇhatha imaṃ salāka’’nti salākaggāhena. Ettha ca kammameva, uddeso vā saṅghabhede padhānaṃ kāraṇaṃ, vohārādayo pana saṅghabhedassa pubbabhāgāti veditabbā. Abbhussitanti abbhuggataṃ. Accheyyāti vihareyya.
由“有惭者将护持”之语,因畏罪而告白,唯是有惭者的负担,故说“有惭的比丘”;无惭者若不告白,也唯是罪。“不舍弃者恶作”:各各宣说时的计度为恶作。“能”:堪能前往,即欲往之义。然应知,罪仅限于半由旬之内,依无病者而定。显示巴利原文
‘‘Lajjī rakkhissatī’’ti (visuddhi. 1.42; pārā. aṭṭha. 1.45) vacanato āpattibhayena ārocanaṃ lajjīnaṃ eva bhāroti āha ‘‘lajjīhi bhikkhūhī’’ti, alajjissapi anārocentassa āpattiyeva. Appaṭinissajjato dukkaṭanti visuṃ visuṃ vadantānaṃ gaṇanāya dukkaṭaṃ. Pahontenāti gantuṃ samatthena, icchantenāti attho. Āpatti pana aḍḍhayojanabbhantareneva agilānassa vasena veditabbā.
416 通过白等羯磨,关联恶作等一切罪,故说「以桑喀地谢沙无罪」。「彼的」是指提婆达多的。因为在尚未制立学处时,谏诤羯磨本身尚不存在,故说「非违越已制立的学处」。因为只有在制立学处后,谏诤羯磨才被开许。「指定而允许」是说依于「诸比丘,我允许反刍者反刍」等指定而允许而言。「无罪」是指在无罪之章中。「应令安立罪」是指应令其承认谏诤的波逸提罪。「罪实未生」是说桑喀地谢沙罪实际上并未生起。显示巴利原文
416. Ñattiyādīhi dukkaṭādisabbhāvaṃ sandhāya ‘‘saṅghādisesena anāpattī’’ti vuttaṃ. Assāti devadattassa. Apaññatte sikkhāpade samanubhāsanakammasseva abhāvato ‘‘na hi paññattaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamantassā’’ti vuttaṃ. Sikkhāpadaṃ paññapenteneva hi samanubhāsanakammaṃ anuññātaṃ. Uddissa anuññātatoti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, romanthakassa romanthana’’ntiādiṃ (cūḷava. 273) uddissānuññātaṃ sandhāya vadati. Anāpattiyanti anāpattivāre. Āpattiṃ ropetabboti samanubhāsanāya pācittiyaāpattiṃ ropetabbo. Āpattiyeva na jātāti saṅghādisesāpatti na jātā eva.
由「我不舍弃」之想不存在而得解脱,故称想解脱。具心,即是以「我不舍弃」的觉知心而称为具心。若有人失念、恐惧或心乱,不知「应当舍弃」,或不知「即将作羯磨」,则无犯。此中具足四支:为破僧而努力、以如法羯磨劝告、甘马语完成、以「我不舍弃」之心而不舍弃。显示巴利原文
‘‘Na paṭinissajjāmī’’ti saññāya abhāvena muccanato saññāvimokkhaṃ. Sacittakanti ‘‘na paṭinissajjāmī’’ti jānanacittena sacittakaṃ. Yo visaññī vā bhīto vā vikkhitto vā ‘‘paṭinissajjitabba’’ntipi, ‘‘kammaṃ karissatī’’ti vā na jānāti, tassa anāpatti. Bhedāya parakkamanaṃ, dhammakammena samanubhāsanaṃ, kammavācāpariyosānaṃ, na paṭinissajjāmīti cittena appaṭinissajjananti imānettha cattāri aṅgāni.
十一、第二破僧学处解释显示巴利原文
11. Dutiyasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā
418 在第十一中,由于对举罪等所作的共许羯磨,也能对多人进行,因此应当知道,「僧团不对僧团作羯磨」这句话是针对应当作的折伏羯磨而说的。此处的支分,除去「为破僧而努力」,替换为「舍断而随顺」,其余应如前文所说而取。显示巴利原文
418. Ekādasame yasmā ubbāhikādisammutikammaṃ bahūnampi kātuṃ vaṭṭati, tasmā ‘‘na hi saṅgho saṅghassa kammaṃ karotī’’ti idaṃ niggahavasena kattabbakammaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ. Aṅgāni panettha bhedāya parakkamanaṃ pahāya anuvattanaṃ pakkhipitvā heṭṭhā vuttasadisāneva gahetabbāni.
12. 难劝学处注释显示巴利原文
12. Dubbacasikkhāpadavaṇṇanā
424 第十二中,“轻蔑语”,即呵责之语。“萨德”一词与“堕落”一词同义,且此词作为修饰语,置于所修饰词之后,故说“彼彼堕落之草木叶”。“以任何”者,指如风等外力,或如亲教师等人为因素。显示巴利原文
424. Dvādasame vambhanavacananti garahavacanaṃ. Saṭa-saddo patitasaddena samānattho, tassa ca visesanassa paranipātoti āha ‘‘tattha tattha patitaṃ tiṇakaṭṭhapaṇṇa’’nti. Kenāpīti vātādisadisena upajjhāyādinā.
426 心缠结,即坚固的嗔恨,也就是缠缚。比这更强的,是难以摆脱的嗔恨执取。对举罪者反击,指与举罪者对立而住。诽谤举罪者,指以言语攻击。反诬,指以“你也有罪”之类的话,把罪过栽给举罪者。覆藏,即遮掩过错。以自己之行为不如实说,指当被问及自身行为时,以“你这举罪者说‘我看见他犯了这个罪’——你当时在做什么?这个人做了什么?你在哪里?这个人在哪里?”等方式,不如实作答,避而不谈。显示巴利原文
426. Cittapariyonāho daḷhakodhova upanāho. Tatopi balavataro dummocanīyo kodhābhisaṅgo. Codakaṃ paṭippharaṇatāti codakassa paṭiviruddho hutvā avaṭṭhānaṃ. Codakaṃ apasādanāti vācāya ghaṭṭanā. Paccāropanāti ‘‘tvampi sāpattiko’’ti codakassa āpattiāropanā. Paṭicaraṇatāti paṭicchādanatā. Apadānenāti attano cariyāya. Na sampāyanatāti ‘‘yaṃ tvaṃ codako vadesi ‘mayā esa āpattiṃ āpanno diṭṭho’ti, tvaṃ tasmiṃ samaye kiṃ karosi, ayaṃ kiṃ karoti, kattha ca tvaṃ ahosi, kattha aya’’ntiādinā nayena cariyaṃ puṭṭhena sampādetvā akathanaṃ.
以“若有罪者”(《律藏·大品》134)这一因缘之语,已涵盖了一切罪,故说“若有罪者”等。此处的各项条件,与“初破僧”的诸支相似,但差别在于:在彼处是为了破僧而努力,而此处应理解为令其成为不可谏者。显示巴利原文
‘‘Yassa siyā āpattī’’ti (mahāva. 134) iminā nidānavacanena sabbāpi āpattiyo saṅgahitāti āha ‘‘yassa siyā’’tiādi. Aṅgāni cettha paṭhamasaṅghabhedasadisāni, ayaṃ pana viseso yathā tattha bhedāya parakkamanaṃ, idha avacanīyakaraṇatā daṭṭhabbā.
13. 坏俗家学处注释显示巴利原文
13. Kuladūsakasikkhāpadavaṇṇanā
431 第十三(条)中,“基德阿基利”是那个村镇的名称。正是由此,后文说“阿沙基与布那巴苏咖诸比丘不应住在基德阿基利”,这是从村镇驱摈,而非从国土驱摈。然而,由于与之相关联,那片国土也以“基德阿基利”之名而为称,故说“具此名称的国土”。显示巴利原文
431. Terasame kīṭāgirīti tassa nigamassa nāmaṃ. Tañhi sandhāya parato ‘‘na assajipunabbasukehi bhikkhūhi kīṭāgirismiṃ vatthabba’’nti vuttaṃ, gāmanigamato ca pabbājanaṃ, na janapadato. Tena pana yogato janapadopi ‘‘kīṭāgiri’’icceva saṅkhyaṃ gatoti āha ‘‘evaṃnāmake janapade’’ti.
“在那里”指舍卫城。“在面向处”指正对面之处,意思是祇园门口附近。“以两种云”是指以雨季云和冬季云这两种云。由于六群比丘等超过限度,故说“更甚”。显示巴利原文
Tatrāti sāvatthiyaṃ. Dhuraṭṭhāneti abhimukhaṭṭhāne, jetavanadvārasamīpeti attho. Dvīhi meghehīti vassikena, hemantikena cāti dvīhi meghehi. Gaṇācariyehi chahi adhikatāya ‘‘samadhika’’nti vuttaṃ.
“水”:因为将分别解说“净水浇灌”与不净水,又因为将解说“为园林等目的而植树时,即使在不净用途中,也允许净水浇灌等”,所以在此也作出区分,单独显示净水浇灌等。如同挖掘、掘地等身行也被摄入不净用途中,对于干枯花鬘的整理等净用途也是如此,故说“干枯花鬘的整理”。在此处,也包括搬运旧叶等。由于大注疏以量为说,故在后面才说。为显示即使在不净用途中,某些也是允许的,故说“并非仅此”等。“任何花鬘”是指干的或不干的。“在那里”是指为了园林等目的,在植树时。“如是”是就与净用途方式等相关的绑缚而说。以此也显示,为摄受家族而作的绑缚等亦不允许。显示巴利原文
Udakassāti akappiyaudakassa ‘‘kappiyaudakasiñcana’’nti visuṃ vakkhamānattā, tañca ‘‘ārāmādiatthāya rukkharopane akappiyavohāresupi kappiyaudakasiñcanādi vaṭṭatī’’ti vakkhamānattā idhāpi vibhāgaṃ katvā kappiyaudakasiñcanādi visuṃ dassitaṃ. Yathā koṭṭanakhaṇanādikāyikakiriyāpi akappiyavohāre saṅgahitā, evaṃ mātikāujukaraṇādikappiyavohārepīti āha ‘‘sukkhamātikāya ujukaraṇa’’nti. Ettha purāṇapaṇṇādiharaṇampi saṅgayhati. Mahāpaccariyavādova pamāṇattā pacchā vutto. Akappiyavohārepi ekaccaṃ vaṭṭatīti dassetuṃ ‘‘na kevalañca sesa’’ntiādimāha. Yaṃkiñci mātikanti sukkhaṃ vā asukkhaṃ vā. Tatthāti ārāmādiatthāya rukkharopane. Tathāti kappiyavohārapariyāyādīhi ganthāpanaṃ sandhāya vuttaṃ. Iminā ca kulasaṅgahatthāya ganthāpanādipi na vaṭṭatīti dasseti.
问难者说「岂非……」等语,以此质问:为什么为了供养塔而自己结缚不被允许?问难者的意思是:就像为了园林等目的,在净地中自己种植也被允许一样,同样为了供养塔而自己结缚,为什么就不被允许呢?「已说」等是回答。那么,为什么又说「然而并非在大注疏中」呢?因为即使在大寺等注疏中所说也是准量,所以这并不矛盾;这是为了确立:大注疏中未说的自己种植,通过与就在该处所说的浇水相结合,以显示会通之理的方式,也是准量,故如此说。「应认为」一词应与「彼如何」相连。这里的用意是:虽然大注疏中没有说「自己种植」,但自己浇灌净水却是已说的;因此,就像为了园林等目的自己浇灌净水也被允许一样,同样,为了供养塔而自己结缚为什么不许呢?这也并不相违——也就是说,在拒绝了为供养塔的结缚等之后,所说的为了园林等目的而自己种植与浇灌,也因为与圣典会通,前后并不相违。显示巴利原文
Vatthupūjanatthāya sayaṃ ganthanaṃ kasmā na vaṭṭatīti codento ‘‘nanu cā’’tiādimāha. Yathā ārāmādiatthaṃ kappiyapathaviyaṃ sayaṃ ropetumpi vaṭṭati, tathā vatthupūjanatthāya sayaṃ ganthanampi kasmā na vaṭṭatīti codakassa adhippāyo. Vuttantiādi parihāro. Atha ‘‘na pana mahāaṭṭhakathāya’’nti kasmā vadati? Mahāpaccariādīsu vuttampi hi pamāṇamevāti nāyaṃ virodho, mahāaṭṭhakathāyaṃ avuttassa sayaṃ ropanassa tattheva vuttena udakasiñcanena saha saṃsandananayadassanamukhena pamāṇamevāti patiṭṭhāpetuṃ vuttattā. ‘‘Maññeyyāsī’’ti padaṃ ‘‘taṃ katha’’nti iminā sambandhitabbaṃ. Tatthāyaṃ adhippāyo – kiñcāpi mahāaṭṭhakathāyaṃ sayaṃ ropanaṃ na vuttaṃ, kappiyaudakassa sayaṃ āsiñcanaṃ vuttameva, tasmā yathā ārāmādiatthāya kappiyaudakaṃ sayaṃ siñcitumpi vaṭṭati, tathā vatthupūjanatthāya ganthanampi kasmā na vaṭṭatīti. Tampi na virujjhatīti yadetaṃ vatthupūjanatthāyapi ganthanādiṃ paṭikkhipitvā ārāmādiatthāya sayaṃ ropanasiñcanaṃ vuttaṃ, tampi pāḷiyā saṃsandanato pubbāparaṃ na virujjhati.
「那怎么不相矛盾呢?」因此说「于彼处……」等。这里的「于彼处」是指种植和浇灌的场合。在涉及以花等摄受家族时,由于以「花鬘丛」作了限定,可知种植唯是为了摄受家族,所以才说「说花鬘丛者……」等。「此已说」是指「种植花鬘丛或令种植,浇灌或令浇灌」这句话已经说过。「然而在其他情况下」,是指为了园林等目的而种植花鬘丛等的时候。「有方式」是指存在着自作与令作的这种用法、这种言说,即存在着特殊的意义,因为并非为了摄受家族。如此,在此处将‘方式’理解为作与令作的意义时,除了圣典中已经拒绝的结缚与令结缚之外,后面以「如是知,如是作则美」等净语所说的令结缚,在那里便没有过失,得以成立,因为以「结缚」的命令,唯是意在令作,也就是令结缚。「知道在那里有方式,在这里没有方式」:在那里的「种植花鬘丛」等中,因为有「花鬘丛」这个显示为摄受家族的限定语存在,所以有称为作与令作的方式;在这里的「结缚」等中,因为没有这样的限定语,所以知道没有那种方式。应连结为「他善于说」。显示巴利原文
Taṃ kathaṃ na virujjhatīti āha ‘‘tatra hī’’tiādi. Tatrāti ropanasiñcanavisaye. Pupphādīhi kulasaṅgahappasaṅge ‘‘mālāvaccha’’nti visesitattā kulasaṅgahatthameva ropanaṃ adhippetanti viññāyatīti āha ‘‘mālāvacchanti vadanto’’tiādi. Etaṃ vuttanti ‘‘mālāvacchaṃ ropentipi ropāpentipi, siñcantipi siñcāpentipī’’ti etaṃ vuttaṃ. Aññatra panāti ārāmādiatthāya mālāvacchādīnaṃ ropane pana. Pariyāyoti sayaṃkaraṇakārāpanasaṅkhāto pariyāyo vohāro atthavisesoti attho atthi upalabbhati , kulasaṅgahatthattābhāvāti adhippāyo. Evamettha pariyāyasaddassa karaṇakārāpanavasena atthe gayhamāne ‘‘ganthentipi ganthāpentipī’’ti pāḷiyaṃ paṭikkhittaganthanaganthāpanaṃ ṭhapetvā yaṃ parato ‘‘evaṃ jāna, evaṃ kate sobheyyā’’tiādikappiyavacanehi ganthāpanaṃ vuttaṃ, tattha dosābhāvo samatthito hoti, ‘‘ganthehī’’ti āṇattiyā kārāpanasseva ganthāpananti adhippetattā. Tattha pariyāyaṃ idha ca pariyāyābhāvaṃ ñatvāti tattha ‘‘mālāvacchaṃ ropentī’’tiādīsu ‘‘mālāvaccha’’nti kulasaṅgahatthatāsūcanakassa visesanassa sabbhāvato karaṇakārāpanasaṅkhātapariyāyasabbhāvaṃ. Idha ‘‘ganthentī’’tiādīsu tathāvidhavisesavacanābhāvato tassa pariyāyassa abhāvañca ñatvā. Taṃ suvuttamevāti veditabbanti yojanā.
「一切都应以已说之理来理解」:即种植等与令结缚等一切,都应依诸注疏中所传的道理来了知。于此不应生疑,这是结论。显示巴利原文
Sabbaṃ vuttanayeneva veditabbanti aṭṭhakathāsu āgatanayeneva ropanādi, ganthāpanādi ca sabbaṃ veditabbaṃ. Na hettha sandeho kātabboti nigameti.
“搬运等”:指为供养塔而搬运等事。“为家族妇女等而搬运”:意谓,因其特指为家族妇女等所作的搬运,故予以遮止。因此说“在搬运章节中”等。“花束”:即花簇。“耳饰”:指为佩戴于耳上而作的花饰,称为“耳饰”。“耳环”:系众多花朵或花鬘连结之名,亦说“耳庄严”。“似项链”:指类似珍珠项链者。显示巴利原文
Haraṇādīsūti vatthupūjanatthāya haraṇādīsu. Kulitthiādīnaṃ atthāya haraṇatoti kulitthiādīnaṃ haraṇasseva visesetvā paṭikkhittattāti adhippāyo. Tenāha ‘‘haraṇādhikāre hī’’tiādi. Mañjarīti pupphagocchaṃ. Vaṭaṃsakoti kaṇṇassa upari piḷandhanatthaṃ katapupphavikati , so ca ‘‘vaṭaṃso’’ti vuccati. Kaṇṇikāti bahūnaṃ pupphānaṃ vā mālānaṃ vā ekato bandhitassa nāmaṃ, ‘‘kaṇṇābharaṇa’’ntipi vadanti. Hārasadisanti muttāhārasadisaṃ.
“以净”:指以净水。“彼二者”:指坏族姓者与受用者二者。“恶作”:为摄受家族而自作浇灌,或以净语或非净语令作浇灌,皆为恶作;然若为受用而自作浇灌,或以非净语令作浇灌,亦为恶作。“由行为之多寡”:指由自身所作的身行为多,以及由令作之语行为多。显示巴利原文
Kappiyenāti kappiyaudakena. Tesaṃyeva dvinnanti kuladūsanaparibhogānaṃ dvinnaṃ. Dukkaṭanti kulasaṅgahatthāya sayaṃ siñcane, kappiyavohārena vā akappiyavohārena vā siñcāpane ca dukkaṭaṃ, paribhogatthāya pana sayaṃ siñcane, akappiyavohārena siñcāpane ca dukkaṭaṃ. Payogabahulatāyāti sayaṃ karaṇe, kāyapayogassa kārāpane ca vacīpayogassa ca bahuttena.
“结所生绳”:即有结之绳。此理亦适用于其余诸项。“不许可”:即使为供养塔,亦不许可,即是恶作之义。“许可”:为供养塔则许可;但若为摄受家族,纵以净语令人制作,亦唯是恶作。显示巴利原文
Ganthena nibbattaṃ dāmaṃ ganthimaṃ. Eseva nayo sesesupi. Na vaṭṭatīti vatthupūjanatthāyapi na vaṭṭati, dukkaṭanti attho. Vaṭṭatīti vatthupūjanatthāya vaṭṭati, kulasaṅgahatthāya pana kappiyavohārena kārāpentassāpi dukkaṭameva.
“尼巴花”,即迦昙婆花。“依前所述方式”,即依“比丘或”等所述的方式。显示巴利原文
Nīpapupphaṃ nāma kadambapupphaṃ. Purimanayenevāti ‘‘bhikkhussa vā’’tiādinā vuttanayena.
“于芭蕉茎”等所说的一切,都是总说为“彼过于粗重”。于一切处,自作以及以非净语令作,都只是恶作。“为穿花而系刺亦不允许”,以此为示例,为悬挂花鬘等而系绳索等也不允许,有些人这样说;然而其他人则说:“为穿花而系刺因有特别限定,故仅为彼目的系刺不允许,而且这要以注疏为依准”,应当审察而取。“花器”指用杖等制作的花容器,此及象牙器都应取有孔者。“阿输迦堆”指阿输迦枝或花的聚集。“法绳”指围绕塔庙等,在它们与绳之间为插花而系的绳。“或者以松散缠绕,在绳缠之间为插入花而这样系”,也有人这样说。显示巴利原文
Kadalikkhandhamhītiādinā vuttaṃ sabbameva sandhāya ‘‘taṃ atioḷārikamevā’’ti vuttaṃ, sabbattha karaṇe, akappiyavacanena kārāpane ca dukkaṭamevāti attho. ‘‘Pupphavijjhanatthaṃ kaṇṭakaṃ bandhitumpi na vaṭṭatī’’ti imassa upalakkhaṇattā pupphadāmolambanādiatthāya rajjubandhanādipi na vaṭṭatīti keci vadanti, aññe pana ‘‘pupphavijjhanatthaṃ kaṇṭakanti visesitattā tadatthaṃ kaṇṭakameva bandhituṃ na vaṭṭati, tañca aṭṭhakathāpamāṇenā’’ti vadanti, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. Pupphapaṭicchakaṃ nāma daṇḍādīhi kataṃ pupphādhānaṃ, etampi nāgadantakampi sachiddakameva gahetabbaṃ. Asokapiṇḍiyāti asokasākhānaṃ, pupphānaṃ vā samūhe. Dhammarajju nāma cetiyādīni parikkhipitvā tesañca rajjuyā ca antarā pupphappavesanatthāya bandharajju. ‘‘Sithilavaṭṭitā vā rajjuvaṭṭiantare pupphappavesanatthāya evaṃ bandhā’’tipi vadanti.
「顶鬘」者,指法座等顶端的悬挂花鬘。「他们」者,即青莲等。「以茎或以梗」者,指劈开花梗后,以与花连成一体的茎,以及仅以梗作一绑束;由此,花不归入种子类,因未包含在五种种子中,如叶一般,因此即使不令作净而触碰,也无过失。又,已断花蕾的开放,因其并非过嫩,故非生长之相;然而已成熟的花蕾,在花瓣的润泽耗尽后,其分离散开即是开放,正因如此,断蕾的开放较未断蕾的开放为劣,或显为伴有枯萎。又,枯萎者与水接触而变得不枯萎,这在槟榔叶等中也是同样的,故非生长之相;且在圣典与注疏等中,任何地方都未提到花之作净,因此应知花在一切情况下皆为非种子,应审察而取。「如于袋中」已被说出,故在花袋中,或在类似袋的绑束中,或在任何衣中放置,都是允许的,此已成立。「不允许绑束」者,是就绳等绑束而说,然而仅以花自身未断的梗与茎来绑束,则是允许的。显示巴利原文
Matthakadāmanti dhammāsanādimatthakalambakadāmaṃ. Tesaṃyevāti uppalādīnaṃ eva. Vākena vā daṇḍakena vāti pupphanāḷaṃ phāletvā pupphena ekābaddhaṃ ṭhitavākena, daṇḍakena ca ekabandhaneneva, etena pupphaṃ bījagāme saṅgahaṃ na gacchati pañcasu bījesu appaviṭṭhattā paṇṇaṃ viya, tasmā kappiyaṃ akārāpetvāpi kopane doso natthi. Yañca chinnassāpi makuḷassa vikasanaṃ, tampi atitaruṇassa abhāvā vuḍḍhilakkhaṇaṃ na hoti, pariṇatassa pana makuḷassa pattānaṃ sinehe pariyādānaṃ gate visuṃbhāvo eva vikāso, teneva chinnamakuḷavikāso acchinnamakuḷavikāsato parihīno , milātayutto vā dissati. Yañca milātassa udakasaññoge amilānatāpajjanaṃ, tampi tambulapaṇṇādīsu samānanti vuḍḍhilakkhaṇaṃ na hoti, pāḷiaṭṭhakathādīsu ca na katthaci pupphānaṃ kappiyakaraṇaṃ āgataṃ, tasmā pupphaṃ sabbathā abījamevāti viññāyati, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. ‘‘Pasibbake viyā’’ti vuttattā pupphapasibbake vā pasibbakasadisabandhe vā yattha katthaci cīvare vā pakkhipituṃ vaṭṭatīti siddhaṃ. Bandhituṃ na vaṭṭatīti rajjuādīhi bandhanaṃ sandhāya vuttaṃ, pupphasseva pana acchinnadaṇḍavākehi bandhituṃ vaṭṭati eva.
“应视作花布”者,这是就制花布者而言,指以纵向花鬘的取来与带回而作经线的填充;而横向的取来则称作纬线,并非经线。“超越前处”一语,缘其是笼统而说,故无论是触及或未触及前一朵花的边端,但凡以绕回的方式越出,便有过失。“允许绑束”者,是说允许用无花的线端或茎端来绑束。“取来一次或绕回”者,此是就前述的围绕塔庙等处,以及制作花布而说的。显示巴利原文
Pupphapaṭeca daṭṭhabbanti pupphapaṭaṃ karontassa dīghato pupphadāmassa haraṇapaccāharaṇavasena pūraṇaṃ sandhāya vuttaṃ, tiriyato haraṇaṃ pana vāyimaṃ nāma hoti, na pūrimaṃ. ‘‘Purimaṭṭhānaṃ atikkāmetī’’ti sāmaññato vuttattā purimaṃ pupphakoṭiṃ phusāpetvā vā aphusāpetvā vā parikkhipanavasena pana atikkamantassa āpattiyeva. Bandhituṃ vaṭṭatīti puppharahitāya suttavākakoṭiyā bandhituṃ vaṭṭati. ‘‘Ekavāraṃ haritvā vā parikkhipitvā vā’’ti idaṃ pubbe vuttacetiyādiparikkhepaṃ, pupphapaṭakaraṇañca sandhāya vuttaṃ.
“由他人充满”者,指纵向铺展。“已织”者,指横向牵引,然而此举一行也不被允许。“放置花朵者”,是指放置未串连的花朵者,即便令花朵彼此相触,也不可。“壶形花串垂饰”,是指在下端部分配有壶形,或是木制壶形的垂饰。以线制成的球,名为“线球”。“于一切处”,是指于花结等一切处所。显示巴利原文
Parehi pūritanti dīghato pasāritaṃ. Vāyitunti tiriyato harituṃ, taṃ pana ekavārampi na labbhati. Pupphāni ṭhapentenāti aganthitapupphāni aññamaññaṃ phusāpetvāpi ṭhapentena. Ghaṭikadāmaolambakoti heṭṭhābhāge ghaṭikākārayutto, dārughaṭikākāro vā olambako. Suttamayaṃ geṇḍukaṃ nāma. Sabbatthāti ganthimādīsu sabbattha.
“雷咤咖”指表演,意在展示舞姿,即“如此舞蹈吧”的动作示范;也有人说是“如轮般旋转自身”。“在空中游戏”者,是指两人都只以口说“这枚棋子已被我移至此位”,而如此进行游戏。“博戏板”者,指在博戏盘上。“骰子游戏”,是指以两枚三指大小的木头或象牙等制成的骰子,于四面以一等方式标上点数,将其投掷于盘上,再依向上所现的点数移动棋子而进行的博戏。显示巴利原文
Recakanti abhinayaṃ, ‘‘evaṃ naccāhī’’ti naṭanākāradassananti attho, ‘‘cakkaṃ viya attānaṃ bhamāpana’’ntipi keci. Ākāseyeva kīḷantīti ‘‘ayaṃ sārī asukapadaṃ mayā nītā’’ti evaṃ mukheneva ubhopi vadantā kīḷanti. Jūtaphalaketi jūtamaṇḍale. Pāsakakīḷāyāti dvinnaṃ tivaṅgulappamāṇānaṃ dārudantādimayānaṃ pāsakānaṃ catūsu passesu ekakādivasena bindūni katvā phalake khipitvā uparibhāge diṭṭhabindūnaṃ vasena sāriyo apanetvā kīḷanakajūtakīḷāya.
“曼迦提”指曼迦提树心材的汁液。“持棒”是椰子壳等所制瓢的名称。圣典中“他儒思民”一词,指剑上。“呼叫”指以口发出呼叫声,意即发出巨大而不清晰的声音。“拍打”指以右手拍打折叠的左手而发出声音。“口鼓”即口鼓。显示巴利原文
Mañjaṭṭhi nāma mañjaṭṭharukkhasārakasāvaṃ. Salākahatthanti nāḷikerahīrādīnaṃ kalāpassetaṃ nāmaṃ. Pāḷiyaṃ tharusminti khagge. Usseḷentīti mukhena usseḷanasaddaṃ pamuñcanti, mahantaṃ abyattasaddaṃ pavattentīti attho. Apphoṭentīti dviguṇitavāmahatthe dakkhiṇahatthena tāḷetvā saddaṃ karonti. Mukhaḍiṇḍimanti mukhabherī.
432 “他们”一词,在复合词中还涉及那些成为属格的章节。“笨德”指轻率,意为劣慧。“皱眉”指做出眉间皱纹。“内腊”指无过失。显示巴利原文
432.Tesanti samāse guṇībhūtāni pabbānipi parāmasati. Bondoti lolo, mandadhātukoti attho. Bhakuṭiṃ katvāti bhamukabhedaṃ katvā. Nelāti niddosā.
433 圣典中的“舍利弗”是以省略法对舍利弗与目犍连两者的称呼,因此使用了复数形式。显示巴利原文
433. Pāḷiyaṃ ‘‘sāriputtā’’ti idaṃ ekasesanayena sāriputtamoggallānānaṃ ubhinnaṃ ālapanaṃ, teneva bahuvacananiddeso kato.
435 「十八事」者,即《羯磨犍度》中所说,从「不应授具足戒」等开始,至「不应由比丘们令和合」为止的十八事。「不顺毛」者,指毛不顺伏,意为不随顺、不顺从的行为者。显示巴利原文
435.Aṭṭhārasa vattānīti ‘‘na upasampādetabba’’ntiādīni ‘‘na bhikkhūhi sampayojetabba’’nti pariyosānāni kammakkhandhake (cūḷava. 7) āgatāni aṭṭhārasa vattāni. Na pannalomāti na patitamānalomā, ananukūlavattinoti attho.
437 「给予他人之物,唯恶作」者,这是针对依亲厚想而取物布施而说。「偷兰遮」者,此处也包括财物的施与。显示巴利原文
437.Parasantakaṃ deti dukkaṭamevāti vissāsagāhena dānaṃ sandhāya vuttaṃ. Thullaccayanti ettha bhaṇḍadeyyampi hoti eva.
「且为供养塔庙之故」者,显示即使将花给予父母,也只应为供养塔庙而给予。然而,若为装饰或为供养湿婆林伽等,因仅提及这些目的,故若想「他们可卖掉这些维生」,则允许给予父母;但若给予其余亲属,则仅允许暂时性地给予。「唯亲属沙弥」者,这是为令他们脱离在家业而说。「其他」者,指非亲属,那些沙弥亦应以侍奉亲教师与依止师的义务而持来。「少分」者,指半分的半分。显示巴利原文
Tañca kho vatthupūjanatthāyāti mātāpitūnampi pupphaṃ dentena vatthupūjanatthāyeva dātabbanti dasseti. Maṇḍanatthāya pana sivaliṅgādipūjanatthāyāti ettakameva vuttattā ‘‘imaṃ vikkiṇitvā jīvissantī’’ti mātāpitūnaṃ dātuṃ vaṭṭati, sesañātīnaṃ pana tāvakālikameva dātuṃ vaṭṭati. Ñātisāmaṇerehevāti tesaṃ gihikammaparimocanatthaṃ vuttaṃ. Itareti aññātakā, tehipi sāmaṇerehi ācariyupajjhāyānaṃ vattasīsena haritabbaṃ. Cūḷakanti upaḍḍhabhāgatopi upaḍḍhaṃ.
「沙弥等……置于」这句话,是就无守护、无覆藏而说的。「于彼彼处」是指在道路或塔庙庭院等处。「不得令沙弥等施与」是说,这就像让沙弥指使在家人做事一样,但并非布施花,因此对沙弥等也不允许。又说「应自己……」等。「无差别而说」是显示对一切人皆不允许。显示巴利原文
Sāmaṇerā…pe… ṭhapentīti arakkhitāgopitaṃ sandhāya vuttaṃ. Tattha tatthāti magge vā cetiyaṅgaṇe vā. ‘‘Sāmaṇerehi dāpetuṃ na labhantī’’ti idaṃ sāmaṇerehi gihīnaṃ kammaṃ kāritaṃ viya hotīti vuttaṃ, na pana pupphadānaṃ hotīti sāmaṇerānampi na vaṭṭanato. Vuttañca ‘‘sayamevā’’tiādi. ‘‘Avisesena vutta’’nti iminā sabbesampi na vaṭṭatīti dasseti.
「资具已尽者」是就客比丘而说的。即便在有界限的树木处,若说「这里的果实很好」等语而作亲近家族,即已构成亲近家族,故说「然不应这样说」。显示巴利原文
Khīṇaparibbayānanti āgantuke sandhāya vuttaṃ. Paricchinnesupi rukkhesu ‘‘idha phalāni sundarānī’’tiādiṃ vadantena kulasaṅgaho kato nāma hotīti āha ‘‘evaṃ pana na vattabba’’nti.
「树皮」是指树的外皮。因其不可分割,故称为重物。「依前说之理」是表示:施叶亦如施花果等,依前说之理即成亲近家族。显示巴利原文
Rukkhacchallīti rukkhattaco. Abhājanīyattā garubhaṇḍaṃ vuttaṃ. Vuttanayenāti paṇṇadānampi pupphaphalādīsu vuttanayena kulasaṅgaho hotīti dasseti.
“前面已说的那类”,即在最初以“用我之言礼敬世尊之足”等所说的那类学处。“具寿应离去”,这是依驱摈羯磨而说。后面再次说“具寿应离去”,则是依已受驱摈羯磨者应尽的义务而说。在此,关于阿沙基与布那巴苏咖在师长们的种种非行中应制定的罪,已于其他学处中制定了,故此处不再就他们而制;为了以驱摈羯磨的方式惩治破坏家族者,当他们于彼处未能正确行持后,对于以欲贪等引导而作羯磨的僧团,为作劝告而制定了桑喀地谢沙,应知此学处已制。“如同第一僧团分裂那样”,此处于支分上亦应知见:正如彼处以离去为支分,此处则以欲贪等引导为支分。其余则与彼相同。显示巴利原文
Pubbevuttappakāranti mama vacanena bhagavato pāde vandathātiādinā vuttappakārasikkhāpade paṭhamaṃ vuttaṃ. ‘‘Pakkamatāyasmā’’ti idaṃ pabbājanīyakammavasena vuttaṃ. Puna ‘‘pakkamatāyasmā’’ti idampi pabbājanīyakammakatassa vattavasena vuttaṃ. Ettha ca assajipunabbasukehi ācariyesu anekavidhesu anācāresu paññapetabbā āpattiyo sikkhāpadantaresu paññattā evāti tā idha apaññapetvā kuladūsakānaṃ pabbājanīyakammavasena niggahaṃ kātuṃ tattheva sammā avattitvā kārakasaṅghaṃ chandagāmitādīhi pāpentānaṃ samanubhāsanāya saṅghādisesaṃ āropitañca idaṃ sikkhāpadaṃ paññattanti veditabbaṃ. Paṭhamasaṅghabhedasadisānevāti ettha aṅgesupi yathā tattha parakkamanaṃ, evamidha chandādīhi pāpanaṃ daṭṭhabbaṃ. Sesaṃ tādisamevāti.
结论注释显示巴利原文
Nigamanavaṇṇanā
442 然而,应当知道其他的是“乃至第三次”,与此相连。若某种热病在某一天来了又走,在随后两日中不再生起,而于第三日再生起,这称为“第三日热”。如果在第三日也不生起,只在第四日才生起,则称为“第四日热”。正是针对此而说“如在第三日”等。“非自愿地、被迫地”,这是为了显示:因为不作对治即名为无惭之相,且会成为天界与解脱的障碍,所以犯者不得以“我将在以后行别住”而拖延,僧团对不愿行者,也必须授予别住。在圣典中,“已行敬悦的比丘……应被出罪”,此处应知两个“比丘”的连接为:“已行敬悦的比丘,该比丘应被出罪”。“那些比丘应被呵责”,意思是明知其有过失却予以出罪,因犯恶作而应受呵责。“如法”是指应尽的义务。显示巴利原文
442. Itare pana yāvatatiyakāti veditabbāti sambandho. Yo hi jaro ekasmiṃ divase āgantvāpi gato anantaresu dvīsu divasesu anuppajjitvā tatiye divase uppajjati, so tatiyako. Yo pana tatiyepi anuppajjitvā catutthe eva divase uppajjati, so catutthako cāti vuccati. Taṃ sandhāyāha ‘‘yathā tatiye’’tiādi. ‘‘Akāmena avasenā’’ti iminā appaṭikammakaraṇaṃ nāma yasmā alajjilakkhaṇaṃ, saggamokkhāvaraṇañca, tasmā āpanno puggalo ‘‘pacchā parivasissāmī’’ti vikkhipituṃ na labhati, saṅghena ca anicchantasseva parivāso dātabboti dasseti. Pāḷiyaṃ ciṇṇamānatto bhikkhu…pe… abbhetabboti ettha yo bhikkhu ciṇṇamānatto, so bhikkhu abbhetabboti evaṃ bhikkhusaddadvayassa yojanā veditabbā. Te ca bhikkhū gārayhāti ūnabhāvaṃ ñatvā abbhenti, dukkaṭāpajjanena garahitabbā. Sāmīcīti vattaṃ.