第十四集·12. 十婆罗门本生注释
14. 杂集义注 · 254 段
12. 十婆罗门本生注释
[495] 12. Dasabrāhmaṇajātakavaṇṇanā
国王说“维杜罗啊”这段话，是导师住在祇园精舍时，围绕那场无可比拟的布施而讲的。这件事在《八集·燃烧本生》（本生经1.8.69等）里已经详细说过。据说，那位国王做这场布施时，以导师为首，挑选并请来五百位比丘，只布施给那些大漏尽者。那时，比丘们正在讲他的功德，在法堂里议论起来：“贤友，国王做那场无可比拟的布施时，是经过挑选，布施到有大果报的地方去了。”导师来了之后，问：“诸比丘，你们现在聚在这里谈什么？”他们回答：“谈的是这个。”导师说：“诸比丘，憍萨罗王作为像我这样的佛陀的侍奉者，做经过挑选的布施，这并不稀奇；过去世的智者们，即使在佛陀还没出世的时候，也做过经过挑选的布施。”说完，就引出了过去的故事。
Rājāavoca vidhuranti idaṃ satthā jetavane viharanto asadisadānaṃ ārabbha kathesi. Taṃ aṭṭhakanipāte ādittajātake (jā. 1.8.69 ādayo) vitthāritameva. Rājā kira taṃ dānaṃ dadanto satthāraṃ jeṭṭhakaṃ katvā pañca bhikkhusatāni vicinitvā gaṇhitvā mahākhīṇāsavānaṃyeva adāsi. Athassa guṇakathaṃ kathentā ‘‘āvuso, rājā asadisadānaṃ dadanto vicinitvā mahapphalaṭṭhāne adāsī’’ti dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘anacchariyaṃ, bhikkhave, yaṃ kosalarājā mādisassa buddhassa upaṭṭhāko hutvā viceyyadānaṃ deti, porāṇakapaṇḍitā anuppanne buddhepi viceyyadānaṃ adaṃsū’’ti vatvā atītaṃ āhari.
过去，在俱卢国的因陀罗帕他城里，有一位出身于尤帝提罗族、名叫俱蓝毗耶的国王治理着国家。他有一位名叫维杜罗的大臣，用利益和正法来教导国王。这位国王震动了整个赡部洲，举行大布施。可是在领受布施的人当中，竟然没有一个人持守五戒，全都是破戒的，这样的布施并不能让国王满意。国王心想：“经过拣择的布施有大果报”，于是想布施给持戒的人，便想：“我要跟维杜罗智者商量。”维杜罗前来侍奉时，国王让他坐在座位上，然后向他提问。为了说明这件事，世尊说了半首偈颂：
Atīte kururaṭṭhe indapatthanagare yudhiṭṭhilagotto korabyo nāma rājā rajjaṃ kāresi. Tassa vidhuro nāma amacco atthañca dhammañca anusāsati. Rājā sakalajambudīpaṃ khobhetvā mahādānaṃ deti. Taṃ gahetvā bhuñjantesu ekopi pañcasīlamattaṃ rakkhanto nāma natthi, sabbe dussīlāva, dānaṃ rājānaṃ na toseti. Rājā ‘‘viceyyadānaṃ mahapphala’’nti sīlavantānaṃ dātukāmo hutvā cintesi ‘‘vidhurapaṇḍitena saddhiṃ mantayissāmī’’ti. So taṃ upaṭṭhānaṃ āgataṃ āsane nisīdāpetvā pañhaṃ pucchi. Tamatthaṃ pakāsento satthā upaḍḍhagāthamāha –
‘‘Rājā avoca vidhuraṃ, dhammakāmo yudhiṭṭhilo’’ti;
接下来是国王和维杜罗之间的对话——
Parato rañño ca vidhurassa ca vacanapaṭivacanaṃ hoti –
维杜罗啊，去寻找那些持戒清净、博学多闻的婆罗门吧。
‘‘Brāhmaṇe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute.
愿那些远离淫欲法的人，来吃我的食物；
我们要如法地布施，布施到那里能得大果报。
‘‘Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
大王，持戒又多闻的婆罗门实在难得。
远离淫欲者，他们可以受用你的食物。
‘‘Dullabhā brāhmaṇā deva, sīlavanto bahussutā; Viratā methunā dhammā, ye te bhuñjeyyu bhojanaṃ.
大王，确实有十种婆罗门种姓。
请听我详细地分析、辨别它们。
‘‘Dasa khalu mahārāja, yā tā brāhmaṇajātiyo; Tesaṃ vibhaṅgaṃ vicayaṃ, vitthārena suṇohi me.
拿起袋子，装满根，把口封好；
婆罗门们配草药，给人沐浴，还念咒。
‘‘Pasibbake gahetvāna, puṇṇe mūlassa saṃvute; Osadhikāyo ganthenti, nhāpayanti japanti ca.
大王，他们就像医生一样，也被称为婆罗门。
大王，已宣说于你；对那样的人，我们应当亲近礼敬。
‘‘Tikicchakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase.
彼等已离婆罗门法，俱罗王如是说；
彼等不名为婆罗门。
贤者维杜罗（Vidhura），应去寻找其他持戒、多闻的人。
‘‘Apetā te ca brahmaññā, (iti rājā korabyo) Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute.
已经远离淫欲之法的人，可以吃我的食物。
我们要正确地献上供养，因为布施给这样的人，会得到大果报。
‘‘Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
手持铃铎，于前摇鸣；
亦往奔走差遣，于车乘行仪修习。
‘‘Kiṅkiṇikāyo gahetvā, ghosenti puratopi te; Pesanānipi gacchanti, rathacariyāsu sikkhare.
大王，那些像侍从一样的人，也被称为婆罗门。
大王，那些已向你宣说，我们就照那样去亲近吧。
‘‘Paricārakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase.
他们已偏离了梵行，拘罗婆王这样说。
他们不被称为婆罗门。
维杜罗，去寻找其他持戒、多闻的人吧。
‘‘Apetā te ca brahmaññā, (iti rājā korabyo) Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute.
远离淫欲之法的人，才可以吃我的食物。
我们要如法地布施，因为所布施的具有大果报。
‘‘Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
婆罗门手持水罐与弯杖，
诸王将在村落与市镇中前来接近。
如果得不到布施，我们不会从村庄或森林里起身离开。
‘‘Kamaṇḍaluṃ gahetvāna, vaṅkadaṇḍañca brāhmaṇā; Paccupessanti rājāno, gāmesu nigamesu ca; Nādinne vuṭṭhahissāma, gāmamhi vā vanamhi vā.
大王，那些像压迫者一样的人，也被称为婆罗门。
大王，他们已被宣示给您了，我们且去亲近那样的人。
‘‘Niggāhakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase.
那些婆罗门性已经消逝，（俱卢王这样说）
他们不叫婆罗门。
维杜罗，去寻找其他那些持戒、多闻的人吧。
‘‘Apetā te ca brahmaññā, (iti rājā korabyo) Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute.
远离淫欲之法的人，才可以吃我的食物。
我们要如法地布施布施物，在那里布施能得大果报。
‘‘Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
腋毛、指甲和体毛都长得又长又乱，牙齿上结满牙垢，头上沾满灰尘；
那些乞食者满身沾着尘土，四处游走。
‘‘Parūḷhakacchanakhalomā, paṅkadantā rajassirā; Okiṇṇā rajareṇūhi, yācakā vicaranti te.
大王，这些人与砍断树桩者相同，他们也被称为婆罗门。
大王，已向您宣说了，我们归投于那样的人。
‘‘Khāṇughātasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase.
那些已经证得梵行的人，（俱卢王这样说）
他们不被称作婆罗门；
维杜罗，你应当去寻访其他持戒、多闻的人。
‘‘Apetā te ca brahmaññā, (iti rājā korabyo) Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute.
远离淫欲之法的人，可以吃我的食物；
我们要正确地布施，布施在何处能带来大果报。
‘‘Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
诃子、余甘子、芒果、阎浮、毗醯勒；
猴面果、齿木，木橘及枣子。
‘‘Harītakaṃ āmalakaṃ, ambaṃ jambuṃ vibhītakaṃ; Labujaṃ dantapoṇāni, beluvā badarāni ca.
王桐果、甘蔗束、烟管、蜜调眼药；
众生之主，商贾贩卖贵贱诸货。
‘‘Rājāyatanaṃ ucchupuṭaṃ, dhūmanettaṃ madhuañjanaṃ; Uccāvacāni paṇiyāni, vipaṇenti janādhipa.
大王，就像商人一样，他们也被称为婆罗门。
大王，已宣说给您；我们应当亲近这样性质的人。
‘‘Vāṇijakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase.
他们已偏离了梵行。（俱卢国王说）
他们不叫婆罗门。
去寻找其他像维杜罗那样有戒行、多闻的人吧。
‘‘Apetā te ca brahmaññā, (iti rājā korabyo) Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute.
远离淫欲之法的人，可以享用我的食物；
我们要如法布施应施物，在那里布施能得大果报。
‘‘Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
他们种地、做买卖，养山羊和绵羊；
他们把女儿嫁出去，也迎娶过门。
‘‘Kasivāṇijjaṃ kārenti, posayanti ajeḷake; Kumāriyo pavecchanti, vivāhantāvahanti ca.
他们与阿摩昼、吠舍相同，这些人也被称为婆罗门。
大王，已经对您说清楚了，对那样的人，我们该去亲近吗。
‘‘Samā ambaṭṭhavessehi, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase.
那些已经失去婆罗门性的人，拘楼王这样说道。
他们不叫婆罗门；
维杜罗啊，去寻找其他持戒、多闻者吧。
‘‘Apetā te ca brahmaññā, (iti rājā korabyo) Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute.
远离淫欲之法的人，才可以吃我的食物；
我们要正确地布施，于所施能得大果报之处。
‘‘Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
有些村中的国师吃弃置之食；
众人遍问他们——那些阉割者、刺印者。
‘‘Nikkhittabhikkhaṃ bhuñjanti, gāmesveke purohitā; Bahū te paripucchanti, aṇḍacchedā nilañchakā.
在那里，牲畜也一样遭到宰杀：水牛、猪和山羊。
大王，那些人也和屠牛的人一样，却被称作婆罗门。
大王，已如你所说，我们就该这样去做。
‘‘Pasūpi tattha haññanti, mahiṃsā sūkarā ajā; Goghātakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase.
他们已远离婆罗门身份，俱卢王这样说。
他们不被称作婆罗门。
维杜罗，你去找别的持戒、多闻的人吧。
‘‘Apetā te ca brahmaññā, (iti rājā korabyo) Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute.
远离淫欲之法的人，才可以吃我的食物。
我们要正确地布施供养，因为在那里布施能带来大果报。
‘‘Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
婆罗门们拿起剑与盾，高举利剑；
他们守在商队走的路上，还拔出兵器。
‘‘Asicammaṃ gahetvāna, khaggaṃ paggayha brāhmaṇā; Vessapathesu tiṭṭhanti, satthaṃ abbāhayantipi.
如同牧牛人与猎民，他们也被称为婆罗门。
大王，我已告知您，我们礼敬如是者。
‘‘Samā gopanisādehi, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase.
他们已从梵行中离去——俱卢王这样说。
他们不被称为婆罗门。
去寻找其他像维杜罗那样持戒且多闻的人吧。
‘‘Apetā te ca brahmaññā, (iti rājā korabyo) Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute.
愿那些远离淫欲法的人，能享用我的食物。
我们要如法地布施，布施在哪里能有大果报。
‘‘Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
林中搭起小茅屋，他们又造诸陷阱；
伤害兔、猫与巨蜥，以及鱼、鳖。
‘‘Araññe kuṭikaṃ katvā, kuṭāni kārayanti te; Sasabiḷāre bādhenti, āgodhā macchakacchapaṃ.
大王，他们跟猎人没什么两样，却也被叫作婆罗门。
大王，已经为您讲明了；对那样的人，我们该去亲近吗？
‘‘Te luddakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase.
那些婆罗门性已离去的人，俱卢王这样说。
他们不叫婆罗门。
维杜罗，你该去寻找别的持戒、多闻的人。
‘‘Apetā te ca brahmaññā, (iti rājā korabyo) Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute.
那些远离淫欲之法、享用我食物的人，
我们要正确地布施供养，因为在这里布施能带来大果报。
‘‘Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
有些贪求财富的人蜷伏在床下；
苏摩祭将启之时，国王们却在上方沐浴。
‘‘Aññe dhanassa kāmā hi, heṭṭhāmañce pasakkitā; Rājāno upari nhāyanti, somayāge upaṭṭhite.
大王，那些像除垢者一样的人，也被称为婆罗门；
大王，我已经为你讲明了这些，我们就应当亲近那样的人。
‘‘Malamajjakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase.
那些已经远离婆罗门法的人，俱卢王这样说。
他们不被称为婆罗门。
维杜罗，你该去寻找其他持戒、多闻的人。
‘‘Apetā te ca brahmaññā, (iti rājā korabyo) Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute.
“远离淫欲、受用我食者，
我当正行布施；施于彼处，得大果报。”
‘‘Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphala’’nti.
在这里，“具戒者”是指通过道而获得的戒。“多闻者”是指以通达为特征的多闻。“供养”就是布施。“那些”是指那些如法的沙门婆罗门，如果他们能受用你的布施，那是很难遇到的。“婆罗门族姓”是指婆罗门家族。“他们的分别抉择”：你要详细听我以智慧对婆罗门所作的分析抉择。“封口者”是指嘴巴被绑住的人。“他们调配药草”：他们编成“这是治这种病的药，这是治那种病的药”这样的偈颂，然后给人们。“他们给人沐浴”：他们做所谓的沐浴仪式。“他们念诵”：他们转诵驱鬼咒语。“如同医生”：与医生相似。“他们也被称为”：他们自己也不知道“我是婆罗门还是非婆罗门”，靠行医维持生计，按世间习惯就被叫作“婆罗门”。“那些已说明的”：这些就是我所说明的医生婆罗门。“我们是否应亲近”：现在你说，我们是否该去亲近那样的婆罗门？为了邀请而前去，问：“你与这些人有什么事？”“婆罗门法”：从婆罗门法来说。“他们不被称为”：他们并不因为断除了恶行就被称为婆罗门。
Tattha sīlavanteti maggenāgatasīle. Bahussuteti paṭivedhabahussute. Dakkhiṇanti dānaṃ. Ye teti ye dhammikā samaṇabrāhmaṇā tava dānaṃ bhuñjeyyuṃ, te dullabhā. Brāhmaṇajātiyoti brāhmaṇakulāni. Tesaṃ vibhaṅgaṃ vicayanti tesaṃ brāhmaṇānaṃ vibhaṅgaṃ mama paññāya vicitabhāvaṃ vitthārena suṇohi. Saṃvuteti baddhamukhe. Osadhikāyo ganthentīti ‘‘idaṃ imassa rogassa bhesajjaṃ, idaṃ imassa rogassa bhesajja’’nti evaṃ siloke bandhitvā manussānaṃ denti. Nhāpayantīti nahāpanaṃ nāma karonti. Japanti cāti bhūtavijjaṃ parivattenti. Tikicchakasamāti vejjasadisā. Tepi vuccantīti tepi ‘‘brāhmaṇā vā mayaṃ, abrāhmaṇā vā’’ti ajānitvā vejjakammena jīvikaṃ kappentā vohārena ‘‘brāhmaṇā’’ti vuccanti. Akkhātā teti ime te mayā vejjabrāhmaṇā nāma akkhātā. Nipatāmaseti vadehi dāni, kiṃ tādise brāhmaṇe nipatāma, nimantanatthāya upasaṅkamāma, atthi te etehi atthoti pucchati. Brahmaññāti brāhmaṇadhammato. Na te vuccantīti te bāhitapāpatāya brāhmaṇā nāma na vuccanti.
大王，所谓“铃铛人”，是指另一些婆罗门抛弃了自己的婆罗门本分，为了谋生，在国王和大臣面前拿着铜钹敲打、唱着歌到处走。“他们也被人差遣”，是说他们像奴仆和佣人一样被人使唤。“在车乘技艺方面”，是说他们学习驾车的本领。“如同侍从”，是说他们和奴仆、佣人差不多。“弯曲的木杖”，就是弯曲的棍子。“他们亲近国王”，是说他们依靠、投靠国王和大臣，去接近他们。“在村庄和城镇中”，是说他们坐在那些人家的门口。“如同压制者”，是说他们和那些执行压制、征收赋税的国王差役相等。那些差役说“不抓住就不走”，于是施加压制，非抓住不可；同样，这些人也说“在村庄或林中，得不到就不起身，即使死也不起身”，就这样赖着不走。“他们也是”，是说他们也是像征收赋税者一样的有恶法之人。
Kiṅkiṇikāyoti mahārāja, aparepi brāhmaṇā attano brāhmaṇadhammaṃ chaḍḍetvā jīvikatthāya rājarājamahāmattānaṃ purato kaṃsatāḷe gahetvā vādentā gāyantā gacchanti. Pesanānipīti dāsakammakarā viya pesanānipi gacchanti. Rathacariyāsūti rathasippaṃ sikkhanti. Paricārakasamāti dāsakammakarasadisā. Vaṅkadaṇḍanti vaṅkadaṇḍakaṭṭhaṃ. Paccupessanti rājānoti rājarājamahāmatte paṭicca āgamma sandhāya upasevanti. Gāmesu nigamesu cāti tesaṃ nivesanadvāre nisīdanti. Niggāhakasamāti niggahakārakehi balisādhakarājapurisehi samā. Yathā te purisā ‘‘aggahetvā na gamissāmā’’ti niggahaṃ katvā gaṇhantiyeva, tathā ‘‘gāme vā vane vā aladdhā marantāpi na vuṭṭhahissāmā’’ti upavasanti. Tepīti tepi balisādhakasadisā pāpadhammā.
被灰尘和泥土覆盖，意思是身上沾满了尘土和泥巴。乞讨者，意思是讨要钱财的人。如同拔桩者，意思是说，因为身体污秽不堪，他们就像那些在烧过的田地里挖地、拔除烧焦树桩的人一样；还有一种解释是，他们因为抱着“拿不到就不走”的念头，一动不动地待着，就像被埋进地里的树桩一样。他们也是，意思是那些用这样得来的钱财去放贷增值、却仍然赖在原地不走、因此戒行败坏的婆罗门。
Rajareṇūhīti rajehi ca paṃsūhi ca okiṇṇā. Yācakāti dhanayācakā. Khāṇughātasamāti malīnasarīratāya jhāmakhette khāṇughātakehi bhūmiṃ khaṇitvā jhāmakhāṇukauddharaṇakamanussehi samānā, ‘‘aggahetvā na gamissāmā’’ti niccalabhāvena ṭhitattā nikhaṇitvā ṭhapitavatikhāṇukā viyātipi attho. Tepīti tepi tathā laddhaṃ dhanaṃ vaḍḍhiyā payojetvā puna tatheva ṭhitattā dussīlā brāhmaṇā.
Ucchupuṭaṃ译为“甘蔗和糖团袋”，即甘蔗和糖团袋。Madhuañjanaṃ译为“蜜和眼药”，即蜜和眼药。Uccāvacāni译为“价值有高有低的”，即贵贱不等的物品。Paṇiyāni译为“商品”，即货物。Vipaṇenti译为“他们出售”，即他们售卖。Tepi译为“他们”，即那些靠出售这些东西来谋生的商人婆罗门。Posayanti译为“他们喂养”，即通过卖乳制品来维持生计、以此养活自己。Pavecchanti译为“他们嫁出”，即收下钱财和黄金后，把自己的女儿送给别人。这样把女儿送给别人，就叫“嫁出”；为儿子娶进女子，就叫“娶入”。Ambaṭṭhavessehi译为“如同安巴塔和吠舍”，即与那些以家为业的家长和家主相同，他们因从事交易而被称为“婆罗门”。
Ucchupuṭanti ucchuñceva phāṇitapuṭañca. Madhuañjananti madhuñceva añjanañca. Uccāvacānīti mahagghaappagghāni. Paṇiyānīti bhaṇḍāni. Vipaṇentīti vikkiṇanti. Tepīti tepi imāni ettakāni vikkiṇitvā jīvikakappakā vāṇijakabrāhmaṇā. Posayantīti gorasavikkayena jīvikakappanatthaṃ posenti. Pavecchantīti attano dhītaro hiraññasuvaṇṇaṃ gahetvā paresaṃ denti. Te evaṃ paresaṃ dadamānā vivāhanti nāma, attano puttānaṃ atthāya gaṇhamānā āvāhanti nāma. Ambaṭṭhavessehīti kuṭumbikehi ceva gahapatīhi ca samā, tepi vohāravasena ‘‘brāhmaṇā’’ti vuccanti.
被安置的施食是指：他们做了村祭司之后，为自己安排了固定的施食。很多人是指：很多人来向这些村祭司询问星宿、时辰和吉兆。阉割者、烙印者是指：拿了工钱后阉割公牛的人，以及用三叉戟等器具打上标记的烙印者，也就是做记号的人。在那里是指：在这些村祭司的家里，为了卖肉，这些牲畜等也被宰杀。他们是指：他们也被称为与屠牛者相似的婆罗门。
Nikkhittabhikkhanti gāmapurohitā hutvā attano atthāya nibaddhabhikkhaṃ. Bahū teti bahū janā ete gāmapurohite nakkhattamuhuttamaṅgalāni pucchanti. Aṇḍacchedā nilañchakāti bhatiṃ gahetvā balibaddānaṃ aṇḍacchedakā ceva tisūlādiaṅkakaraṇena lañchakā ca, lakkhaṇakārakāti attho. Tatthāti tesaṃ gāmapurohitānaṃ gehesu maṃsavikkiṇanatthaṃ ete pasuādayopi haññanti. Tepīti tepi goghātakasamā brāhmaṇāti vuccanti.
“Asicamma”是指剑和盾。“Vessapathesu”是指商人们走的道路。“Satthaṃ abbāhayanti”的意思是：从商队首领手里拿了一百或一千钱之后，护送商队安全穿过有盗贼的森林。“Gopanisādehi”是说：与牧牛人、猎户以及屠村的盗贼一样。“Tepi”是指那些做这种事的婆罗门。“Kuṭāni kārayanti te”是说：他们设置陷阱、套索等。“Sasabiḷāre”是指兔子和猫，以此代表陆行动物。“Āgodhā macchakacchapanti”是说：在陆生动物中，他们捕捉并杀害从蜥蜴到大大小小的众生，在水生动物中则是鱼和龟。“Tepi”是指那些像猎人一样的婆罗门。
Asicammanti asilaṭṭhiñceva kaṇḍavāraṇañca. Vessapathesūti vāṇijānaṃ gamanamaggesu. Satthaṃ abbāhayantīti satthavāhānaṃ hatthato satampi sahassampi gahetvā satthe corāṭaviṃ atibāhenti. Gopanisādehīti gopālakehi ceva nisādehi ca gāmaghātakacorehi samāti vuttaṃ. Tepīti tepi evarūpā brāhmaṇāti vuccanti. Kuṭāni kārayanti teti kūṭapāsādīni ropenti. Sasabiḷāreti sase ceva biḷāre ca. Etena thalacare mige dasseti. Āgodhā macchakacchapanti thalajesu tāva āgodhato mahante ca khuddake ca pāṇayo bādhenti mārenti, jalajesu macchakacchape. Tepīti tepi luddakasamā brāhmaṇāti vuccanti.
另有一些婆罗门渴望财富，即贪求财物的婆罗门。Heṭṭhāmañce pasakkitā 意思是：他们心想“我们要举行驱除不幸的仪式”，于是做了一张宝床，躺在它下面待着。据说，等到他们的苏摩祭临近时，国王们会在上面沐浴；苏摩祭结束后，国王们便过来坐到那张床上。然后，其他婆罗门以“驱除不幸”的名义为他们沐浴。那张宝床以及国王的全套王饰，都归了躺在床下的那个婆罗门。Tepīti 是说：他们，也就是这些婆罗门，被称为与以清除污垢为业的理发师相似的婆罗门。
Aññedhanassa kāmā hīti apare brāhmaṇā dhanaṃ patthentā. Heṭṭhāmañce pasakkitāti ‘‘kalipavāhakammaṃ kāressāmā’’ti ratanamayaṃ mañcaṃ kāretvā tassa heṭṭhā nipannā acchanti. Atha nesaṃ somayāge upaṭṭhite rājāno upari nahāyanti, te kira somayāge niṭṭhite āgantvā tasmiṃ mañce nisīdanti. Atha ne aññe brāhmaṇā ‘‘kaliṃ pavāhessāmā’’ti nahāpenti. Ratanamañco ceva rañño rājālaṅkāro ca sabbo heṭṭhāmañce nipannasseva hoti. Tepīti tepi malamajjakehi nahāpitehi sadisā brāhmaṇāti vuccanti.
这样向那些只是名义上的婆罗门展示之后，现在为了展示真正的婆罗门，说了两首偈颂：
Evañcime vohāramattabrāhmaṇe dassetvā idāni paramatthabrāhmaṇe dassento dve gāthā abhāsi –
大王，确实有一些婆罗门，他们持戒精严、博学多闻。
远离淫欲之法的人，他们可以受用食物。
‘‘Atthi kho brāhmaṇā deva, sīlavanto bahussutā; Viratā methunā dhammā, ye te bhuñjeyyu bhojanaṃ.
“他们一天只吃一顿饭，也不喝酒。
大王，已经对你宣说了，我们应当去亲近归投那样的人。”
‘‘Ekañca bhattaṃ bhuñjanti, na ca majjaṃ pivanti te; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase’’ti.
在这里，“持戒者”是指具备圣戒的人。“多闻者”是指具备通达法义的多闻的人。“像那样的”是指为了邀请这样已经断除诸恶的独觉佛婆罗门而前往。
Tattha sīlavantoti ariyasīlena samannāgatā. Bahussutāti paṭivedhabāhusaccena samannāgatā. Tādiseti evarūpe bāhitapāpe paccekabuddhabrāhmaṇe nimantanatthāya upasaṅkamāmāti.
国王听了他的话，问道：“维杜罗贤友，像这样最上等的应供婆罗门，住在哪里呢？”大王，他们住在北方雪山中的欢喜根本窟。“那么，智者，就凭你的能力，替我去寻找那些婆罗门吧。”他满心欢喜，说出一首偈颂：
Rājā tassa kathaṃ sutvā pucchi ‘‘samma vidhura, evarūpā aggadakkhiṇeyyā brāhmaṇā kahaṃ vasantī’’ti? Uttarahimavante nandamūlakapabbhāre, mahārājāti. ‘‘Tena hi, paṇḍita, tava balena mayhaṃ te brāhmaṇe pariyesā’’ti tuṭṭhamānaso gāthamāha –
“维杜罗，这些婆罗门聪慧、有头脑、多闻；
维杜罗，你去寻找他们，赶快邀请他们。”
‘‘Ete kho brāhmaṇā vidhura, sīsavanto bahussutā; Ete vidhura pariyesa, khippañca ne nimantayā’’ti.
大士说了一声“善哉”，接受了国王的话，然后说道：“大王，既然如此，就让人装饰都城，让城里所有居民都行布施、受持布萨，安住在已受持的戒上。”他让人击鼓宣告：“你们也带着眷属一起受持布萨吧。”说完，他自己清晨吃过饭，受持了布萨。傍晚时分，他让人取来装满新鲜花朵的金盒，和国王一起确立五戒，然后忆念独觉佛们的功德，顶礼之后邀请道：“住在北方雪山欢喜根本窟的五百位独觉佛，明天请接受我们的供养。”随后向空中撒出八捧花。那时，五百位独觉佛正住在那里，花朵飞过去，落在他们上方。他们观察之后知道了这件事，说道：“贤友们，我们被维杜罗智者邀请了。他可不是普通众生，他是佛种，在这个劫中将会成佛。我们去护持他吧。”于是接受了邀请。大士见花没有回来，知道他们已经答应，便对国王说：“大王，明天独觉佛们会来，请准备恭敬供养。”国王第二天做了盛大的供养，在大殿里铺设了极其殊胜的座位。独觉佛们在阿耨达池调理身体、整肃威仪，算好时间，从空中飞来，降落在王宫庭院里。国王和菩萨满怀净信，从他们手中接过钵，请他们登上宫殿，安排就座，献上净水，然后用精美的硬食和软食供养他们。用餐结束后，又邀请他们第二天再来，这样连续邀请七天，做了大布施，到第七天把一切资具都布施给他们。他们随喜之后，就从空中回到原来的地方，那些资具也跟着他们一起去了。
Mahāsatto ‘‘sādhū’’ti tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā ‘‘tena hi, mahārāja, nagaraṃ alaṅkārāpetvā sabbe nagaravāsino dānaṃ datvā uposathaṃ adhiṭṭhāya samādinnasīlā hontū’’ti bheriṃ carāpetvā ‘‘tumhepi saddhiṃ parijanena uposathaṃ samādiyathā’’ti vatvā sayaṃ pātova bhuñjitvā uposathaṃ samādāya sāyanhasamaye jātipupphapuṇṇaṃ suvaṇṇasamuggaṃ āharāpetvā raññā saddhiṃ pañcapatiṭṭhitaṃ patiṭṭhahitvā paccekabuddhānaṃ guṇe anussaritvā vanditvā ‘‘uttarahimavante nandamūlakapabbhāravāsino pañcasatā paccekabuddhā sve amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhantū’’ti nimantetvā ākāse aṭṭha pupphamuṭṭhiyo vissajjesi. Tadā tattha pañcasatā paccekabuddhā vasanti, pupphāni gantvā tesaṃ upari patiṃsu. Te āvajjentā taṃ kāraṇaṃ ñatvā ‘‘mārisā, vidhurapaṇḍitena nimantitamha, na kho panesa ittarasatto, buddhaṅkuro esa, imasmiṃyeva kappe buddho bhavissati, karissāmassa saṅgaha’’nti nimantanaṃ adhivāsayiṃsu. Mahāsatto pupphānaṃ anāgamanasaññāya adhivāsitabhāvaṃ ñatvā ‘‘mahārāja, sve paccekabuddhā āgamissanti, sakkārasammānaṃ karohī’’ti āha. Rājā punadivase mahāsakkāraṃ katvā mahātale mahārahāni āsanāni paññapesi. Paccekabuddhā anotattadahe katasarīrapaṭijagganā velaṃ sallakkhetvā ākāsenāgantvā rājaṅgaṇe otariṃsu. Rājā ca bodhisatto ca pasannamānasā tesaṃ hatthato pattāni gahetvā pāsādaṃ āropetvā nisīdāpetvā dakkhiṇodakaṃ datvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena parivisiṃsu. Bhattakiccapariyosāne ca punadivasatthāyāti evaṃ satta divase nimantetvā mahādānaṃ datvā sattame divase sabbaparikkhāre adaṃsu. Te anumodanaṃ katvā ākāsena tattheva gatā, parikkhārāpi tehi saddhiṃyeva gatā.
导师讲完这段法义后，说道：“比丘们，憍萨罗王作为我的侍者，能这样有选择地布施，并不稀奇；古代的智者们，即使在佛陀还没出现的时候，也一样在行布施。”说完，他就把本生故事总结起来：“那时候的国王是阿难，而维杜罗智者就是我。”
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘anacchariyaṃ, bhikkhave, kosalarañño mama upaṭṭhākassa sato viceyyadānaṃ dātuṃ, porāṇakapaṇḍitā anuppannepi buddhe dānaṃ adaṃsuyevā’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā rājā ānando ahosi, vidhurapaṇḍito pana ahameva ahosi’’nti.
13. 乞食相续本生注释
[496] 13. Bhikkhāparamparajātakavaṇṇanā
导师住在祇园精舍时，为了某位居士而说了“见到细软身相”这句话。据说那位居士有信心、有净信，常常对如来和僧团作大供养。后来有一天，他心想：“我一直以精美的嚼食、啖食和柔软的衣物供养佛宝和僧宝，现在我也想供养法宝。要供养法宝，该怎么做呢？”于是他带上许多香、花等物，前往祇园，礼拜导师后问道：“尊者，我想供养法宝，该怎么做呢？”导师对他说：“如果你想供养法宝，就去供养法的司库阿难吧。”他答应“善哉”，便邀请长老。第二天，他以盛大的供养把长老请到家中，请长老坐在最尊贵的座位上，用香、花等物供养，又供养了种种上妙饮食，还布施了足以缝制三衣的珍贵衣料。长老心想：“这是为法宝而作的供养，与我并不相称，只有上首弟子、法将才相称。”于是他把食物和衣料带回精舍，交给了舍利弗长老。舍利弗长老也想：“这是为法宝而作的供养，绝对只有法主、正自觉者才相称。”于是便呈给了十力世尊。世尊见没有比自己更上的，便受用了那些食物，也收下了那些衣料。
Sukhumālarūpaṃdisvāti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi. So kira saddho ahosi pasanno, tathāgatassa ceva saṅghassa ca nibaddhaṃ mahāsakkāraṃ karoti. Athekadivasaṃ cintesi ‘‘ahaṃ buddharatanassa ceva saṅgharatanassa ca paṇītāni khādanīyabhojanīyāni ceva sukhumavatthāni ca dento niccaṃ mahāsakkāraṃ karomi, idāni dhammaratanassapi karissāmi, kathaṃ nu kho tassa sakkāraṃ karontena kattabba’’nti. So bahūni gandhamālādīni ādāya jetavanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā pucchi ‘‘ahaṃ, bhante, dhammaratanassa sakkāraṃ kattukāmomhi, kathaṃ nu kho tassa sakkāraṃ karontena kattabba’’nti. Atha naṃ satthā āha – ‘‘sace dhammaratanassa sakkāraṃ kattukāmo, dhammabhaṇḍāgārikassa ānandassa sakkāraṃ karohī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā theraṃ nimantetvā punadivase mahantena sakkārena attano gehaṃ netvā mahārahe āsane nisīdāpetvā gandhamālādīhi pūjetvā nānaggarasabhojanaṃ datvā mahagghe ticīvarappahonake sāṭake adāsi. Theropi ‘‘ayaṃ sakkāro dhammaratanassa kato, na mayhaṃ anucchaviko, aggasāvakassa dhammasenāpatissa anucchaviko’’ti cintetvā piṇḍapātañca vatthāni ca vihāraṃ haritvā sāriputtattherassa adāsi. Sopi ‘‘ayaṃ sakkāro dhammaratanassa kato, ekantena dhammassāmino sammāsambuddhasseva anucchaviko’’ti cintetvā dasabalassa adāsi. Satthā attano uttaritaraṃ adisvā piṇḍapātaṃ paribhuñji, cīvarasāṭake aggahesi.
比丘们在法堂里议论起来：“贤友们，有位叫某某的居士心想‘我要供养法宝’，就把供养给了法库阿难长老。长老心想‘这供养跟我并不相称’，就给了法将舍利弗。法将也想‘这供养跟我并不相称’，就给了如来。如来找不到更上的受供者，因为自己就是法主，心想‘这供养正该归我’，就受用了那份团食，也收下了衣料。就这样，那份团食因为相称，才辗转到了法主自己脚下。”导师来了以后问：“比丘们，你们现在聚在这里谈什么？”比丘们说：“谈的是这件事。”导师就说：“比丘们，并非只有现在，团食才这样辗转传到相称者那里；在过去诸佛还没出现的时候，它就已经这样传过去了。”说完，便引出了过去的故事。
Bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘āvuso, asuko nāma kuṭumbiko ‘dhammaratanassa sakkāraṃ karomī’ti dhammabhaṇḍāgārikassa ānandattherassa adāsi. Thero ‘nāyaṃ mayhaṃ anucchaviko’ti dhammasenāpatino adāsi, sopi ‘nāyaṃ mayhaṃ anucchaviko’ti tathāgatassa adāsi. Tathāgato aññaṃ uttaritaraṃ apassanto attano dhammassāmitāya ‘mayhameveso anucchaviko’ti taṃ piṇḍapātaṃ paribhuñji, cīvarasāṭakepi gaṇhi, evaṃ so piṇḍapāto yathānucchavikatāya dhammassāminova pādamūlaṃ gato’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘na, bhikkhave, idāneva piṇḍapāto paramparā yathānucchavikaṃ gacchati, pubbepi anuppanne buddhe agamāsiyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.
过去，在波罗奈，梵授王舍弃了不正之行，不违背十种王法，依法治理国家。即便如此，他的审判却像空设一样。国王成了寻觅自身过失的人，巡视内宫等处，在内宫、城内和城门村里，都没发现有人说他的过失，心想：“我要到地方上去找。”于是把国政交给大臣，和国师一起，只以陌生人的装束在迦尸国游历，没发现有人说他的过失，最后到了边境的一个小镇，坐在城门外的厅堂里。那时，镇上有个拥有八亿财富的富商，正带着大批随从前去浴场，看见厅堂里坐着一位肤色如金、身体柔嫩的国王，便心生爱敬，走进厅堂款待他，说：“请就在这里住下吧。”然后回家，备办种种美味食物，让大批随从拿着饭食器具回去。就在那时，一位住在雪山、具足五神通的苦行者来了，也坐在那里。从难陀岩山来的独觉佛也来了，也坐在那里。
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatto agatigamanaṃ pahāya dasa rājadhamme akopento dhammena rajjaṃ kāresi. Evaṃ santepissa vinicchayo suñño viya ahosi. Rājā attano aguṇagavesako hutvā antonivesanādīni pariggaṇhanto antepure ca antonagare ca dvāragāmesu ca attano aguṇaṃ kathentaṃ adisvā ‘‘janapade gavesissāmī’’ti amaccānaṃ rajjaṃ niyyādetvā purohitena saddhiṃ aññātakaveseneva kāsiraṭṭhe caranto kañci aguṇaṃ kathentaṃ adisvā paccante ekaṃ nigamaṃ patvā bahidvārasālāyaṃ nisīdi. Tasmiṃ khaṇe nigamavāsī asītikoṭivibhavo kuṭumbiko mahantena parivārena nhānatitthaṃ gacchanto sālāyaṃ nisinnaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ sukhumālasarīraṃ rājānaṃ disvā uppannasineho sālaṃ pavisitvā paṭisanthāraṃ katvā ‘‘idheva hothā’’ti vatvā gehaṃ gantvā nānaggarasabhojanaṃ sampādetvā mahantena parivārena bhattabhājanāni gāhāpetvā agamāsi. Tasmiṃ khaṇe himavantavāsī pañcābhiñño tāpaso āgantvā tattheva nisīdi. Nandamūlakapabbhārato paccekabuddhopi āgantvā tattheva nisīdi.
富商把洗手水递给国王，又用各种美味可口的汤汁菜肴备好一盘饭食，端到国王面前。国王接过来，给了国师婆罗门。婆罗门接过来，给了苦行者。苦行者走到独觉佛跟前，左手端着饭盘，右手拿着水壶，倒了净水，把饭食放进钵里。那位独觉佛没有邀请谁，也没有打招呼，就自己吃了。吃完饭以后，富商心想：“我把饭给了国王，国王给了婆罗门，婆罗门给了苦行者，苦行者给了独觉佛，可独觉佛没跟任何人打招呼就吃了。这些人这样辗转布施是什么缘故？他不打招呼就吃又是什么缘故？我要一个一个去问。”于是他就挨个走近，顶礼之后询问。他们都对他讲了——
Kuṭumbiko rañño hatthadhovanaudakaṃ datvā nānaggarasehi sūpabyañjanehi bhattapātiṃ sajjetvā rañño upanesi. Rājā naṃ gahetvā purohitassa brāhmaṇassa adāsi. Brāhmaṇo gahetvā tāpasassa adāsi. Tāpaso paccekabuddhassa santikaṃ gantvā vāmahatthena bhattapātiṃ, dakkhiṇahatthena kamaṇḍaluṃ gahetvā dakkhiṇodakaṃ datvā patte bhattaṃ pakkhipi. So kañci animantetvā anāpucchitvā paribhuñji. Tassa bhattakiccapariyosāne kuṭumbiko cintesi ‘‘mayā rañño bhattaṃ dinnaṃ, raññā brāhmaṇassa, brāhmaṇena tāpasassa, tāpasena paccekabuddhassa, paccekabuddho kañci anāpucchitvā paribhuñji, kiṃ nu kho imesaṃ ettakaṃ dānakāraṇaṃ, kiṃ imassa kañci anāpucchitvāva bhuñjanakāraṇaṃ, anupubbena te pucchissāmī’’ti. So ekekaṃ upasaṅkamitvā vanditvā pucchi. Tepissa kathesuṃ –
看见从国土来到荒野的细嫩容色后；
他住在有尖顶的华丽殿堂里，也享用过大床。
‘‘Sukhumālarūpaṃ disvā, raṭṭhā vivanamāgataṃ; Kuṭāgāravarūpetaṃ, mahāsayanamupāsitaṃ.
我因为对你的那份情意，才供养了这碗丰盛的饭食。
用精选粳米煮成的饭，清净，还浇上了肉汁。
‘‘Tassa te pemakenāhaṃ, adāsiṃ vaḍḍhamodanaṃ; Sālīnaṃ vicitaṃ bhattaṃ, suciṃ maṃsūpasecanaṃ.
你接过那团饭食，就给了那位婆罗门。
自己未吃，这算什么法呢？我向您致敬。
‘‘Taṃ tvaṃ bhattaṃ paṭiggayha, brāhmaṇassa adāsayi; Attānaṃ anasitvāna, koyaṃ dhammo namatthu te.
我的老师是婆罗门，他为我操劳该做和不该做的事；
他既值得敬重，又是应当受请的人，我理当布施食物。
‘‘Ācariyo brāhmaṇo mayhaṃ, kiccākiccesu byāvaṭo; Garu ca āmantanīyo ca, dātumarahāmi bhojanaṃ.
我现在要问这位婆罗门，那位受国王供养的乔达摩；
国王给了你食物，是清净的、浇了肉汁的。
‘‘Brāhmaṇaṃ dāni pucchāmi, gotamaṃ rājapūjitaṃ; Rājā te bhattaṃ pādāsi, suciṃ maṃsūpasecanaṃ.
你受用那饭食后，将食物施与仙人；
你不识布施之田，这是什么法？愿你安好。
‘‘Taṃ tvaṃ bhattaṃ paṭiggayha, isissa bhojanaṃ adā; Akhettaññūsi dānassa, koyaṃ dhammo namatthu te.
我养育着儿女和妻子，还被贪著牢牢绑在家庭里。
我享受人间的欲乐，并教导国王。
‘‘Bharāmi puttadāre ca, gharesu gadhito ahaṃ; Bhuñje mānusake kāme, anusāsāmi rājino.
那位林栖的仙人，长久修习苦行；
对年长且已修心有成的人，我应当布施食物。
‘‘Āraññikassa isino, cirarattaṃ tapassino; Vuḍḍhassa bhāvitattassa, dātumarahāmi bhojanaṃ.
我现在要问这位仙人：他身体消瘦，筋脉暴露。
腋毛、指甲和体毛都长得很乱，牙齿上结满垢污，头上满是尘土。
‘‘Isiñca dāni pucchāmi, kisaṃ dhamanisanthataṃ; Parūḷhakacchanakhalomaṃ, paṅkadantaṃ rajassiraṃ.
你独自住在树林里，对生命并不贪恋；
比丘，他凭什么比你更殊胜呢？你把食物布施给了他。
‘‘Eko araññe viharasi, nāvakaṅkhasi jīvitaṃ; Bhikkhu kena tayā seyyo, yassa tvaṃ bhojanaṃ adā.
掘取芋头与茎菜，兼收薯蓣及山蔬；
抖落稗实与野稻，收拢折叠复铺开。
‘‘Khaṇantālukalambāni, bilālitakkalāni ca; Dhunaṃ sāmākanīvāraṃ, saṅghāriyaṃ pasāriyaṃ.
菜蔬莲藕蜜与肉，更兼枣实与余甘；
采来食之，此即我之所有。
‘‘Sākaṃ bhisaṃ madhuṃ maṃsaṃ, badarāmalakāni ca; Tāni āharitvā bhuñjāmi, atthi me so pariggaho.
我自炊而食，当施食于不炊者；我有我所，当施食于无我所者；
我有执取，当施食于无执取者——我应当布施饮食。
‘‘Pacanto apacantassa, amamassa sakiñcano; Anādānassa sādāno, dātumarahāmi bhojanaṃ.
我今问彼比丘，默然静坐之善行者：
仙人可曾以清净肉汁之食施于你？
‘‘Bhikkhuñca dāni pucchāmi, tuṇhīmāsīna subbataṃ; Isi te bhattaṃ pādāsi, suciṃ maṃsūpasecanaṃ.
你接过那团食物，就一个人默默地吃起来；
你没有邀请任何人，这是什么法？愿你平安。
‘‘Taṃ tvaṃ bhattaṃ paṭiggayha, tuṇhī bhuñjasi ekako; Nāññaṃ kañci nimantesi, koyaṃ dhammo namatthu te.
我不煮饭，也不叫人煮；我不砍断，也不叫人砍断；
知道我一无所有，已经远离一切恶。
‘‘Na pacāmi na pācemi, na chindāmi na chedaye; Taṃ maṃ akiñcanaṃ ñatvā, sabbapāpehi ārataṃ.
用左手拿着乞来的食物，用右手拿着水罐；
仙人把食物递给了我，那是清净的、浇了肉汁的饭食。
‘‘Vāmena bhikkhamādāya, dakkhiṇena kamaṇḍaluṃ; Isi me bhattaṃ pādāsi, suciṃ maṃsūpasecanaṃ.
“这些确实值得布施，因为他们同样有家室、有财产。
我想，去邀请施主的人，实在是违逆之徒。”
‘‘Ete hi dātumarahanti, samamā sapariggahā; Paccanīkamahaṃ maññe, yo dātāraṃ nimantaye’’ti.
这里，“旷野”是指像没有水的荒野那样，来到这个偏远的地方。“具足殊胜尖顶屋”：意思是住在最好的尖顶屋里，也就是住在最上等尖顶屋中的人。“卧于大床”：就在那里，享用铺设得极为庄严的吉祥床榻。“对此彼……”是说：见到那样的情景，我生起了爱恋，是由你对他的爱恋所引发。“增上米饭”：最上等的米饭。“净米”：用拣除了碎粒和黑粒的精选米煮成的饭。“奉施”：施与了。“自己”：亲自，或者也可以读作这个词本身。“不食而……”：没有自己吃就施给了别人。“这是什么法？”：大王，这是你们的什么天性呢？“敬礼于你”：向你致敬，你宁可自己不吃，却拿去布施给别人。
Tattha vivananti nirudakāraññasadisaṃ imaṃ paccantaṃ āgataṃ. Kūṭāgāravarūpetanti kūṭāgāravarena upagataṃ, ekaṃ varakūṭāgāravāsinanti attho. Mahāsayanamupāsitanti tattheva supaññattaṃ sirisayanaṃ upāsitaṃ. Tassa teti evarūpaṃ taṃ disvā ahaṃ pemamakāsiṃ, tassa te pemakena. Vaḍḍhamodananti uttamodanaṃ. Vicitanti apagatakhaṇḍakāḷakehi vicitataṇḍulehi kataṃ. Adāsayīti adāsi. Attānanti attanā, ayameva vā pāṭho. Anasitvānāti abhuñjitvā. Koyaṃ dhammoti mahārāja, ko esa tumhākaṃ sabhāvo. Namatthu teti namo tava atthu, yo tvaṃ attanā abhuñjitvā parassa adāsi.
老师说：这位家主教导我行为规范，是我的老师。勤勉：就是热心投入。可以招呼：是应该被招呼的人，适合接受我布施的食物。我适合布施：国王称赞婆罗门的功德，说“我适合把食物布施给这样的老师”。你自知不是福田：意思是“我不是布施的福田，布施给我不会有大果报”——你是这样知道自己的，对吧？我教诫：我放下自己的利益，来为国王的利益和法而教诫。
Ācariyoti kuṭumbika esa mayhaṃ ācārasikkhāpako ācariyo. Byāvaṭoti ussuko. Āmantanīyoti āmantetabbayuttako mayā dinnaṃ bhattaṃ gahetuṃ anurūpo. Dātumarahāmīti ‘‘ahaṃ evarūpassa ācariyassa bhojanaṃ dātuṃ arahāmī’’ti rājā brāhmaṇassa guṇaṃ vaṇṇesi. Akhettaññūsīti nāhaṃ dānassa khettaṃ, mayi dinnaṃ mahapphalaṃ na hotīti evaṃ attānaṃ dānassa akhettaṃ jānāsi maññeti. Anusāsāmīti attano atthaṃ pahāya rañño atthañca dhammañca anusāsāmi.
他这样说完自己的缺点之后，就讲起那位林居者的功德，也就是那位仙人的功德。“仙人”，是指追求戒等功德的人。“苦行者”，是指依靠苦行的人。“年长者”，是指有智慧、功德深厚的人。“难道你不顾惜吗？”意思是：你自己都很难得到食物，却把这样的食物给了别人，难道你不顾惜自己的性命吗？“比丘以什么”：这位比丘以哪一种功德，被你认为比你更殊胜呢？
Evaṃ attano aguṇaṃ kathetvā āraññikassāti isino guṇaṃ kathesi. Isinoti sīlādiguṇapariyesakassa. Tapassinoti tapanissitassa. Vuḍḍhassāti paṇḍitassa guṇavuḍḍhassa. Nāvakaṅkhasīti sayaṃ dullabhabhojano hutvā evarūpaṃ bhojanaṃ aññassa desi, kiṃ attano jīvitaṃ na kaṅkhasi. Bhikkhu kenāti ayaṃ bhikkhu katarena guṇena tayā seṭṭhataro.
挖黄独和棕榈芯等：就是挖黄独和棕榈芯。野芋块茎和野薯块茎等：就是野芋的块茎和野薯的块茎。抖落稗子和野稻：就是把稗子和野稻抖落下来。收拢、摊开：抖落这些稗子和野稻后，把它们收拢起来，再晒干，然后摊开，用簸箕簸掉谷壳，捣舂之后取出米粒，煮熟了吃——他就是这么说的。菜：指任何能煮成汤的菜叶。肉：指狮子、老虎等吃剩的肉。取来这些：把这些菜叶等取来。无我所：远离了渴爱和邪见所执着的“我所”。有所有：还有牵绊和障碍。无执取：没有执取。我应施与：我应当把自己得到的食物，布施给这样的独觉佛。
Khaṇantālukalambānīti khaṇanto ālūni ceva tālakandāni ca. Bilālitakkalāni cāti bilālikandatakkalakandāni ca. Dhunaṃ sāmākanīvāranti sāmākañca nīvārañca dhunitvā. Saṅghāriyaṃ pasāriyanti ete sāmākanīvāre dhunanto saṅghāretvā puna sukkhāpite pasāretvā suppena papphoṭetvā koṭṭetvā taṇḍule ādāya pacitvā bhuñjāmīti vadati. Sākanti yaṃ kiñci sūpeyyapaṇṇaṃ. Maṃsanti sīhabyagghavighāsādimaṃsaṃ. Tāni āharitvāti tāni sākādīni āharitvā. Amamassāti taṇhādiṭṭhimamattarahitassa. Sakiñcanoti sapalibodho. Anādānassāti niggahaṇassa. Dātumarahāmīti evarūpassa paccekabuddhassa attanā laddhabhojanaṃ dātuṃ arahāmi.
“默然坐着”是指一句话都不说，就那样坐着。“无所者”是指远离了贪等执著。“已远离”是指舍弃一切恶法之后安住下来。“水罐”就是水瓶。“这些啊”是指国王等这三个人，他伸出手指着他们这样说。“应施者”是指值得布施给像我这样的人。“敌对”是指敌对的道路。因为行者去邀请施主，就成了二十一种邪命中的某一种，也就是靠寻求团食来维持生活，这叫做邪命行。
Tuṇhīmāsīnanti kiñci avatvā nisinnaṃ. Akiñcananti rāgakiñcanādīhi rahitaṃ. Āratanti virataṃ sabbapāpāni pahāya ṭhitaṃ. Kamaṇḍalunti kuṇḍikaṃ. Ete hīti ete rājādayo tayo janāti hatthaṃ pasāretvā te niddisanto evamāha. Dātumarahantīti mādisassa dātuṃ arahanti. Paccanīkanti paccanīkapaṭipadaṃ. Dāyakassa hi nimantanaṃ ekavīsatiyā anesanāsu aññatarāya piṇḍapātapariyesanāya jīvikakappanasaṅkhātā micchājīvapaṭipatti nāma hoti.
家主听了他的话，满心欢喜，说出最后两首偈颂：
Tassa vacanaṃ sutvā kuṭumbiko attamano dve osānagāthā abhāsi –
今天，这位车乘之王确实是为了我的利益才来到这里。
今天我终于明白了，布施在哪里才会有大果报。
‘‘Atthāya vata me ajja, idhāgacchi rathesabho; Sohaṃ ajja pajānāmi, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
“国王们贪恋国土，婆罗门们贪恋该做和不该做的事；
仙人们贪恋树根和果实，而比丘们则已彻底解脱。”
‘‘Raṭṭhesu giddhā rājāno, kiccākiccesu brāhmaṇā; Isī mūlaphale giddhā, vippamuttā ca bhikkhavo’’ti.
在这里，“车乘胜者”是就国王而言说的。“应作与不应作”是指国王应当做的事。“诸比丘”是指独觉佛；而诸比丘则是从一切存在中彻底解脱出来的。
Tattha rathesabhoti rājānaṃ sandhāyāha. Kiccākiccesūti rañño kiccakaraṇīyesu. Bhikkhavoti paccekabuddhā bhikkhavo pana sabbabhavehi vippamuttā.
独觉佛为他说完法，就回到了自己的住处；那位苦行者也同样回去了。国王却在那位苦行者身边住了几天，然后回到了波罗奈。
Paccekabuddho tassa dhammaṃ desetvā sakaṭṭhānameva gato, tathā tāpaso. Rājā pana katipāhaṃ tassa santike vasitvā bārāṇasimeva gato.
导师讲完这段法教后，说：“比丘们，乞食能这样合宜地进行，不是现在才有的，过去也曾经如此。”然后他把本生故事联系起来：“那时那位居士，就是恭敬供养法宝的居士；国王是阿难，国师是舍利弗，而雪山苦行者就是我。”
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva piṇḍapāto yathānucchavikaṃ gacchati , pubbepi gatoyevā’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā kuṭumbiko dhammaratanassa sakkārakārako kuṭumbiko ahosi, rājā ānando, purohito sāriputto, himavantatāpaso pana ahameva ahosi’’nti.
田地、月紧那罗女、鱼鹰、优陀罗、莲根；
苏卢支、五布萨、大孔雀、木匠。
大商人本生、萨谛那本生、十婆罗门本生，
更有乞食相承本生，杂集之中共十三篇。
Kedāraṃ candakinnarī, ukkusuddālabhisakaṃ; Suruci pañcuposathaṃ, mahāmorañca tacchakaṃ. Mahāvāṇija sādhinaṃ, dasabrāhmaṇajātakaṃ; Bhikkhāparamparāpi ca, terasāni pakiṇṇake.
