二十集·摩罗迦子长老偈颂注疏
16. 二十集义注 · 93 段
摩罗迦子长老偈颂注疏
5. Mālukyaputtattheragāthāvaṇṇanā
“见色之后,正念忘失”等偈颂,是具寿摩罗迦子所说的偈颂。这位具寿的事迹,在前面《六集》中已经说过。不过那些偈颂,是这位长老证得阿拉汉之后,为亲属说法时说的。而这里说的是他在还是凡夫的时候,请求世尊:“善哉,尊者,愿世尊为我简要地说法。”于是世尊问他:“摩罗迦子,你怎么想?那些眼所识知、你未曾见过、过去未曾见过、现在也看不见、也不会生起‘我应当见’之念的色,你对它们有欲、有贪、有爱吗?”“没有,尊者。”“那些耳所识知的声音……鼻……舌……身……意所识知、你未曾识知、过去未曾识知、现在也不识知、也不会生起‘我应当识知’之念的法,你对它们有欲、有贪、有爱吗?”“没有,尊者。”“摩罗迦子,在这里,对于所见、所闻、所觉、所识知的诸法,于所见就只是所见,于所闻就只是所闻,于所觉就只是所觉,于所识知就只是所识知。摩罗迦子,当你对于所见、所闻、所觉、所识知的诸法,于所见就只是所见,于所闻就只是所闻,于所觉就只是所觉,于所识知就只是所识知时,摩罗迦子,你就不依止于那。摩罗迦子,当你不依止于那时,摩罗迦子,你就不在那里面。摩罗迦子,当你不在那里面时,摩罗迦子,你就不在此处、不在他处、也不在两者之间,这就是苦的尽头。”(相应部4.95)世尊这样简要地说了法之后,为了显示他很好地领受了这个法——
Rūpaṃdisvā sati muṭṭhātiādikā āyasmato mālukyaputtassa gāthā. Imassa āyasmato vatthu heṭṭhā chakkanipāte (theragā. 399 ādayo) vuttameva. Tā pana gāthā therena arahatte patiṭṭhitena ñātīnaṃ dhammadesanāvasena bhāsitā. Idha pana puthujjanakāle ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetū’’ti yācitena satthārā ‘‘taṃ kiṃ maññasi, mālukyaputta, ye te cakkhuviññeyyā rūpā adiṭṭhā adiṭṭhapubbā, na ca passasi, na ca te hoti passeyyanti, atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Ye te sotaviññeyyā saddā…pe… ghāna…jivhā…kāya…manoviññeyyā dhammā aviññātā aviññātapubbā, na ca vijānāsi, na ca te hoti vijāneyyanti, atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Ettha ca te, mālukyaputta, diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissati, sute sutamattaṃ, mute mutamattaṃ, viññāte viññātamattaṃ bhavissati. Yato kho te, mālukyaputta, diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu diṭṭhe diṭṭhamattaṃ, sute sutamattaṃ, mute mutamattaṃ, viññāte viññātamattaṃ bhavissati, tato tvaṃ, mālukyaputta, na tena. Yato tvaṃ, mālukyaputta, na tena, tato tvaṃ, mālukyaputta, na tattha. Yato tvaṃ, mālukyaputta, na tattha, tato tvaṃ, mālukyaputta, nevidha na huraṃ na ubhayamantarena, esevanto dukkhassā’’ti (saṃ. ni. 4.95). Saṃkhittena dhamme desite tassa dhammassa sādhukaṃ uggahitabhāvaṃ pakāsentena –
看见色之后,正念丢失了,他作意于可爱的相。
带着贪染的心去感受,还紧紧咬住那感受不放。
‘‘Rūpaṃ disvā sati muṭṭhā, piyaṃ nimittaṃ manasi karoto; Sārattacitto vedeti, tañca ajjhosa tiṭṭhati.
他的种种受不断增长,这些受由色而生起;
贪欲与恼害,他的心就被损害。
像这样不断累积苦的人,可以说离涅槃还很远。
‘‘Tassa vaḍḍhanti vedanā, anekā rūpasambhavā; Abhijjhā ca vihesā ca, cittamassūpahaññati; Evamācinato dukkhaṃ, ārā nibbāna vuccati.
听到声音后,若作意于可爱之相,正念便失坏;
带着极度贪染的心去感受,还紧紧咬住不放。
‘‘Saddaṃ sutvā sati muṭṭhā, piyaṃ nimittaṃ manasi karoto; Sārattacitto vedeti, tañca ajjhosa tiṭṭhati.
他的种种受不断增长,它们由各种声音而生。
贪欲和恼害,他的心就会受到损害;
这样不断累积,就叫做苦,离涅槃还很远。
‘‘Tassa vaḍḍhanti vedanā, anekā saddasambhavā; Abhijjhā ca vihesā ca, cittamassūpahaññati; Evamācinato dukkhaṃ, ārā nibbāna vuccati.
闻到香气后正念忘失,对可爱的相作意时,
带着贪染的心去感受,还紧紧抓住它不放。
‘‘Gandhaṃ ghatvā sati muṭṭhā, piyaṃ nimittaṃ manasi karoto; Sārattacitto vedeti, tañca ajjhosa tiṭṭhati.
他的种种受不断增长,这些受由各种香气所生。
贪欲和恼害,他的心就被这些损害。
如此积集苦者,涅槃被称为遥远。
‘‘Tassa vaḍḍhanti vedanā, anekā gandhasambhavā; Abhijjhā ca vihesā ca, cittamassūpahaññati; Evamācinato dukkhaṃ, ārā nibbāna vuccati.
尝到味道之后,正念就丢了;这时他心里想的,全是那个可爱的相。
带着贪染的心去感受,就紧紧咬住它不放。
‘‘Rasaṃ bhotvā sati muṭṭhā, piyaṃ nimittaṃ manasi karoto; Sārattacitto vedeti, tañca ajjhosa tiṭṭhati.
他的种种受不断增长,它们由各种滋味而生起。
贪欲和恼害一起生起时,他的心就被损害了。
如此积集的人有苦,被称为远离涅槃。
‘‘Tassa vaḍḍhanti vedanā, anekā rasasambhavā; Abhijjhā ca vihesā ca, cittamassūpahaññati; Evamācinato dukkhaṃ, ārā nibbāna vuccati.
经历接触后正念忘失,他作意于可爱的相;
带着贪染的心去感受,还紧紧抓住那感受不放。
‘‘Phassaṃ phussa sati muṭṭhā, piyaṃ nimittaṃ manasi karoto; Sārattacitto vedeti, tañca ajjhosa tiṭṭhati.
他的种种受增长,这些受由触而生。
贪欲和烦扰生起,他的心就会受到损害。
像这样不断积聚苦的人,就说他远离了涅槃。
‘‘Tassa vaḍḍhanti vedanā, anekā phassasambhavā; Abhijjhā ca vihesā ca, cittamassūpahaññati; Evamācinato dukkhaṃ, ārā nibbāna vuccati.
已经知道了法,正念却忘失了,还对可爱的相继续作意;
心被贪染牵着走,就会去感受它,还紧紧抓住不放。
‘‘Dhammaṃ ñatvā sati muṭṭhā, piyaṃ nimittaṃ manasi karoto; Sārattacitto vedeti, tañca ajjhosa tiṭṭhati.
由法所生之诸受,于彼增长;
贪欲与恼害,其心即受侵损。
像这样不断累积苦的人,就被称为远离涅槃。
‘‘Tassa vaḍḍhanti vedanā, anekā dhammasambhavā; Abhijjhā ca vihesā ca, cittamassūpahaññati; Evamācinato dukkhaṃ, ārā nibbāna vuccati.
他不会对诸色贪染,见到色之后保持正念。
心已离贪,他感受着;对那感受也不执取、不黏着而安住。
‘‘Na so rajjati rūpesu, rūpaṃ disvā paṭissato; Virattacitto vedeti, tañca nājjhosa tiṭṭhati.
就像他看见色、并且受用感受时那样,
他不断耗尽旧业,不再积聚新业,就这样具念而行。
这样不断减损苦,就称为接近涅槃。
‘‘Yathāssa passato rūpaṃ, sevato cāpi vedanaṃ; Khīyati nopacīyati, evaṃ so caratī sato; Evaṃ apacinato dukkhaṃ, santike nibbāna vuccati.
彼于诸声不贪染,闻声正念现前住;
以离染心领纳受,于彼受不执不著。
‘‘Na so rajjati saddesu, saddaṃ sutvā paṭissato; Virattacitto vedeti, tañca nājjhosa tiṭṭhati.
当他听闻声音、领纳感受之时,
他不断耗尽旧业,不再积聚新业,就这样具念而行。
对于这样削减苦的人,涅槃被称为近的。
‘‘Yathāssa suṇato saddaṃ, sevato cāpi vedanaṃ; Khīyati nopacīyati, evaṃ so caratī sato; Evaṃ apacinato dukkhaṃ, santike nibbāna vuccati.
810第810段没有可翻译的巴利文内容。
810.
他闻到香气时保持正念,对各种香气都不起贪染。
他以离染的心去感受,对那种感受不执取、不黏着。
‘‘Na so rajjati gandhesu, gandhaṃ ghatvā paṭissato; Virattacitto vedeti, tañca nājjhosa tiṭṭhati.
就像他闻香时,以及体验感受时;
他这样具念而行,果报被耗尽而不积存。
如此削减苦者,涅槃被称为近的。
‘‘Yathāssa ghāyato gandhaṃ, sevato cāpi vedanaṃ; Khīyati nopacīyati, evaṃ so caratī sato; Evaṃ apacinato dukkhaṃ, santike nibbāna vuccati.
他不会对味道起贪染,尝过味道之后仍保持正念。
他以离染的心感受,对那感受也不执取、不黏着。
‘‘Na so rajjati rasesu, rasaṃ bhotvā paṭissato; Virattacitto vedeti, tañca nājjhosa tiṭṭhati.
就像他品尝味道、感受感受时,
他这样具念而行,旧业不断耗尽,不再积攒新业。
如此减损苦,则称为近涅槃。
‘‘Yathāssa sāyato rasaṃ, sevato cāpi vedanaṃ; Khīyati nopacīyati, evaṃ so caratī sato; Evaṃ apacinato dukkhaṃ, santike nibbāna vuccati.
他不会对诸触生起贪染,在接触触时保持正念;
心已离染,他只是感受;对那感受也不执取、不固守。
‘‘Na so rajjati phassesu, phassaṃ phussa paṭissato; Virattacitto vedeti, tañca nājjhosa tiṭṭhati.
当他接触触、体验受的时候,
他这样具念而行,旧业不断耗尽,不再积聚新业。
对于这样减损苦的人,涅槃被称为近。
‘‘Yathāssa phusato phassaṃ, sevato cāpi vedanaṃ; Khīyati nopacīyati, evaṃ so caratī sato; Evaṃ apacinato dukkhaṃ, santike nibbāna vuccati.
他不会对诸法贪染,已经了知法,保持正念。
心已离染,他感受着,却不对它执取停留。
‘‘Na so rajjati dhammesu, dhammaṃ ñatvā paṭissato; Virattacitto vedeti, tañca nājjhosa tiṭṭhati.
“就像他清楚地了知法,并且持续体验感受;
他不断耗尽,不再积聚,就这样保持正念地生活。
这样不断减损、消尽苦,就称为接近涅槃。”
‘‘Yathāssa vijānato dhammaṃ, sevato cāpi vedanaṃ; Khīyati nopacīyati, evaṃ so caratī sato; Evaṃ apacinato dukkhaṃ, santike nibbāna vuccatī’’ti. –
他说了这些偈颂。
Imā gāthā abhāsi.
在这里,“见色”是指通过眼门领受眼识所认识的色。如果正念丢失,把可爱的相当作注意对象,那么,当他只是见到那个色时,不停留在那里,作意净相,以执取净相的方式不如理作意,正念便丢失了。这样一来,心被贪染而感受,对那个色所缘,以贪染、贪求、紧缚的状态去体验它,品尝它,欢喜它。处于这种状态时,他“执取它而停留”,也就是执取那个色所缘,坚持“快乐、快乐”,吞下它,彻底完成它,然后停在那里。
Tattha rūpaṃ disvāti cakkhuviññeyyaṃ rūpaṃ cakkhudvārena upalabhitvā. Sati muṭṭhā, piyaṃ nimittaṃ manasi karototi tasmiṃ rūpe diṭṭhamatte eva aṭṭhatvā subhanimittaṃ manasi karoto subhākāraggahaṇavasena ayoniso manasi karoto sati muṭṭhā hoti. Tathā ca sati sārattacitto vedeti taṃ rūpārammaṇaṃ ratto, giddho, gadhito hutvā anubhavati, assādeti, abhinandati. Tathābhūto ca tañca ajjhosa tiṭṭhatīti tañca rūpārammaṇaṃ ajjhosāya ‘‘sukhaṃ sukha’’nti abhinivissa gilitvā pariniṭṭhāpetvā tiṭṭhati.
他的各种感受不断增长,这些感受由色法生起、以色法为对象,分为乐受等不同类型,成为烦恼生起的根源。对于这样的人,贪欲和恼害也存在,他的心被这些所伤害。对于可爱的色境,因为贪著而产生贪欲;对于不可爱的色境,因为嗔恨而产生恼害;而可爱的色境本身发生变化、衰坏时,也会生起以忧愁等为特征的恼害——这个人的心就被这些所伤害、所逼迫。像这样不断积集,就是苦。按照所说的方式,由于贪著各种感受的滋味,不断积集能导致有的行,轮回之苦便持续运转。因此世尊说:“以受为缘而有爱……乃至……有苦蕴的集起。”对于这样的人,涅槃被称为遥远、极远、远隔,他难以证得涅槃,这就是其含义。在“听闻声音之后”等偈颂中,也应依照同样的方式理解其义。其中,“嗅后”即闻过之后。“尝后”即品味之后。“触后”即接触之后。“知法后”即了知法所缘之后。
Tassa vaḍḍhanti vedanā, anekā rūpasambhavāti tassa evarūpassa puggalassa rūpasambhavā rūpārammaṇā sukhādibhedena anekā vedanā kilesuppattihetubhūtā vaḍḍhanti. Abhijjhā ca vihesā ca, cittamassūpahaññatīti piyarūpe sārajjanavasena uppajjamānāya abhijjhāya, apiyarūpe byāpajjanavasena piyarūpasseva vipariṇāmaññathābhāvāya uppajjamānāya sokādilakkhaṇāya vihesāya ca assa puggalassa cittaṃ upahaññati bādhīyati. Evamācinato dukkhanti vuttākārena taṃ taṃ vedanassādavasena bhavābhisaṅkhāraṃ ācinato vaṭṭadukkhaṃ pavattati. Tenāha bhagavā – ‘‘vedanāpaccayā taṇhā…pe… dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti (vibha. 225; saṃ. ni. 2.1). Tathābhūtassa ārā ārakā dūre nibbānaṃ vuccati, tassa taṃ dullabhanti attho. Saddaṃ sutvātiādigāthāsupi vuttanayeneva attho veditabbo. Tattha ghatvāti ghāyitvā. Bhotvāti sāyitvā. Phussāti phusitvā. Dhammaṃ ñatvāti dhammārammaṇaṃ vijānitvā.
像这样,先指出了在六门境界中贪染的人如何轮回,接着为了说明在同一处离染的人如何还灭,就说了“他不贪染于诸色”等话。其中,“他不贪染于诸色,见色之后保持正念”:如果有人看见色之后,以眼门识的相续抓取呈现在眼前的色所缘,依靠四种正知而保持正念地行动,那么他对色所缘就不贪染,不生起贪心,反而以离染的心去感受;他如实了知色所缘从集起等原因而生,因此厌离;厌离之后,也以离染的心感受在那里生起的受;处于这种状态的人“不执持那色所缘”:因为心已经完全离染,所以不执持那色所缘,不会以“这是我的,这是我,这是我的自我”这样的渴爱、慢、邪见而固执不放。
Evaṃ chadvāragocare sārajjantassa vaṭṭaṃ dassetvā idāni tattha virajjantassa vivaṭṭaṃ dassento ‘‘na so rajjati rūpesū’’tiādimāha. Tattha na so rajjati rūpesu, rūpaṃ disvā paṭissatoti yo puggalo rūpaṃ disvā āpāthagataṃ rūpārammaṇaṃ cakkhudvārikena viññāṇasantānena gahetvā catusampajaññavasena sampajānakāritāya paṭissato hoti, so rūpārammaṇesu na rajjati rāgaṃ na janeti, aññadatthu virattacitto vedeti, rūpārammaṇamhi samudayādito yathābhūtaṃ pajānanto nibbindati, nibbindanto taṃ tatthuppannavedanañca virattacitto vedeti, tathābhūto ca tañca najjhosa tiṭṭhatīti taṃ rūpārammaṇaṃ sammadeva virattacittatāya ajjhosāya na tiṭṭhati ‘‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’ti taṇhāmānadiṭṭhivasena nābhinivisati.
当瑜伽行者这样观察色时,贪欲等烦恼就不会在他心中生起,也就是说,他以无常等角度观察色的时候就是这样。接着“受用受”这句,是指他受用缘彼色而生的受,以及与受相应的诸法,因为受用行境的缘故。“被灭尽”是指一切烦恼的轮回都被彻底灭尽、耗尽无余。“不再积集”是指不再积聚,不走向积集。“他这样行,具念而住”是指他这样通过去除烦恼的修行方式,具念、正知而行、而住。“这样损减者,苦便……”是指按照前面所说的方式,以导向减损的道智损减一切轮回苦。便说涅槃为近,也就是说,这被称为有余依涅槃界和无余依涅槃界的近处,因为已经现证无为界的缘故。在“他不染于诸声”等偈中亦以此法当知其义。
Yathāssa passato rūpanti assa yogino yathā tattha abhijjhādayo nappavattanti, evaṃ aniccādito rūpaṃ passantassa. Sevato cāpi vedananti taṃ ārabbha uppannaṃ vedanaṃ taṃsampayuttadhamme ca gocarasevanāya sevato cāpi. Khīyatīti sabbaṃ kilesavaṭṭaṃ parikkhayaṃ pariyādānaṃ gacchati. Nopacīyatīti na upaciyati na ācayaṃ gacchati. Evaṃ so caratī satoti evaṃ kilesāpanayanapaṭipattiyā sato sampajāno hutvā carati, viharati. Evaṃ apacinato dukkhanti vuttanayena apacayagāminiyā maggapaññāya sakalaṃ vaṭṭadukkhaṃ apacinantassa. Santike nibbāna vuccatīti saupādisesaanupādisesanibbānadhātusamīpe evāti vuccati asaṅkhatāya dhātuyā sacchikatattā. Na so rajjati saddesūtiādīsupi imināva nayena attho veditabbo.
这位长老用这些偈颂表明,自己已经真正领受了佛陀的教导,随后就从座位上起身,礼敬佛陀后离开了。不久之后,他不断修习观禅,最终证得了阿拉汉果。
Evaṃ thero imāhi gāthāhi satthu ovādassa attanā upadhāritabhāvaṃ pavedetvā uṭṭhāyāsanā satthāraṃ vanditvā gato nacirasseva vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇīti.