外缘故事的讲述·第三结集故事的注释
阐明真义复注(第一分) · 149 段
第三结集故事的注释巴利
Tatiyasaṅgītikathāvaṇṇanā
不过,在这次结集里,被负责结集法的长老们赶出去的那一万名跋耆子比丘,到处寻找同党,各自找到跟自己合得来的弱势一派之后,另外建立了一个叫“大众部”的师承体系。从那里分裂以后,又出现了另外两个师承体系:鸡胤部和一说部。从鸡胤部又分裂以后,出现了另外两个师承体系:施设部和多闻部,多闻部也是他们的名字。在他们当中,又出现了叫塔山部的其他师承主张。这样,在第二个百年里,从大众部师承体系分出了五个师承体系,加上大众部本身,一共是六个。巴利
Imissā pana saṅgītiyā dhammasaṅgāhakattherehi nikkaḍḍhitā te dasasahassā vajjiputtakā bhikkhū pakkhaṃ pariyesamānā attano attano anurūpaṃ dubbalapakkhaṃ labhitvā visuṃ mahāsaṅghikaṃ ācariyakulaṃ nāma akaṃsu, tato bhijjitvā aparāni dve ācariyakulāni jātāni gokulikā ca ekabyohārikā ca. Gokulikanikāyato bhijjitvā aparāni dve ācariyakulāni jātāni paṇṇattivādā ca bāhuliyā ca. Bahussutikātipi tesaṃyeva nāmaṃ, tesaṃyeva antarā cetiyavādā nāma apare ācariyavādā uppannā. Evaṃ mahāsaṅghikācariyakulato dutiye vassasate pañcācariyakulāni uppannāni, tāni mahāsaṅghikehi saddhiṃ cha honti.
就在这第二个百年里,从上座部又分裂出来,产生了两个师承宗派:化地部和跋耆子部。其中,从跋耆子部再分裂出来,又产生了另外四个师承宗派:法上部、贤胄部、密林山部和正量部。同样在这第二个百年里,从化地部再分裂出来,产生了说一切有部和法护部这两个师承宗派。再从说一切有部这个支系分裂出来,出现了名叫饮光部的派别;饮光部又分裂后,出现了名叫说转部的派别;说转部又分裂后,出现了名叫经量部的派别。这样,从上座部分裂出来,一共产生了这十一个师承宗派,加上上座部本身就凑成十二个。这十二个,再加上大众部的六个师承宗派,总共十八个师承宗派,都是在第二个百年里产生的。十八部派也好,十八师承宗派也好,说的都是这些派别的名字。不过要知道,在这十八派当中,有十七派是分裂出来的,只有上座部一派没有分裂。这在《岛史》里也有记载:巴利
Tasmiṃyeva dutiye vassasate theravādato bhijjitvā dve ācariyavādā uppannā mahisāsakā ca vajjiputtakā ca. Tattha vajjiputtakavādato bhijjitvā apare cattāro ācariyavādā uppannā dhammuttarikā bhaddayānikā channāgārikā samitikāti. Puna tasmiṃyeva dutiye vassasate mahisāsakavādato bhijjitvā sabbatthivādā dhammaguttikāti dve ācariyavādā uppannā. Puna sabbatthivādakulato bhijjitvā kassapikā nāma jātā, kassapikesupi bhinnesu apare saṅkantikā nāma jātā, saṅkantikesu bhinnesu suttavādā nāma jātāti theravādato bhijjitvā ime ekādasa ācariyavādā uppannā, te theravādena saddhiṃ dvādasa honti. Iti ime ca dvādasa mahāsaṅghikānañca cha ācariyavādāti sabbe aṭṭhārasa ācariyavādā dutiye vassasate uppannā. Aṭṭhārasa nikāyātipi aṭṭhārasācariyakulānītipi etesaṃyeva nāmaṃ. Etesu pana sattarasa vādā bhinnakā, theravādoveko asambhinnakoti veditabbo. Vuttampi cetaṃ dīpavaṃse –
恶比丘辈跋耆子,为诸长老所摈出;
另觅朋党相依附,非法说者遂众多。
一万个人聚集到一起,举行了法的结集;
所以,这次法的结集被称为大结集。
参加大结集的比丘们,在教法里做了违背的事。
他们破坏了根本结集,另外搞了一个结集。
经被结集于一处,他们却移置他方;
他们破坏了义与法,于律及五部尼柯耶中。
有通过引申义来宣说的,也有不通过引申义直接宣说的;
诸比丘不了知了义与不了义,
针对某一意义而说,他们却安立了另一种含义。
那些比丘因为字句的表面相似,毁掉了许多真正的义理。
舍弃了一部分深奥的经与律,
他们却把相似的经和律另作了一套。
《附随》和《义摄》,以及六部阿毗达摩论书;
《无碍解》《义释》,以及一部分《本生经》;
他们把这些舍弃之后,制作了其他的。
名称、特征、资具,与威仪作法。
他们舍弃了原本的状态,又把它变成了另一种样子。
那些主张分裂的人走在最前面,以及大结集的实施者。
随彼等效法,持异说者众多;
其后经时,于彼众中分裂生起。
比丘们分裂成了牛家部与一说部这两派。
鸡胤部后来也分裂成两派;
多闻部和施设论部,比丘们分成了两派。
还有塔寺部和再论者,他们是大结集的分裂者。
这五种主张全都以大结集为根源。
他们破坏了义理和法,也破坏了部分结集。
他们舍弃了一部分经,另造了别的:
名称、形相、资具,以及威仪作法。
他们舍弃了原本的状态,又把它变成了另一种样子。
在清净上座部的教说里,又出现了分裂。
化地部与犊子部,比丘们分裂成了两派。
在犊子部的教说里,又分出了四种分裂。
法上部、贤胄部、密林山部,以及正量部。
化地部后来分裂成两派;
比丘众分为二:说一切有部与法藏部。
说一切有部中出迦叶部,迦叶部中复出说转部。
说经者们从说转部中逐渐分裂出来。
这十一种主张,是从上座部的主张中分裂出来的;
他们破坏了义理和法,也破坏了部分结集。
他们丢掉了一部分经典,另外弄出了别的。
名称、特征、资具,与威仪作法。
他们舍弃了原本的状态,又把它变成了另一种样子。
有十七种分裂的教说,一种是不分裂的教说;
加上分裂的教说,他们一共就是十八种。
上座部就像一棵大榕树,是最殊胜的。
不增不减,纯粹就是胜者的教法;
就像树上的刺一样,其余的那些争论言说也随之而生。
“ 第一个百年里没有,第二个百年间……
在胜者的教法中,出现了十七种分裂的主张。”巴利
‘‘Nikkaḍḍhitā pāpabhikkhū, therehi vajjiputtakā; Aññaṃ pakkhaṃ labhitvāna, adhammavādī bahū janā. ‘‘Dasasahassā samāgantvā, akaṃsu dhammasaṅgahaṃ; Tasmāyaṃ dhammasaṅgīti, mahāsaṅgīti vuccati. ‘‘Mahāsaṅgītikā bhikkhū, vilomaṃ akaṃsu sāsane; Bhinditvā mūlasaṅgahaṃ, aññaṃ akaṃsu saṅgahaṃ. ‘‘Aññatra saṅgahitaṃ suttaṃ, aññatra akariṃsu te; Atthaṃ dhammañca bhindiṃsu, vinaye nikāyesu ca pañcasu. ‘‘Pariyāyadesitañcāpi , atho nippariyāyadesitaṃ; Nītatthañceva neyyatthaṃ, ajānitvāna bhikkhavo. ‘‘Aññaṃ sandhāya bhaṇitaṃ, aññaṃ atthaṃ ṭhapayiṃsu te; Byañjanacchāyāya te bhikkhū, bahuṃ atthaṃ vināsayuṃ. ‘‘Chaḍḍetvāna ekadesaṃ, suttaṃ vinayagambhiraṃ; Patirūpaṃ suttaṃ vinayaṃ, tañca aññaṃ kariṃsu te. ‘‘Parivāraṃ atthuddhāraṃ, abhidhammaṃ chappakaraṇaṃ; Paṭisambhidañca niddesaṃ, ekadesañca jātakaṃ; Ettakaṃ vissajjetvāna, aññāni akariṃsu te. ‘‘Nāmaṃ liṅgaṃ parikkhāraṃ, ākappakaraṇāni ca; Pakatibhāvaṃ vijahitvā, tañca aññaṃ akaṃsu te. ‘‘Pubbaṅgamā bhinnavādā, mahāsaṅgītikārakā; Tesañca anukārena, bhinnavādā bahū ahu. ‘‘Tato aparakālamhi, tasmiṃ bhedo ajāyatha; Gokulikā ekabyohāri, dvidhā bhijjittha bhikkhavo. ‘‘Gokulikānaṃ dve bhedā, aparakālamhi jāyatha; Bahussutikā ca paññatti, dvidhā bhijjittha bhikkhavo. ‘‘Cetiyā ca punavādī, mahāsaṅgītibhedakā; Pañca vādā ime sabbe, mahāsaṅgītimūlakā. ‘‘Atthaṃ dhammañca bhindiṃsu, ekadesañca saṅgahaṃ; Ganthañca ekadesañhi, chaḍḍetvā aññaṃ akaṃsu te. ‘‘Nāmaṃ liṅgaṃ parikkhāraṃ, ākappakaraṇāni ca; Pakatibhāvaṃ vijahitvā, tañca aññaṃ akaṃsu te. ‘‘Visuddhattheravādamhi, puna bhedo ajāyatha; Mahisāsakā vajjiputtakā, dvidhā bhijjittha bhikkhavo. ‘‘Vajjiputtakavādamhi, catudhā bhedo ajāyatha; Dhammatturikā bhaddayānikā, channāgārikā ca samiti. ‘‘Mahisāsakānaṃ dve bhedā, aparakālamhi ajāyatha; Sabbatthivādā dhammaguttā, dvidhā bhijjittha bhikkhavo. ‘‘Sabbatthivādānaṃ kassapikā, saṅkanti kassapikena ca; Saṅkantikānaṃ suttavādī, anupubbena bhijjatha. ‘‘Ime ekādasa vādā, pabhinnā theravādato; Atthaṃ dhammañca bhindiṃsu, ekadesañca saṅgahaṃ; Ganthañca ekadesañhi, chaḍḍetvā aññaṃ akaṃsu te. ‘‘Nāmaṃ liṅgaṃ parikkhāraṃ, ākappakaraṇāni ca; Pakatibhāvaṃ vijahitvā, tañca aññaṃ akaṃsu te. ‘‘Sattarasa bhinnavādā, ekavādo abhinnako; Sabbevaṭṭhārasa honti, bhinnavādena te saha; Nigrodhova mahārukkho, theravādānamuttamo. ‘‘Anūnaṃ anadhikañca, kevalaṃ jinasāsanaṃ; Kaṇṭakā viya rukkhamhi, nibbattā vādasesakā. ‘‘Paṭhame vassasate natthi, dutiye vassasatantare; Bhinnā sattarasa vādā, uppannā jinasāsane’’ti.
后来,又陆续出现了雪山部、王山部、义成部、东山部、西山部、金刚部这另外六种师说。当先前那十八种师说在教法中流传的时候,法王阿育王生起了信心,每天为供佛舍出十万,为供法舍出十万,为供僧舍出十万,为自己的老师尼拘律长老舍出十万,又在四座城门为医药舍出十万,一共每天舍出五十万,在教法中兴起了广大的利养和恭敬。那时,外道因为利养恭敬被夺走,在教法中生出了种种污秽。目犍连子帝须长老把这些污秽清理干净,又选取了一千位能持三藏教理、已证得无碍解的比丘,像大迦叶长老和耶舍长老结集法与律那样进行结集,举行了第三次结集。现在,为了从根源上详细说明这第三次结集,便说:“帝须大梵天神从梵天界死后,投生到目犍连婆罗门家中”等等。巴利
Aparāparaṃ pana hemavatā rājagirikā siddhatthikā pubbaseliyā aparaseliyā vājiriyāti aññepi cha ācariyavādā uppannā. Purimakānaṃ pana aṭṭhārasannaṃ ācariyavādānaṃ vasena pavattamāne sāsane asoko dhammarājā paṭiladdhasaddho divase divase buddhapūjāya satasahassaṃ, dhammapūjāya satasahassaṃ, saṅghapūjāya satasahassaṃ, attano ācariyassa nigrodhattherassa satasahassaṃ, catūsu dvāresu bhesajjatthāya satasahassanti pañca satasahassāni pariccajanto sāsane uḷāraṃ lābhasakkāraṃ pavattesi. Tadā hatalābhasakkārehi titthiyehi uppāditaṃ anekappakāraṃ sāsanamalaṃ visodhetvā moggaliputtatissatthero tipiṭakapariyattidharānaṃ pabhinnapaṭisambhidānaṃ bhikkhūnaṃ sahassamekaṃ gahetvā yathā mahākassapatthero ca yasatthero ca dhammañca vinayañca saṅgāyiṃsu, evameva saṅgāyanto tatiyasaṅgītiṃ akāsi. Idāni taṃ tatiyasaṅgītiṃ mūlato pabhuti vitthāretvā dassento āha ‘‘tissopi kho mahābrahmā brahmalokato cavitvā moggalibrāhmaṇassa gehe paṭisandhiṃ aggahesī’’tiādi.
这里,“在家中结生”的意思是:在目犍连婆罗门的家里、在婆罗门女的胎中结生。不过,因为家是所依处,所以依所依处的称呼方式说“在家中结生”,就像说“床发出喊声,全村都来了”一样。“七年”是表示持续结合的宾格用法。“你们想越过”意思是:越过这里去别处,因为在这里得不到乞食,去别的地方寻求乞食吧——这是话里的意图。“诸位出家者”等话,是婆罗门不希望自己家里有获得乞食的因缘才说的。“从已准备好的食物”指从已备好而放置的食物。“那适合的”指与那相应的。“见寂静后”指再三看见长老的身心寂静,也就是“知道”的意思。因为由威仪寂静的显示,与那相系的心如理生起的寂静也能被了知。“更加倍地净信后”指再三、殊胜地、更多地净信后。“为了施食之事”指为了作食事。“接受后”指领受后。巴利
Tattha gehe paṭisandhiṃ aggahesīti moggalibrāhmaṇassa gehe brāhmaṇiyā kucchimhi paṭisandhiṃ aggahesīti attho. Gehassa pana tannissayattā nissite nissayavohāravasena ‘‘gehe paṭisandhiṃ aggahesī’’ti vuttaṃ yathā ‘‘mañcā ukkuṭṭhiṃ karonti, sabbo gāmo āgato’’ti. Sattavassānīti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Aticchathāti atikkamitvā icchatha, idha bhikkhā na labbhati, ito aññattha gantvā bhikkhaṃ pariyesathāti adhippāyo. ‘‘Bho pabbajitā’’tiādi brāhmaṇo attano gehe bhikkhālābhaṃ anicchanto āha. Paṭiyāditabhattatoti sampādetvā ṭhapitabhattato. Tadupiyanti tadanurūpaṃ. Upasamaṃ disvāti therassa kāyacittavūpasamaṃ punappunaṃ disvā, ñatvāti attho. Iriyāpathavūpasamasandassanena hi tannibandhino cittassa yoniso pavattiupasamopi viññāyati. Bhiyyoso mattāya pasīditvāti punappunaṃ visesato adhikataraṃ pasīditvā. Bhattavissaggakaraṇatthāyāti bhattakiccakaraṇatthāya. Adhivāsetvāti sampaṭicchitvā.
所谓“十六岁”,就是应说成十六年、应这样称呼,所以叫“十六岁”;那个人就是“十六岁的人”。或者说,他值得被称为十六岁,所以叫“十六岁的人”;或者说,他有十六年可以被指称,所以叫“十六岁的人”;或者说,他有“十六岁”这个称呼,所以叫“十六岁的人”。从含义上说,就是指十六岁的人。“通达三吠陀”,就是对被称为梨俱吠陀、夜柔吠陀、娑摩吠陀的三种吠陀,因为熟练掌握而到达彼岸,所以叫“通达者”。这里“通达者”应理解为由于常相期待而可作复合词。Laggetvā 即悬挂。Na ca kāci 中的 ca 表示限定,意思是连一句话也不生起。Pallaṅka 即坐具。Uppajjissati 这里也应把“kathā”引来连接。Kupito anattamano 即因嗔怒而愤怒,因忧恼而不悦。具有忧恼的人,对喜乐不悦,心不自在,所以说为 anattamano。或者说 na sakamano 即 anattamano,因为其心不能自主。巴利
Soḷasavassuddesikoti soḷasavassoti uddisitabbo voharitabboti soḷasavassuddeso, soyeva soḷasavassuddesiko. Soḷasavassoti vā uddisitabbataṃ arahatīti soḷasavassuddesiko, soḷasavassāni vā uddisitabbāni assāti soḷasavassuddesiko, soḷasavassoti uddeso vā assa atthīti soḷasavassuddesiko, atthato pana soḷasavassikoti vuttaṃ hoti. Tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragūti iruvedayajuvedasāmavedasaṅkhātānaṃ tiṇṇaṃ vedānaṃ paguṇakaraṇavasena pāraṃ gatoti pāragū. Pāragūti cettha niccasāpekkhatāya samāsādikaṃ veditabbaṃ. Laggetvāti olambetvā. Na ca kācīti ettha ca-saddo avadhāraṇe, kāci kathā neva uppajjatīti attho. Pallaṅkanti nisīditabbāsanaṃ. Uppajjissatīti etthāpi ‘‘kathā’’ti idaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Kupito anattamanoti kopena kupito, anattamano domanassena. Domanassasamaṅgī hi puggalo pītisukhehi na attamano na attacittoti anattamanoti vuccati. Na sakamanoti vā anattamano attano vase aṭṭhitacittattā.
关于“凶恶性状”:凶恶者,就是指粗暴、顽固的人;他的状态就是凶恶性,意思是顽固的状态。不过这里因为说的是“凶恶性状”,所以应当把凶恶本身就直接理解为凶恶性,因此“凶恶性状”在这里要理解为顽固的状态。“某种咒术”就是某种明咒。“其他人谁会知道呢?”意思是没有人会知道。长老因为安住在自己那一分智慧上,所以这样说:“通过询问就能够知道。”因为只有具足一切知的佛,才会用“年轻人,你问吧,无论你想问什么”这样的方式,展现出不与独觉等共通的、一切知者的邀请。而声闻弟子们因为安住在部分智慧上,所以会说“听了之后我们会知道”,或者说“通过询问就能够知道”。巴利
Caṇḍikkabhāveti caṇḍiko vuccati caṇḍo thaddhapuggalo, tassa bhāvo caṇḍikkaṃ, thaddhabhāvoti attho. Idha pana ‘‘caṇḍikkabhāve’’ti vuttattā caṇḍikoyeva caṇḍikkanti gahetabbaṃ, tena ‘‘caṇḍikkabhāve’’ti ettha thaddhabhāveti attho veditabbo. Kiñci mantanti kiñci vedaṃ. Aññe ke jānissantīti na keci jānissantīti adhippāyo. Pucchitvā sakkā jānitunti attano padesañāṇe ṭhitattā thero evamāha. Sabbaññubuddhā eva hi ‘‘puccha, māṇava, yadākaṅkhasī’’tiādinā paccekabuddhādīhi asādhāraṇaṃ sabbaññupavāraṇaṃ pavārenti. Sāvakā pana padesañāṇe ṭhitattā ‘‘sutvā vedissāmā’’ti vā ‘‘pucchitvā sakkā jānitu’’nti vā vadanti.
关于“在三吠陀中”等句:三吠陀就是前面所说的那样。“词汇书”是阐明名称、树木等词的同义词的论著;阐明同义词,意思是说明同义表达的词语,也就是说,对每一个意义展示多种同义的表达。这只是一个例子,因为这部论著也通过展示一个词可以表达多种意义这一点而成立。它以所表述和能表述的关系,把意义和词语剖析、分解、分别展示出来,所以叫“剖析”(nikhaṇḍu);这里把kha音变成gha音,就说成“词汇书”(nighaṇḍu)。“仪轨”(keṭubha)是关于诗人创作规则和变化的辅助论著。这里,创作规则和变化,是指以言语分别等为特征的创作被规定、被分别,所以叫“创作规则”;而它又按音、词、句、义等的分类而有多种分别,所以叫“创作规则与变化”。这是就根本的创作规则论著而说的。那是一部有十万颂、包含引导等行持内容的著作。从词义上说,它引导创作等的分类,或者因为它无余穷尽地引导、完成,所以叫“仪轨”(keṭubha)。连同词汇书和仪轨一起,就叫“有词汇书和仪轨的”,也就是三吠陀。在那些有词汇书和仪轨的之中。“字母分别”是指通过发音部位、方式等的分类以及词源解释的分类来分别字母,也就是语音学和语法学。连同字母分别一起,就叫“有字母分别的”,在那些有字母分别的之中。“以史传为第五”等句:把阿闼婆吠陀作为第四,与“如此曾是,如此曾是”这类言说相连、称为古代故事的史传,是这些中的第五,所以叫“以史传为第五的”,也就是三吠陀。在那些以史传为第五的之中。“他并非自己看见”,就是不是自己看见,也不是自己知道,这是其义。“问吧,我将解答”——他这样说,是因为他确认“一切问题都包含在吠陀之中”。巴利
Tīsu vedesūtiādīsu tayo vedā pubbe vuttanayā eva. Nighaṇḍūti nāmanighaṇḍurukkhādīnaṃ vevacanappakāsakaṃ satthaṃ, vevacanappakāsakanti ca pariyāyasaddadīpakanti attho, ekekassa atthassa anekapariyāyavacanavibhāvakanti vuttaṃ hoti. Nidassanamattañcetaṃ anekesaṃ atthānaṃ ekasaddassa vacanīyatāvibhāvanavasenapi tassa ganthassa pavattattā. Vacanīyavācakabhāvena atthaṃ saddañca nikhaṇḍeti bhindati vibhajja dassetīti nikhaṇḍu, so eva idha kha-kārassa gha-kāraṃ katvā nighaṇḍūti vutto. Keṭubhanti kiriyākappavikappo kavīnaṃ upakārasatthaṃ. Ettha ca kiriyākappavikappoti vacībhedādilakkhaṇā kiriyā kappīyati vikappīyati etenāti kiriyākappo, so pana vaṇṇapadabandhapadatthādivibhāgato bahuvikappoti kiriyākappavikappoti vuccati. Idañca mūlakiriyākappaganthaṃ sandhāya vuttaṃ. So hi satasahassaparimāṇo nayādicariyādikaṃ pakaraṇaṃ. Vacanatthato pana kiṭati gameti kiriyādivibhāgaṃ, taṃ vā anavasesapariyādānato gamento pūretīti keṭubhanti vuccati, saha nighaṇḍunā keṭubhena ca sanighaṇḍukeṭubhā, tayo vedā. Tesu sanighaṇḍukeṭubhesu. Ṭhānakaraṇādivibhāgato nibbacanavibhāgato ca akkharā pabhedīyanti etenāti akkharappabhedo, sikkhā ca nirutti ca. Saha akkharappabhedenāti sākkharappabhedā, tesu sākkharappabhedesu. Itihāsapañcamesūti athabbanavedaṃ catutthaṃ katvā ‘‘itiha āsa itiha āsā’’ti īdisavacanapaṭisaṃyutto purāṇakathāsaṅkhāto itihāso pañcamo etesanti itihāsapañcamā, tayo vedā. Tesu itihāsapañcamesu. Neva attanā passatīti neva sayaṃ passati, neva jānātīti attho. Puccha, byākarissāmīti ‘‘sabbāpi pucchā vedesuyeva antogadhā’’ti sallakkhento evamāha.
“若有人心”等这两个问题,是针对具足死心的漏尽者,就其死心生起的刹那而说的。其中,第一个问题里的“生起”,是因为具足生起刹那,所以叫生起;“不灭”,是因为还没有到达灭的刹那,所以叫不灭。“他的心”是在问:那个人从那时起,心将会灭而不再生起吗?而在“或者若有人”等第二个问题里,“将会灭”是指有人心到达坏灭刹那便会灭去;“将不生”是指在坏灭之后,无论是自身还是他身,都不会再生起,问的是:那个人的心生起而不灭吗?这两个问题中,第一个问题应当分别解答。所以,当被问“若有人心生起而不灭,他的心将会灭而不再生吗?”时,应当这样解答:“在最后心的生起刹那,那些人的心生起而不灭,将会灭而不再生;在其他心的生起刹那,那些人的心生起而不灭,将会灭,并且还会再生。”因为对于已断尽有限轮回之苦的漏尽者,在一切最后死心的生起刹那,那死心本身将会灭而不再生。由于达到了生起,所以叫生起;由于还没有达到坏灭,所以叫不灭。到达坏灭之后,他们的那个心将会灭,因为不再结生,其他心将不再生起。除了具足最后心的漏尽者之外,其余有学、无学、凡夫在生起刹那相应的心,由于达到了生起,所以叫生起;由于还没有达到坏灭,所以叫不灭。到达坏灭之后,必定会灭去,而其他心在此身或他身中,将会生起并且灭去。第二个问题则因为只限于阿拉汉死心的生起刹那,所以应当一向解答。因此,当被问“或者若有人心将会灭而不再生,那个人的心生起而不灭吗?”时,应当回答“是的”。因为漏尽者的死心在具足生起刹那时,到达坏灭后将会灭,此后不再生起。由于具足生起刹那,所以叫生起;由于还没有到达坏灭,所以叫不灭。巴利
Yassa cittantiādipañhadvayaṃ cuticittasamaṅgino khīṇāsavassa cuticittassa uppādakkhaṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Tattha paṭhamapañhe uppajjatīti uppādakkhaṇasamaṅgitāya uppajjati. Na nirujjhatīti nirodhakkhaṇaṃ appattatāya na nirujjhati. Tassa cittanti tassa puggalassa tato paṭṭhāya cittaṃ nirujjhissati nuppajjissatīti pucchati. Yassa vā panātiādike pana dutiyapañhe nirujjhissatīti yassa cittaṃ bhaṅgakkhaṇaṃ patvā nirujjhissati. Nuppajjissatīti bhaṅgato parabhāge sayaṃ vā aññaṃ vā nuppajjissati, tassa puggalassa cittaṃ uppajjati na nirujjhatīti pucchati. Imesaṃ pana pañhānaṃ paṭhamo pañho vibhajjabyākaraṇīyo, tasmā ‘‘yassa cittaṃ uppajjati na nirujjhati, tassa cittaṃ nirujjhissati nuppajjissatī’’ti (yama. 2.cittayamaka.63) evaṃ puṭṭhena satā evamayaṃ pañho ca vissajjetabbo ‘‘pacchimacittassa uppādakkhaṇe tesaṃ cittaṃ uppajjati na nirujjhati nirujjhissati na uppajjissati, itaresaṃ cittassa uppādakkhaṇe tesaṃ cittaṃ uppajjati na nirujjhati, nirujjhissati ceva uppajjissati cā’’ti (yama. 2.cittayamaka.63). Yesañhi paricchinnavaṭṭadukkhānaṃ khīṇāsavānaṃ sabbapacchimassa cuticittassa uppādakkhaṇe vattati, tesaṃ tadeva cuticittaṃ nirujjhissati nuppajjissatīti. Uppādappattatāya uppajjati nāma, bhaṅgaṃ appattatāya na nirujjhati. Bhaṅgaṃ pana patvā taṃ tesaṃ cittaṃ nirujjhissati, tato appaṭisandhikattā aññaṃ na uppajjissati. Ṭhapetvā pana pacchimacittasamaṅgikhīṇāsavaṃ itaresaṃ sekkhāsekkhaputhujjanānaṃ uppādakkhaṇasamaṅgicittaṃ uppādappattatāya uppajjati nāma, bhaṅgaṃ appattatāya na nirujjhati. Bhaṅgaṃ pana patvā nirujjhissateva, aññaṃ pana tasmiṃ vā aññasmiṃ vā attabhāve uppajjissati ceva nirujjhissati ca. Dutiyo pana pañho arahato cuticittassa uppādakkhaṇe niyamitattā ekaṃsabyākaraṇīyo, tasmā ‘‘yassa vā pana cittaṃ nirujjhissati na uppajjissati, tassa cittaṃ uppajjati na nirujjhatī’’ti puṭṭhena ‘‘āmantā’’ti vattabbaṃ. Khīṇāsavassa hi uppādakkhaṇasamaṅgicuticittaṃ bhaṅgaṃ patvā nirujjhissati nāma, tato paraṃ nuppajjissati. Uppādakkhaṇasamaṅgitāya pana uppajjati ceva bhaṅgaṃ appattatāya na nirujjhati cāti vuccati.
这位青年没办法回答这些问题,就陷入了苦恼。所以论中说“青年不能向上或向下引导”等等。这里“不能向上或向下引导”的意思是:他没办法在义理上把上句接到下句,或者把下句接到上句,也就是说,他不能前后贯通来确定问题的含义。他先教导了三十二身分的业处,也就是“在这个身体里有……”等三十二身分的业处,并说“这是咒语的近行”。因为入流者在戒上已经圆满修习,他们所受持的戒不会退失,所以说“现在不可能从教法退转”。“增长”是指为了更高的道而增长业处。“应少事务而持佛语”的意思是:因为证得阿拉汉果,已经所作已办。为了在世俗表达方式上善巧,才说了“戒师派我来亲近您,尊者”等话。巴利
Ayaṃ pana māṇavo evamime pañhe vissajjetumasakkonto vighātaṃ pāpuṇi, tasmā vuttaṃ ‘‘māṇavo uddhaṃ vā adho vā harituṃ asakkonto’’tiādi. Tattha uddhaṃ vā adho vā harituṃ asakkontoti uparimapade vā heṭṭhimapadaṃ, heṭṭhimapade vā uparimapadaṃ atthato samannāharituṃ asakkontoti attho, pubbenāparaṃ yojetvā pañhassa atthaṃ paricchindituṃ asakkontoti vuttaṃ hoti. Dvattiṃsākārakammaṭṭhānaṃ tāva ācikkhīti ‘‘atthi imasmiṃ kāye’’tiādikaṃ dvattiṃsākārakammaṭṭhānaṃ ‘‘mantassa upacāro aya’’nti paṭhamaṃ ācikkhi. Sotāpannānaṃ sīlesu paripūrakāritāya samādinnasīlato natthi parihānīti āha ‘‘abhabbo dāni sāsanato nivattitu’’nti. Vaḍḍhetvāti uparimaggatthāya kammaṭṭhānaṃ vaḍḍhetvā. Appossukko bhaveyya buddhavacanaṃ gahetunti arahattappattiyā katakiccabhāvatoti adhippāyo. Vohāravidhimhi chekabhāvatthaṃ ‘‘upajjhāyo maṃ bhante tumhākaṃ santikaṃ pahiṇī’’tiādi vuttaṃ.
他准备了水和齿木,意思是:为了使用,把水和齿木准备好放在那里。因为人们用这东西擦牙、清洁牙齿,所以齿木被称为“净牙之物”。长老因为具足功德的人应当被摄受,为了亲自验证这位沙弥忍辱、精进、侍奉等品德,不靠神通,而是以平常方式观察他,又做了扫地等事。也有人说:“这是为了调伏沙弥的心而做的。”他开始教授佛语,就是开始让沙弥学习佛语。关于“除了律藏”这一句,在三本《结缚处》中都这样说:“因为沙弥学习律藏不是义务,所以除了律藏,让他学习了其余的佛语。”“虽是雨安居者”的意思是:从受具足戒以来,还没满一个雨安居。目犍连子帝须长老心中所安立的佛语,通过世俗表达而安立在他手中,所以说“将全部佛语安立在他手中”。“他们尽寿住世而般涅槃”的意思是:由于目犍连子帝须长老手中安立了全部教法,他们从第二结集者所施加的处罚中解脱出来,尽寿住世而般涅槃。巴利
Udakadantaponaṃ upaṭṭhāpesīti paribhogatthāya udakañca dantakaṭṭhañca paṭiyādetvā ṭhapesi. Dante punanti visodhenti etenāti dantaponaṃ vuccati dantakaṭṭhaṃ. Guṇavantānaṃ saṅgahetabbabhāvato thero sāmaṇerassa ca khantivīriyaupaṭṭhānādiguṇe paccakkhakaraṇatthaṃ vināva abhiññāya pakatiyā vīmaṃsamāno puna sammajjanādiṃ akāsi. ‘‘Sāmaṇerassa cittadamanatthaṃ akāsī’’tipi vadanti. Buddhavacanaṃ paṭṭhapesīti buddhavacanaṃ uggaṇhāpetuṃ ārabhi. Ṭhapetvā vinayapiṭakanti ettha ‘‘sāmaṇerānaṃ vinayapariyāpuṇanaṃ cārittaṃ na hotīti ṭhapetvā vinayapiṭakaṃ avasesaṃ buddhavacanaṃ uggaṇhāpesī’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Avassikova samānoti upasampadato paṭṭhāya aparipuṇṇaekavassoti adhippāyo. Moggaliputtatissattherassa hadaye patiṭṭhāpitampi buddhavacanaṃ vohāravasena tassa hatthe patiṭṭhāpitaṃ nāma hotīti katvā vuttaṃ ‘‘hatthe sakalaṃ buddhavacanaṃ patiṭṭhāpetvā’’ti. Yāvatāyukaṃ ṭhatvā parinibbāyiṃsūti moggaliputtatissattherassa hatthe sakalasāsanapatiṭṭhāpanena dutiyasaṅgītikārakāropitadaṇḍakammato muttā hutvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā parinibbāyiṃsu.
宾度萨罗王有一百个儿子,这里说的宾度萨罗,是释迦族后裔,是旃陀掘多王的儿子。事情是这样的:在维度哒跋之战中,从迦毗罗卫城出走的释迦族人建立了摩利耶城,那里出生的刹帝利家族子弟旃陀掘多王子,后来成了华氏城的国王。他的儿子宾度萨罗王子在父王去世后继承王位,成了一百个儿子的父亲。一百,就是一加一百,意思是一百还多一个。只有同一个母亲,就是同母所生,这里说的是自己的同胞兄弟。他还没有统一整个王国,所以说未经灌顶就治理国家。统一王国的灌顶,是指以整个赡部洲独尊统治的方式举行的灌顶。这些王权神通本来应该靠福德威力才能得到,就像由阿拉汉道而来的无碍解等其余殊胜功德,是修行成就的体现;但他仅仅凭灌顶的威力就得到了,所以说他的这些王权神通是由灌顶的威力而来的。巴利
Bindusārassa rañño ekasataputtāti ettha bindusāro nāma sakyakulappasuto candaguttassa nāma rañño putto. Tathā hi viṭaṭūbhasaṅgāme kapilavatthuto nikkhantasakyaputtehi māpite moriyanagare khattiyakulasambhavo candaguttakumāro pāṭaliputte rājā ahosi. Tassa putto bindusāro nāma rājakumāro pitu accayena rājā hutvā ekasataputtakānaṃ janako ahosi. Ekasatanti ekañca satañca ekasataṃ, ekenādhikaṃ satanti attho. Ekāva mātā assāti ekamātikaṃ, attanā sahodaranti vuttaṃ hoti. Na tāva ekarajjaṃ katanti āha ‘‘anabhisittova rajjaṃ kāretvā’’ti. Ekarajjābhisekanti sakalajambudīpe ekādhipaccavasena kariyamānaṃ abhisekaṃ. Puññappabhāvena pāpuṇitabbāpi rājiddhiyo arahattamaggena āgatā paṭisambhidādayo avasesavisesā viya payogasampattibhūtā abhisekānubhāveneva āgatāti āha ‘‘abhisekānubhāvena cassa imā rājiddhiyo āgatā’’ti.
其中,王权神通是指随着国王身份而来的威力。从那里,是指从那十六个水罐那里。在教法中生起信心,是指在佛陀的教法中获得了信心。阿散提弥多是她本人的名字。据说她身上看不出关节,因此就得了这个名字;也有人说是因此得名。天神每天都带来,这是上下文的关系。每天就是日日。阿伽陀余甘子,是指只需一点点就能净化身体、去除一切疾病的药余甘子。阿伽陀诃梨勒也同样是这样的诃梨勒。据说她在这两种中随自己心意享用一种。从六牙湖,是指从位于六牙湖附近的天神宫殿,或者从如意树那里。也有人说:在六牙湖中有那样的特殊树木,他们从那里带来。天界的饮料,是指天界果味饮料。非线所成,是指从如意树生起的天界布,不是用线做成的,所以是非线所成。素摩那花布,是指因为到处都存在细妙而升起的素摩那花,所以名为素摩那花布。自然生长的稻米,是指自然生长的稻米。这里考虑到集合,所以用单数,意思是稻米们。九千车,在这里,在《经集注》等中说:四把为一库杜婆,四库杜婆为一巴他,四巴他为一阿罗迦,四阿罗迦为一多那,四多那为一摩尼迦,四摩尼迦为一卡利,二十卡利为一瓦诃,那就是一车。但这里说:两车为一瓦诃。做成无糠无麸,是指做成没有糠也没有麸的。做成蜜,是指前来在附近处做成蜜。作供养,是指像到处作供养的国中居民一样,发出甜美的声音鸣叫而作供养。也有人说:他们前来,只是在虚空中发出声音,不让人知道自己的身份就离去。巴利
Tattha rājiddhiyoti rājabhāvānugatappabhāvā. Yatoti yato soḷasaghaṭato. Sāsane uppannasaddhoti buddhasāsane paṭiladdhasaddho. Asandhimittāti tassāva nāmaṃ. Tassā kira sarīre sandhayo na paññāyanti, tasmā evaṃnāmikā jātātipi vadanti. Devatā eva divase divase āharantīti sambandho. Devasikanti divase divase. Agadāmalakanti appakeneva sarīrasodhanādisamatthaṃ sabbadosaharaṇaṃ osadhāmalakaṃ. Agadaharītakampi tādisameva harītakaṃ. Tesu kira dvīsu yathākāmamekaṃ paribhuñjati. Chaddantadahatoti chaddantadahasamīpe ṭhitadevavimānato kapparukkhato vā. ‘‘Chaddantadahe tādisā rukkhavisesā santi, tato āharantī’’tipi vadanti. Dibbañca pānakanti dibbaphalarasapānakañca. Asuttamayikanti kapparukkhato nibbattadibbadussattā suttehi na katanti asuttamayikaṃ. Sumanapupphapaṭanti sabbattha sukhumaṃ hutvā uggatapupphānaṃ atthitāya sumanapupphapaṭaṃ nāma jātaṃ. Uṭṭhitassa sālinoti sayaṃjātasālino. Samudāyāpekkhañcettha ekavacanaṃ, sālīnanti attho. Nava vāhasahassānīti ettha ‘‘catasso muṭṭhiyo eko kuḍuvo, cattāro kuḍuvā eko pattho, cattāro patthā eko āḷhako, cattāro āḷhakā ekaṃ doṇaṃ, cattāro doṇā ekamānikā, catasso mānikā ekakhārī, vīsati khāriyo eko vāho, tadeva ekaṃ sakaṭa’’nti suttanipātaṭṭhakathādīsu (su. ni. aṭṭha. 2.kokālikasuttavaṇṇanā; saṃ. ni. aṭṭha. 1.1.181; a. ni. 3.10; 89) vuttaṃ. Idha pana ‘‘dve sakaṭāni eko vāho’’ti vadanti. Nitthusakaṇe karontīti thusakuṇḍakarahite karonti. Madhuṃ karontīti āgantvā samīpaṭṭhāne madhuṃ karonti. Balikammaṃ karontīti sabbattha balikammakārakā raṭṭhavāsino viya madhurasaraṃ vikūjantā baliṃ karonti. ‘‘Āgantvā ākāseyeva saddaṃ katvā attānaṃ ajānāpetvā gacchantī’’ti vadanti.
金链本身就是束缚,所以叫“金链束缚”。四位佛陀,就是拘留孙佛等四位佛陀。“已获得见色身”,就是已经获得了见色身。据说,这个人因为寿命长达一劫,所以亲眼见到了四位佛陀的色身圆满。关于“把名叫黑的龙王带来”:这里应当知道,那位龙王是因为恒河里放着的金链而去的,他觉得自己脚上落了东西,于是就来了。有人问:阿育王的命令不是在下方一由旬以上的地方才生效吗?而这位龙王的宫殿却建在一由旬范围的下方,那这位龙王怎么会因为王命而来呢?虽然他的宫殿建在一由旬范围的下方,但因为和王命生效的地方连成一片,所以他就执行了王的命令。就像住在国境边地的人,虽然各自受不同国王管辖,却随着各自国王的命令行事,据说这里也是同样的道理。巴利
Suvaṇṇasaṅkhalikāyeva bandhanaṃ suvaṇṇasaṅkhalikabandhanaṃ. Catunnaṃ buddhānanti kakusandhādīnaṃ catunnaṃ buddhānaṃ. Adhigatarūpadassananti paṭiladdharūpadassanaṃ. Ayaṃ kira kappāyukattā catunnampi buddhānaṃ rūpasampattiṃ paccakkhato addakkhi. Kāḷaṃ nāmanāgarājānaṃ ānayitvāti ettha so pana nāgarājā gaṅgāyaṃ nikkhittasuvaṇṇasaṅkhalikāya gantvā attano pādesu patitasaññāya āgatoti veditabbo. Nanu ca asokassa rañño āṇā heṭṭhā yojanato upari pavattati, imassa ca vimānaṃ yojanaparicchedato heṭṭhā patiṭṭhitaṃ, tasmā kathaṃ ayaṃ nāgarājā rañño āṇāya āgatoti? Kiñcāpi attano vimānaṃ yojanaparicchedato heṭṭhā patiṭṭhitaṃ, tathāpi rañño āṇāpavattiṭṭhānena saha ekābaddhatāya tassa āṇaṃ akāsi. Yathā hi rajjasīmantaravāsino manussā tehi tehi rājūhi nippīḷiyamānā tesaṃ tesaṃ āṇāya pavattanti, evaṃsampadamidanti vadanti.
“令现前”就是让它出现在面前,也就是让它成为所缘境的意思。接着要连贯理解为:他正看着由龙王化现出来的佛像。那佛像是什么样子呢?于是说“全身散布……”等等。这里“由福业威力所生”这个说法,应当这样理解:由龙王化现出来的佛像,也具足八十随形好和三十二大人相,和世尊由福业威力所生的八十随形好等相类似,所以才这样说。因为当时龙王化现的那尊种种形相圆满具足的佛像,不能说是由世尊的福业威力所生。八十随形好,就是铜色、鼻梁高隆等;三十二大人相,就是足下安平立相等。像绽放的……中略……水面,意思是:被阳光照触而绽放、盛开的红莲——这种花以“装饰”和“使之美”的含义得名“莲花”——以及青莲等各种莲花,还有称为白莲的芬陀利花,所装饰、遍布的水面一样。像星群……中略……天空,意思是:到处散布的星群,以光芒之网般明净闪耀的光辉,灿烂、美丽、正确地照耀着的天空一样。像晚霞……中略……金山峰顶,意思是:被傍晚时分生起的晚霞红光、彩虹和闪电所环绕、四周包围的金山峰顶一样,就像黄金山的顶端。“无垢光鬘”这里,有人说:“所谓光鬘,是从头部发出、在头顶上方聚成一堆而显现的光明之聚。”也有人说:“是在头顶中央显现的隆起之处。”这三种注疏段落里都这样说过。然而,阿育法王生起喜悦和欢庆,七天之中不吃东西,就那样站着,心不散乱,以澄净柔和的双眼,不间断地只注视着佛像,因此,这就叫作以眼供养,所以说“作了眼供养”。或者也可以说,以眼根持续现起这样悦意的所缘境,就叫作对眼的供养,所以说“作了眼供养”。巴利
Āpāthaṃ karohīti sammukhaṃ karohi, gocaraṃ karohīti attho. Tena nimmitaṃ buddharūpaṃ passantoti sambandho. Kīdisaṃ taṃ buddharūpanti āha ‘‘sakalasarīravippakiṇṇā’’tiādi. Tattha puññappabhāvanibbattaggahaṇaṃ tena nimmitānampi asītianubyañjanapaṭimaṇḍitānaṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇānaṃ bhagavato puññappabhāvanibbattaasītianubyañjanādīhi sadisattā katanti daṭṭhabbaṃ. Na hi tena tadā nimmitaṃ anekākāraparipuṇṇaṃ buddharūpaṃ bhagavato puññappabhāvena nibbattanti sakkā vattuṃ. Asītianubyañjanaṃ tambanakhatuṅganāsādi. Dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇaṃ suppatiṭṭhitapādatādi. Vikasita…pe… salilatalanti sūriyarasmisamphassena vikasitehi vikāsamupagatehi kaṃ alaṅkarotīti ‘‘kamala’’nti laddhanāmehi rattapadumehi nīluppalādibhedehi uppalehi ceva setapadumasaṅkhātehi puṇḍarīkehi ca paṭimaṇḍitaṃ samantato sajjitaṃ jalatalamiva. Tārāgaṇa…pe… gaganatalanti sabbattha vippakiṇṇatārakagaṇassa rasmijālavisadehi vipphuritāya bhāsamānāya sobhāya kantiyā samujjalaṃ sammā bhāsamānaṃ gaganatalamiva ākāsatalamiva. Sañjhāppabhā…pe… kanakagirisikharanti sañjhākālasañjātappabhānurāgehi indacāpehi vijjulatāhi ca parikkhittaṃ samantato parivāritaṃ kanakagirisikharamiva suvaṇṇapabbatakūṭamiva. Vimalaketumālāti ettha ‘‘ketumālā nāma sīsato nikkhamitvā upari muddhani puñjo hutvā dissamānarasmirāsī’’ti vadanti. ‘‘Muddhani majjhe paññāyamāno unnatappadesotipi vadantī’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Yasmā pana asoko dhammarājā sañjātapītisomanasso sattāhaṃ nirāhāro hutvā yathāṭhitova avikkhittacitto pasādasommehi cakkhūhi nirantaraṃ buddharūpameva olokesi, tasmā akkhīhi pūjā katā nāma hotīti āha ‘‘akkhipūjaṃ nāma akāsī’’ti. Atha vā cakkhūnaṃ tādisassa iṭṭhārammaṇassa upaṭṭhāpanena akkhīnaṃ pūjā katā nāma hotīti vuttaṃ ‘‘akkhipūjaṃ nāma akāsī’’ti.
这件事是因为讲神通显示的章节这个因缘才说的,不是按照次第来讲的。这里面的次第是这样的:据说,无忧大王按照下面将要说的次第,从狮窗往外看,看见尼拘律沙弥威仪具足,吸引着城中民众的目光,正注视着大约一弓长的距离,于是生起净信,爱敬与尊重油然而生,便召他前来,请他坐在白伞下的狮子座上,供养他饮食。他依照沙弥的话,像在镜中看见十力之法身一样,对三宝生起净信,和随从一起安住在皈依与戒中。从那时起,他的信心日益增长,把以前供养的六万外道赶走,为六万比丘备办用上等米煮的饭食,又供养天人所献的阿耨达池水和龙蔓齿木,常行供养僧众。有一天,他解开金链结,唤来名叫黑的龙王,观看龙王所化现的、如前所说具足吉祥光辉的佛像,以长远、宽广、不动而光辉的目光,在七天之中作眼供养。巴利
Iddhivibhāvanādhikārappasaṅgena cetaṃ vatthu vuttaṃ, nānukkamena. Ayañhettha anukkamo – asoko kira mahārājā upari vakkhamānānukkamena sīhapañjarena olokento nigrodhasāmaṇeraṃ iriyāpathasampannaṃ nāgarajananayanāni ākaḍḍhantaṃ yugamattaṃ pekkhamānaṃ disvā pasīditvā sañjātapemo sabahumāno āmantāpetvā setacchattassa heṭṭhā sīhāsane nisīdāpetvā bhojetvā sāmaṇerassa vacanādāse dissamānaṃ dasabalassa dhammakāyaṃ disvā ratanattaye pasīditvā sapariso saraṇasīlesu patiṭṭhāya tato paṭṭhāya abhivaḍḍhamānasaddho pubbe bhojiyamānāni titthiyasaṭṭhisahassāni nīharitvā bhikkhūnaṃ saṭṭhisahassānaṃ suvakāhatasālisampāditabhattaṃ paṭṭhapetvā devatopanītaṃ anotattasalilaṃ nāgalatādantakaṭṭhañca upanāmetvā niccasaṅghupaṭṭhānaṃ karonto ekadivasaṃ suvaṇṇasaṅkhalikabandhanaṃ vissajjetvā kāḷaṃ nāgarājānaṃ ānayitvā tena nimmitaṃ vuttappakāraṃ sirīsobhaggasampannaṃ buddharūpaṃ passanto dīghaputhulaniccalanayanappabhāhi sattāhaṃ akkhipūjamakāsi.
现在,为了按照前后文的衔接,依次说明他进入佛教的过程,所以说道:“据说,国王获得灌顶之后”等等。外道,就是外道所宣说的宗派主张。因为外道所宣说的宗派主张,对众生撒下、布下渴爱之网和邪见之网,所以被称为“外道”(pāsaṇḍa)。他审察、检验之后接受了。宾度娑罗是供养婆罗门的人,也就是说,从他父亲旃陀掘多王的时代开始,他就亲近婆罗门。据说,旃陀掘多王子受到一位名叫旃陀迦的婆罗门鼓励,依照他给的教导,统治了整个赡部洲,成为唯一的国王。因此,出于对那位婆罗门生起的极大敬意,从旃陀掘多时代起,大约有六万名婆罗门种姓的人,成为这个王族的固定供养对象。婆罗门,这里指的是还没有成为白衣游方者等状态的人。而白衣游方者等也属于婆罗门种姓,所以说“婆罗门种姓的外道”。在这里,因为撒下邪见之网等,所以白衣游方者等被称为“外道”。狮窗,就是大窗户。以寂静之外者,就是远离寂静的人,意思是他们没有寂静。带入后宫,就是让他们进入后宫,也就是唤他们进来的意思。巴利
Idāni pana yathānusandhiṃ ghaṭetvā anukkamena tassa sāsanāvatāraṃ dassento āha ‘‘rājā kira abhisekaṃ pāpuṇitvā’’tiādi. Bāhirakapāsaṇḍanti bāhirakappaveditaṃ samayavādaṃ. Bāhirakappaveditā hi samayavādā sattānaṃ taṇhāpāsaṃ diṭṭhipāsañca ḍenti oḍḍentīti ‘‘pāsaṇḍā’’ti vuccanti. Pariggaṇhīti vīmaṃsamāno pariggahesi. Bindusāro brāhmaṇabhatto ahosīti attano pitu candaguttassa kālato paṭṭhāya brāhmaṇesu sambhatto ahosi. Candakena nāma kira brāhmaṇena samussāhito candaguttakumāro tena dinnanaye ṭhatvā sakalajambudīpe ekarajjamakāsi, tasmā tasmiṃ brāhmaṇe sañjātabahumānavasena candaguttakālato paṭṭhāya saṭṭhisahassamattā brāhmaṇajātikā tasmiṃ rājakule niccabhattikā ahesuṃ. Brāhmaṇānanti paṇḍaraṅgaparibbājakādibhāvamanupagate dasseti. Paṇḍaraṅgaparibbājakādayo ca brāhmaṇajātivantoti āha ‘‘brāhmaṇajātiyapāsaṇḍāna’’nti. Ettha pana diṭṭhipāsādīnaṃ oḍḍanato paṇḍaraṅgādayova ‘‘pāsaṇḍā’’ti vuttā. Sīhapañjareti mahāvātapāne. Upasamaparibāhirenāti upasamato paribāhirena, upasamarahitenāti attho. Antepuraṃ atiharathāti antepuraṃ pavesetha, ānethāti vuttaṃ hoti.
大臣,意思是“在事务中共同存在的人”,也就是执行国王事务的人。天人,是对国王的称呼。因为国王们享受五欲功德、在其中嬉戏游乐,或者安住于这些欲乐中;由于具备战胜敌人的能力,想要击败对手;他们施行或处理有关权势地位等的施恩、受礼以及种种教导利益之事;又凭借福德之力所获得的光辉而闪耀,所以被称为“天人”。同样,他们用四种摄受之法让民众欢喜,自己也因上述种种殊胜功德而闪耀、发光、庄严,所以也被称为“国王”。尼干陀等之中,所谓尼干陀,是指那些外道,他们因为宣称“我们没有缠缚的烦恼,没有在轮回中造成系缚的贪等烦恼,没有田地、房舍、子女、妻子等执取对象,我们是远离烦恼结缚的人”,由此得到“尼干陀”这个名称。巴利
Amā saha bhavanti kiccesūti amaccā, rajjakiccavosāpanakā. Devāti rājānaṃ ālapanti. Rājāno hi dibbanti kāmaguṇehi kīḷanti, tesu vā viharanti vijayasamatthatāyogena paccatthike vijetuṃ icchanti, issariyaṭhānādisakkāradānagahaṇaṃ taṃ taṃ atthānusāsanaṃ vā karonti voharanti, puññānubhāvappattāya jutiyā jotantīti vā ‘‘devā’’ti vuccanti . Tathā hi te catūhi saṅgahavatthūhi janaṃ rañjentā sayaṃ yathāvuttehi visesehi rājanti dippanti sobhantīti ‘‘rājāno’’ti ca vuccanti. Nigaṇṭhādayoti ettha nigaṇṭho nāma ‘‘amhākaṃ gaṇṭhanakileso saṃsāre palibuddhanakicco rāgādikileso khettavatthuputtadārādivisayo natthi, kilesagaṇṭhirahitā maya’’nti evaṃ vāditāya ‘‘nigaṇṭhā’’ti laddhanāmā titthiyā.
“高低”是指高的和低的,也就是大的和小的,或者说是殊胜的和低劣的。“Bhaddapīṭhakesu”是指藤编的椅子。“Sāra”是指戒等功德的核心。“Rājaṅgaṇena”是指王宫门口那片开阔的空地。因为“aṅgaṇa”(庭院)在某些地方指的是烦恼,比如“贪是污垢”等说法中就是这样。贪等法之所以被称为“aṅgaṇa”,是因为具足这些法的人会因此堕入卑劣的状态。在某些地方,“aṅgaṇa”指的是污垢或泥泞,比如“为了断除那尘垢或污秽而精勤”等说法中。因为“añjati”是涂抹、染污的意思,所以“aṅgaṇa”就是污垢等。在某些地方,它指的是类似的开阔场所,比如“塔院”“菩提树院”等说法中。因为“añjati”在这里是彰显的意思,也就是让立足于其中的人显得极其美丽,所以“aṅgaṇa”就是开阔的空地。这里取的也正是这个意思。“Danta”(调伏)等说法中,因为心远离了烦恼的躁动,所以称为调伏;因为恒常现起正念守护,所以称为防护;因为眼等诸根寂静,所以称为诸根寂静;因为具足安详的威仪,所以称为威仪圆满。现在为了具体说明尼拘律沙弥,说:“这位名叫尼拘律的究竟叫什么名字呢?”等等。巴利
Uccāvacānīti uccāni ca avacāni ca, mahantāni ceva khuddakāni ca, atha vā visiṭṭhāni ceva lāmakāni cāti attho. Bhaddapīṭhakesūti vettamayapīṭhesu. Sāroti sīlādiguṇasāro. Rājaṅgaṇenāti rājanivesanadvāre vivaṭena bhūmippadesena. Aṅgaṇanti hi katthaci kilesā vuccanti ‘‘rāgo aṅgaṇa’’ntiādīsu (vibha. 924). Rāgādayo hi aṅganti etehi taṃsamaṅgīpuggalā nihīnabhāvaṃ gacchantīti aṅgaṇānīti vuccanti. Katthaci malaṃ vā paṅko vā ‘‘tasseva rajassa vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamatī’’tiādīsu (ma. ni. 1.184). Añjati sammakkhetīti hi aṅgaṇaṃ, malādi. Katthaci tathārūpo vivaṭappadeso ‘‘cetiyaṅgaṇaṃ bodhiyaṅgaṇa’’ntiādīsu. Añjati tattha ṭhitaṃ atisundaratāya abhibyañjetīti hi aṅgaṇaṃ, vivaṭo bhūmippadeso. Idhāpi soyeva adhippeto. Dantantiādīsu kilesavipphandarahitacittatāya dantaṃ, niccaṃ paccupaṭṭhitasatārakkhatāya guttaṃ, cakkhādiindriyānaṃ santatāya santindriyaṃ, pāsādikena iriyāpathena samannāgatattā sampannairiyāpathaṃ. Idāni nigrodhasāmaṇeraṃ sarūpato vibhāvetukāmo āha ‘‘ko panāyaṃ nigrodho nāmā’’tiādi.
关于这一点,次第说法是这样的:据说,宾度娑罗王有一百个儿子,其中摩利耶族出身的达摩提妃生了两个王子,名叫阿育和帝须。两人之中,长子阿育王子统治阿槃提国。他受父王派遣,从华氏城出发,走了五十由旬,到了名为毗提舍的城市——那是释迦族人因害怕毗琉璃王而逃来居住的地方。他在那里娶了毗提舍长者的女儿,在优禅尼王都治理国家,生了名叫玛欣德的王子和僧伽蜜多公主,和他们一起享受王权的快乐。后来他听说父王病了,就放弃优禅尼,急忙赶到华氏城,侍奉父王。父王去世后,他夺取了王位。副王苏摩那听说这件事,大怒,说:“今天要么我死,要么我得王位!”他带着九十八个兄弟,像劫末大海中涌起的波涛一样铺天盖地地逼近。于是优禅尼王阿育投入战斗,击溃敌军,抓住名叫苏摩那的王子,把他杀了。因此说:“据说,在宾度娑罗王势力衰弱的时候,阿育王子放弃了自己得到的优禅尼王国,赶回来把整座城掌握在自己手中,抓住了名叫苏摩那的王子。”巴利
Tatrāyaṃ anupubbikathāti ettha bindusārassa kira ekasataputtesu moriyavaṃsajāya dhammadeviyā asokatissanāmānaṃ dvinnaṃ puttānaṃ majjhe jeṭṭho asokakumāro avantiraṭṭhaṃ bhuñjati. Pitarā pesito pāṭaliputtato paññāsayojanamatthake viṭaṭūbhabhayāgatānaṃ sākiyānamāvāsaṃ veṭisaṃ nāma nagaraṃ patvā tattha veṭisaṃ nāma seṭṭhidhītaraṃ ādāya ujjenīrājadhāniyaṃ rajjaṃ karonto mahindaṃ nāma kumāraṃ saṅghamittañca kumārikaṃ labhitvā tehi saddhiṃ rajjasukhamanubhavanto pituno gilānabhāvaṃ sutvā ujjeniṃ pahāya sīghaṃ pāṭaliputtaṃ upagantvā pitu upaṭṭhānaṃ katvā tassa accayena rajjaṃ aggahesi. Taṃ sutvā yuvarājā sumanābhidhāno kujjhitvā ‘‘ajja me maraṇaṃ vā hotu rajjaṃ vā’’ti aṭṭhanavutibhātikaparivuto saṃvaṭṭasāgare jalataraṅgasaṅghāto viya ajjhottharanto upagacchati. Tato asoko ujjenīrājā saṅgāmaṃ pakkhanditvā sattumaddanaṃ karonto sumanaṃ nāma rājakumāraṃ gahetvā ghātesi. Tena vuttaṃ ‘‘bindusārarañño kira dubbalakāleyeva asokakumāro attanā laddhaṃ ujjenīrajjaṃ pahāya āgantvā sabbanagaraṃ attano hatthagataṃ katvā sumanaṃ nāma rājakumāraṃ aggahesī’’ti.
“胎已成熟”是指胎儿已经发育成熟。“一座厅堂”是指一座完全遮蔽的宫殿。有人说,她凭天神的威力,在那座宫殿里不被众人看见而居住。“常行义务”是指规定“一天做这么多”之后定下来的常规义务。“因缘成就”是指作为阿拉汉道亲依止的福德成就。“就在剃刀尖上”是指就在剃发工作结束的那一刻,也就是取皮肤等五业处、正在把握那个业处的同时,在最后一撮头发被剃落的那一刻,就证得了阿拉汉果。“整理身体”是指嚼齿木、洗脸等,做好身体的护理。巴利
Paripuṇṇagabbhāti paripakkagabbhā. Ekaṃ sālanti sabbaparicchannaṃ ekaṃ pāsādaṃ. ‘‘Devatāya pana ānubhāvena tasmiṃ pāsāde mahājanena adissamānā hutvā vāsaṃ kappesī’’ti vadanti. Nibaddhavattanti ‘‘ekassa divasassa ettaka’’nti niyāmetvā ṭhapitavattaṃ. Hetusampadanti arahattūpanissayapuññasampadaṃ. Khuraggeyevāti khurakammapariyosāneyeva, tacapañcakakammaṭṭhānaṃ gahetvā taṃ pariggaṇhanto antimāya kesavaṭṭiyā voropanāya samakālameva ca arahattaṃ pāpuṇīti vuttaṃ hoti. Sarīraṃ jaggitvāti dantakaṭṭhakhādanamukhadhovanādīhi sarīraparikammaṃ katvā.
在狮笼旁边经行,意思是在狮笼附近来回走动。就在那一刹那,意思就是在那一个刹那。他看见在王宫庭院里走动的人群,就说了“这些人”。像迷乱的鹿一样,是因为心不安住、身体躁动不安,所以跟迷乱的鹿相似。极为庄严,这是承接前面的连接语。关于“前看”和“后看”,这里“前看”指的是向前方看,正面朝前看就叫“前看”;“后看”指的是顺着方向看,也就是朝某个方向看过之后,又顺着那个方向附近看的意思。“屈”是关节弯曲,“伸”是那些关节的伸展。出世间法,是在其余众人中不存在的殊胜之法。爱著建立,即生起。曾是商人,曾是蜜商。巴利
Sīhapañjare caṅkamatīti sīhapañjarasamīpe aparāparaṃ caṅkamati. Taṅkhaṇaññevāti tasmiṃ khaṇeyeva. Ayaṃ janoti rājaṅgaṇe caramānaṃ janaṃ disvā vadati. Bhantamigappaṭibhāgoti anavaṭṭhitattā kāyacāpallena samannāgatattā bhantamigasadiso. Ativiya sobhatīti sambandho. Ālokitavilokitanti ettha ālokitaṃ nāma puratopekkhanaṃ. Abhimukholokanañhi ‘‘ālokita’’nti vuccati. Vilokitanti anudisāpekkhanaṃ, yaṃ disābhimukhaṃ oloketi, tadanugatadisāpekkhananti attho. Samiñjanaṃ pabbasaṅkocanaṃ. Pasāraṇañca tesaṃyeva pasāraṇaṃ. Lokuttaradhammoti sesajanesu avijjamāno visiṭṭhadhammo. Pemaṃ saṇṭhahīti pemaṃ patiṭṭhāsi, uppajjīti attho. Vāṇijako ahosīti madhuvāṇijako ahosi.
据说过去有三位兄弟,是做蜂蜜生意的商人。其中最小的弟弟卖蜂蜜,另外两个哥哥从树林里采蜜回来。那时候,有一位独觉佛得了黄疸病。另一位独觉佛为了给他讨蜂蜜,就进城去乞食。他进城的时候,一个拿陶罐打水的女仆正要去河边取水,看见了他。她看见后就走过去问,知道了他来的原因,就说:“尊者,卖蜂蜜的人住在这里,您往那边去吧。”她伸出手,指给他看卖蜂蜜的店铺。那位独觉佛就去了那里。最小的那个蜂蜜商人看见他,心里生起欢喜,问道:“尊者,您为什么来这里?”知道原因后,就拿起钵,装满蜂蜜布施给他。正在布施的时候,他看见满钵的蜂蜜溢出来,从钵口流下来,滴到地上,心里生起清净的信心,就发愿说:“尊者,愿我凭这个善业,能在赡部洲做统一全洲的国王,愿我的号令在空中和地上都能传到一由旬远的地方。”那位独觉佛说:“居士,愿如此成就。”然后就去了香山,为那位独觉佛配药。巴利
Atīte kira tayo bhātaro madhuvāṇijakā ahesuṃ. Tesu kaniṭṭho madhuṃ vikkiṇāti, itare araññato āharanti. Tadā eko paccekabuddho paṇḍukarogāturo ahosi. Aparo pana paccekabuddho tadatthaṃ madhubhikkhāya caramāno nagaraṃ pāvisi. Paviṭṭhañca taṃ ekā kumbhadāsī udakaharaṇatthaṃ titthaṃ gacchamānā addasa. Disvā ca pucchitvā āgatakāraṇañca ñatvā ‘‘ettha, bhante, madhuvāṇijakā vasanti, tattha gacchathā’’ti hatthaṃ pasāretvā madhuāpaṇaṃ dassesi. So ca tattha agamāsi. Taṃ disvā kaniṭṭho madhuvāṇijo sañjātapītisomanasso ‘‘kenāgatāttha, bhante’’ti pucchitvā tamatthaṃ viditvā pattaṃ gahetvā madhuno pūretvā dadamāno pattapuṇṇaṃ madhuṃ uggantvā mukhato vissanditvā bhūmiyaṃ patamānaṃ disvā pasannamānaso ‘‘imināhaṃ, bhante, puññakammena jambudīpe ekarajjaṃ kareyyaṃ, āṇā ca me ākāse pathaviyañca yojanappamāṇe ṭhāne pharatū’’ti patthanamakāsi. Paccekabuddho ca ‘‘evaṃ hotu upāsakā’’ti vatvā gandhamādanaṃ gantvā paccekabuddhassa bhesajjamakāsi.
幼弟蜜商布施了蜂蜜后,坐在家里,看见两位兄长从林中回来,就对他们说:“兄长们,你们要生起净信啊,我拿了我们兄弟的蜂蜜,盛满那位独觉佛的钵,供养了他。”两位兄长中,长兄听了发怒说:“旃陀罗也有穿袈裟的,从你手里接过蜂蜜走掉的那个,不就是旃陀罗吗?”中兄也发怒说:“你把你的独觉佛抓起来扔到外海去吧!”后来,这两位兄长听幼弟讲了与布施功德利益相关的话,也都随喜了。那个陶瓶女仆则发愿说:“愿我能成为那位施蜜者的正妃。”后来,幼弟成了无忧法王;那个陶瓶女仆获得了极其殊胜的美貌,成了他的正妃,名叫阿散提弥多。那个说“扔到外海”的中兄,就在这铜掌岛上成了有大威力的天爱帝须王。长兄则因为说了“旃陀罗”那句话,生在旃陀罗村里,成了一位名叫尼拘陀的沙弥。因此古德说:“据说从前造善业的时候,这位国王的长兄,原本是一位商人。”巴利
Kaniṭṭho pana madhuvāṇijo madhuṃ datvā gehe nisinno itare araññato āgate disvā evamāha ‘‘tumhākaṃ bhātaro cittaṃ pasādetha, mamañca tumhākañca madhuṃ gahetvā īdisassa nāma paccekabuddhassa pattaṃ pūretvā adāsi’’nti. Tesu jeṭṭho kujjhitvā evamāha ‘‘caṇḍālāpi kāsāvanivāsino honti, nanu tava hatthato madhuṃ paṭiggahetvā gato caṇḍālo bhavissatī’’ti. Majjhimo pana kujjhitvā ‘‘tava paccekabuddhaṃ gahetvā parasamudde nikkhipāhī’’ti āha. Pacchā pana tepi dve bhātaro kaniṭṭhena vuccamānaṃ dānānisaṃsapaṭisaṃyuttakathaṃ sutvā anumodiṃsuyeva. Sāpi ca kumbhadāsī ‘‘tassa madhudāyakassa aggamahesī bhaveyya’’nti patthanamakāsi. Tesu kaniṭṭho asoko dhammarājā ahosi, sā ca kumbhadāsī ativiya rūpasobhaggappattā asandhimittā nāma tassa aggamahesī ahosi. Parasamuddavādī pana majjhimo imasmiṃyeva tambapaṇṇidīpe devānaṃpiyatisso nāma mahānubhāvo rājā ahosi. Jeṭṭho pana caṇḍālavāditāya caṇḍālagāme jāto nigrodho nāma sāmaṇero ahosi. Tena vuttaṃ ‘‘pubbe hi kira puññakaraṇakāle esa rañño jeṭṭhabhātā vāṇijako ahosī’’ti.
过去因共住这一句里,要知道:为了配合偈颂的韵律,把vā这个字缩短了,说的就是或因过去共住。其中过去指过去生;共住指一起生活。这个saṃ字本身就有一同的意思。或因现世利益,指的是在现世中行持利益。就这样,由这两种原因,被称为亲爱的情爱就生起、产生了。这里说的是:所谓情爱,是由两种原因生起的——过去世中,或作为母亲、或作为父亲、或作为女儿、或作为儿子、或作为兄弟、或作为姐妹、或作为丈夫、或作为妻子、或作为同伴、或作为朋友,曾与某人同住一处;由于这种过去共住,那份情爱即使在另一生中也跟着不断,不会舍弃;再加上此生中所作的现世利益。就这样,由这两种原因,那被称为情爱的东西就生起了。那像什么呢?回答说:犹如水中的青莲花。这里也应知道,vā字同样按前面说的方式缩短了。这里的vā字还有把没说完的收拢在一起的作用,因此也涵盖了红莲等。yathā是表示比喻的词。这里说的是:就像青莲花以及其余的红莲等,在水中生长时,是依靠两种原因生长的——水和淤泥;同样,情爱也是由这两种原因生起的。巴利
Pubbe va sannivāsenāti ettha (jā. aṭṭha. 2.2.174) gāthābandhavasena vā-saddassa rassattaṃ katanti veditabbaṃ, pubbe sannivāsena vāti vuttaṃ hoti. Tattha pubbeti atītajātiyaṃ. Sannivāsenāti sahavāsena. Sahasaddattho hi ayaṃ saṃsaddo. Paccuppannahitena vāti paccuppanne vattamānabhave hitacaraṇena vā. Evaṃ imehi dvīhi kāraṇehi sinehasaṅkhātaṃ pemaṃ jāyate uppajjati. Idaṃ vuttaṃ hoti – pemaṃ nāmetaṃ dvīhipi kāraṇehi jāyati, purimabhave mātā vā pitā vā dhītā vā putto vā bhātā vā bhaginī vā pati vā bhariyā vā sahāyo vā mitto vā hutvā yo yena saddhiṃ ekaṭṭhāne nivutthapubbo, tassa iminā pubbe vā sannivāsena bhavantarepi anubandhanto so sineho na vijahati, imasmiṃ attabhāve katena paccuppannena hitena vāti evaṃ imehi dvīhi kāraṇehi taṃ pemaṃ nāma jāyatīti. Kiṃ viyāti āha ‘‘uppalaṃ va yathodake’’ti. Etthāpi vā-saddassa vuttanayeneva rassattaṃ katanti daṭṭhabbaṃ. Avuttasampiṇḍanattho cettha vāsaddo. Tena padumādayo saṅgaṇhāti. Yathā-saddo upamāyaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā uppalañca sesañca padumādi udake jāyamānaṃ dve kāraṇāni nissāya jāyati udakañceva kalalañca, tathā etehi dvīhi kāraṇehi pemaṃ jāyatīti.
“在国王手中”,是指已来到近前的国王的手中。“与国王相应”:因为他杀害了九十九位兄弟,性情残暴,又身居王位,心想“这个人是放逸而住的”,于是开始为他说与之相应的《法句·不放逸品》。其中,“不放逸”就是不远离念,是对恒常现起的念的称呼。“不死之道”:所谓“不死”,说的就是涅槃。因为它不生,所以不老也不死,因此称为“不死”。“不死”的“道”就是“不死之道”,意思是证得不死的方法。“放逸”就是放逸的状态,是对念的舍弃——即所谓的“忘念”——的称呼。“死魔”就是死亡。“道”就是方法、道路。因为放逸的人不能超越生,一旦出生就会老、会死,所以说放逸是死魔的道路,意思是导向死亡。巴利
Rañño hattheti santikaṃ upagatassa rañño hatthe. Rañño anurūpanti ekūnasatabhātukānaṃ ghātitattā caṇḍapakatitāya rajje ṭhitattā ca ‘‘pamādavihārī aya’’nti maññamāno tadanurūpaṃ dhammapade appamādavaggaṃ desetuṃ ārabhi. Tattha (dha. pa. aṭṭha. 1.23) appamādoti satiyā avippavāso, niccaṃ upaṭṭhitāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Amatapadanti amataṃ vuccati nibbānaṃ. Tañhi ajātattā na jīyati na mīyati, tasmā ‘‘amata’’nti vuccati. Amatassa padaṃ amatapadaṃ, amatassa adhigamupāyoti vuttaṃ hoti. Pamādoti pamajjanabhāvo, muṭṭhassaccasaṅkhātassa satiyā vossaggassetaṃ nāmaṃ. Maccunoti maraṇassa. Padanti upāyo maggo. Pamatto hi jātiṃ nātivattati, jāto pana jīyati ceva mīyati cāti pamādo maccuno padaṃ nāma hoti, maraṇaṃ upanetīti vuttaṃ hoti.
“已知了,贤友,请结束吧。”这句话显示出他这样想:“我只凭‘应当始终以不放逸而行’这一点就已经明白了,请您把说法结束吧。”这是表明他对该法生起了自己想要修行的意愿,从而激发他说法者结束说法、进行讲述的干劲。不过有些人说:“‘abhāsī’这个词,在这里应取‘我将说、我思惟’的意思,因为已经认定‘我要把整个不放逸品都说完’,所以才用了‘abhāsī’;但国王听了半偈就说‘已知了,贤友,请结束吧’,所以‘他没有再往下说’。”然而三部《结文》都说这种看法并不合理。“Dhuvabhattāni”是指常设的供养食。“Vajjāvajjaṃ upanijjhāyatī”:因为观察过失与无过失,所以称为“亲教师”,意思是“见过失与无过失后,加以指责、提醒的人”。其中,“vajjāvajjaṃ”指小过失和大过失。“指责者”是指说出“你做了这个恶行,你说了这个恶语”等话而加以呵责的人。“提醒者”是指对忘记自己过失的人,令他生起忆念,或者在正行之道上提醒他、令他安住的人。巴利
Aññātaṃ tāta, pariyosāpehīti iminā ‘‘sadā appamādena hutvā vattitabbanti ettakeneva mayā ñātaṃ, tumhe dhammadesanaṃ niṭṭhapethā’’ti tasmiṃ dhamme attano paṭipajjitukāmataṃ dīpento dhammadesanāya pariyosānaṃ pāpetvā kathane ussāhaṃ janeti. Keci pana ‘‘abhāsīti ettha ‘bhāsissāmi vitakkemī’ti atthaṃ gahetvā ‘sabbaṃ appamādavaggaṃ bhāsissāmī’ti sallakkhitattā abhāsīti vuttaṃ, raññā pana aḍḍhagāthaṃ sutvāva ‘aññātaṃ tāta, pariyosāpehī’ti vuttattā ‘upari na kathesī’’’ti vadanti. ‘‘Taṃ pana yuttaṃ na hotī’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Dhuvabhattānīti niccabhattāni. Vajjāvajjaṃ upanijjhāyatīti upajjhāyoti āha ‘‘vajjāvajjaṃ disvā codetā sāretā cā’’ti. Tattha vajjāvajjanti khuddakaṃ mahantañca vajjaṃ. Codetāti ‘‘idaṃ tayā dukkaṭaṃ, idaṃ dubbhāsita’’ntiādīni vatvā codetā. Sāretāti attano vajjaṃ assarantassa satiṃ uppādetā, sammāpaṭipattiyaṃ vā sāretā, pavattetāti attho.
“你应该这样诵习佛语,应该这样向前走,应该这样向后退”等等,由于这样教导行为规范,所以称为“阿阇梨”,因此说他是“在这教法中,让弟子安立在应当学习的诸法上的人”。其中,所谓应当学习的诸法,就是全部的佛语以及戒等诸法。“出家与具足戒”——这是就当时能够获得的情况来说的。用“阿阇梨与和尚”这个词,应当同时连接“出家”和“具足戒”;而用“我的”这个词,则只连接“出家”。当时因为尼拘陀还处在沙弥的阶段,是就他将来会得到的具足戒而言,所以两者都可以连接。由于依靠皈依三宝就能成就出家,所以应当知道比丘僧团也是出家的依止处。依靠剃发仪式同样可以获得依止,应当这样理解。所谓“天天令增长”,就是按照前面所说的方式,天天从各个方面令其成倍增长。所谓“以凡夫的方式”,就是随顺凡夫状态的方式。因为这段是以赞叹尼拘陀长老的威德为主,所以把前面已说过的和后面将要说的内容汇总在一起,说道“国王又建造了名为阿育园的大寺”等等。“以塔庙庄严”中,应当堆集、应当供养的对象就是塔,或者因为是用砖等堆砌而成的,所以叫塔;用诸多塔庙来庄严、装饰,就是以塔庙庄严。“依法”,就是不偏离法。巴利
‘‘Evaṃ tayā buddhavacanaṃ sajjhāyitabbaṃ, evaṃ abhikkamitabbaṃ, evaṃ paṭikkamitabba’’ntiādinā ācārassa sikkhāpanato ācariyo nāmāti āha ‘‘imasmiṃ sāsane sikkhitabbakadhammesu patiṭṭhāpetā’’ti. Tattha sikkhitabbakadhammo nāma sakalaṃ buddhavacanaṃ sīlādayo ca dhammā. ‘‘Pabbajjā ca upasampadā cā’’ti idaṃ labbhamānavasena vuttaṃ . Ācariyupajjhāyānanti iminā pabbajjā upasampadā ca yojetabbā, mama cāti iminā pana pabbajjāva. Tadā sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhitattā nigrodhassa bhāviniṃ vā upasampadaṃ sandhāya ubhayampi yojetabbaṃ. Saraṇagamanavasena pabbajjāsiddhito bhikkhusaṅghassapi pabbajjāya nissayabhāvo veditabbo. Bhaṇḍukammavasenapi nissayabhāvo labbhatevāti gahetabbaṃ. Divase divase vaḍḍhāpentoti vuttanayeneva divase divase tato tato diguṇaṃ katvā vaḍḍhāpento. Pothujjanikenāti puthujjanabhāvānurūpena. Nigrodhattherassa ānubhāvakittanādhikārattā pubbe vuttampi pacchā vattabbampi sampiṇḍetvā āha ‘‘puna rājā asokārāmaṃ nāma mahāvihāraṃ kāretvā’’tiādi . Cetiyapaṭimaṇḍitānīti ettha cayitabbaṃ pūjetabbanti cetiyaṃ, iṭṭhakādīhi citattā vā cetiyaṃ, cetiyehi paṭimaṇḍitāni vibhūsitānīti cetiyapaṭimaṇḍitāni. Dhammenāti dhammato anapetena.
为了详细说明前面已经讲过的内容,作者说:“据说有一天”等等。说到“在阿育园作大布施”,这里所说的“阿育园”,是就那座园林建成之后、依照后来建造者国王的名字而流传开来的名称施设而言。不过有些人说:“那一天,国王就在自己家里,让全体比丘僧团坐下,供养饮食之后,问了这个问題。”所谓“作大布施”,就是供养饮食之后,再以布施一切资具的方式作大布施。这在《岛史》中也有这样的记载——巴利
Vuttamevatthaṃ vitthārato vibhāvento āha ‘‘ekadivasaṃ kirā’’tiādi. Asokārāme mahādānaṃ datvāti ettha kate ārāme pacchā kārāpakassa rañño nāmavasena niruḷhaṃ nāmapaṇṇattiṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘asokārāme’’ti. Keci pana ‘‘tasmiṃ divase rājā attano ghareyeva sabbaṃ bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā bhojetvā imaṃ pañhaṃ pucchī’’ti vadanti. Mahādānaṃ datvāti bhojetvā sabbaparikkhāradānavasena mahādānaṃ datvā. Vuttañhetaṃ dīpavaṃse –
带他进了住所,请他坐在座位上;
各种粥、各种嚼食,还有很贵重的主食。
他洗净双手,随需要、随心愿地布施。
比丘僧团已经吃完饭,放下手中的钵。
他给每一位比丘都布施了一套成对的衣布。
涂脚用的油,还有伞盖和鞋子;
他把一切沙门资具、糖蜜和蜂蜜都布施了出去。
无忧法王行礼之后,坐了下来。
国王坐下后,邀请比丘僧团接受资具供养。
“ 只要比丘们想要什么,我就随他们的心愿给什么;
用生活用品让他满足,又用资具向他发出邀请;
于是他问起那甚深、善说的法蕴。”巴利
‘‘Nivesanaṃ pavesetvā, nisīdāpetvāna āsane; Yāguṃ nānāvidhaṃ khajjaṃ, bhojanañca mahārahaṃ; Adāsi payatapāṇi, yāvadatthaṃ yadicchakaṃ. ‘‘Bhuttāvibhikkhusaṅghassa, onītapattapāṇino; Ekamekassa bhikkhuno, adāsi yugasāṭakaṃ. ‘‘Pādaabbhañjanaṃ telaṃ, chattañcāpi upāhanaṃ; Sabbaṃ samaṇaparikkhāraṃ, adāsi phāṇitaṃ madhuṃ. ‘‘Abhivādetvā nisīdi, asokadhammo mahīpati; Nisajja rājā pavāresi, bhikkhusaṅghassa paccayaṃ. ‘‘Yāvatā bhikkhū icchanti, tāva demi yadicchakaṃ; Santappetvā parikkhārena, pavāretvāna paccaye; Tato apucchi gambhīraṃ, dhammakkhandhaṃ sudesita’’nti.
大王,所谓“从支分来说有九支”等等,据说是目犍连子帝须长老说的。他派了一个负责营造工程的人:在八万四千座寺院中,把应当进行的营造工程的监理和管事者安排好后,就派了他。据说,所有城邑的信函在同一天送到:一切寺院都在罗睺捉月那天开工营造,又在罗睺捉月那天完工,因此他们说信函在同一天送到。八支戒,就是八支布萨戒。“以一切庄严而庄严”,这是就未受持布萨支的人而说的。阿摩罗瓦提王城,就是三十三天城。“已庄严、已整备”,就是通过庄严而一切都准备就绪。巴利
Aṅgato, mahārāja, nava aṅgānītiādi moggaliputtatissattherena vuttanti vadanti. Navakammādhiṭṭhāyakaṃ adāsīti caturāsītivihārasahassesu kattabbassa navakammassa adhiṭṭhāyakaṃ vidhāyakaṃ katvā adāsi. Ekadivasameva sabbanagarehi paṇṇāni āgamiṃsūti sabbavihāresu kira rāhunā candassa gahaṇadivase navakammaṃ ārabhitvā puna rāhunā candassa gahaṇadivaseyeva niṭṭhāpesuṃ, tasmā ekadivasameva paṇṇāni āgamiṃsūti vadanti. Aṭṭha sīlaṅgānīti aṭṭha uposathaṅgasīlāni. ‘‘Sabbālaṅkāravibhūsitāyā’’ti idaṃ asamādinnuposathaṅgānaṃ vasena vuttaṃ. Amaravatiyā rājadhāniyāti tāvatiṃsadevanagare. Alaṅkatapaṭiyattanti alaṅkatakaraṇavasena sabbasajjitaṃ.
增上的所作就是增上事,增上的行为就是增上业,这是这里要说的意思。所谓“世界显露”,是指他们示现了这样一种神通:让数以千计的器世间和住在其中的有情世间都显现出来,这种神通就叫世界显露。具神通的人在做这件事的时候,能让黑暗变成光明,能让遮蔽的变成敞开的,能让不在视野里的进入视野。怎么做到呢?他想让自己或别人显现出来——即使对方是隐蔽的,或者站在很远的地方——就从基础禅定出定,作意“愿这片黑暗的地方变成光明”,或者“愿这遮蔽的地方敞开”,或者“愿这不在视野里的进入视野”,然后再入基础禅定,出定后下定决心。随着他的决意,事情就按他所决意的那样发生。站在远处的人也能看见,他自己想看也能看见,就像世尊从天界降下时那样。世尊在天界讲完阿毗达摩后,下降前往桑伽沙城时,站在须弥山顶上,眺望东方世界,数千个铁围山都显现出来,好像变成了一片平地,清清楚楚。东方是这样,西方、北方、南方也都是这样,他看到一切都显现出来。往下直到无间地狱,往上直到色究竟天,他都看到了。人也看见天,天也看见人。在那里,人不必抬头看,天也不必低头看,所有众生都是面对面互相看见。那一天,就叫作世界显露。巴利
Adhikaṃ kāraṃ adhikāraṃ, adhikaṃ kiriyanti vuttaṃ hoti. Lokavivaraṇaṃ nāma pāṭihāriyaṃ akaṃsūti ettha anekasahassasaṅkhyassa okāsalokassa tannivāsīsattalokassa ca vivaṭabhāvakaraṇapāṭihāriyaṃ lokavivaraṇaṃ nāma. Taṃ pana karonto iddhimā andhakāraṃ vā ālokaṃ karoti, paṭicchannaṃ vā vivaṭaṃ, anāpāthaṃ vā āpāthaṃ karoti. Kathaṃ? Ayañhi yathā paṭicchannopi dūre ṭhitopi attā vā paro vā dissati, evaṃ attānaṃ vā paraṃ vā pākaṭaṃ kātukāmo pādakajjhānato vuṭṭhāya ‘‘idaṃ andhakāraṭṭhānaṃ ālokajātaṃ hotū’’ti vā ‘‘idaṃ paṭicchannaṃ vivaṭaṃ hotū’’ti vā ‘‘idaṃ anāpāthaṃ āpāthaṃ hotū’’ti vā āvajjetvā puna pādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya adhiṭṭhāti. Saha adhiṭṭhānena yathādhiṭṭhitameva hoti. Apare dūre ṭhitāpi passanti, sayampi passitukāmo passati bhagavā viya devorohaṇe. Bhagavā hi devaloke abhidhammadesanaṃ niṭṭhapetvā saṅkassanagaraṃ otaranto sinerumuddhani ṭhatvā puratthimaṃ lokadhātuṃ olokesi, anekāni cakkavāḷasahassāni vivaṭāni viya hutvā ekaṅgaṇaṃ viya hutvā pakāsiṃsu. Yathā ca puratthimena, evaṃ pacchimenapi uttarenapi dakkhiṇenapi sabbaṃ vivaṭamaddasa. Heṭṭhāpi yāva avīci upari ca yāva akaniṭṭhabhavanaṃ, tāva addasa. Manussāpi deve passanti, devāpi manusse. Tattha neva manussā uddhaṃ ullokenti, na devā adho olokenti, sabbe sammukhasammukhāva aññamaññaṃ passanti, taṃ divasaṃ lokavivaraṇaṃ nāma ahosi.
另外,在铜掌岛(锡兰),住在塔朗伽罗的法乐长老也示现过这个神通。据说有一天,他坐在大寺塔院中,讲《无厄经》(增支部3.16):“比丘们,具足三法的比丘,已踏上无厄之道。”说法时,他把扇子朝下扇,从无间地狱起都成了一片平地;再朝上扇,直到梵天界都成了一片平地。长老用地狱的恐怖来警吓,又用天界的快乐来引诱,然后说法。当时有些人证得入流者,有些人证得一来者、不来者、阿拉汉。就这样,在那一天也出现了所谓的“世界显露”。而这些比丘,就像法王阿育王站在阿育园中,环顾四方,看见以海为界的整个赡部洲,以及八万四千座寺院正以盛大的寺院大供养而光辉灿烂那样,如此决意之后,便示现了名为“世界显露”的神通。巴利
Apica tambapaṇṇidīpe taḷaṅgaravāsī dhammadinnattheropi imaṃ pāṭihāriyaṃ akāsi. So kira ekadivasaṃ tissamahāvihāre cetiyaṅgaṇamhi nisīditvā ‘‘tīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu apaṇṇakapaṭipadaṃ paṭipanno hotī’’ti apaṇṇakasuttaṃ (a. ni. 3.16) kathento heṭṭhāmukhaṃ bījaniṃ akāsi, yāva avīcito ekaṅgaṇaṃ ahosi, tato uparimukhaṃ akāsi, yāva brahmalokā ekaṅgaṇaṃ ahosi. Thero nirayabhayena tajjetvā saggasukhena ca palobhetvā dhammaṃ desesi. Keci sotāpannā ahesuṃ, keci sakadāgāmī anāgāmī arahantoti evaṃ tasmiṃ divasepi lokavivaraṇaṃ nāma ahosi. Ime pana bhikkhū yathā asoko dhammarājā asokārāme ṭhito catuddisā anuvilokento samantato samuddapariyantaṃ jambudīpaṃ passati, caturāsīti ca vihārasahassāni uḷārāya vihāramahapūjāya virocamānāni, evaṃ adhiṭṭhahitvā lokavivaraṇaṃ nāma pāṭihāriyaṃ akaṃsu.
“寺院大供养”是指被称为寺院盛典的供养。“辉煌”指成就。像这样的“喜悦与欢喜”,是指以舍离为根本的喜悦与欢喜。“将重担交给了目犍连子帝须长老”是说:因为长老有大威德,比丘僧团心想“如果还有该说的,他本人会说的”,就把回答国王所问之事的任务交给了长老。“我是教法的继承者,或不是”意思是:我是教法的亲人、内部人,或不是。对于那些没有子女在教法中出家的人,他们就不会把教法中应做的事当作自己的责任来承担——针对这个意思,长老这样说:“大王,仅仅这样,还不成为教法的继承者。”“那么,尊者,怎样才成为教法的继承者?”这里的“carahi”这个语气词表达的是不满。这话的意思是:如果做了这样的舍离还不算教法的继承者,那还要做什么才算呢?巴利
Vihāramahapūjāyāti vihāramahasaṅkhātāya pūjāya. Vibhūtinti sampattiṃ. Evarūpaṃ pītipāmojjanti īdisaṃ pariccāgamūlakaṃ pītipāmojjaṃ. Moggaliputtatissattherassa bhāramakāsīti therassa mahānubhāvattā ‘‘uttaripi ce kathetabbaṃ atthi, tampi soyeva kathessatī’’ti maññamāno bhikkhusaṅgho raññā pucchitapañhassa visajjanaṃ therassa bhāramakāsi. Sāsanassa dāyādo homi, na homīti sāsanassa ñātako abbhantaro homi, na homīti attho. Yesaṃ sāsane pabbajitā puttadhītaro na santi, na te sāsane kattabbakiccaṃ attano bhāraṃ katvā vahantīti imamatthaṃ sandhāya thero evamāha ‘‘na kho, mahārāja, ettāvatā sāsanassa dāyādo hotī’’ti. Kathañcarahi, bhante, sāsanassa dāyādo hotīti ettha carahīti nipāto akkhantiṃ dīpeti. Idaṃ vuttaṃ hoti – yadi evarūpaṃ pariccāgaṃ katvāpi sāsanassa dāyādo na hoti, aññaṃ kiṃ nāma katvā hotīti.
“从帝须王子出家那时起”是说:帝须王子什么时候出家、因为什么缘故出家,这一切后面还会详细说明。“你能”就是“你能够”。“心生欢喜”就是已经生起了欢喜。“得到子女的心”这里要明白,女儿在通称的意义上也用“子”这个词来说;或者可以看作“子与女”合称为“子女”这种省略说法。因为声明学者说,当“子”这个词和“女”这个词一起用时,只保留“子”一个,“女”这个词就隐去了。“令住于学处”是说:就在那个结界范围内,给予学处认可,劝他们受持从不杀生到不非时食为止的六条学处,使他们安住在学处上。即使是六十岁的沙弥尼,也必须受持“我受持不杀生学处,两年不违犯”等六条学处来修学。因为,如果沙弥尼在这六条学处上没有修学满两年,就不可以让她受具足戒。“灌顶后六年”就是“六个灌顶年”,意思是说从灌顶以来已经过了六年。巴利
Tissakumārassa pabbajitakālato pabhutīti yadā ca tissakumāro pabbajito, yena ca kāraṇena pabbajito, taṃ sabbaṃ vitthārato uttari āvi bhavissati. Sakkhasīti sakkhissasi. Pāmojjajātoti sañjātapāmojjo. Puttānaṃ manaṃ labhitvāti ettha puttīpi sāmaññato puttasaddena vuttāti veditabbā, putto ca dhītā ca puttāti evaṃ ekasesanayena vā evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Dhītusaddena saha payujjamāno hi puttasaddo ekova avasissati, dhītusaddo nivattatīti saddasatthavidū vadanti. Sikkhāya patiṭṭhāpesunti tasmiṃyeva sīmamaṇḍale sikkhāsammutiṃ datvā pāṇātipātāveramaṇiādīsu vikālabhojanāveramaṇipariyosānāsu chasu sikkhāsu samādapanavasena sikkhāya patiṭṭhāpesuṃ. Saṭṭhivassāyapi hi sāmaṇeriyā ‘‘pāṇātipātāveramaṇiṃ dve vassāni avītikkamma samādānaṃ samādiyāmī’’tiādinā (pāci. 1078-1079) cha sikkhāyo samādiyitvā sikkhitabbāyeva. Na hi etāsu chasu sikkhāpadesu dve vassāni asikkhitasikkhaṃ sāmaṇeriṃ upasampādetuṃ vaṭṭati. Cha vassāni abhisekassa assāti chabbassābhiseko, abhisekato paṭṭhāya atikkantachavassoti vuttaṃ hoti.
“一切都是上座说”指的是:两次结集所传下来的巴利圣典本身,在这里就应当理解为“上座说”。因为它确实是大迦叶等大长老的主张,所以称为“上座说”。“贡塔子帝须长老”这里,贡塔鸟是一种紧那罗族类。三部《结文》里都说:“在其中一位的腹中,有一个投生为人类种姓的孩子,由国王抚养,名叫贡塔子帝须长老。”《大史》里也有这个记载。巴利
Sabbaṃ theravādanti dve saṅgītiyo āruḷhā pāḷiyevettha ‘‘theravādo’’ti veditabbā. Sā hi mahākassapapabhutīnaṃ mahātherānaṃ vādattā ‘‘theravādo’’ti vuccati. Kontaputtatissattheroti ettha kontasakuṇiyo nāma kinnarajātiyo. ‘‘Tāsu ekissā kucchiyaṃ sayito manussajātiko raññā posito kontaputtatissatthero nāmā’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Mahāvaṃsepi cetaṃ vuttaṃ –
从前,有一位林居者从华氏城出发,在林中游走;
据说,他和一位紧那罗女贡塔吉尼一起生活。
因为和他同居,那个女人后来生了两个儿子。
哥哥名叫帝须,弟弟名叫须弥陀。
“ 在大婆噜那长老的时代,他们在长老身边出家;
两人都证得了阿拉汉果,具足六种神通的功德。”巴利
‘‘Pure pāṭaliputtamhā, vane vanacaro caraṃ; Kontakinnariyā saddhiṃ, saṃvāsaṃ kira kappayi. ‘‘Tena saṃvāsamanvāya, sā putte janayī duve; Tisso jeṭṭho kaniṭṭho tu, sumitto nāma nāmato. ‘‘Mahāvaruṇattherassa , kāle pabbaji santike; Arahattaṃ pāpuṇiṃsu, chaḷabhiññāguṇaṃ ubho’’ti.
不过,有些人这样说:“贡塔是木车王族里出生的一位王女。她被金翅鸟机关带到森林里,一个林中生活的人把她带回来,和她一起生活。她为他生了两个儿子。其中,长子以母亲的名字得名,叫贡塔子。”据说,在木车王的城里,所有富贵人家都做了类似金翅鸟的机关,用来在河流、山岳等处游玩,就像木车王乘着金翅鸟车到处游行一样。巴利
Keci pana evaṃ vadanti ‘‘kontā nāma kaṭṭhavāhanarañño vaṃse jātā ekā rājadhītā. Taṃ garuḷayantena araññagataṃ eko vanacarako ānetvā tāya saddhiṃ saṃvāsaṃ kappesi. Sā tassa ubho putte vijāyi. Tatrāyaṃ jeṭṭhako mātunāmena kontaputto nāma jāto’’ti. Kaṭṭhavāhanarañño kira nagare sabbepi vibhavasampannā nadīpabbatakīḷādīsu garuḷasakuṇasadisaṃ yantaṃ kāretvā kaṭṭhavāhanarājā viya garuḷavāhanena vicaranti.
为了治疗疾病,他〔须弥陀〕按照乞食的行仪四处巡行,却连一握左右的酥油都没能得到。据说那时,身为兄长的贡塔子帝须长老腹中起了风病。弟弟须弥陀长老看到他〔帝须长老〕正被强烈的苦受折磨,就问道:“尊者,这里需要得到什么东西呢?”帝须长老说:“贤友,需要得到一握左右的酥油。”他〔帝须长老〕不肯向国王禀报,也不肯为了病缘在非时寻求酥油,说:“你就在乞食的时候,为了乞食而巡行;如果能够得到,就这样巡行,把得到的带回来。”弟弟也按照所说的方式,以乞食的行仪巡行,却连一握左右的酥油都没能得到。而他〔帝须长老〕的腹中风病变得极为强烈,即使拿一百罐酥油也无法平息。长老就因为那疾病的力量去世了。不过有些人说:“长老是被名为蝎子的毒虫所咬,因为毒力的发作而具有极其强烈的苦受,为了平息它,按照前面所说的方式没能得到一握左右的酥油,就般涅槃了。”《大史》中确实这样说:巴利
Byādhipaṭikammatthaṃ bhikkhācāravattena āhiṇḍanto pasatamattaṃ sappiṃ alabhitvāti tadā kira jeṭṭhassa kontaputtatissattherassa kucchivāto samuṭṭhāsi. Taṃ bāḷhāya dukkhavedanāya pīḷitaṃ kaniṭṭho sumitto nāma thero disvā ‘‘kimettha, bhante, laddhuṃ vaṭṭatī’’ti pucchi. Tissatthero, ‘‘āvuso, pasatamattaṃ sappiṃ laddhuṃ vaṭṭatī’’ti vatvā rañño nivedanaṃ tassa gilānapaccayaṃ pacchābhattaṃ sappiatthāya caraṇañca paṭikkhipitvā ‘‘bhikkhācāravelāyameva piṇḍāya carantena tayā yadi sakkā laddhuṃ, evaṃ vicaritvā yaṃ laddhaṃ, taṃ āharā’’ti āha. Kaniṭṭhopi vuttanayeneva bhikkhācāravattena caranto pasatamattampi sappiṃ nālattha. So pana kucchivāto balavataro sappighaṭasatenapi vūpasametuṃ asakkuṇeyyo ahosi. Thero teneva byādhibalena kālamakāsi. Keci pana ‘‘vicchikanāmakena kīṭavisena ḍaṭṭho thero tassa visavegena adhimattāya dukkhavedanāya samannāgato taṃ vūpasametuṃ vuttanayeneva pasatamattaṃ sappiṃ alabhitvā parinibbuto’’ti vadanti. Vuttañhetaṃ mahāvaṃse –
毒虫螫足,长兄受苦;
幼弟问之,答言:药乃一捧酥油。
长老未向国王禀报,亦辞病缘;
食后为酥油行乞,悉皆拒绝。
如果你去托钵乞食,得到了酥油,就把它带回来。
这位帝沙长老就这样对最胜的苏弥陀长老说:
他四处托钵乞食,却没有得到一捧酥油。
就算有上百罐酥油,所生的病也还是治不好。
那位长老因那个病,到了寿命将尽的时候。
他劝诫(众人)不要放逸,然后让心趋向涅槃。
他坐在虚空中,凭借火界之力;
按照自己的意愿决意身体之后,他就入了般涅槃。
“ 火焰从身体中冒出,烧尽了肉与血;
长老的整个身体被烧,但诸骨不烧。”巴利
‘‘Pāde kīṭavisenāsi, ḍaṭṭho jeṭṭho savedano; Āha puṭṭho kaniṭṭhena, bhesajjaṃ pasataṃ ghataṃ. ‘‘Rañño nivedanaṃ thero, gilānapaccayepi ca; Sappiatthañca caraṇaṃ, pacchābhattaṃ paṭikkhipi. ‘‘Piṇḍāya ce caraṃ sappiṃ, labhase tvaṃ tamāhara; Iccāha tissatthero so, sumittaṃ theramuttamaṃ. ‘‘Piṇḍāya caratā tena, na laddhaṃ pasataṃ ghataṃ; Sappikumbhasatenāpi, byādhi jāto asādhiyo. ‘‘Teneva byādhinā thero, patto āyukkhayantikaṃ; Ovaditvappamādena, nibbātuṃ mānasaṃ akā. ‘‘Ākāsamhi nisīditvā, tejodhātuvasena so; Yathāruci adhiṭṭhāya, sarīraṃ parinibbuto. ‘‘Jālā sarīrā nikkhamma, nimaṃsachārikaṃ ḍahi; Therassa sakalaṃ kāyaṃ, aṭṭhikāni tu no ḍahī’’ti.
用不放逸来教诫,意思是这样以不放逸教诫说:“像我们这样的人,这些资具都很难得到,你们在得到资具时,不要放逸,要好好修行沙门法。”结跏趺坐,就是双腿盘起来、大腿四周绑紧的坐姿。这里的具格,是用来表示这种状态的。入火界定,就是进入以火界遍为所缘的禅定。向长老致敬,就是向长老的舍利致敬。在四个城门造池、装满药物,就是在每一个城门各造四个池子,其中一池装满酥油,一池装满蜂蜜,一池装满糖浆,一池装满砂糖。据说其余几个城门也都这样造了。巴利
Appamādena ovaditvāti ‘‘amhādisānampi evaṃ paccayā dullabhā, tumhe labhamānesu paccayesu appamajjitvā samaṇadhammaṃ karothā’’ti evaṃ appamādena ovaditvā. Pallaṅkenāti samantato ūrubaddhāsanena. Itthambhūtalakkhaṇe cetaṃ karaṇavacanaṃ. Tejodhātuṃ samāpajjitvāti tejodhātukasiṇārammaṇaṃ jhānaṃ samāpajjitvā. Therassa sakkāraṃ katvāti therassa dhātusakkāraṃ katvā. Catūsu dvāresu pokkharaṇiyo kārāpetvā bhesajjassa pūrāpetvāti ekasmiṃ dvāre catasso pokkharaṇiyo kārāpetvā tattha ekaṃ pokkharaṇiṃ sappissa pūrāpetvā ekaṃ madhuno, ekaṃ phāṇitassa, ekaṃ sakkarāya pūrāpesi. Sesadvāresupi evameva kārāpesīti vadanti.
在集会堂里有十万:就是在城中央的裁判堂里有十万。这是用来说明从整座城市产生的收入。国王得到五十万:这是把从国土产生的收入放在一边之后说的。从那里:就是从前面说的五十万那里。每天为尼拘陀长老支出十万:那怎么会为长老每天支出十万呢?据说,国王一天换三次衣服,每次都会问:“长老的衣服送去了吗?”听到“是的,已经送去了”之后才换。长老也一天换三次三衣。他的三衣被放在象背上,连同五百个香盒和五百个花盒,一早就会送来,白天和傍晚也一样。长老并不把衣服捆成包裹收起来,而是送给前来拜访的同梵行者。据说当时在赡部洲,比丘僧团大多数的衣服都是属于尼拘陀长老的。就这样,国王每天为长老支出十万。广大的利养和恭敬:这里,能得到、能获得,就叫利养,这是四种资具的另一种说法。应当恭敬地做、应当给予,就叫恭敬,也就是指四种资具。因为把资具准备得越来越好、越来越精美,这就叫恭敬。或者,别人应当做的尊重行为,或者用花等做的供养,也叫恭敬。巴利
Sabhāyaṃ satasahassanti nagaramajjhe vinicchayasālāyaṃ satasahassaṃ. Iminā sakalanagarato samuṭṭhitaṃ āyaṃ nidasseti. Pañcasatasahassāni rañño uppajjantīti ca raṭṭhato uppajjanakaṃ āyaṃ ṭhapetvā vuttaṃ. Tatoti yathāvuttapañcasatasahassato. Nigrodhattherassa devasikaṃ satasahassaṃ visajjesīti kathaṃ pana therassa satasahassaṃ visajjesi? Rājā kira divasassa tikkhattuṃ sāṭake parivattento ‘‘therassa cīvaraṃ nīta’’nti pucchitvā ‘‘āma nīta’’nti sutvāva parivatteti. Theropi divasassa tikkhattuṃ ticīvaraṃ parivatteti. Tassa hi ticīvaraṃ hatthikkhandhe ṭhapetvā pañcahi ca gandhasamuggasatehi pañcahi ca mālāsamuggasatehi saddhiṃ pātova āharīyittha, tathā divā ceva sāyañca. Theropi na bhaṇḍikaṃ bandhitvā ṭhapesi, sampattasabrahmacārīnaṃ adāsi. Tadā kira jambudīpe bhikkhusaṅghassa yebhuyyena nigrodhattherasseva santakaṃ cīvaraṃ ahosi. Evaṃ therassa divase divase satasahassaṃ visajjesi. Uḷāro lābhasakkāroti ettha labbhati pāpuṇīyatīti lābho, catunnaṃ paccayānametaṃ adhivacanaṃ. Sakkaccaṃ kātabbo dātabboti sakkāro, cattāro paccayāyeva. Paccayā eva hi paṇītapaṇītā sundarasundarā abhisaṅkharitvā katā ‘‘sakkāro’’ti vuccanti. Atha vā parehi kātabbagāravakiriyā pupphādīhi pūjā vā sakkāro.
“见取”在这里,见本身就是见取,就像“粪聚”“尿聚”“行聚”等说法一样。或者,因为见没有可去之处,只是见的去处,所以叫见取,意思是仅仅是对见的执取。又或者,见的种类就是见取,也就是说的是见的差别。世间语法中,确实把“种类”“去处”“类别”这些词当作同义词。然而,住在他们中间的人没办法平息这件事:因为住在他们中间,就落入他们之中,说的话不可信受,所以他这样想。那时,住在那个地方没有安乐住,因此舍弃它,只取所期望的安乐住,所以说“自己想要以安乐住而住”。阿诃恒伽山:就是叫这个名字的山。以法、以律、以大师的教法:这里,“法”指真实的事由;“律”指举罪与忆念;“大师的教法”指白众成就与羯磨语成就。因此,以真实的事由举罪、忆念后,通过白众成就与羯磨语成就,以举罪等羯磨加以呵责,这就是所说的意思。脓疱:以偷盗为义;垢秽:以令染污为义;荆棘:以刺穿为义。侍奉火:就像事火者那样供奉火。以五火炙烤:在四个地方点火,站在中间,以太阳的热力炙烤。随转太阳:从日出时起,注视太阳,直到日落,面朝太阳而行。我们将摧毁:他们努力宣称“我们要消灭”。不能:就是做不到。巴利
Diṭṭhigatānīti ettha diṭṭhiyeva diṭṭhigataṃ ‘‘gūthagataṃ muttagataṃ (ma. ni. 2.119), saṅkhāragata’’ntiādīsu (mahāni. 41) viya. Gantabbābhāvato vā diṭṭhiyā gatamattaṃ diṭṭhigataṃ, diṭṭhiyā gahaṇamattanti attho. Diṭṭhippakāro vā diṭṭhigataṃ, diṭṭhibhedoti vuttaṃ hoti. Lokiyā hi vidhayuttagatappakārasadde samānatthe icchanti. Na kho panetaṃ sakkā imesaṃ majjhe vasantena vūpasametunti tesañhi majjhe vasanto tesuyeva antogadhattā ādeyyavacano na hoti, tasmā evaṃ cintesi. Tadā tasmiṃ ṭhāne vasantassa sukhavihārābhāvato taṃ pahāya icchitabbasukhavihāramattaṃ gahetvā vuttaṃ ‘‘attanā phāsukavihārena viharitukāmo’’ti. Ahogaṅgapabbatanti evaṃnāmakaṃ pabbataṃ. Dhammena vinayena satthusāsanenāti ettha dhammoti bhūtaṃ vatthu. Vinayoti codanā sāraṇā ca. Satthusāsananti ñattisampadā anusāvanasampadā ca, tasmā bhūtena vatthunā codetvā sāretvā ñattisampadāya anusāvanasampadāya ca ukkhepanīyādikammavasena niggayhamānāpīti vuttaṃ hoti. Abbudaṃ thenanaṭṭhena, malaṃ kiliṭṭhabhāvakaraṇaṭṭhena, kaṇṭakaṃ vijjhanaṭṭhena. Aggiṃ paricarantīti aggihuttakā viya aggiṃ pūjenti . Pañcātape tappantīti catūsu ṭhānesu aggiṃ katvā majjhe ṭhatvā sūriyātapena tappanti. Ādiccaṃ anuparivattantīti udayakālato pabhuti sūriyaṃ olokayamānā yāvatthaṅgamanā sūriyābhimukhāva parivattanti. Vobhindissāmāti paggaṇhiṃsūti vināsessāmāti ussāhamakaṃsu. Avisahantoti asakkonto.
他接受七日为王位,意思是:先享受七天的王位之乐。令他明白这件事,就是让他理解所后悔的事。怎样令他明白呢?就说“据说他……”等等。称心如意,就是与心相应,意思是随心所欲。为什么?是由于什么原因?喂!你这死期已定的人,就是七天后死期已定。心得安稳,就是心无疑虑,没有对死亡的恐惧,意思是无所畏惧。观察依止于呼吸的死,就是怀着这样的想法:“啊!但愿我能在这一息之间活着,在吸气之后呼气,或呼气之后吸气的那段时间里,能作意世尊的教法,那我真是做了很多。”像这样精勤修习死随念,观察与出入息流转时刻相关联的死。其中,出息,是向外呼出的鼻风;入息,是向内吸入的风。也有与此相反的说法。巴利
Sattadivasenarajjaṃ sampaṭicchāti sattadivase rajjasukhaṃ tāva anubhava. Tamatthaṃ saññāpesīti kukkuccāyitamatthaṃ bodhesi. Kathaṃ saññāpesīti āha ‘‘so kirā’’tiādi. Cittarūpanti cittānurūpaṃ, yathākāmanti vuttaṃ hoti. Kissāti kena kāraṇena. Are tvaṃ nāma paricchinnamaraṇanti sattahi divasehi paricchinnamaraṇaṃ. Vissatthoti nirāsaṅkacitto, maraṇasaṅkārahito nibbhayoti vuttaṃ hoti. Assāsapassāsanibaddhaṃ maraṇaṃ pekkhamānāti ‘‘aho vatāhaṃ tadantaraṃ jīveyyaṃ, yadantaraṃ assasitvā passasāmi passasitvā vā assasāmi, bhagavato sāsanaṃ manasi kareyyaṃ, bahu vata me kataṃ assā’’ti evaṃ maraṇassatiyā anuyuñjanato assāsapassāsappavattikālapaṭibaddhaṃ maraṇaṃ pekkhamānā. Tattha assāsoti bahinikkhamananāsavāto. Passāsoti antopavisanavāto. Vuttavipariyāyenapi vadanti.
“出猎”是指为了猎杀野兽而出发,心想“我要到森林里去寻找野兽”,于是动身出去。这里的“猎”是因为对野兽有追踪、寻找、围捕之义,所以得到了“猎”这个名称。“臾那大法护长老”是指在臾那地区出生、来到这里出家、名叫法护的大长老。“象龙”就是大象。据说“龙”这个词也有“广大”的意思;或者是为了区别于蛇龙等,才说“象龙”。“他的心意”就是他的意向、他内心的倾向。“就在他看着的时候”是表示不尊重的属格用法,意思是“就在他眼前看着的时候”。“在空中飞腾而起”——这里并不是变化神通,因为对在家人也显示了这种神通。所谓变化神通,是指“舍弃本来形貌,显现童子形貌或龙形,或示现种种军阵”,像这样出现的神通,因为是依于舍弃本来形貌而变化生起的,所以叫变化神通。但决意神通则没有被禁止。正如《小品·犍度注释》中将要说的:“在‘神通变化’中,变化神通是被禁止的,但决意神通不被禁止,应当知道。”“悬挂”是指在空中铺开腰带,把衣物挂在那上面。巴利
Migavaṃ nikkhamitvāti migamāraṇatthāya ‘‘araññe migapariyesanaṃ carissāmī’’ti nikkhamitvā. Tattha migavanti migānaṃ vānanato hesanato bādhanato ‘‘migava’’nti laddhasamaññaṃ migavaṃ. Yonakamahādhammarakkhitattheranti yonakavisaye jātaṃ idhāgantvā pabbajitaṃ dhammarakkhitanāmadheyyaṃ mahātheraṃ. Hatthināgenāti mahāhatthinā. Mahantapariyāyopi hi nāgasaddoti vadanti. Ahināgādito vā visesanatthaṃ ‘‘hatthināgenā’’ti vuttaṃ. Tassāsayaṃ tassa ajjhāsayaṃ. Tassa passantassevāti anādare sāmivacanaṃ, tasmiṃ passanteyevāti attho. Ākāse uppatitvāti ettha ayaṃ vikubbaniddhi na hotīti gihissapi imaṃ iddhipāṭihāriyaṃ dassesi. Sā hi ‘‘pakativaṇṇaṃ vijahitvā kumārakavaṇṇaṃ vā dasseti nāgavaṇṇaṃ vā, vividhampi senābyūhaṃ dassetī’’ti evaṃ āgatā iddhi pakativaṇṇavijahanavikāravasena pavattattā vikubbaniddhi nāma. Adhiṭṭhāniddhiyā pana paṭikkhepo natthi. Tathā ca vakkhati khuddakavatthukkhandhakavaṇṇanāyaṃ (cūḷava. aṭṭha. 252) ‘‘iddhipāṭihāriyanti ettha vikubbaniddhipāṭihāriyaṃ paṭikkhittaṃ, adhiṭṭhāniddhi pana appaṭikkhittāti veditabbā’’ti. Laggetvāti ākāse kāyabandhanaṃ pasāretvā tattha cīvaraṃ laggetvā.
“喜庆装束”是指让人欢喜的装扮,也就是节庆时的打扮。这句话的意思是“节庆装束”。“预先备办”是说他们心想“等他们来了再找衣钵之类会很麻烦”,所以一开始就把钵和袈裟准备好了。“精勤堂”是指适合精进修行、与勇猛精进相应的寂静住处。“他也”是就国王的外甥说的。“随同出家”是指跟着拥有广大财富的刹帝利人一起出家。“前往”是指以神通前往。“善心倾向”是指内心柔和可意。“心生疑惑”是指心想“这些比丘说法不一致”,因而生起疑惑。“各以一千比丘为眷属”是指每一位各有不超过一千比丘的眷属。即使说“抓住后过来吧”,因为说过“有能力护持教法”,长老比丘们便以为这是“法事”而去了。因为在这样的情况下不应生起追悔。这是如法的教令,不与在家人的事务相关。“长老没有来”,虽然说了“国王召唤”,本来为了法事也应当来,可是据说即使两次派人也还是没有来。因为长老在一切处都因声名远播而受到尊敬,且对受到尊敬者能成办其后应作之事,所以以不合宜言辞为借口而没有来。“尊者,那位长老是老人吗?”虽然国王曾见过长老,却不能辨认其名字,所以才这样问,他们这样说。“车乘”是指上部类似凉亭、以木板覆盖,或完全遮盖而作成的特殊车辆,他们称之为车乘。“结船筏”中,“船”是指舟船。它从此岸渡到彼岸去,所以是舟船;运载众生的,所以也称为船。一边连结起来的船就是船筏,意思是那样把它们连结起来。巴利
Chaṇavesanti tuṭṭhijananavesaṃ, ussavavesanti attho. Paṭiyādesunti ‘‘āgatakāle cīvarādīnaṃ pariyesanaṃ bhāriya’’nti paṭhamameva pattacīvarāni sampādesuṃ. Padhānagharanti bhāvanānuyogavasena vīriyārambhassa anurūpaṃ vivittasenāsanaṃ. Sopīti rañño bhāgineyyaṃ sandhāya vuttaṃ. Anupabbajitoti uḷāravibhavena khattiyajanena anugantvā pabbajito. Gantvāti iddhiyā gantvā. Kusalādhippāyoti manāpajjhāsayo. Dveḷhakajātoti ‘‘ime bhikkhū na ekamaggena kathentī’’ti saṃsayamāpanno. Ekekaṃ bhikkhusahassaparivāranti ekekassa ekekasahassaparicchinnaṃ bhikkhuparivārañca. Gaṇhitvā āgacchathāti vuttepi ‘‘sāsanaṃ paggaṇhituṃ samattho’’ti vuttattā therā bhikkhū ‘‘dhammakamma’’nti maññamānā gatā. Īdisesu hi ṭhānesu kukkuccaṃ na kātabbaṃ. Kappiyasāsanañhetaṃ na gihikammapaṭisaṃyuttaṃ. Thero nāgacchīti kiñcāpi ‘‘rājā pakkosatī’’ti vuttepi dhammakammatthāya āgantuṃ vaṭṭati, dvikkhattuṃ pana pesitepi na āgato kira. Thero hi sabbattha vikhyātavasena sambhāvanuppattito sambhāvitassa ca uddhaṃ kattabbakiccasiddhito asāruppavacanalesena na āgacchīti. Mahallako nu kho bhante theroti kiñcāpi rājā theraṃ diṭṭhapubbo, nāmaṃ pana sallakkhetuṃ asakkonto evaṃ pucchīti vadanti. Vayhanti upari maṇḍapasadisaṃ padaracchannaṃ, sabbapaliguṇṭhimaṃ vā chādetvā kataṃ sakaṭavisesaṃ vayhanti vadanti. Nāvāsaṅghāṭaṃ bandhitvāti ettha nāvāti poto. So hi orato pāraṃ patati gacchatīti poto, satte netīti nāvāti ca vuccati. Ekato saṅghaṭitā nāvā nāvāsaṅghāṭaṃ, tathā taṃ bandhitvāti attho.
因为教法的敌对者很多,所以说“安排了守护”。“Yanti”的意思是“由于”“以什么原因”。由于“不作恶,所以叫龙”这一说法,他们认为沙门在这里因为不造恶而名为龙,于是授记说:“大王,那一位沙门龙会抓住您的右手。”“他们拉拽”就是他们用力拉扯。有人说:“抓住国王的手就像游戏一样做出来,这是为什么?”这是提出了责问。“从外面”指从园林的外面。在观看的人看来显得极其困难,所以说“局部地震是困难的”。不过在这里,就决意而言,并没有单独的困难。“踏入界内”指踏入界内、踏入界的内部。“作为神通的基础”指作为神通的基础和立足处。因为变化神通已被禁止,所以他决意使大地震动。“车子的界内停着的轮子震动了”——这里说的“足”是指车轮。因为车轮对车子的行驶起到像脚一样的作用,所以在这里称为“足”。“他能”指他将能够。“这个道理”指没有思心所,恶就不可能发生这个道理。“思心所”——这里应当分词为“思心所,我”。“思惟之后”指生起思心所之后。“显明鹧鸪”指因为能显明自己所在之处而得此名的鹧鸪。猎人把它带到林中,靠它的叫声,来一只就抓一只鹧鸪。巴利
Sāsanapaccatthikānaṃ bahubhāvato āha ‘‘ārakkhaṃ saṃvidhāyā’’ti. Yanti yasmā, yena kāraṇenāti attho. ‘‘Āguṃ na karotīti nāgo’’ti (cūḷava. mettagūmāṇavapūcchāniddesa 27) vacanato pāpakaraṇābhāvato samaṇo idha nāgo nāmāti maññamānā ‘‘eko taṃ mahārāja samaṇanāgo dakkhiṇahatthe gaṇhissatī’’ti byākariṃsu. Abbāhiṃsūti ākaḍḍhiṃsu. ‘‘Rañño hatthaggahaṇaṃ līḷāvasena kataṃ viya hotīti kasmātiādicodanaṃ kata’’nti vadanti. Bāhiratoti uyyānassa bāhirato. Passantānaṃ atidukkaraṃ hutvā paññāyatīti āha ‘‘padesapathavīkampanaṃ dukkara’’nti. Adhiṭṭhāne panettha visuṃ dukkaratā nāma natthi. Sīmaṃ akkamitvāti antosīmaṃ sīmāya abbhantaraṃ akkamitvā. Abhiññāpādakanti abhiññāya patiṭṭhābhūtaṃ. Vikubbaniddhiyā eva paṭikkhittattā pathavīcalanaṃ adhiṭṭhahi. Rathassa antosīmāya ṭhito pādova calīti ettha pādoti rathacakkaṃ sandhāya vuttaṃ. Tañhi rathassa gamanakiccasādhanato pādasadisattā idha ‘‘pādo’’ti vuttaṃ. Sakkhatīti sakkhissati. Etamatthanti vinā cetanāya pāpassa asambhavasaṅkhātaṃ atthaṃ. Cetanāhanti ettha ‘‘cetanaṃ aha’’nti padacchedo kātabbo. Cetayitvāti cetanaṃ pavattayitvā. Dīpakatittiroti attano nisinnabhāvassa dīpanato evaṃladdhanāmo tittiro. Yaṃ araññaṃ netvā sākuṇiko tassa saddena āgatāgate tittire gaṇhāti.
它问苦行者。据说在过去,某个边远村庄里有个捕鸟人,抓到一只诱饵鹧鸪,好好训练之后放进笼子里养着。他把它带到树林里,靠它的叫声,把被引来的鹧鸪一只只抓住。鹧鸪心想:“因为我的缘故,许多亲戚都丧了命,这是我的罪过。”于是就不再出声。捕鸟人发现它不出声了,就用竹片打它的头。鹧鸪痛得受不了,又叫了起来。就这样,捕鸟人靠它抓鹧鸪过日子。后来鹧鸪又想:“我并没有‘让它们死’的念头,可是业却因为这件事落到我身上。因为我不出声时,它们不来;我一出声,它们才来。捕鸟人把来的抓住,害它们丧命。这里面到底有没有我的罪过?还是没有?”从那时起,它就一直留意寻找能帮它断掉这个疑惑的智者。有一天,捕鸟人抓了很多鹧鸪,装满篮子,说“我要喝点水”,就走到菩萨的草庵去——菩萨出家做了苦行者,修成了禅那和神通,住在树林里。捕鸟人把笼子放在菩萨旁边,喝了水,躺在沙地上睡着了。鹧鸪知道捕鸟人已经睡着,心想:“我要问问这位苦行者,解开我的疑惑。他要是知道,就会告诉我。”于是它坐在笼子里——巴利
Tāpasaṃ pucchīti atīte kira ekasmiṃ paccantagāme eko sākuṇiko ekaṃ dīpakatittiraṃ gahetvā suṭṭhu sikkhāpetvā pañjare pakkhipitvā paṭijaggati. So taṃ araññaṃ netvā tassa saddena āgatāgate tittire gaṇhāti. Tittiro ‘‘maṃ nissāya bahū mama ñātakā nassanti, mayhetaṃ pāpa’’nti nissaddo ahosi. So tassa nissaddabhāvaṃ ñatvā veḷupesikāya taṃ sīse paharati. Tittiro dukkhāturatāya saddaṃ karoti. Evaṃ so sākuṇiko taṃ nissāya tittire gahetvā jīvikaṃ kappesi. Atha so tittiro cintesi ‘‘ime marantūti mayhaṃ cetanā natthi, paṭicca kammaṃ pana maṃ phusati. Mayi saddaṃ akaronte hi ete nāgacchanti, karonteyevāgacchanti, āgatāgate ayaṃ gahetvā jīvitakkhayaṃ pāpeti, atthi nu kho ettha mayhaṃ pāpaṃ, natthī’’ti. So tato paṭṭhāya ‘‘ko nu kho me imaṃ kaṅkhaṃ chindeyyā’’ti tathārūpaṃ paṇḍitaṃ upadhārento carati. Athekadivasaṃ so sākuṇiko bahuke tittire gahetvā pacchiṃ pūretvā ‘‘pānīyaṃ pivissāmī’’ti bodhisattassa tāpasapabbajjāya pabbajitvā jhānābhiññāyo nibbattetvā araññe vasantassa assamaṃ gantvā taṃ pañjaraṃ bodhisattassa santike ṭhapetvā pānīyaṃ pivitvā vālikātale nipanno niddaṃ okkami. Tittiro tassa niddamokkantabhāvaṃ ñatvā ‘‘mama kaṅkhaṃ imaṃ tāpasaṃ pucchissāmi, jānanto me kathessatī’’ti pañjare nisinnoyeva –
“ 我的亲戚正坐着呢”,所以很多人聚了过来。
他依于业而感受果报,我对这件事心里疑惑。巴利
‘‘Ñātako no nisinnoti, bahu āgacchate jano; Paṭicca kammaṃ phusati, tasmiṃ me saṅkate mano’’ti. (jā. 1.4.75) –
鹧鸪问那位苦行者。这段话的意思是(《本生经注》3.75):尊者,如果我不发出叫声,这些鹧鸪就不会过来;可是我一叫,很多人就以为“我们的亲戚正坐在那里”,于是纷纷赶来。捕鸟人把陆续飞来的鸟一只只抓住,让它们丧命。因为我的缘故、依靠我,这杀生的业就落到我身上,被我领受、被我感受。对于这件因我而造的恶业,我心里这样反复思量、反复疑虑,生起悔恨:“这恶业是不是我的?”巴利
Tāpasaṃ pucchi. Tassattho (jā. aṭṭha. 3.75) – bhante, sacāhaṃ saddaṃ na kareyyaṃ, ayaṃ tittirajano na āgaccheyya, mayi pana saddaṃ karonte ‘‘ñātako no nisinno’’ti ayaṃ bahujano āgacchati, taṃ āgatāgataṃ luddo gahetvā jīvitakkhayaṃ pāpento maṃ paṭicca maṃ nissāya etaṃ pāṇātipātakammaṃ phusati paṭilabhati vindati, tasmiṃ maṃ paṭicca kate pāpe ‘‘mama nu kho etaṃ pāpa’’nti evaṃ me mano saṅkati parisaṅkati kukkuccaṃ āpajjatīti.
“不缘于业而触及”等,是那位苦行者所说的偈颂,它的意思是:如果你的心不因恶行而变污浊,不倾向于它、不俯向它,既然如此,捕鸟人缘你而造的恶业就不会触及你,不会黏着你。因为对于恶行少欲、无所执著、善良、清净、具念的你来说,由于没有杀生的思,那恶业不会沾染你,你的心不会黏着于它。巴利
Na paṭicca kammaṃ phusatītiādikāya pana tāpasena vuttagāthāya ayamattho – yadi tava pāpakiriyāya mano na padussati, tanninno tappoṇo na hoti, evaṃ sante luddena taṃ paṭicca katampi pāpakammaṃ taṃ na phusati na allīyati. Pāpakiriyāya hi appossukkassa nirālayassa bhadrassa parisuddhassa sato tava pāṇātipātacetanāya abhāvā taṃ pāpaṃ na upalimpati, tava cittaṃ na allīyatīti.
“让他掌握教说”的意思是:让他掌握自己这位正自觉者的主张。在“让人围上布幔”这句里,“布幔”是用工具格的形式表达宾格的意思;整句的意思是:为了让那些比丘看不见自己和长老,让人用布幔从四周围起来。或者,这里也可以理解为:让人用布幔从四周围起来。“在布幔之内”就是在布幔的里面。“同一教说者”就是持相同主张的人。“以戒说什么”就是持什么论说。或者,什么样的论说叫作“何论”,某人具有这种论说,就是“持何论”。“常论”就是“常见”,持这种见解的人就是“常见论者”,意思是持常见的人。那么,为什么说“常论是他们所具有的”呢?因为他们所执受的自我和世界是常的,而不是论说,不是吗?这是对的。但由于与常相伴,论说也被说为“常”,正如“昆达们到处行走”一样。或者说,“常”是他们的论说,这里应看作省略了“iti”一词。凡执取色等中的某一种为自我和世界,并将其宣说为常、不死、恒常、不变者,应当知道这些人就是常见论者。这在《义释》和《无碍解道》中已经说过——巴利
Samayaṃ uggaṇhāpesīti attano sammāsambuddhassa laddhiṃ uggaṇhāpesi. Sāṇipākāraṃ parikkhipāpetvāti ettha sāṇipākāranti karaṇatthe upayogavacanaṃ, attānañca therañca yathā te bhikkhū na passanti, evaṃ sāṇipākārena samantato parikkhipāpetvāti attho, sāṇipākāraṃ vā samantato parikkhipāpetvāti evamettha attho gahetabbo. Sāṇipākārantareti sāṇipākārassa abbhantare. Ekaladdhiketi samānaladdhike. Kiṃ vadati sīlenāti kiṃvādī. Atha vā ko katamo vādo kiṃvādo, so etassa atthīti kiṃvādī. Sassataṃ attānañca lokañca vadanti paññapenti sīlenāti sassatavādino. Atha vā vadanti etenāti vādo, diṭṭhiyā etaṃ adhivacanaṃ. Sassato vādo sassatavādo, so etesaṃ atthīti sassatavādino, sassatadiṭṭhinoti attho. Atha sassato vādo etesamatthīti kasmā vuttaṃ, tesañhi attā loko ca sassatoti adhippeto, na vādoti? Saccametaṃ. Sassatasahacaritatāya pana vādopi sassatoti vutto yathā ‘‘kuntā pacarantī’’ti. Sassatoti vādo etesanti vā itisaddalopo daṭṭhabbo. Ye rūpādīsu aññataraṃ attāti ca lokoti ca gahetvā taṃ sassataṃ amataṃ niccaṃ dhuvaṃ paññapenti, te sassatavādinoti veditabbā. Vuttañhetaṃ niddese paṭisambhidāyañca –
他们主张:“色就是我,也是世界,而且是永恒的”,就这样把我和世界安立起来。同样地,受……想……行……识就是我,也是世界,而且是永恒的,就这样把我和世界安立起来。巴利
‘‘Rūpaṃ attā ceva loko ca sassato cāti attānañca lokañca paññapenti. Vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attā ceva loko ca sassato cāti attānañca lokañca paññapentī’’ti.
这个含义是就“把色看作我,把受……想……行……识看作我”这五种有身见来说的。而依照“我拥有色”等十五种有身见来说,则是把四蕴各各执取为“我”,再把此外的蕴安立为“世界”,这样也能得到这个含义。同样,执取一蕴为“我”,把其余蕴当作“我”所享用、属于“我”的“世界”;或者执取同一相续中现起的诸蕴为“我”,把此外的蕴安立为“世界”——这里的含义应当这样理解。
在众生或诸行当中,有一部分是常住的,这就是“一分常住”;持一分常住主张的人,就是一分常住论者。他们有两种:在众生上持一分常住的,和在诸行上持一分常住的。其中,主张“自在天是常住的,其他众生是无常的”,这类说法的人就是在众生上持一分常住者,比如自在天论者。主张“梵天神是常住的,其他众生是无常的”,也应当知道是在众生上持一分常住者。主张“极微是常住的,二微等是无常的”,这类说法的人就是在诸行上持一分常住者,比如胜论派等。主张“眼等是无常的,识是常住的”,也应当知道是在诸行上持一分常住者。巴利
Ayañca attho ‘‘rūpaṃ attato samanupassati, vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attato samanupassatī’’ti imissā pañcavidhāya sakkāyadiṭṭhiyā vasena vutto. ‘‘Rūpavantaṃ attāna’’ntiādikāya pana pañcadasavidhāya sakkāyadiṭṭhiyā vasena cattāro cattāro khandhe ‘‘attā’’ti gahetvā tadañño lokoti paññapentīti ayañca attho labbhati. Tathā ekaṃ khandhaṃ ‘‘attā’’ti gahetvā añño attano upabhogabhūto lokoti, sasantatipatite vā khandhe ‘‘attā’’ti gahetvā tadañño lokoti paññapentīti evamettha attho veditabbo. Sattesu saṅkhāresu vā ekaccaṃ sassataṃ etassāti ekaccasassato, ekaccasassatavādo. So etesamatthīti ekaccasassatikā, ekaccasassatavādino. Te duvidhā honti sattekaccasassatikā saṅkhārekaccasassatikāti . Tattha ‘‘issaro nicco, aññe sattā aniccā’’ti evaṃ pavattavādā sattekaccasassatikā seyyathāpi issaravādā. ‘‘Nicco brahmā, aññe sattā aniccā’’ti evaṃ pavattavādāpi sattekaccasassatikāti veditabbā. ‘‘Paramāṇavo niccā, dviaṇukādayo aniccā’’ti evaṃ pavattavādā saṅkhārekaccasassatikā seyyathāpi kaṇādavādādayo. ‘‘Cakkhādayo aniccā, viññāṇaṃ nicca’’nti evaṃvādinopi saṅkhārekaccasassatikāti veditabbā.
难道不是这样吗?在“有些法是常住的,有些法是无常的”这一主张中,对眼等诸法无常性的确认,恰恰就是如实了知它们的自性,这怎么能是邪见呢?又有谁会说“对眼等诸法无常性的确认是邪见”呢?实际上,只是对某些本来无常的法,生起常住性的执著,在这里才是邪见。然而,当这种邪见一旦生起,对眼等诸法无常性的了知就被染污了,因为它与邪见混杂在一起;就像全部的生酥被毒物混杂后,便无法发挥它本有的作用一样,它不配被归入正见的行列。再者,即使眼等诸法被确认为无常,那些持邪见的人仍然把它们执取为具有命我(灵魂)的自性,因此无法阻止对它们的了知成为邪见。这样一来,依无为界和有为界,依次说“有些法是常住的,有些法是无常的”而提出分别说的论者,也就变成了部分常住论者——这样的责难根本没有成立的余地,因为这是对法性无颠倒的证悟。当然,在这里,在前一种常住论中,把无常的法执取为常住,是特别明显的邪见;但把常住的法执取为常住,则不是邪见,因为这是如实执取它的自性。然而,之所以说这种主张不同于其他主张,是因为它是在应当被执取的法中,对“只有某些无常的法才是常住的”作出了区分。在这里,不能说:由于部分包含在整体之中,对一分常住的执取就归入到对无余一切行执取为常住的执取中;因为两种主张的所缘境不同,所以不能说一分常住的执取能归入无分常住的执取中。因为有些持邪见者执著“一切法都是常住的”,另一些则执著“有一部分是常住的”,而对诸行的无余遍取与对一分的执取,正是这两种主张的明显区别。巴利
Nanu ‘‘ekacce dhammā sassatā, ekacce asassatā’’ti etasmiṃ vāde cakkhādīnaṃ asassatabhāvasanniṭṭhānaṃ yathāsabhāvāvabodho eva, tayidaṃ kathaṃ micchādassananti? Ko vā evamāha – ‘‘cakkhādīnaṃ asassatabhāvasanniṭṭhānaṃ micchādassana’’nti, asassatesuyeva pana kesañci dhammānaṃ sassatabhāvābhiniveso idha micchādassanaṃ. Tena pana ekavāre pavattamānena cakkhādīnaṃ asassatabhāvāvabodho vidūsito saṃsaṭṭhabhāvato, visasaṃsaṭṭho viya sabbo sappimaṇḍo sakiccakaraṇāsamatthatāya sammādassanapakkhe ṭhapetabbataṃ nārahatīti. Asassatabhāvena nicchitāpi vā cakkhuādayo samāropitajīvasabhāvā eva diṭṭhigatikehi gayhantīti tadavabodhassa micchādassanabhāvo na sakkā nivāretuṃ. Evañca katvā asaṅkhatāya ca saṅkhatāya ca dhātuyā vasena yathākkamaṃ ekacce dhammā sassatā, ekacce asassatāti evaṃ pavatto vibhajjavādopi ekaccasassatavādo āpajjatīti evaṃpakārā codanā anavakāsā hoti aviparītadhammasabhāvasampaṭipattibhāvato. Kāmañcettha purimasassatavādepi asassatānaṃ dhammānaṃ sassatāti gahaṇaṃ visesato micchādassanaṃ, sassatānaṃ pana sassatāti gāho na micchādassanaṃ yathāsabhāvaggahaṇabhāvato. Asassatesuyeva pana kecideva dhammā sassatāti gahetabbadhammesu vibhāgappavattiyā imassa vādassa vādantaratā vuttā. Na cettha samudāyantogadhattā ekadesassa sappadesasassataggāho nippadesasassataggāhe samodhānaṃ gacchatīti sakkā vattuṃ vāditabbisayavisesavasena vādadvayassa pavattattā. Aññe eva hi diṭṭhigatikā ‘‘sabbe dhammā sassatā’’ti abhiniviṭṭhā, aññe ekaccasassatāti saṅkhārānaṃ anavasesapariyādānaṃ ekadesapariggaho ca vādadvayassa paribyattoyevāti.
“有边无边论者”这里,“边”的意思是:自性在这里终结、到此为止,也就是界限。否定这个界限,就是“无边”。那么,这是谁的“边”或“无边”呢?所谓“世间”,是被那些想从轮回中出离、却落入执见的人所执取的,或者他们在其中造作福、非福以及它们的果报,因此被称为“世间”;这其实就是他们把假名、似相等当作自性的那个自我。边、无边、亦有边亦无边、非有边非无边,通过总说或省略的方式,称为“有边无边”,就像“缘名色而有六处”这类说法一样。与有边无边相伴的论说,就是“有边无边”,比如“矛在走”;或者以有边无边为所依,比如“床在叫”。这些论说为他们所有,所以他们是“有边无边论者”,即持“有边无边”之见的人。意思是:他们依“这个世界有边、这个世界无边、这个世界亦有边亦无边、这个世界非有边非无边”而发起论说。有边无边论者共有四种:有边论者、无边论者、亦有边亦无边论者、非有边非无边论者。比如,有人不把似相扩展到轮围世界的边界之外,只把那个范围执取为“世间”,就成了对世间持有边想的人。如果把遍相扩展到以轮围世界为界限,就成了持无边想的人。如果不向上下扩展,只向横向扩展,那么对上下持有边想,对横向持无边想。又有人想:被称为世间的自我,有时被证得殊胜境界的大仙们亲自见到并传诵为无边,所以不是有边。又因为那些大仙有时也亲自见到它是有边并传诵,所以也不是无边。这样,他就对世间持有非有边非无边想。还有人认为:如果这个自我是有边的,那么投生到远处时的随念等功能就无法成立;如果它是无边的,那么住在这里的众生也应该能在天界、地狱等处感受苦乐。如果它既有边又无边,就会同时具有否定两者的过失,所以自我既非有边也非无边,是不可记说的。他们就是这样以推理的方式,持有非有边非无边想。巴利
Antānantikāti ettha amati gacchati ettha sabhāvo osānanti anto, mariyādā. Tappaṭisedhena ananto. Kassa panāyaṃ antānantoti? Lokīyati saṃsāranissaraṇatthikehi diṭṭhigatikehi, lokīyati vā ettha tehi puññāpuññaṃ tabbipāko cāti lokoti saṅkhyaṃ gatassa paṭibhāganimittādisabhāvassa attano. Anto ca ananto ca antānanto ca nevantanānanto cāti antānanto sāmaññaniddesena, ekasesena vā ‘‘nāmarūpapaccayā saḷāyatana’’ntiādīsu viya. Antānantasahacarito vādo antānanto yathā ‘‘kuntā pacarantī’’ti. Antānantasannissayo vā yathā ‘‘mañcā ukkuṭṭhiṃ karontī’’ti. So etesamatthīti antānantikā, antānantavādino. ‘‘Antavā ayaṃ loko, ananto ayaṃ loko, antavā ca ayaṃ loko ananto ca, nevāyaṃ loko antavā na panānanto’’ti evaṃ antaṃ vā anantaṃ vā antānantaṃ vā nevantanānantaṃ vā ārabbha pavattavādāti attho. Catubbidhā hi antānantavādino antavādī anantavādī antānantavādī nevantanānantavādīti. Tathā hi koci paṭibhāganimittaṃ cakkavāḷapariyantaṃ avaḍḍhetvā taṃ ‘‘loko’’ti gahetvā antasaññī lokasmiṃ hoti. Cakkavāḷapariyantaṃ katvā vaḍḍhitakasiṇe pana anantasaññī hoti. Uddhamadho avaḍḍhetvā pana tiriyaṃ vaḍḍhetvā uddhamadho antasaññī tiriyaṃ anantasaññī hoti. Koci pana yasmā lokasaññito attā adhigatavisesehi mahesīhi kadāci ananto sakkhidiṭṭho anusuyyati, tasmā nevantavā. Yasmā pana tehiyeva kadāci antavā sakkhidiṭṭho anusuyyati, tasmā na pana anantoti evaṃ nevantanānantasaññī lokasmiṃ hoti. Keci pana yadi panāyaṃ attā antavāsiyā, dūradese upapajjamānānussaraṇādikiccanipphatti na siyā. Atha ananto idha ṭhitassa devalokanirayādīsu sukhadukkhānubhavanampi siyā. Sace pana antavā ca ananto ca, tadubhayapaṭisedhadosasamāyogo, tasmā antavā anantoti ca abyākaraṇīyo attāti evaṃ takkanavasena nevantanānantasaññī hotīti vaṇṇayanti.
在这里,先说前三种论者可以叫“有边无边论者”,这是合理的,因为他们的论说都是围绕“有边”“无边”“亦有边亦无边”而展开的。但最后一种论者,他们的论说是通过否定前两者而成立的,那怎么也能叫“有边无边论者”呢?正是因为他们通过否定前两者来展开论说,所以也能这么叫。因为即使是否定有边无边的论说,它的所缘对象仍然是有边无边,是围绕这个而展开的。前面之所以说“依……而发起论说”,正是为了这个意思。即便如此,后两种论说可以叫“有边无边论者”还算合理,因为它们的论说以有边和无边两者为所缘对象;但前两种论说,各自怎么能单独叫“有边无边论者”呢?这是通过转借用法来说的。因为“有边无边”这个词,是在总括有边论和无边论时使用的,由于已经约定俗成,所以也单独用在各个有边论者和各个无边论者身上;就像“八解脱”这个词也单独用在各个无色定上,又像世间说“刀床”一样。巴利
Ettha ca yuttaṃ tāva purimānaṃ tiṇṇaṃ vādīnaṃ antañca anantañca antānantañca ārabbha pavattavādattā antānantikattaṃ, pacchimassa pana tadubhayapaṭisedhanavasena pavattavādattā kathaṃ antānantikattanti? Tadubhayapaṭisedhanavasena pavattavādattā eva. Yasmā antānantapaasedhavādopi antānantavisayo eva taṃ ārabbha pavattattā. Etadatthameva hi ārabbha ‘‘pavattavādā’’ti heṭṭhā vuttaṃ, evaṃ santepi yuttaṃ tāva pacchimavādadvayassa antānantikattaṃ, antānantānaṃ vasena ubhayavisayattā etesaṃ vādassa, purimavādadvayassa pana kathaṃ visuṃ antānantikattanti? Upacāravuttiyā. Samuditesu hi antānantavādesu pavattamāno antānantikasaddo tattha niruḷhatāya paccekampi antānantavādīsu pavattati yathā arūpajjhānesu paccekaṃ aṭṭhavimokkhapariyāyo, yathā ca loke sattisayoti.
不死矫乱者:这里,“不死”就是不死、不断灭。那是什么呢?就是依照“我并非如此,我并非如彼,我并非其他,我并非不,我并非非不”这样的说法而展开的、没有边际的邪见者的见解和言语。用“我并非如此”等种种不同方式,对其他论者进行扰乱、抛掷,这叫矫乱;依不死的见解或言语而矫乱,就是不死矫乱;具有这种不死矫乱的人,就叫不死矫乱者。或者,依不死的见解或言语而扰乱的人,叫不死矫乱者;不死矫乱者就是不死矫乱者。又或者,有一种名叫“不死”的鱼,它在水里以浮起、沉下等方式游来游去,抓不住;同样,这种论说在任何一种自性上都无法确定,从这边跑到那边,无法把握,所以就说它像不死鱼的矫乱一样,称为不死矫乱。这个不死矫乱者,被问“这是善”或“这是不善”时,什么都不明确回答。被问“这是善吗”,他说“我并非如此”。接着被问“那是不善吗”,他说“我并非如彼”。被问“那是两者之外的其他情况吗”,他说“我并非其他”。接着被问“三者都不是,那你的见解是什么”,他说“我并非不”。接着被问“那你的见解是‘非不’吗”,他说“我并非非不”。就这样陷入矫乱,在任何一个立场上都不站住。接着被问“有他世吗”等等时,也同样矫乱,不在任何一个立场上站住。像上面所说的这种不死矫乱,这些人具有,所以叫不死矫乱者。巴利
Amarāvikkhepikāti ettha na marati na upacchijjatīti amarā. Kā sā? ‘‘Evantipi me no, tathātipi me no, aññathātipi me no, notipi me no, no notipi me no’’ti (dī. ni. 1.62) evaṃ pavattavādavasena pariyantarahitā diṭṭhigatikassa diṭṭhi ceva vācā ca. ‘‘Evantipi me no’’tiādinā vividho nānappakāro khepo paravādīnaṃ khipanaṃ vikkhepo, amarāya diṭṭhiyā vācāya vā vikkhepo amarāvikkhepo, so etesamatthīti amarāvikkhepikā. Atha vā amarāya diṭṭhiyā vācāya vikkhipantīti amarāvikkhepino, amarāvikkhepino eva amarāvikkhepikā. Atha vā amarā nāma macchajāti, sā ummujjananimujjanādivasena udake sandhāvamānā gahetuṃ na sakkā, evameva ayampi vādo ekasmiṃ sabhāve anavaṭṭhānato ito cito ca sandhāvati, gāhaṃ na upagacchatīti amarāya vikkhepo viyāti amarāvikkhepoti vuccati. Ayañhi amarāvikkhepiko ‘‘idaṃ kusala’’nti vā ‘‘akusala’’nti vā puṭṭho na kiñci byākaroti. ‘‘Idaṃ kusala’’nti vā puṭṭho ‘‘evantipi me no’’ti vadati. Tato ‘‘kiṃ akusala’’nti vutte ‘‘tathātipi me no’’ti vadati. ‘‘Kiṃ ubhayato aññathā’’tipi vutte ‘‘aññathātipi me no’’ti vadati. Tato ‘‘tividhenapi na hoti, kiṃ te laddhī’’ti vutte ‘‘notipi me no’’ti vadati. Tato ‘‘kiṃ no no te laddhī’’ti vutte ‘‘no notipi me no’’ti vadati. Evaṃ vikkhepameva āpajjati, ekamekasmimpi pakkhe na tiṭṭhati. Tato ‘‘atthi paro loko’’tiādinā puṭṭhopi evameva vikkhipati, na ekasmiṃ pakkhe tiṭṭhati. So vuttappakāro amarāvikkhepo etesamatthīti amarāvikkhepikā.
难道不是这样吗:所有这些不死矫乱者,对善等法以及他世存在等事都不能如实了知,所以每当被问到各种问题时,都只是对问题加以回避搪塞而已。那么,他怎么能算是邪见者呢?因为,一个人并不是像不愿回答的人那样,仅仅因为对问题不知道就回避搪塞,就可以合理地被称为邪见者吧?回答是:并不是仅仅因为对问题回避搪塞,他就成为邪见者,而是由于邪执,也就是由于执取常见。正是那邪执的人,因为智慧迟钝,对善等法以及他世存在等事不能如实通达,又无法把自己不了知的义理让别人了知,再加上害怕妄语等过患,所以才陷入回避搪塞。正如所说:“七种是断见,其余是常见。”或者,由于对福罪及其果报不能了知、不能信受,便对涉及这些问题的问题生起“回避搪塞本身就是好的”这样的忍可和喜好,并执取它,由此生起一种单独的见解,就像七分见一样,应当这样看待。正因如此,才说“邪见者的见解和言语是没有边际的”。巴利
Nanu cāyaṃ sabbopi amarāvikkhepiko kusalādayo dhamme paralokatthikādīni ca yathābhūtaṃ anavabujjhamāno tattha tattha pañhaṃ puṭṭho pucchāya vikkhepanamattaṃ āpajjati, tassa kathaṃ diṭṭhigatikabhāvo. Na hi avattukāmassa viya pucchitaṃ ajānantassa vikkhepakaraṇamattena diṭṭhigatikatā yuttāti? Vuccate – na heva kho pucchāya vikkhepakaraṇamattena tassa diṭṭhigatikatā, atha kho micchābhinivesavasena sassatābhinivesato. Micchābhiniviṭṭhoyeva hi puggalo mandabuddhitāya kusalādidhamme paralokatthikādīni ca yāthāvato asampaṭipajjamāno attanā aviññātassa atthassa paraṃ viññāpetuṃ asakkuṇeyyatāya musāvādādibhayena ca vikkhepaṃ āpajjatīti. Tathā ca vuttaṃ ‘‘satteva ucchedadiṭṭhiyo, sesā sassatadiṭṭhiyo’’ti. Atha vā puññapāpānaṃ tabbipākānañca anavabodhena asaddahanena ca tabbisayāya pucchāya vikkhepakaraṇaṃyeva sundaranti khantiṃ ruciṃ uppādetvā abhinivisantassa uppannā visuṃyeva cesā ekā diṭṭhi sattabhaṅgadiṭṭhi viyāti daṭṭhabbaṃ. Tatoyeva ca vuttaṃ ‘‘pariyantarahitā diṭṭhigatikassa diṭṭhi ceva vācā cā’’ti.
无因生论者:这里所说的“无因”,是指认为我及世间没有任何原因、随心所欲地生起;这种见解就叫无因生见。对于被认知为我与世间的诸蕴,以它们是无因而生起这一行相为所缘的见解,因为是依止此种行相而生起、又与此种行相相伴,所以称为无因生——就像说“床会出声,矛会行走”一样。持有这种见解的人,就叫无因生论者。巴利
Adhiccasamuppannikāti ettha adhicca yadicchakaṃ yaṃ kiñci kāraṇaṃ vinā samuppanno attā ca loko cāti dassanaṃ adhiccasamuppannaṃ. Attalokasaññitānañhi khandhānaṃ adhiccuppattiākārārammaṇaṃ dassanaṃ tadākārasannissayavasena pavattito tadākārasahacaritatāya ca adhiccasamuppannanti vuccati yathā ‘‘mañcā ghosanti, kuntā pacarantī’’ti ca. Taṃ etesamatthīti adhiccasamuppannikā.
有想论者:这些人持有“有想”的见解,所以叫有想论者,就像说“佛陀是有益于他的,所以叫佛陀”一样。或者,这种言论是伴随着“有想”这个说法而展开的,所以叫有想论。有想论属于哪些人,那些人就是有想论者。也就是:“我(自我)是有色的,无病,死后有想,他们这样安立;我(自我)是无色的,死后有想;我(自我)既是有色也是无色,死后有想;我(自我)既不是有色也不是无色,死后有想。我(自我)是有边的,死后有想;我(自我)是无边的,死后有想;我(自我)既是有边也是无边,死后有想;我(自我)既不是有边也不是无边,死后有想。我(自我)是单一想的,死后有想;我(自我)是种种想的,死后有想。我(自我)是有限想的,死后有想;我(自我)是无限想的,死后有想。我(自我)是纯粹快乐的,死后有想;我(自我)是纯粹痛苦的,死后有想。我(自我)是苦乐交杂的,死后有想;我(自我)是不苦不乐的,无病,死后有想,他们这样安立。”以上就是对以十六种方式分别论述的(外道)论说的称呼。巴利
Saññīvādāti saññī vādo etesamatthīti saññīvādā ‘‘buddhaṃ assa atthīti buddho’’ti yathā. Atha vā saññīti pavatto vādo saññīsahacaraṇanayena. Saññī vādo yesaṃ te saññīvādā. ‘‘Rūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā, saññīti naṃ paññapenti, arūpī attā hoti, rūpī ca arūpī ca attā hoti, neva rūpī nārūpī ca attā hoti. Antavā attā hoti, anantavā attā hoti, antavā ca anantavā ca attā hoti, nevantavā nānantavā attā hoti. Ekattasaññī attā hoti, nānattasaññī attā hoti. Parittasaññī attā hoti, appamāṇasaññī attā hoti. Ekantasukhī attā hoti, ekantadukkhī attā hoti. Sukhadukkhī attā hoti, adukkhamasukhī attā hoti arogo paraṃ maraṇā, saññīti naṃ paññapentī’’ti (dī. ni. 1.76) evaṃ soḷasavidhena vibhattavādānametaṃ adhivacanaṃ.
无想论者和非想非非想论者,也应该按照有想论者那里所说的方式来理解。差别只在于:执取“我是有想”的人,就称为有想论者;执取“我是无想”和“我是非想非非想”的人,就称为无想论者和非想非非想论者,应当这样理解。其中,无想论者有八种分别:“我死后是有色、无病、无想,他们这样施设;我死后是无色、无想;我死后是亦有色亦无色、无想;我死后是非有色非无色、无想。我死后是有边、无想;我死后是无边、无想;我死后是亦有边亦无边、无想;我死后是非有边非无边、无病、无想,他们这样施设。”非想非非想论者也同样以这八种方式分别,如“我死后是有色、无病、非想非非想,他们这样施设”等等,应当这样理解。巴利
Asaññīvādā nevasaññīnāsaññīvādā ca saññīvāde vuttanayeneva veditabbā. Kevalañhi ‘‘saññī attā’’ti gaṇhantānaṃ vasena saññīvādā vuttā, ‘‘asaññī’’ti ca ‘‘nevasaññīnāsaññī’’ti ca gaṇhantānaṃ vasena asaññīvādā ca nevasaññīnāsaññīvādā ca vuttāti veditabbā. Tattha asaññīvādā ‘‘rūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā, asaññīti naṃ paññapenti, arūpī attā hoti, rūpī ca arūpī ca attā hoti, neva rūpī nārūpī attā hoti. Antavā attā hoti, anantavā attā hoti, antavā ca anantavā ca attā hoti, nevantavā nānantavā attā hoti arogo paraṃ maraṇā, asaññīti naṃ paññapentī’’ti evaṃ aṭṭhavidhena vibhattā. Nevasaññīnāsaññīvādāpi evameva ‘‘rūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā, nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapentī’’tiādinā (dī. ni. 1.82) aṭṭhavidhena vibhattāti veditabbā.
断灭论者:所谓“这个我是有色的,由四大种所成,由父母所生,身体毁坏时就断灭、消失,死后就不存在了”,像这样一类方式生起的断灭见,依照伴随关系就是断灭。持有断灭论的人就是断灭论者;或者因为他们有断灭论,所以叫断灭论者;或者因为他们宣说断灭,所以叫断灭论者。巴利
Ucchedavādāti ‘‘ayaṃ attā rūpī cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṃ maraṇā’’ti (dī. ni. 1.85) evamādinā nayena pavattaṃ ucchedadassanaṃ ucchedo sahacaraṇanayena. Ucchedo vādo yesaṃ te ucchedavādā, ucchedavādo vā etesamatthīti ucchedavādā, ucchedaṃ vadantīti vā ucchedavādā.
现法涅槃论者:在这里,“现法”是指以现见之智所证得的法,也就是现量亲证的法。这是对在各处所获得的生命体的代称。“现法涅槃”就是在当前这个生命体中苦的止息。宣说这个的人,就叫现法涅槃论者。然而,他们以“朋友,当这个我具足、圆满地享受五种欲乐时,到这个程度,这个我就已经达到了最上的现法涅槃”(《长部》1.94)这样的方式,就在现法中施设涅槃。因为他们主张,那些享受人间欲乐的人——像享受类似曼陀多王欲乐的人,以及那些享受天界欲乐的人——像享受类似他化自在天王欲乐的人,就在现法中证得涅槃。巴利
Diṭṭhadhammanibbānavādāti ettha diṭṭhadhammo nāma dassanabhūtena ñāṇena upaladdhadhammo, paccakkhadhammoti attho. Tattha tattha paṭiladdhattabhāvassetaṃ adhivacanaṃ. Diṭṭhadhamme nibbānaṃ diṭṭhadhammanibbānaṃ, imasmiṃyeva attabhāve dukkhavūpasamanti attho. Taṃ vadantīti diṭṭhadhammanibbānavādā. Te pana ‘‘yato kho bho ayaṃ attā pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti, ettāvatā kho bho ayaṃ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī’’ti (dī. ni. 1.94) evamādinā nayena diṭṭheva dhamme nibbānaṃ paññapenti. Te hi mandhātukāmaguṇasadise mānusake kāmaguṇe, paranimmitavasavattidevarājassa kāmaguṇasadise dibbe ca kāmaguṇe upagatānaṃ diṭṭheva dhamme nibbānappattiṃ vadanti.
被称为分别说者,是因为在毗兰若篇中,就像那里所说的那样,他通过分析辨别调伏者等状态来宣说,所以是分别说者。巴利
Vibhajjavādīti verañjakaṇḍe āgatanayeneva venayikādibhāvaṃ vibhajja vadatīti vibhajjavādī.
在这里,世尊先说了“婆罗门,我是为了调伏而宣说断除贪欲之法”等话,然后又说“并不是针对你所说的那个意思”等等,这样对毗兰若婆罗门分别解说了自己作为调伏者等的各种身份。另外,因为分别解说了喜悦等以及衣等哪些可以受用、哪些不可以受用,所以是分别说者;或者因为分别解说了常见和断见,所以是分别说者;因为把“我与世界是常”等应当搁置的问题搁置起来,而宣说贪等灭尽这种可称为“常”的,以及贪等身恶行等可称为“断”的,所以是分别说者;因为不接近常与断这两个极端,而宣说作为中道的缘起,所以世尊是分别说者。摧破他论:这是针对第三结集时生起的论说,以及从那时起直到正法隐没之间未来将会生起的论说而说的。在那次集会中,这位长老为了破斥当时生起的一切事端以及未来将生起的一切,依照导师所给的方法——也就是按照如来所安立的论母——加以分别解说,在自己一方引用了五百部经,在对方引用了五百部,合计一千部经,以此摧破当时生起的论说,所以是摧破他论者;又因为具有遮止未来将生起之论说的特相,所以他造了《论事》,这部论具有遮止未来的特相。巴利
Tattha hi bhagavatā ‘‘ahañhi, brāhmaṇa, vinayāya dhammaṃ desemi rāgassā’’tiādiṃ vatvā ‘‘no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī’’tiādinā verañjabrāhmaṇassa attano venayikādibhāvo vibhajja vuttoti. Apica somanassādīnaṃ cīvarādīnañca sevitabbāsevitabbabhāvaṃ vibhajja vadatīti vibhajjavādī, sassatucchedavāde vā vibhajja vadatīti vibhajjavādī, ‘‘sassato attā ca loko cā’’tiādīnaṃ ṭhapanīyānaṃ pañhānaṃ ṭhapanato rāgādikhayasaṅkhātassa sassatassa rāgādikāyaduccaritādiucchedassa vacanato vibhajjavādī, sassatucchedabhūte ubho ante anupaggamma majjhimapaṭipadābhūtassa paṭiccasamuppādassa desanato vibhajjavādī, bhagavā. Parappavādaṃ maddantoti tasmiṃ tatiyasaṅgītikāle uppannaṃ vādaṃ, tato paṭṭhāya yāva saddhammantaradhānā āyatiṃ uppajjanakavādañca sandhāya vuttaṃ. Tasmiñhi samāgame ayaṃ thero yāni ca tadā uppannāni vatthūni, yāni ca āyatiṃ uppajjissanti, sabbesampi tesaṃ paṭibāhanatthaṃ satthārā dinnanayavaseneva tathāgatena ṭhapitamātikaṃ vibhajanto sakavāde pañca suttasatāni, paravāde pañcāti suttasahassaṃ āharitvā tadā uppannavādassa maddanato parappavādamaddanaṃ āyatiṃ uppajjanakavādānaṃ paṭisedhanalakkhaṇabhāvato āyatiṃ paṭisedhalakkhaṇaṃ kathāvatthuppakaraṇaṃ akāsi.
1 2 3 4 5 6 7