外缘故事的讲述·律的功德说详解
阐明真义复注(第一分) · 21 段
律的功德说详解
Vinayānisaṃsakathāvaṇṇanā
到这里,已经详细分析了“由什么带来”这个问题。现在为了回答“安立在何处”这个问题,而说“安立在何处”等。其中,“如油”是指像狮子油一样。在“具足增上念、行、慧者”中,“念”是指领受佛语之后能够持守的念;“行”是指领受的能力;“慧”是指作出决断之后能够把握的智慧。或者也可以这样解释:“行”是指智慧的推进;“慧”是指领受佛语的精进、诵习的精进和持守的精进。“有惭耻心者”是指具备以厌恶罪恶为特征的惭心的人;“有愧者”是指因为能见到极微小的过失,所以对合法与不合法的事都会生起愧惧的人;“乐修学者”是指以增上戒学、增上心学、增上慧学这三种修学为所愿,深生爱乐而修学的人。
Ettāvatā ca ‘‘kenābhata’’nti imaṃ pañhaṃ vitthārato vibhajitvā idāni ‘‘kattha patiṭṭhita’’nti imaṃ pañhaṃ vissajjento āha ‘‘kattha patiṭṭhita’’ntiādi. Tattha telamivāti sīhatelamiva. Adhimattasatigatidhītimantesūti ettha satīti buddhavacanaṃ uggahetvā dhāraṇakasati. Gatīti uggaṇhanakagati. Dhītīti sanniṭṭhānaṃ katvā gaṇhanakañāṇaṃ. Gatīti vā paññāgati. Dhītīti buddhavacanaṃ uggaṇhanavīriyaṃ sajjhāyanavīriyaṃ dhāraṇavīriyañca. Lajjīsūti pāpajigucchanakalakkhaṇāya lajjāya samannāgatesu. Kukkuccakesūti aṇumattesupi vajjesu dosadassāvitāya kappiyākappiyaṃ nissāya kukkuccakārīsu. Sikkhākāmesūti adhisīlaaacittaadhipaññāvasena tisso sikkhā kāmayamānesu sampiyāyitvā sikkhantesu.
因为能阻止人做不该做的事,又能让人安住在该做的事上,所以说它“像父母一样的位置”。所谓“善巧于行仪和行境”,是指:不去做竹施之类的邪命活,也不做身体上的轻浮举动等等,从而彻底避免一切非行仪;成就《分别》里所说的“身不违犯、语不违犯”这种与比丘相称的行仪;远离妓女等不是出家人该去的地方,具足为了乞食等目的而应当前往的合适处所,这叫作行境。这样就是善巧于沙门行仪,也善巧于沙门行境。此外,如果一位比丘对导师有恭敬、有顺从,对同梵行者有恭敬、有顺从,具足惭与愧,衣服穿得整齐、袈裟披得妥当,前进、后退、看前、看旁、屈身、伸身、垂目都端正庄重,具足威仪,守护根门,饮食知量,勤修不眠,具足正念正知,少欲知足,精进努力,独处远离,不与人混杂而住,对增上行仪恭敬、尊重、殷重而行,这就叫作行仪。
Akattabbato nivāretvā kattabbesu patiṭṭhāpanato mātāpituṭṭhāniyoti vuttaṃ. Ācāragocarakusalatāti veḷudānādimicchājīvassa kāyapāgabbhiyādīnañca akaraṇena sabbaso anācāraṃ vajjetvā ‘‘kāyiko avītikkamo vācasiko avītikkamo’’ti (vibha. 511) evaṃ vuttabhikkhusāruppaācārasampattiyā vesiyādiagocaraṃ vajjetvā piṇḍapātādiatthaṃ upasaṅkamituṃ yuttaṭṭhānasaṅkhātagocarena ca sampannattā samaṇācāresu ceva samaṇagocaresu ca kusalatā. Apica yo bhikkhu satthari sagāravo sappatisso sabrahmacārīsu sagāravo sappatisso hirottappasampanno sunivattho supāruto pāsādikena abhikkantena paṭikkantena ālokitena vilokitena samiñjitena pasāritena okkhittacakkhu iriyāpathasampanno indriyesu guttadvāro bhojane mattaññū jāgariyamanuyutto satisampajaññena samannāgato appiccho santuṭṭho āraddhavīriyo pavivitto asaṃsaṭṭho ābhisamācārikesu sakkaccakārī garucittīkārabahulo viharati, ayaṃ vuccati ācāro.
行境有三种:依止行境、守护行境、系缚行境。
其中,具备十种论事功德的善知识——依靠他,能听闻未曾听闻的,使已听闻的变得清净,断除疑惑,端正见解,令心生净信;或者随他学习,信心、戒行、多闻、布施、智慧都得以增长——这就是依止行境。
比丘进入村落,走在街道上,目光低垂,只看一轭之远,收摄而行:不观望象,不观望马,不观望车,不观望步兵,不观望女人,不观望男人,不向上看,不向下看,也不东张西望地行走——这就是守护行境。
系缚行境则是四念处,比丘把自己的心系缚在这里。世尊确实这样说过:“诸比丘,什么是比丘自己的、父亲传下来的行境领域?就是这四念处。”这就是系缚行境。
如此,因为具备这样的行仪和这样的行境,就称为“善于行仪与行境”。应当知道:这样避开非行仪和非行境之后,让因信心而出家的人在所说的行仪与行境中达到善巧,这有赖于持律者——这就是律藏学习的功德利益。
Gocaro pana upanissayagocaro ārakkhagocaro upanibandhagocaroti tividho. Tattha dasakathāvatthuguṇasamannāgato kalyāṇamitto, yaṃ nissāya assutaṃ suṇāti, sutaṃ pariyodāpeti, kaṅkhaṃ vitarati , diṭṭhiṃ ujuṃ karoti, cittaṃ pasādeti, yassa vā pana anusikkhamāno saddhāya vaḍḍhati, sīlena, sutena, cāgena, paññāya vaḍḍhati, ayaṃ upanissayagocaro. Yo pana bhikkhu antaragharaṃ paviṭṭho vīthipaṭipanno okkhittacakkhu yugamattadassāvī saṃvuto gacchati, na hatthiṃ olokento, na assaṃ, na rathaṃ, na pattiṃ, na itthiṃ, na purisaṃ olokento, na uddhaṃ olokento, na adho olokento, na disāvidisampi pekkhamāno gacchati, ayaṃ ārakkhagocaro. Upanibandhagocaro pana cattāro satipaṭṭhānā, yattha bhikkhu attano cittaṃ upanibandhati. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘ko ca, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo, yadidaṃ cattāro satipaṭṭhānā’’ti. Ayaṃ upanibandhagocaro. Iti iminā ca ācārena iminā ca gocarena samannāgatattā ācāragocarakusalatā. Evaṃ anācāraṃ agocarañca vajjetvā saddhāpabbajitānaṃ yathāvuttaācāragocaresu kusalabhāvo vinayadharāyattoti ayamānisaṃso vinayapariyattiyā dassitoti veditabbo.
“依靠律藏的学习”,就是依靠对律藏的研习。自己的戒蕴得到善护、善守——他的戒蕴怎么才算得到善护、善守呢?犯戒的人以六种方式犯戒:无惭、无知、惯于后悔、把不适当当成适当、把适当当成不适当、失念。而持律者不会以这六种方式犯戒。
Vinayapariyattiṃ nissāyāti vinayapariyāpuṇanaṃ nissāya. Attano sīlakkhandho sugutto hotisurakkhitoti kathamassa attano sīlakkhandho sugutto hoti surakkhito? Āpattiñhi āpajjanto chahākārehi āpajjati alajjitā, aññāṇatā, kukkuccapakatatā, akappiye kappiyasaññitā, kappiye akappiyasaññitā, satisammosāti. Vinayadharo pana imehi chahākārehi āpattiṃ nāpajjati.
怎样才不会因为无惭而犯戒呢?如果有人这样指责他:“诸位贤友,请看,这个人明明知道什么是适宜、什么是不适宜的,却还是故意违犯规定。”他为了不让别人这样指责自己,虽然知道那是不适宜的事,也不会无视它而故意去违犯。这样就不会因为无惭而犯戒。即使是仓促犯戒,如果是可以通过忏悔净除的罪,就忏悔净除;如果是需要经过出罪仪式才能恢复清净的罪,就通过出罪仪式恢复清净,从而安住在清净之中。
Kathaṃ alajjitāya nāpajjati? So hi ‘‘passatha bho, ayaṃ kappiyākappiyaṃ jānantoyeva paṇṇattivītikkamaṃ karotī’’ti imaṃ parūpavādaṃ rakkhantopi akappiyabhāvaṃ jānantoyeva madditvā vītikkamaṃ na karoti. Evaṃ alajjitāya nāpajjati. Sahasā āpannampi desanāgāminiṃ desetvā vuṭṭhānagāminiyā vuṭṭhahitvā suddhante patiṭṭhāti, tato –
“不故意犯戒,也不覆藏犯戒之事;
他不行偏私,这样的人就称为有惭者。”
‘‘Sañcicca āpattiṃ nāpajjati, āpattiṃ na parigūhati; Agatigamanañca na gacchati, ediso vuccati lajjipuggalo’’ti. (pari. 359) –
他就安住在这种有惭的状态里。
Imasmiṃ lajjibhāve patiṭṭhitova hoti.
怎样才不会因为无知而犯戒呢?他确实分得清什么是允许的、什么是不允许的,所以只做允许的事,不做不允许的事。这样就不会因为无知而犯戒。
Kathaṃ aññāṇatāya nāpajjati? So hi kappiyākappiyaṃ jānāti, tasmā kappiyaṃyeva karoti, akappiyaṃ na karoti. Evaṃ aññāṇatāya nāpajjati.
怎样才不会因为生起疑悔而犯戒呢?当对适宜和不适宜的事情生起疑悔时,他去查看事情本身,查阅纲目、语句分别、犯与不犯,如果是适宜的,就去做;如果不适宜,就不做。而对于已经生起的疑悔,他不是在没有判断清楚的情况下,用一句“可以”把它压下去,然后就去违犯。这样,就不会因为生起疑悔而犯戒。
Kathaṃ kukkuccapakatatāya nāpajjati? Kappiyākappiyaṃ nissāya kukkucce uppanne vatthuṃ oloketvā mātikaṃ padabhājanaṃ antarāpattiṃ anāpattiṃ oloketvā kappiyaṃ ce hoti, karoti, akappiyaṃ ce, na karoti. Uppannaṃ pana kukkuccaṃ avinicchinitvāva ‘‘vaṭṭatī’’ti madditvā na vītikkamati. Evaṃ kukkuccapakatatāya nāpajjati.
怎样才不会因为把不该做的事当成该做的等等想法而犯戒呢?因为他分得清什么是该做的、什么是不该做的,所以不会把不该做的当成该做的,也不会把该做的当成不该做的。他的正念稳稳安住,该决意受持的就决意受持,该作净的就作净。就这样,通过这六种方式,他不犯戒。不犯戒的人,戒行完好无损,戒行清净。这样一来,他自己的戒蕴就得到了很好的守护和保全。
Kathaṃ akappiye kappiyasaññitādīhi nāpajjati? So hi kappiyākappiyaṃ jānāti, tasmā akappiye kappiyasaññī na hoti, kappiye akappiyasaññī na hoti, supatiṭṭhitā cassa sati hoti, adhiṭṭhātabbaṃ adhiṭṭheti, vikappetabbaṃ vikappeti. Iti imehi chahākārehi āpattiṃ nāpajjati, āpattiṃ anāpajjanto akhaṇḍasīlo hoti parisuddhasīlo. Evamassa attano sīlakkhandho sugutto hoti surakkhito.
被追悔所困的人,是指那些因为如法与不如法的事而生起追悔、并被这追悔压倒的人。那么,被追悔所困的人怎样得到依止呢?在别的国家、别的地区生起追悔的比丘们,听说“某某精舍里住着一位持律师”,就远远地赶到他那里,问自己所起的追悔。那位持律师就查看他们所做的事的根据,辨别是有罪还是无罪、是重罪还是轻罪等等,让他们发露应当发露的罪,对应当出罪的让他们出罪,使他们安立在清净中。这样,被追悔所困的人就得到了依止。
Kukkuccapakatānanti kappiyākappiyaṃ nissāya uppannena kukkuccena abhibhūtānaṃ. Kathaṃ pana kukkuccapakatānaṃ paṭisaraṇaṃ hoti? Tiroraṭṭhesu tirojanapadesu ca uppannakukkuccā bhikkhū ‘‘asukasmiṃ kira vihāre vinayadharo vasatī’’ti dūratopi tassa santikaṃ āgantvā kukkuccaṃ pucchanti. So tehi katakammassa vatthuṃ oloketvā āpattānāpattiṃ garukalahukādibhedaṃ sallakkhetvā desanāgāminiṃ desāpetvā vuṭṭhānagāminiyā vuṭṭhāpetvā suddhante patiṭṭhāpeti. Evaṃ kukkuccapakatānaṃ paṭisaraṇaṃ hoti.
无畏者在僧众中说,因为已经远离了恐惧和害怕,所以叫无畏者,意思就是不害怕。因为不懂律的人在僧众中说法时,恐惧和怯懦会侵入他的心,而持律者不会有这种恐惧。为什么?因为他清楚“这样说会有过失,这样说没有过失”才说的。
Visārado saṅghamajjhe voharatīti vigato sārado bhayaṃ etassāti visārado, abhītoti attho. Avinayadharassa hi saṅghamajjhe kathentassa bhayaṃ sārajjaṃ okkamati, vinayadharassa taṃ na hoti. Kasmā? ‘‘Evaṃ kathentassa doso hoti, evaṃ na doso’’ti ñatvā kathanato.
以如法的方式善加制伏敌对者而制伏他们:这里,敌对者有两种,即自身的敌对者和教法的敌对者。其中,弥提耶与布摩阇迦比丘以及离车族的跋陀,以毫无根据的最重罪来指控,这些人就是自身的敌对者。还有其他任何无道德、具恶法的人,全都是自身的敌对者。而持颠倒见的人,比如阿利吒比丘、甘达迦沙弥、毗舍离的跋耆子比丘、大众部等,把非佛陀教法说成是“佛陀教法”而加以执持,这些人就是教法的敌对者。他以如法、有理有据的言说,把所有这些人都善加制伏,使他们无法让非法安立,如此善加制伏而制伏他们。
Paccatthikesahadhammena suniggahitaṃ niggaṇhātīti ettha dvidhā paccatthikā nāma attapaccatthikā ca sāsanapaccatthikā ca. Tattha mettiyabhummajakā ca bhikkhū vaḍḍho ca licchavī amūlakena antimavatthunā codesuṃ, ime attapaccatthikā nāma. Ye vā panaññepi dussīlā pāpadhammā, sabbe te attapaccatthikā. Viparītadassanā pana ariṭṭhabhikkhukaṇṭakasāmaṇeravesālikavajjiputtakā mahāsaṅghikādayo ca abuddhasāsanaṃ ‘‘buddhasāsana’’nti vatvā katapaggahā sāsanapaccatthikā nāma. Te sabbepi sahadhammena sahakāraṇena vacanena yathā taṃ asaddhammaṃ patiṭṭhāpetuṃ na sakkonti, evaṃ suniggahitaṃ katvā niggaṇhāti.
为了正法久住而修行:这里所说的正法有三种,是按教法、行道和证得来分的。其中,三藏佛语叫作教法正法。十三头陀功德、十四犍度仪则、八十二大仪则,这叫作行道正法。四道和四果,这叫作证得正法。对此,有些长老依据“阿难,我为你们所宣说、所制定的法与律,在我灭度后就是你们的导师”这部经,说“教法是圣教的根本”。有些长老依据“须跋陀,若这些比丘能正确安住,世间就不会没有阿拉汉”这部经,说“行道是圣教的根本”,并说“只要有五位比丘正确行道,教法就得以安住”。另一些长老则说:“教法若消失,即使善行道者也无法证悟。”即使只有五位比丘守护四波罗夷,他们也能让具信的善男子出家,在边地给予具足戒,凑满十人僧团,再到中部地区举行具足戒。用这样的方法,凑满二十人僧团,为自己作出罪羯磨,使教法增长兴盛。如此,这位持律师就是为令三种正法久住而修行。应当知道,这位持律师就是这样获得这五种利益。
Saddhammaṭṭhitiyā paṭipanno hotīti ettha pana tividho saddhammo pariyattipaṭipattiadhigamavasena. Tattha tipiṭakaṃ buddhavacanaṃ pariyattisaddhammo nāma. Terasa dhutaṅgaguṇā cuddasa khandhakavattāni dveasīti mahāvattānīti ayaṃ paṭipattisaddhammo nāma. Cattāro maggā ca cattāri phalāni ca, ayaṃ adhigamasaddhammo nāma. Tattha keci therā ‘‘yo vo, ānanda, mayā dhammo ca vinayo ca desito paññatto, so vo mamaccayena satthā’’ti (dī. ni. 2.216) iminā suttena ‘‘sāsanassa pariyatti mūla’’nti vadanti. Keci therā ‘‘ime ca, subhadda, bhikkhū sammā vihareyyuṃ, asuñño loko arahantehi assā’’ti iminā suttena (dī. ni. 2.214) ‘‘sāsanassa paṭipatti mūla’’nti vatvā ‘‘yāva pañca bhikkhū sammā paṭipannā saṃvijjanti, tāva sāsanaṃ ṭhitaṃ hotī’’ti āhaṃsu. Itare pana therā ‘‘pariyattiyā antarahitāya suppaṭipannassapi dhammābhisamayo natthī’’ti vatvā āhaṃsu. Sacepi pañca bhikkhū cattāri pārājikāni rakkhaṇakā honti, te saddhe kulaputte pabbājetvā paccantime janapade upasampādetvā dasavaggagaṇaṃ pūretvā majjhimajanapadepi upasampadaṃ karissanti. Etenupāyena vīsativaggasaṅghaṃ pūretvā attanopi abbhānakammaṃ katvā sāsanaṃ vuḍḍhiṃ viruḷhiṃ gamayissanti. Evamayaṃ vinayadharo tividhassapi saddhammassa ciraṭṭhitiyā paṭipanno hotīti. Evamayaṃ vinayadharo ime pañcānisaṃse paṭilabhatīti veditabbo.
在“律是为了防护”等句中,“律”指的是对律的学习,或者是指所制定的律制。因此,一切律制或对律的学习,都是为了防护身门和语门,也就是说,它是戒的近依缘,而戒最终以活命遍净为归宿。所谓“无悔”,是指不会因为对已做或未做的恶事、善事心生追悔,从而产生心的追悔。“喜悦”是指微弱、初生的喜。“喜”是指强有力的喜。“轻安”是指身心不安的止息。“乐”是指身体的乐和心的乐。这两种乐都是定的近依缘。“定”是指心一境性。“如实知见”是指把握有因缘的名色。“厌离”是指观。或者说,如实知见是初生的观,这是生灭智的别名。因为心一境性是初生观的近依缘。“厌离”是指达到顶点、趋向出起的有力观。“离欲”是指圣道。“解脱”是指阿拉汉果。因为四种圣道都是阿拉汉果的近依缘。“解脱知见”是指省察智。“为了无取著般涅槃”是指不执取任何法、不剩下任何法而般涅槃,也就是无因般涅槃的意思。因为解脱知见是无因般涅槃的缘,如果还没有证得它,就必定会般涅槃;而且并不是在省察智还没有生起时,就会有中间般涅槃。
Vinayo saṃvaratthāyātiādīsu (pari. aṭṭha. 366) vinayoti vinayassa pariyāpuṇanaṃ, vinayoti vā vinayapaññatti vuttā, tasmā sakalāpi vinayapaññatti vinayapariyāpuṇanaṃ vā kāyavacīdvārasaṃvaratthāyāti attho, ājīvapārisuddhipariyosānassa sīlassa upanissayapaccayo hotīti vuttaṃ hoti. Avippaṭisāroti pāpapuññānaṃ katākatānusocanavasena pavattacittavippaṭisārābhāvo. Pāmojjanti dubbalā taruṇapīti. Pītīti balavapīti. Passaddhīti kāyacittadarathapaṭippassaddhi. Sukhanti kāyikaṃ cetasikañca sukhaṃ. Tañhi duvidhampi samādhissa upanissayapaccayo hoti. Samādhīti cittekaggatā. Yathābhūtañāṇadassananti sappaccayanāmarūpapariggaho. Nibbidāti vipassanā. Atha vā yathābhūtañāṇadassanaṃ taruṇavipassanā, udayabbayañāṇassetaṃ adhivacanaṃ. Cittekaggatā hi taruṇavipassanāya upanissayapaccayo hoti. Nibbidāti sikhāppattā vuṭṭhānagāminibalavavipassanā. Virāgoti ariyamaggo. Vimuttīti arahattaphalaṃ. Catubbidhopi hi ariyamaggo arahattassa upanissayapaccayo hoti. Vimuttiñāṇadassananti paccavekkhaṇañāṇaṃ. Anupādāparinibbānatthāyāti kañci dhammaṃ aggahetvā anavasesetvā parinibbānatthāya, appaccayaparinibbānatthāyāti attho. Appaccayaparinibbānassa hi vimuttiñāṇadassanaṃ paccayo hoti tasmiṃ anuppatte avassaṃ parinibbāyitabbato, na ca paccavekkhaṇañāṇe anuppanne antarā parinibbānaṃ hoti.
“为了这个目的而说的教说”意思是:这部名为“律教”的教说,就是为了这个目的,也就是为了无取著般涅槃。一切地方都应这样理解。商议也同样是律的商议,就是“我们要这样做,不要那样做”这种与律相关的共同讨论。“为了这个目的的近因”:果在这里依止,因为它的运作与这个目的相关联,所以称为近因,也就是原因、条件的意思。“律是为了防护”等这一连串原因,就是“为了这个目的”的意思。“为了这个目的而倾听”:对于这一连串关于条件关系的教说,听了之后所生起的智,也是为了这个目的。“即无取著心的解脱”:这里的“即”是虚词。在一切性、格、数的表达中,都要根据各处具体的含义作相应转换。所以这里的含义应当这样理解:由不执取四种取著而有的、称为阿拉汉果的心解脱,那也是为了这个目的,即为了无取著般涅槃。也就是说,这称为无取著心解脱的圣道,以及前面所说的一切,都只是为了这个目的。这样一来,就显示了应当以大精进成就的、有确定目标的事。应当知道,下文“为了离贪……略……为了涅槃”等,则是显示了可以获得的功德果报。“专精”是指通过诵习、思惟等方式,一次又一次地投入。
Etadatthā kathāti ayaṃ vinayakathā nāma etadatthāya, anupādāparinibbānatthāyāti attho. Evaṃ sabbatthapi. Mantanāpi vinayamantanāeva, ‘‘evaṃ karissāma, na karissāmā’’ti vinayapaṭibaddhasaṃsandanā. Etadatthā upanisāti upanisīdati ettha phalaṃ tappaṭibaddhavuttitāyāti upanisā vuccati kāraṇaṃ paccayoti. ‘‘Vinayo saṃvaratthāyā’’tiādikā kāraṇaparamparā etadatthāti attho. Etadatthaṃ sotāvadhānanti imissā paramparapaccayakathāya sotāvadhānaṃ imaṃ kathaṃ sutvā yaṃ uppajjati ñāṇaṃ, tampi etadatthaṃ. Yadidaṃ anupādācittassa vimokkhoti yadidanti nipāto. Sabbaliṅgavibhattivacanesu tādisova tattha tattha atthato pariṇāmetabbo, tasmā evamettha attho veditabbo – yo ayaṃ catūhi upādānehi anupādiyitvā cittassa arahattaphalasaṅkhāto vimokkho, sopi etadatthāya anupādāparinibbānatthāyāti evamettha sambandho veditabbo. Yo ayaṃ anupādācittassa vimokkhasaṅkhāto maggo, heṭṭhā vuttaṃ sabbampi etadatthamevāti. Evañca sati iminā mahussāhato sādhitabbaṃ niyatappayojanaṃ dassitaṃ hoti. Heṭṭhā ‘‘virāgo…pe… nibbānatthāyā’’ti iminā pana labbhamānānisaṃsaphalaṃ dassitanti veditabbaṃ. Āyogoti uggahaṇacintanādivasena punappunaṃ abhiyogo.