第十四集·大商主本生注释 第十
14. 杂集义注 · 167 段
大商主本生注释 第十巴利
[493] 10. Mahāvāṇijajātakavaṇṇanā
“把商人召集起来”这句话,是导师住在祇园精舍时,针对舍卫城的商人们说的。据说,那些商人为了做生意出门,先向导师做了大布施,又皈依并持戒,然后说:“尊者,如果我们能平安无病地回来,会再来顶礼您的双足。”说完就带着五百辆左右的车子出发了。他们进入荒野后,认不清路,迷了方向,在没水没食物的林子里乱走,后来看见一棵被龙王守护的榕树树,就把车卸下,坐在树根旁。他们看到那棵树的叶子青蓝润泽,像是浸过水一样,树枝也好像装满了水,就想:“这棵树上好像有水在流动,我们把朝东的树枝砍下来,它应该会给我们水喝。”于是有一个人爬上树,砍下那根树枝,立刻就有像椰树干那么粗的水流涌出来。他们在那里洗澡、喝水,又砍下南边的树枝,从里面出来了各种美味的食物。吃完以后,他们砍下西边的树枝,从里面出来了打扮漂亮的女子。他们和这些女子一起享乐,又砍下北边的树枝,从里面出来了七种珍宝。他们拿上这些珍宝,装满了五百辆车,回到舍卫城,把财物安置好,然后手里拿着香、花等供品去祇园,顶礼、供养导师,坐在一边听完说法,又邀请导师应供。第二天他们做了大布施,说:“尊者,在这份布施中,我们把功德回向给赐给我们财富的树神。”导师吃完饭,问:“你们把功德回向给哪位树神?”商人们就把在榕树树下得到财富的经过告诉了如来。导师说:“你们现在因为知量、没有成为贪欲的奴隶,所以得到了财富;可是过去有人因为不知量、成了贪欲的奴隶,失去了财富和性命。”应他们请求,导师讲了过去的事。巴利
Vāṇijāsamitiṃ katvāti idaṃ satthā jetavane viharanto sāvatthivāsino vāṇije ārabbha kathesi. Te kira vohāratthāya gacchantā satthu mahādānaṃ datvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāya ‘‘bhante, sace arogā āgamissāma, puna tumhākaṃ pāde vandissāmā’’ti vatvā pañcamattehi sakaṭasatehi nikkhamitvā kantāraṃ patvā maggaṃ asallakkhetvā maggamūḷhā nirudake nirāhāre araññe vicarantā ekaṃ nāgapariggahitaṃ nigrodharukkhaṃ disvā sakaṭāni mocetvā rukkhamūle nisīdiṃsu. Te tassa udakatintāni viya nīlāni siniddhāni pattāni udakapuṇṇā viya ca sākhā disvā cintayiṃsu ‘‘imasmiṃ rukkhe udakaṃ sañcarantaṃ viya paññāyati, imassa purimasākhaṃ chindāma, pānīyaṃ no dassatī’’ti. Atheko rukkhaṃ abhiruhitvā sākhaṃ chindi, tato tālakkhandhappamāṇā udakadhārā pavatti. Te tattha nhatvā pivitvā ca dakkhiṇasākhaṃ chindiṃsu, tato nānaggarasabhojanaṃ nikkhami. Taṃ bhuñjitvā pacchimasākhaṃ chindiṃsu, tato alaṅkataitthiyo nikkhamiṃsu. Tāhi saddhiṃ abhiramitvā uttarasākhaṃ chindiṃsu, tato satta ratanāni nikkhamiṃsu. Tāni gahetvā pañca sakaṭasatāni pūretvā sāvatthiṃ paccāgantvā dhanaṃ gopetvā gandhamālādihatthā jetavanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā pūjetvā ekamantaṃ nisinnā dhammakathaṃ sutvā nimantetvā punadivase mahādānaṃ datvā ‘‘bhante, imasmiṃ dāne amhākaṃ dhanadāyikāya rukkhadevatāya pattiṃ demā’’ti pattiṃ adaṃsu. Satthā niṭṭhitabhattakicco ‘‘katararukkhadevatāya pattiṃ dethā’’ti pucchi. Vāṇijā nigrodharukkhe dhanassa laddhākāraṃ tathāgatassārocesuṃ. Satthā ‘‘tumhe tāva mattaññutāya taṇhāvasikā ahutvā dhanaṃ labhittha, pubbe pana amattaññutāya taṇhāvasikā dhanañca jīvitañca vijahiṃsū’’ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.
过去,在波罗奈里,也正是同一片旷野,同一棵榕树树。商人们迷了路,看见了那棵榕树树。世尊成等正觉之后,为了说明这件事,说了这些偈颂——巴利
Atīte bārāṇasinagare tadeva pana kantāraṃ sveva nigrodho. Vāṇijā maggamūḷhā hutvā tameva nigrodhaṃ passiṃsu. Tamatthaṃ satthā abhisambuddho hutvā kathento imā gāthā āha –
‘‘Vāṇijā samitiṃ katvā, nānāraṭṭhato āgatā; Dhanāharā pakkamiṃsu, ekaṃ katvāna gāmaṇiṃ.
他们来到那片荒野,那里食物极少,也没有水。
他们看见一棵大尼拘陀树,树荫清凉,令人心生欢喜。巴利
‘‘Te taṃ kantāramāgamma, appabhakkhaṃ anodakaṃ; Mahānigrodhamaddakkhuṃ, sītacchāyaṃ manoramaṃ.
他们坐在那里,在那棵树的树荫下。
商人们商量着,这些愚人被痴迷蒙住了心。巴利
‘‘Te ca tattha nisīditvā, tassa rukkhassa chāyayā; Vāṇijā samacintesuṃ, bālā mohena pārutā.
‘‘Allāyate ayaṃ rukkho, api vārīva sandati; Iṅghassa purimaṃ sākhaṃ, mayaṃ chindāma vāṇijā.
那被砍断的树枝随即流出清澈而不浑浊的水;
商人们在那里洗澡、喝水,随其所欲。巴利
‘‘Sā ca chinnāva pagghari, acchaṃ vāriṃ anāvilaṃ; Te tattha nhatvā pivitvā, yāvaticchiṃsu vāṇijā.
愚者痴所覆,二度共商议:
来哉诸商贾,且斫此树南枝。巴利
‘‘Dutiyaṃ samacintesuṃ, bālā mohena pārutā; Iṅghassa dakkhiṇaṃ sākhaṃ, mayaṃ chindāma vāṇijā.
那(树枝)一被砍断,就流出大量的稻米饭和肉饭。
还有少水的麦粥、姜和扁豆汤。巴利
‘‘Sā ca chinnāva pagghari, sālimaṃsodanaṃ bahuṃ; Appodavaṇṇe kummāse, siṅgiṃ vidalasūpiyo.
那些商人在那里又吃又嚼,尽情享用,想待多久就待多久。
那些被愚痴蒙蔽的愚人,第三次一起商量:
来吧,我们商人把这最靠后的树枝砍掉。巴利
‘‘Te tattha bhutvā khāditvā, yāvaticchiṃsu vāṇijā; Tatiyaṃ samacintesuṃ, bālā mohena pārutā; Iṅghassa pacchimaṃ sākhaṃ, mayaṃ chindāma vāṇijā.
她纵被斩断仍涌流,那些盛装打扮的女子;
身着斑斓衣裳众饰具,耳上佩戴摩尼宝耳珰。巴利
‘‘Sā ca chinnāva pagghari, nāriyo samalaṅkatā; Vicitravatthābharaṇā, āmuttamaṇikuṇḍalā.
那些商人每一位,各有二十五位女子,
从四面八方围绕那棵树的树荫。
那些商人被她们侍奉之后,就随心所欲地离开了。巴利
‘‘Api su vāṇijā ekā, nāriyo paṇṇavīsati; Samantā parivāriṃsu, tassa rukkhassa chāyayā; Te tāhi paricāretvā, yāvaticchiṃsu vāṇijā.
愚人们被愚痴蒙蔽,又一起商量起第四件事:
来吧,商人们,我们把它的朝北的那根树枝砍下来。巴利
‘‘Catutthaṃ samacintesuṃ, bālā mohena pārutā; Iṅghassa uttaraṃ sākhaṃ, mayaṃ chindāma vāṇijā.
它仿佛被截断一般涌流,流出许多珍珠和琉璃;
银子和黄金,还有各种毡毯和坐卧用的垫具。巴利
‘‘Sā ca chinnāva pagghari, muttā veḷuriyā bahū; Rajataṃ jātarūpañca, kuttiyo paṭiyāni ca.
还有迦尸出产的衣料,以及乌底亚出产的毛毯;
那些商人就在那里把货物捆成担子,然后想拿多少就拿多少。巴利
‘‘Kāsikāni ca vatthāni, uddiyāni ca kambalā; Te tattha bhāre bandhitvā, yāvaticchiṃsu vāṇijā.
愚人们被无明蒙蔽,一起盘算起第五件事:
来吧,我们把它的根砍断,说不定还能得到更多。巴利
‘‘Pañcamaṃ samacintesuṃ, bālā mohena pārutā; Iṅghassa mūlaṃ chindāma, api bhiyyo labhāmase.
商队首领起身,合掌恳求:
榕树有何过错?商人们,愿你们吉祥。巴利
‘‘Athuṭṭhahi satthavāho, yācamāno katañjalī; Nigrodho kiṃ parajjhati, vāṇijā bhaddamatthu te.
东边的树枝施水,南边的树枝施予饮食;
西边的树枝给女人,北边的树枝给一切欲乐。
榕树树有什么过错呢?商人们,愿你们吉祥如意。巴利
‘‘Vāridā purimā sākhā, annapānañca dakkhiṇā; Nāridā pacchimā sākhā, sabbakāme ca uttarā; Nigrodho kiṃ parajjhati, vāṇijā bhaddamatthu te.
凡在一棵树的树荫下坐着或躺着,
不要折断那棵树的树枝,因为背叛朋友的人确实很恶劣。巴利
‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā; Na tassa sākhaṃ bhañjeyya, mittadubbho hi pāpako.
‘‘Te ca tassānādiyitvā, ekassa vacanaṃ bahū; Nisitāhi kuṭhārīhi, mūlato naṃ upakkamu’’nti.
在这里,“集会已作”是指在波罗奈城聚在一起,也就是很多人会合到一处。“出发了”是指用五百辆车装上波罗奈的货物后启程。“村主”是指推举一个比较有智慧的人做商队首领。“以影”就是靠着树荫。“湿润显现”是指看起来像吸满了水一样,显得湿漉漉的。“刚砍下就流淌”是说一个擅长爬树的人爬上去把它砍断,树刚一被砍断就流出汁液,这里显示的就是这个意思。后面的情况也是同样的道理。巴利
Tattha samitiṃ katvāti bārāṇasiyaṃ samāgamaṃ katvā, bahū ekato hutvāti attho. Pakkamiṃsūti pañcahi sakaṭasatehi bārāṇaseyyakaṃ bhaṇḍaṃ ādāya pakkamiṃsu. Gāmaṇinti ekaṃ paññavantataraṃ satthavāhaṃ katvā . Chāyayāti chāyāya. Allāyateti udakabharito viya allo hutvā paññāyati. Chinnāva paggharīti eko rukkhārohanakusalo abhiruhitvā taṃ chindi, sā chinnamattāva paggharīti dasseti. Paratopi eseva nayo.
“少水凝乳糕”是指像少水的乳粥那样的凝乳糕。“姜”是指生姜之类的佐餐调料。“豆汤”是指绿豆汤之类。所谓“商人一位”,是说每一位商人各人都只有一位;而商队首领身边则有二十五位,这就是这里的含义。“围绕”就是围在身边服侍。而且,借着龙王的神力,床帐、卧具等物也和她们一起涌现在那里。巴利
Appodavaṇṇekummāseti appodakapāyāsasadise kummāse. Siṅginti siṅgiverādikaṃ uttaribhaṅgaṃ. Vidalasūpiyoti muggasūpādayo. Vāṇijā ekāti ekekassa vāṇijassa yattakā vāṇijā , tesu ekekassa ekekāva, satthavāhassa pana santike pañcavīsatīti attho. Parivāriṃsūti parivāresuṃ. Tāhi pana saddhiṃyeva nāgānubhāvena sāṇivitānasayanādīni pagghariṃsu.
库提亚是指手垫、坐垫这一类东西。帕提亚尼卡是指羊毛做的铺盖,他们也管它叫白毯。乌迪亚尼与毯子——是说有一种叫乌迪亚尼的毯子。他们在那里把这些东西捆成担子,意思是想要多少就拿多少,装满了五百辆车。商人们,愿你们吉祥——他这样一个个招呼商人,说:愿你们吉祥。又布施了食物和饮料。还布施了一切所欲之物。背叛朋友的人——背叛朋友的人就是邪恶卑劣之徒。不理会是指不采纳他的话。动手是指他们像昏了头一样,开始动手去砍。巴利
Kuttiyoti hatthattharādayo. Paṭiyānicāti uṇṇāmayapaccattharaṇāni. ‘‘Setakambalānī’’tipi vadantiyeva. Uddiyāni ca kambalāti uddiyāni nāma kambalā atthi. Te tattha bhāre bandhitvāti yāvatakaṃ icchiṃsu, tāvatakaṃ gahetvā pañca sakaṭasatāni pūretvāti attho. Vāṇijā bhaddamatthu teti ekekaṃ vāṇijaṃ ālapanto ‘‘bhaddaṃ te atthū’’ti āha. Annapānañcāti annañca pānañca adāsi. Sabbakāme cāti sabbakāme ca adāsi. Mittadubbho hīti mittānaṃ dubbhanapuriso hi pāpako lāmako nāma. Anādiyitvāti tassa vacanaṃ aggahetvā. Upakkamunti mohāva chindituṃ ārabhiṃsu.
这时,龙王看见他们为了砍树而走近,心里想:“之前这些人渴了,我让人给他们水喝,接着又给了天界的食物,再给了卧具和侍女,后来又送了装满五百辆车的宝物。可现在他们竟然说‘我们要把这棵树连根砍断!’这些人实在太贪婪了。除了商队首领,其余的人都该杀掉。”于是他调派军队,下令:“派这么多全副武装的战士、这么多弓箭手、这么多披甲兵,出击!”导师为了说明这件事,说了下面这首偈颂:巴利
Atha ne chindanatthāya rukkhaṃ upagate disvā nāgarājā cintesi ‘‘ahaṃ etesaṃ pipāsitānaṃ pānīyaṃ dāpesiṃ, tato dibbabhojanaṃ, tato sayanādīni ceva paricārikā ca nāriyo, tato pañcasatasakaṭapūraṃ ratanaṃ, idāni panime ‘‘rukkhaṃ mūlato chindissāmā’ti vadanti, ativiya luddhā ime, ṭhapetvā satthavāhaṃ avasese māretuṃ vaṭṭatī’’ti. So ‘‘ettakā sannaddhayodhā nikkhamantu, ettakā dhanuggahā, ettakā vammino’’ti senaṃ vicāresi. Tamatthaṃ pakāsento satthā gāthamāha –
“ 随即二十五头披挂整齐的战象走出,
弓箭手三百,披甲兵六千。”巴利
‘‘Tato nāgā nikkhamiṃsu, sannaddhā paṇṇavīsati; Dhanuggahānaṃ tisatā, chasahassā ca vammino’’ti.
这里,全副武装的人是指披着金、银等各种铠甲战衣的人。弓箭手三百名是指持羊角弓的弓箭手有三百人。持盾兵是指手里拿着龟甲形盾牌和挡板的人,共六千人。巴利
Tattha sannaddhāti suvaṇṇarajatādivammakavacikā. Dhanuggahānaṃ tisatāti meṇḍavisāṇadhanuggahānaṃ tīṇi satāni. vamminoti kheṭakaphalakahatthā chasahassā.
把这些人杀掉,把他们捆起来,别放他们活命。
除了商队首领,你们把其他所有人都烧成灰烬。这是龙王说的偈颂。巴利
‘‘Ete hanatha bandhatha, mā vo muñcittha jīvitaṃ; Ṭhapetvā satthavāhaṃva, sabbe bhasmaṃ karotha ne’’ti. – ayaṃ nāgarājena vuttagāthā;
在这里,你们不要放过任何一个人的性命。巴利
Tattha mā vo muñcittha jīvitanti kassaci ekassapi jīvitaṃ mā muñcittha.
龙众照办后,把坐垫等物装上五百辆车,带上商队首领,亲自赶着那些车前往波罗奈,把所有财物都存放在他家里,向他告辞之后,就回到了自己的龙宫。导师知道这件事后,为了教导他们,说了两首偈颂——巴利
Nāgā tathā katvā attharaṇādīni pañcasu sakaṭasatesu āropetvā satthavāhaṃ gahetvā sayaṃ tāni sakaṭāni pājentā bārāṇasiṃ gantvā sabbaṃ dhanaṃ tassa gehe paṭisāmetvā taṃ āpucchitvā attano nāgabhavanameva gatā. Tamatthaṃ viditvā satthā ovādavasena gāthādvayamāha –
所以,智者确实应当看清自己的利益;
不要顺从贪欲的摆布,要像消灭敌人一样降伏自己的心。巴利
‘‘Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano; Lobhassa na vasaṃ gacche, haneyyārisakaṃ manaṃ.
“ 了知如是过患,以及渴爱是苦的生起因,
已离渴爱、不再执取,具念的比丘应当游行。”巴利
‘‘Evamādīnavaṃ ñatvā, taṇhā dukkhassa sambhavaṃ; Vītataṇho anādāno, sato bhikkhu paribbaje’’ti.
这里,“因此”是说:因为那些被贪爱控制的人遭到了大毁灭,而商主得到了最上的成就,所以说“因此”。“应降伏贪敌之心”的意思是:应当降伏内心生起的种种贪爱之敌所拥有的心,也就是与贪爱相应的心。“如是过患”是说:这样了知贪爱中的过患。“渴爱是苦的生起”:渴爱是生等诸苦的生起,苦从它而产生。这样了知渴爱就是苦的生起之后,离渴爱者因不执取渴爱而无所执取,凭借由道而来的念而具念,比丘应当游行、行动、安住——他以阿拉汉道作为这次开示的顶点。巴利
Tattha tasmāti yasmā lobhavasikā mahāvināsaṃ pattā, satthavāho uttamasampattiṃ, tasmā. Haneyyārisakaṃ mananti anto uppajjamānānaṃ nānāvidhānaṃ lobhasattūnaṃ santakaṃ manaṃ, lobhasampayuttacittaṃ haneyyāti attho. Evamādīnavanti evaṃ lobhe ādīnavaṃ jānitvā. Taṇhā dukkhassa sambhavanti jātiādidukkhassa taṇhā sambhavo, tato etaṃ dukkhaṃ nibbattati, evaṃ taṇhāva dukkhassa sambhavaṃ ñatvā vītataṇho taṇhāādānena anādāno maggena āgatāya satiyā sato hutvā bhikkhu paribbaje iriyetha vattethāti arahattena desanāya kūṭaṃ gaṇhi.
他接着引用这段法教,说:“就像这样,诸位近事男,从前那些被贪欲控制的商人遭遇了大毁灭,所以不应该让自己被贪欲控制。”然后他开示了四圣谛,把本生故事结合起来讲完。在圣谛开示结束的时候,那些商人都证得了入流果。那时的龙王就是舍利弗,而那位商主就是我本人。巴利
Imañca pana dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘evaṃ upāsakā pubbe lobhavasikā vāṇijā mahāvināsaṃ pattā, tasmā lobhavasikena na bhavitabba’’nti vatvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne te vāṇijā sotāpattiphale patiṭṭhitā. Tadā nāgarājā sāriputto ahosi, satthavāho pana ahameva ahosinti.
11. 萨提那本生注释巴利
[494] 11. Sādhinajātakavaṇṇanā
“世间真是稀有啊!”——这是导师住在祇园精舍时,针对持布萨的近事男们讲的。那时,导师说:“近事男们,古代的智者们依靠自己的布萨行为,就以人的身体前往天界,在那里长久居住。”应他们的请求,导师讲了过去的事。巴利
Abbhutovata lokasminti idaṃ satthā jetavane viharanto uposathike upāsake ārabbha kathesi. Tadā hi satthā ‘‘upāsakā porāṇakapaṇḍitā attano uposathakammaṃ nissāya manussasarīreneva devalokaṃ gantvā ciraṃ vasiṃsū’’ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.
过去,在弥提罗城里,有一位名叫萨提那的国王,依法治理国家。他在四座城门、城中央和宫殿门口建了六座布施堂,让整个赡部洲免于犁税,举行大布施,每天花费六十万钱。他守护五戒,奉持布萨。国中的人民也遵照他的教导,做布施等福德之事,死后都转生到天城。他们坐满了善法堂,天神们只称赞国王的戒德等功德。其余的天人听到这些,也想见到国王。天王帝释知道了他们的心思,说道:“你们想见萨提那王吗?”他们说:“是的,天王。”于是帝释命令摩得利:“你去套上韦迦亚塔车,把萨提那王带来。”摩得利回答“好”,便套好车,前往毗提诃国。那天正是满月之日。摩得利在人们吃过晚饭、坐在家门口愉快交谈的时候,让天车与月轮一同驶来。人们说“两个月亮升起来了”,随后抛开月轮,看到车子驶来,又说:“这不是月亮,是车驾,看那天子。他驾着这辆心念化现的神马拉着的天车,是要给谁呢?不会是别人,一定是我们国王的。因为我们的国王是如法的法王。”他们满怀喜悦,合掌站立,说出了第一首偈颂——巴利
Atīte mithilāyaṃ sādhino nāma rājā dhammena rajjaṃ kāresi. So catūsu nagaradvāresu nagaramajjhe nivesanadvāre cāti cha dānasālāyo kāretvā sakalajambudīpaṃ unnaṅgalaṃ katvā mahādānaṃ pavattesi, devasikaṃ cha satasahassāni vayakaraṇaṃ gacchanti, pañca sīlāni rakkhati, uposathaṃ upavasati. Raṭṭhavāsinopi tassa ovāde ṭhatvā dānādīni puññāni katvā matamatā devanagareyeva nibbattiṃsu. Sudhammadevasabhaṃ pūretvā nisinnā devā rañño sīlādiguṇameva vaṇṇayanti. Taṃ sutvā sesadevāpi rājānaṃ daṭṭhukāmā ahesuṃ. Sakko devarājā tesaṃ manaṃ viditvā āha – ‘‘sādhinarājānaṃ daṭṭhukāmatthā’’ti. ‘‘Āma devā’’ti. So mātaliṃ āṇāpesi ‘‘gaccha tvaṃ vejayantarathaṃ yojetvā sādhinarājānaṃ ānehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā rathaṃ yojetvā videharaṭṭhaṃ agamāsi, tadā puṇṇamadivaso hoti. Mātali manussānaṃ sāyamāsaṃ bhuñjitvā gharadvāresu sukhakathāya nisinnakāle candamaṇḍalena saddhiṃ rathaṃ pesesi. Manussā ‘‘dve candā uṭṭhitā’’ti vadantā puna candamaṇḍalaṃ ohāya rathaṃ āgacchantaṃ disvā ‘‘nāyaṃ cando, ratho eso, devaputto paññāyati, kassesa etaṃ manomayasindhavayuttaṃ dibbarathaṃ āneti, na aññassa, amhākaṃ rañño bhavissati, rājā hi no dhammiko dhammarājā’’ti somanassajātā hutvā añjaliṃ paggayha ṭhitā paṭhamaṃ gāthamāhaṃsu –
“ 奇哉!世间出现希有之事,令人身毛竖立;
声名显赫的毗提诃王,天车忽然显现。”巴利
‘‘Abbhuto vata lokasmiṃ, uppajji lomahaṃsano; Dibbo ratho pāturahu, vedehassa yasassino’’ti.
这句话的意思是:我们的国王真是不可思议!在世间出现了令人身毛竖立的奇迹,那位声名远扬的毗提诃王的天车显现了。巴利
Tassattho – abbhuto vatesa amhākaṃ rājā, lokasmiṃ lomahaṃsano uppajji, yassa dibbo ratho pāturahosi vedehassa yasassinoti.
摩得利把车带来后,人们用香、花等物供养。他驾车绕城三圈,来到国王的宫门前,把车掉头,让车尾朝向狮窗门槛停好,做好登车的准备,就停在那里。那一天,国王也巡视了布施堂,下令说:“照这个方式行布施。”然后受持布萨,度过了一天。之后,国王在群臣围绕下,坐在装饰华丽的大露台上,面向东边的狮窗,谈论与法相应的内容。这时,摩得利邀请他上车,就带着他离开了。为了说明这件事,导师说了下面这些偈颂——巴利
Mātalipie taṃ rathaṃ ānetvā manussesu gandhamālādīhi pūjentesu tikkhattuṃ nagaraṃ padakkhiṇaṃ katvā rañño nivesanadvāraṃ gantvā rathaṃ nivattetvā pacchābhāgena sīhapañjaraummāre ṭhapetvā ārohaṇasajjaṃ katvā aṭṭhāsi. Taṃ divasaṃ rājāpi dānasālāyo oloketvā ‘‘iminā niyāmena dānaṃ dethā’’ti āṇāpetvā uposathaṃ samādiyitvā divasaṃ vītināmetvā amaccagaṇaparivuto alaṅkatamahātale pācīnasīhapañjarābhimukho dhammayuttaṃ kathento nisinno hoti. Atha naṃ mātali rathābhiruhanatthaṃ nimantetvā ādāya agamāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā imā gāthā abhāsi –
有大神力的天子摩得利,是天界的车御者。
他邀请了毗提诃族的弥提罗王。巴利
‘‘Devaputto mahiddhiko, mātali devasārathi; Nimantayittha rājānaṃ, vedehaṃ mithilaggahaṃ.
来吧,登上此车,最胜之王、大地之主;
三十三天的天众,连同帝释天神,皆渴望见你。
那些天人在善法堂中聚集时,确实都在忆念着。巴利
‘‘Ehimaṃ rathamāruyha, rājaseṭṭha disampati; Devā dassanakāmā te, tāvatiṃsā saindakā; Saramānā hi te devā, sudhammāyaṃ samacchare.
从那以后,那位名叫萨提那的王,毗提诃族的弥提罗之主;
登上千匹马拉的车,来到天神们面前。
众天神见国王到来,皆欢喜相迎。巴利
‘‘Tato ca rājā sādhino, vedeho mithilaggaho; Sahassayuttamāruyha, agā devāna santike; Taṃ devā paṭinandiṃsu, disvā rājānamāgataṃ.
大王,欢迎你来,你的到来是善来。
大王仙人,现在请坐到天王面前来。巴利
‘‘Svāgataṃ te mahārāja, atho te adurāgataṃ; Nisīda dāni rājīsi, devarājassa santike.
帝释天王也欢喜地迎了上去,这位毗提诃王、弥提罗的征服者;
帝释天王用种种欲乐和座位来迎请他。巴利
‘‘Sakkopi paṭinandittha, vedehaṃ mithilaggahaṃ; Nimantayittha kāmehi, āsanena ca vāsavo.
“ 善哉,你已抵达心之主宰者的住处。
住在天界吧,王仙,在一切欲乐都圆满具足的地方;
在三十三天的天众当中,享受那些天界的欲乐吧。”巴利
‘‘Sādhu khosi anuppatto, āvāsaṃ vasavattinaṃ; Vasa devesu rājīsi, sabbakāmasamiddhisu; Tāvatiṃsesu devesu, bhuñja kāme amānuse’’ti.
在这里,“无嫉妒”就是住于无嫉妒。“前往天神们的近处”,意思是去到天众身边。国王登上那辆车后,车就腾空而起,在众人注视之下凭空消失了。摩得利把国王带到了天界。天神们和帝释天神见到他,都满心欢喜,上前迎接,亲切问候。为了说明这个情形,才说了“天神们”等话。其中,“欢喜迎接”是指一再地表示欣喜。“以座位和欲乐”,是说帝释天神拥抱国王,说“请坐这里”,用自己的黄毯石座和种种欲乐来邀请他,也就是分给他一半王位,让他和自己坐在同一个座位上。巴利
Tattha samacchareti acchanti. Agā devāna santiketi devānaṃ santikaṃ agamāsi. Tasmiñhi rathaṃ abhiruhitvā ṭhite ratho ākāsaṃ pakkhandi, so mahājanassa olokentasseva antaradhāyi. Mātali rājānaṃ devalokaṃ nesi . Taṃ disvā devatā ca sakko ca haṭṭhatuṭṭhā paccuggamanaṃ katvā paṭisanthāraṃ kariṃsu. Tamatthaṃ dassetuṃ ‘‘taṃ devā’’tiādi vuttaṃ. Tattha paṭinandiṃsūti punappunaṃ nandiṃsu. Āsanena cāti rājānaṃ āliṅgitvā ‘‘idha nisīdā’’ti attano paṇḍukambalasilāsanena ca kāmehi ca nimantesi, upaḍḍharajjaṃ datvā ekāsane nisīdāpesīti attho.
在那里,帝释天王把方圆一万由旬的天城、两千五百万天女和最胜殿分出一半赐给他,他享受这份福报时,按人间的年数来算,已经过去了七百年。以那个天身在天界享福的福报已经耗尽,他心里生起了不喜乐,于是和帝释交谈,说出这首偈颂——巴利
Tattha sakkena devaraññā dasayojanasahassaṃ devanagaraṃ aḍḍhatiyā ca accharākoṭiyo vejayantapāsādañca majjhe bhinditvā dinnaṃ sampattiṃ anubhavantassa manussagaṇanāya satta vassasatāni atikkantāni. Tenattabhāvena devaloke vasanakaṃ puññaṃ khīṇaṃ, anabhirati uppannā, tasmā sakkena saddhiṃ sallapanto gāthamāha –
“ 过去我投生到天界时,享受舞蹈、歌唱和乐器演奏的快乐;
如今,我今日在天界已不再感到快乐。是我的寿命已经耗尽,还是死亡已经临近?
还是说,我已经昏了头,人中最胜的王者啊?”巴利
‘‘Ahaṃ pure saggagato ramāmi, naccehi gītehi ca vāditehi; So dāni ajja na ramāmi sagge, āyuṃ nu khīṇo maraṇaṃ nu santike; Udāhu mūḷhosmi janindaseṭṭhā’’ti.
在这里,他问“我的寿命是不是已经尽了?”意思是:是我的生命根自己自然耗尽了,还是因为能断命的业力,死亡已经来到眼前了?“天中最胜者”是指诸天神中最殊胜的天主。巴利
Tattha āyuṃ nu khīṇoti kiṃ nu mama sarasena jīvitindriyaṃ khīṇaṃ, udāhu upacchedakakammavasena maraṇaṃ santike jātanti pucchati. Janindaseṭṭhāti janindānaṃ devānaṃ seṭṭha.
这时,帝释天神对他说:巴利
Atha naṃ sakko āha –
你的寿命还没有耗尽,死亡也还很遥远,你也没有迷惑,人中英雄、最殊胜者啊。
你的福德很少,它们的果报你就在这里已经承受过了。巴利
‘‘Na tāyu khīṇaṃ maraṇañca dūre, na cāpi mūḷho naravīraseṭṭha; Tuyhañca puññāni parittakāni, yesaṃ vipākaṃ idha vedayittho.
“ 凭天神的威神力,最胜之王,四方之主啊,请住下吧。
在三十三天的天众当中,享受那不属于人间的欲乐吧。”巴利
‘‘Vasa devānubhāvena, rājaseṭṭha disampati; Tāvatiṃsesu devesu, bhuñja kāme amānuse’’ti.
这里说的“微小的”,是指以那个身份能在天界带来果报的那些福德;而他其余的福德,就像大地上的尘土一样无量无边。“凭天神的威神力而住”,是帝释天神为了安慰他而说:“我会把自己的福德分出来给你,你凭我的威神力而住吧。”巴利
Tattha ‘‘parittakānī’’ti idaṃ tena attabhāvena devaloke vipākadāyakāni puññāni sandhāya vuttaṃ, itarāni panassa puññāni pathaviyaṃ paṃsu viya appamāṇāni. Vasa devānubhāvenāti ahaṃ te attano puññāni majjhe bhinditvā dassāmi, mamānubhāvena vasāti taṃ samassāsento āha.
这时,大士拒绝了他,说道:巴利
Atha naṃ paṭikkhipanto mahāsatto āha –
就像借来的车,就像借来的财富;
这样的成就,也正是如此:凡是依靠他人布施为缘而得到的。巴利
‘‘Yathā yācitakaṃ yānaṃ, yathā yācitakaṃ dhanaṃ; Evaṃsampadamevetaṃ, yaṃ parato dānapaccayā.
我不想要那种由别人布施而来的东西;
自己造作的福德,才是我独有的财富。巴利
‘‘Na cāhametamicchāmi, yaṃ parato dānapaccayā; Sayaṃkatāni puññāni, taṃ me āveṇikaṃ dhanaṃ.
“ 我将前往人间,广行众多善业;
通过布施、通过善行、通过自制、通过调伏;
做了以后自己会安乐,事后也不会后悔。”巴利
‘‘Sohaṃ gantvā manussesu, kāhāmi kusalaṃ bahuṃ; Dānena samacariyāya, saṃyamena damena ca; Yaṃ katvā sukhito hoti, na ca pacchānutappatī’’ti.
在这里,所谓“从他人那里由于布施而得到的东西”,就是指因为别人给了才得到的东西,那东西就跟借来的一样。因为借来的东西,人家高兴的时候就给你,不高兴的时候就夺回去——他是这么说的。“以正行”,是指通过身体行为等不做恶业。“以自制”,是指用戒律约束自己。“以调伏”,是指调伏感官。“做了什么样的业”,是指做了那样的业之后,既能安乐,事后也不会后悔,我就要做那样的业。巴利
Tattha yaṃ parato dānapaccayāti yaṃ parena dinnattā labbhati, taṃ yācitakasadisameva hoti. Yācitakañhi tuṭṭhakāle denti, atuṭṭhakāle acchinditvā gaṇhantīti vadati. Samacariyāyāti kāyādīhi pāpassa akaraṇena. Saṃyamenāti sīlasaṃyamena. Damenāti indriyadamanena. Yaṃ katvāti yaṃ karitvā sukhito ceva hoti na ca pacchānutappati, tathārūpameva kammaṃ karissāmīti.
帝释天神听了他的话,就命令摩得利:“去吧,孩子,把善法王带到弥提罗城,让他在园林里下车。”摩得利照办了。国王在园林里经行。这时守园人看见他〔善法王〕,问过之后,就去禀告那罗陀王。那罗陀王听说国王来了,便吩咐守园人:“你先去把园林布置好,摆两个座位,一个给他〔善法王〕,一个给我〔那罗陀王〕。”守园人照办了。然后国王〔善法王〕问他〔守园人〕:“你为谁摆了这两个座位?”他〔守园人〕回答:“一个给陛下,一个给我们的国王。”国王〔善法王〕听了说:“除了我,还有哪个众生敢坐在我旁边的座位上?”说完,自己坐了一个座位,把脚搁在另一个座位上。那罗陀王来了,向他〔善法王〕顶礼,然后坐在一边。据说那罗陀王是他〔善法王〕的第七代孙。据说那时正是人寿百岁的时代。而大菩萨凭自己的福德之力,度过了这么长的岁月。他拉着那罗陀的手在园林里漫步,说了三首偈颂——巴利
Athassa vacanaṃ sutvā sakko mātaliṃ āṇāpesi ‘‘gaccha, tāta, sādhinarājānaṃ mithilaṃ netvā uyyāne otārehī’’ti. So tathā akāsi. Rājā uyyāne caṅkamati. Atha naṃ uyyānapālo disvā pucchitvā gantvā nāradarañño ārocesi. So rañño āgatabhāvaṃ sutvā ‘‘tvaṃ purato gantvā uyyānaṃ sajjetvā tassa ca mayhañca dve āsanāni paññāpehī’’ti uyyānapālaṃ uyyojesi. So tathā akāsi. Atha naṃ rājā pucchi ‘‘kassa dve āsanāni paññāpesī’’ti? ‘‘Ekaṃ tumhākaṃ, ekaṃ amhākaṃ rañño’’ti. Atha naṃ rājā ‘‘ko añño satto mama santike āsane nisīdissatī’’ti vatvā ekasmiṃ nisīditvā ekasmiṃ pāde ṭhapesi. Nāradarājā āgantvā tassa pāde vanditvā ekamantaṃ nisīdi. So kirassa sattamo panattā. Tadā kira vassasatāyukakālova hoti. Mahāsatto pana attano puññabalena ettakaṃ kālaṃ vītināmesi. So nāradaṃ hatthe gahetvā uyyāne vicaranto tisso gāthā abhāsi –
这些就是那些田地,这是金币和漂亮的耳环;
这些就是那些翠绿的湿地,这些就是那些奔流的河。巴利
‘‘Imāni tāni khettāni, imaṃ nikkhaṃ sukuṇḍalaṃ; Imā tā haritānūpā, imā najjo savantiyo.
这些莲池真是可爱,回荡着鸳鸯的鸣叫声;
被曼陀罗花和红莲、青莲覆盖着,
这些曾被谁视为己有?他们如今去了何方?巴利
‘‘Imā tā pokkharaṇī rammā, cakkavākapakūjitā; Mandālakehi sañchannā, padumuppalakehi ca; Yassimāni mamāyiṃsu, kiṃ nu te disataṃ gatā.
“ 这里的田地,就是那片土地;那些园林和森林的边缘地带,也正是它们。
那罗陀啊,我看不到我那些民众,觉得四方都空荡荡的。”巴利
‘‘Tānīdha khettāni so bhūmibhāgo, teyeva ārāmavanūpacārā; Tameva mayhaṃ janataṃ apassato, suññaṃva me nārada khāyate disā’’ti.
这里说的“田地”,是指土地区域。“这个排水口”,说的就是这样的排水口。“饰有美丽杵环的”,是说带有用来插杵的漂亮孔环。“绿草覆盖的湿地”,是说排水口两边长满绿草的湿软地面。“这些是我的”,亲爱的孩子那罗陀,那些侍奉我的人和宫女们,在这园林里跟着我享受大威势、四处游走,这些地方是我的,他们喜爱、贪恋,如今他们去了哪里,又被送到何处?“在此的这些田地”,就是这园林里那些用来种植的地方。“那些正是园苑森林的近处”,那些就是园苑森林的近处,也就是精舍区域的意思。巴利
Tattha khettānīti bhūmibhāge sandhāyāha. Imaṃ nikkhanti imaṃ tādisameva udakaniddhamanaṃ. Sukuṇḍalanti sobhanena musalapavesanakuṇḍalena samannāgataṃ. Haritānūpāti udakaniddhamanassa ubhosu passesu haritatiṇasañchannā anūpabhūmiyo. Yassimāni mamāyiṃsūti tāta nārada, ye mama upaṭṭhākā ca orodhā ca imasmiṃ uyyāne mahantena yasena mayā saddhiṃ vicarantā imāni ṭhānāni mamāyiṃsu piyāyiṃsu, kataraṃ nu te disataṃ gatā, kattha te pesitā. Tānīdha khettānīti imasmiṃ uyyāne tāneva etāni uparopanakaviruhanaṭṭhānāni. Teyeva ārāmavanūpacārāti ime teyeva ārāmavanūpacārā, vihārabhūmiyoti attho.
这时,那罗陀对他说:“大王,您生到天界以来,现在已经过了七百多年。我是您的第七代子孙,您的侍从和宫女都已经死去。这是属于您自己的王国,请您享受吧。”国王说:“亲爱的孩子那罗陀,我来这里不是为了王位,而是为了修福而来的,我只修福德。”说完,他说了这些偈颂——巴利
Atha naṃ nārado āha – ‘‘deva, tumhākaṃ devalokagatānaṃ idāni satta vassasatāni, ahaṃ vo sattamo panattā, tumhākaṃ upaṭṭhākā ca orodhā ca maraṇamukhaṃ pattā, idaṃ vo attano santakaṃ rajjaṃ, anubhavatha na’’nti. Rājā ‘‘tāta nārada, nāhaṃ idhāgacchanto rajjatthāya āgato, puññakaraṇatthāyamhi āgato, ahaṃ puññameva karissāmī’’ti vatvā gāthā āha –
我已经亲眼见过那些天宫,它们照亮了四方。
在天王面前,也在三十三天众面前。巴利
‘‘Diṭṭhā mayā vimānāni, obhāsentā catuddisā; Sammukhā devarājassa, tidasānañca sammukhā.
我曾住在天界的宫殿里,享受过非人的欲乐;
在三十三天诸天神之中,一切欲乐悉皆圆满具足,巴利
‘‘Vutthaṃ me bhavanaṃ dibyaṃ, bhuttā kāmā amānusā; Tāvatiṃsesu devesu, sabbakāmasamiddhisu.
我舍弃了那样的天界受用,为了福德来到了这里;
我只愿依法而行,对王位毫无贪求。巴利
‘‘Sohaṃ etādisaṃ hitvā, puññāyamhi idhāgato; Dhammameva carissāmi, nāhaṃ rajjena atthiko.
“ 这是不用棍棒刑罚的道路,由正自觉者所宣说;
我要走上那条路,善行者们就是沿着它前行的。”巴利
‘‘Adaṇḍāvacaraṃ maggaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ; Taṃ maggaṃ paṭipajjissaṃ, yena gacchanti subbatā’’ti.
这里,所谓“我曾住过的天宫”,指的是最胜殿。那罗陀贤者啊!所谓“我舍弃了这样的”,说的是:我舍弃了连佛智都难以衡量的、如此殊胜的五欲享受,为了修积福德才来到这里。“无杖者所行”——就是那些放下杖、手中不持杖的人所应行的、以正见为先导的八支圣道。“善行者”——一切知佛都依这条道而行;我也要坐在菩提树下,走上这同一条道路,以求到达从未去过的涅槃境界。巴利
Tattha vutthaṃ me bhavanaṃ dibyanti vejayantaṃ sandhāya āha. Sohaṃ etādisanti tāta nārada, sohaṃ buddhañāṇena aparicchindanīyaṃ evarūpaṃ kāmaguṇasampattiṃ pahāya puññakaraṇatthāya idhāgato. Adaṇḍāvacaranti adaṇḍehi nikkhittadaṇḍahatthehi avacaritabbaṃ sammādiṭṭhipurekkhāraṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ. Subbatāti yena maggena subbatā sabbaññubuddhā gacchanti, ahampi agatapubbaṃ disaṃ gantuṃ bodhitale nisīditvā tameva maggaṃ paṭipajjissāmīti.
菩萨用一切知智把这些偈颂概括起来宣说之后,那罗陀又说:“大王,请您治理国家吧。”菩萨回答:“亲爱的孩子,我不需要王位。七百年间布施早已中断,我想只用七天就再做起来。”那罗陀说:“善哉!”接受了他的话,便筹办了一场大布施。国王布施了七天,到第七天去世,投生到三十三天。巴利
Evaṃ bodhisatto imā gāthāyo sabbaññutaññāṇena saṅkhipitvā kathesi. Nārado punapi āha – ‘‘rajjaṃ, deva, anusāsā’’ti. ‘‘Tāta, na me rajjenattho, satta vassasatāni vigataṃ dānaṃ sattāheneva dātukāmamhī’’ti. Nārado ‘‘sādhū’’ti tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā mahādānaṃ paṭiyādesi. Rājā sattāhaṃ dānaṃ datvā sattame divase kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavaneyeva nibbatti.
导师讲完这段法义后,指出“这就叫作应当如此行持的布萨羯磨”,接着开示四圣谛,并把本生故事收拢归结。在谛理开示结束时,那些持布萨的近事男中,有人证得入流果,有人证得一来果,有人证得不来果。那时的那罗陀王就是舍利弗,摩得利就是阿难,帝释就是阿那律,而萨提那王就是我。巴利
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘evaṃ vasitabbayuttakaṃ uposathakammaṃ nāmā’’ti dassetvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne uposathikesu upāsakesu keci sotāpattiphale, keci sakadāgāmiphale, keci anāgāmiphale patiṭṭhahiṃsu. Tadā nāradarājā sāriputto ahosi, mātali ānando, sakko anuruddho, sādhinarājā pana ahameva ahosinti.
1 2 3 4 5 6