4. 对复注部分含义的阐明·5. 特相理趣分别的阐释
导论释·4. 复注部分的意义阐明 · 74 段
5. 特相理趣分别的阐释巴利
5. Lakkhaṇahāravibhaṅgavibhāvanā
23 23. 通过那种具有特定注释性质的足处分别,无明等的足处已被分别解说,这一具有特定注释性质的足处理趣分别就圆满了。因为接下来应当问“什么是特相理趣分别”,所以说出“其中,什么是特相理趣”等话。其中,“其中”一词的意思前面已经说过。他问:什么是具有特定注释性质的特相理趣、特相理趣分别?对于“于一法已说”等这一段解说(含义)而言,我如今所说的“诸法”等广分别的特定注释,应当了知为:名为特相理趣、特相理趣分别。因此说:“其中,什么是特相理趣等,名为特相理趣分别。”现在所说的这种广义的特相理趣,在三藏所宣说的诸法中,什么名为所应相之法而被相知?为了略示特相理趣所考量的诸法,故说“诸法”等。这里,“诸法”指的是种种集合之法;“同一相”指的是相同的相状;“那些法”指的是那些具有相同相状的集合之法,此为别出之义;“于一法中”指的是:在具有相同相状的某一法中,当世尊于圣典中宣说此法时,其余具有相同相的法,即因相同相而被宣说。巴利
23. Yena yena saṃvaṇṇanāvisesabhūtena padaṭṭhānavibhaṅgena avijjādīnaṃ padaṭṭhānāni vibhattāni, so saṃvaṇṇanāvisesabhūto padaṭṭhānahāravibhaṅgo paripuṇṇo, ‘‘katamo lakkhaṇahāravibhaṅgo’’ti pucchitabbattā ‘‘tattha katamo lakkhaṇo hāro’’tiādi vuttaṃ. Tattha tattha-saddassa attho vuttova. Katamo saṃvaṇṇanāviseso lakkhaṇo hāro lakkhaṇahāravibhaṅgoti pucchati. ‘‘Vuttamhi ekadhamme’’tiādiniddesassa idāni mayā vuccamāno ‘‘ye dhammā’’tiādiko vitthārasaṃvaṇṇanāviseso lakkhaṇo hāro lakkhaṇahāravibhaṅgo nāmāti viññeyyoti. Tena vuttaṃ –‘‘tattha katamo lakkhaṇo hārotiādi lakkhaṇahāravibhaṅgo nāmā’’ti (netti. aṭṭha. 23). Ayaṃ idāni vuccamāno vitthārabhūto lakkhaṇo hāro piṭakattaye desitesu dhammesu kiṃ nāma lakkhitabbaṃ dhammaṃ lakkhīyatīti pucchitvā pucchite lakkhaṇahāravicaye dhamme saṅkhepena dassetuṃ ‘‘ye dhammā’’tiādi vuttaṃ. Tattha ye dhammāti ye samūhā dhammā. Ekalakkhaṇāti samānalakkhaṇā. Tesaṃ dhammānanti samānalakkhaṇānaṃ tesaṃ samūhadhammānaṃ, niddhāraṇe cetaṃ. Ekasmiṃ dhammeti samānalakkhaṇe ekasmiṃ dhamme, pāḷiyaṃ bhagavatā vutte sati vuttadhammato avasiṭṭhasamānalakkhaṇā dhammā samānalakkhaṇena vuttā bhavantīti attho.
在特相理趣的范围内,当此法被广说时,这些具有相同相的法也就被说了。为了确定并显示这一点,所以说了“如同什么存在?”等话。它的意思是:问的是“如同以哪种方式被说,那种方式是什么存在?”——“如同以哪种方式被说,那种方式就是相同相的状态”,这就是它的意思。世尊是怎么说的呢?世尊说了“诸比丘,眼”等话。当说到“诸比丘,眼不安住”等时,“诸比丘,耳不安住”等话也就同样被说了。巴利
Lakkhaṇahāravisaye dhamme vitthārato imasmiṃ dhamme vutte ime samānalakkhaṇā dhammāpi vuttā bhavantīti niyametvā dassetuṃ ‘‘yathā kiṃ bhave’’tiādimāha. Tassattho – yathā yena pakārena vuttā bhavanti, so pakāro kiṃ bhaveti pucchati. Yathā yena pakārena vuttā bhavanti, so pakāro samānalakkhaṇāti bhāvo bhaveti attho. Kinti bhagavā āha? ‘‘Cakkhuṃ bhikkhave’’tiādiṃ bhagavā āha. ‘‘Cakkhuṃ, bhikkhave, anavaṭṭhita’’ntiādimhi vutte ‘‘sotaṃ, bhikkhave, anavaṭṭhita’’ntiādivacanampi vuttameva bhavati.
因为可以这样说:以“不回转”等特征为共同特征,或者以内处的性质为共同特征,所以仅从处的角度就应当说它们是同一特征。为了说明从蕴的角度也能显示同一特征,所以说了“如同所说”等这一段。当说到“罗陀,对过去色应无期待,对未来色不应欢喜,应当为了对现在色的厌离、离欲、灭尽、舍断、放下而修行”时,也应当说“罗陀,对过去受应无期待,对未来受不应欢喜,应当为了对现在受的厌离、离欲、灭尽、舍断、放下而修行”等等。巴利
‘‘Anavaṭṭhitādilakkhaṇena samānalakkhaṇattā vā ajjhattikāyatanabhāvena samānalakkhaṇattā vāti āyatanavaseneva ekalakkhaṇaṃ vattabba’’nti vattabbattā khandhavasenapi ekalakkhaṇaṃ dassetuṃ ‘‘yathā cāhā’’tiādi vuttaṃ. ‘‘Atīte, rādha, rūpe anapekkho hoti, anāgataṃ rūpaṃ mā abhinandi , paccuppannassa rūpassa nibbidāya virāgāya nirodhāya cāgāya paṭinissaggāya paṭipajjā’’ti vutte ‘‘atītāya, rādha, vedanāya anapekkho hoti, anāgataṃ vedanaṃ mā abhinandi, paccuppannāya vedanāya nibbidāya virāgāya nirodhāya cāgāya paṭinissaggāya paṭipajjā’’tiādi vuttaṃ bhave.
或者,因为与“不期待”的特征有共同的特征,或者因为与“蕴”的特征有共同的特征,所以诸法应当被说为仅依蕴和处而具有同一特征。为了说明“由于应当被说,所以依念处也应当被说”,而说了“正如所说”等。其中意思是:正如世尊以某种同一特征而说,同样地,以那种同一特征,即使未被说的诸法也成为已被说的。那些修观的人,如果对五蕴恒常已善精勤,恒常修习身至念,这些修观者就不从事不应做的事,比如净相、乐等,也不从事农耕、经商等事业,而对于应做的事,比如不净、苦等,或者身等,他们成为持续精勤者——世尊如此说。这是连接。巴利
‘‘Anapekkhanīyalakkhaṇena samānalakkhaṇattā vā khandhalakkhaṇena samānalakkhaṇattā vāti khandhāyatanavaseneva ekalakkhaṇadhammā vattabbā’’ti vattabbattā satipaṭṭhānavasenāpi vattabbāti dassetuṃ ‘‘yathāhā’’tiādi vuttaṃ. Tattha yathā yena ekalakkhaṇattena ca bhagavā āha, tathā ca tena ekalakkhaṇattena ca avuttāpi dhammā vuttā bhavantīti attho. Ye vipassakā puggalā pañcasu khandhesu niccaṃ susamāraddhā niccaṃ kāyagatāsatiṃ bhāventi, te vipassakā akiccaṃ subhasukhādikaṃ, kasivāṇijjādikammaṃ vā na sevanti, kicce asubhāsukhādike, kāyādike vā sātaccakārino hontīti bhagavā āhāti yojanā.
这里,iti 这个词省略了一个音节。也就是说,在“yesañca”等偈颂中,当世尊已经如实说明了念在发等身体部分上生起、运作的身至念时,由于念处具有同一特征,其余那些受所摄的念、心所摄的念和法所摄的念也就同样被说成了念处。简而言之,应当说:恒常已善精勤,恒常受所摄的念……恒常心所摄的念……恒常法所摄的念。巴利
Itisaddassa cettha ekassa lopo. Iti evaṃ ‘‘yesañcā’’tiādigāthāya kesādike kāye gatāya pavattāya satiyā bhagavatā sarūpena vuttāya vijjamānāya tadavasesā vedanāgatā sati ca cittagatā sati ca dhammagatā sati ca satipaṭṭhānabhāvena ekalakkhaṇattena vuttā bhavantīti saṅkhepato niccaṃ susamāraddhā niccaṃ vedanāgatā sati ca…pe… niccaṃ cittagatā sati ca…pe… niccaṃ dhammagatā satīti vattabbāti.
因为必须说“正是依念处的方式,诸法才应被说为具有同一特征”,所以才说了“同样地,无论什么……”等话。其中,无论什么色处,被眼识所见;无论什么声处,被耳识所闻;无论什么香、味、触处,被鼻识等三种识所了知——如此,当世尊以自性说示了所见等三类之后,其余任何被了知的、属于法所缘的色,由于具有同一特征,被世尊说为应被缘取,这就是含义。或者,无论什么色处“所见”已被世尊说出,当这话说出时,其余“所闻”等也随之被说出——“等”之含义应分别连接。因此说:“或所见,或所闻,或所觉知。”巴利
‘‘Satipaṭṭhānavaseneva ekalakkhaṇā dhammā vattabbā’’ti vattabbattā ‘‘tathā yaṃ kiñcī’’tiādi vuttaṃ. Tattha yaṃ kiñci rūpāyatanaṃ cakkhuviññāṇena diṭṭhaṃ, yaṃ kiñci saddāyatanaṃ sotaviññāṇena sutaṃ, yaṃ kiñci gandharasaphoṭṭhabbāyatanaṃ ghānaviññāṇādittayena viññāṇena mutaṃ, iti evaṃ diṭṭhādittaye bhagavatā sarūpena vutte sati tadavasesaṃ yaṃ kiñci viññātaṃ dhammārammaṇapariyāpannaṃ rūpaṃ bhagavatā ālambitabbabhāvena ekalakkhaṇattā vuttaṃ bhavatīti attho. Atha vā yaṃ kiñci rūpāyatanaṃ diṭṭhaṃ bhagavatā vuttaṃ, tasmiṃ vutte sati tadavasesaṃ sutādikampi vuttaṃ hotīti ādiattho visuṃ visuṃ yojetabbo. Tena vuttaṃ – ‘‘diṭṭhaṃ vā sutaṃ vā mutaṃ vā’’ti.
有人可能会问:既然讲的是“身至念”,那么属于受的念等其余那些,是不是也应当说到?为了说明三十七菩提分法也因此而被说到,论中才接着讲了“正如世尊所说”这一段。这里的含义是:世尊是依能导向解脱的特相、依同一特相而说的;同样地,这些法也是依那同一特相而被称为“已说”。世尊说:“因此,比丘,在我的教法中,你要热诚、正知、具念,以彼分断或镇伏断来调伏世间的贪忧,对身体——这头发等所成的色身——安住于身随观,随观这头发等所成的身而住。”这样说了之后,接下来的“因此,比丘,你安住于受随观受而住,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧;因此,比丘,你安住于心随观心而住……调伏贪忧;因此,比丘,你安住于法随观法而住……调伏贪忧”,也就同样被说到了——应当知道,这就是略说之义。至于详细的含义,注释书里已经多处解释过,这里不再展开。巴利
‘‘Kāyagatāya satiyā vuttāya tadavasesā vedanāgatāsatiādayoyeva vattabbā’’ti pucchitabbattā sattatiṃsabodhipakkhiyadhammāpi vuttā bhavantīti dassetuṃ ‘‘yathā cāha bhagavā’’tiādi vuttaṃ. Tattha yathā yena niyyānikalakkhaṇena ekalakkhaṇattena ca bhagavā āha, tathā tena ekalakkhaṇattena ca bhagavā āha, tathā tena ekalakkhaṇattena ca vuttā bhavantīti attho. ‘‘Tasmā abhijjhādomanassena abhibhūtattā iha mama sāsane, bhikkhu, tvaṃ ātāpī sampajāno satimā hutvā loke abhijjhādomanassaṃ tadaṅgappahānena vā vikkhambhanappahānena vā vineyya vinayitvā kāye kesādirūpakāye kāyānupassī kesādirūpakāyānupassī hutvā viharāhī’’ti bhagavatā vutte sati ‘‘tasmātiha, tvaṃ bhikkhu, vedanāsu vedanānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ, tasmātiha, tvaṃ bhikkhu, citte cittānupassī viharāhi…pe… domanassaṃ, tasmātiha, tvaṃ bhikkhu, dhammesu dhammānupassī viharāhi…pe… domanassa’’nti vuttaṃ bhavatīti saṅkhepattho veditabbo. Vitthārattho pana aṭṭhakathāyaṃ (netti. aṭṭha. 23) bahudhā vuttoti amhehi na vitthārito.
有人会问:如果只说到一个念处,为什么却说了四个念处呢?因为需要这样回答,所以说了“热诚即精进根”等话。其中,用“热诚”这个词,说的是在身、受、心、法当中生起的精进根;用“正知”这个词,说的是在身、受、心、法当中生起的慧根;用“具念”这个词,说的是在身、受、心、法当中生起的念根;用“调伏世间的贪忧”这个词,说的是在身、受、心、法当中生起的定根,而不是只在身当中生起的。这样一来,如果有人说:以这种方式,对于在身当中随观身的修行者来说,四念处就达到了修习圆满。那么在这种情况下,因为精进、慧、念、定这四根是成就四念处的因素,它们具有同一相、同一特征,所以就说它们达到了圆满——这就是这里的衔接方式。因此,注释书里说:“成就四念处的这些根,因为自性上没有差别,所以是同一特征。”巴利
‘‘Ekasmiṃ satipaṭṭhāne vutte kasmā cattāro satipaṭṭhānā vuttā bhaveyyu’’nti vattabbattā ‘‘ātāpīti vīriyindriya’’ntiādi vuttaṃ. Tattha ‘‘ātāpī’’ti iminā padena kāyavedanācittadhammesu pavattaṃ vīriyindriyaṃ vuttaṃ. ‘‘Sampajāno’’ti padena kāyavedanācittadhammesu pavattaṃ paññindriyaṃ vuttaṃ. ‘‘Satimā’’ti padena kāyavedanācittadhammesu pavattaṃ satindriyaṃ vuttaṃ. ‘‘Vineyya loke abhijjhādomanassa’’nti padena kāyavedanācittadhammesu pavattaṃ samādhindriyaṃ vuttaṃ, na kāyeyeva pavattaṃ. Evaṃ pakārena kāye kāyānupassino yogāvacarassa cattāro satipaṭṭhānā bhāvanāpāripūriṃ gacchantīti ce vadeyya, evaṃ sati catunnaṃ vīriyapaññāsatisamādhīnaṃ indriyānaṃ catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ sādhakabhāvena ekalakkhaṇattā samānalakkhaṇattā pāripūriṃ gacchantīti yojanā. Tena vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ – ‘‘catusatipaṭṭhānasādhane imesaṃ indriyānaṃ sabhāvabhedābhāvato samānalakkhaṇattā’’ti (netti. aṭṭha. 23).
24 有人这样问:既然这样说,那应该只讲四念处才对,怎么能讲三十七菩提分法呢?因为需要这样说明,所以就说了“于四念处中”等话。在这里,当瑜伽行者修习四念处时,他的四正勤就达到修习圆满。其余各项也应这样配合理解。了悟四谛就是“觉”,圣道智也是“觉”;趋向于觉的,叫“觉支”。属于觉——圣道智——的分支,就叫“菩提分”。巴利
24. ‘‘Evaṃ vuttepi cattāro satipaṭṭhānāyeva vattabbā bhaveyyuṃ, kathaṃ sattatiṃsabodhipakkhiyadhammā vattabbā’’ti vattabbattā ‘‘catūsu satipaṭṭhānesū’’tiādi vuttaṃ. Tattha catūsu satipaṭṭhānesu yena yogāvacarena bhāviyamānesu tassa yogāvacarassa cattāro sammappadhānā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti. Evaṃ sesesupi yojanā kātabbā. Catunnaṃ saccānaṃ bujjhanaṃ bodhaṃ, ariyamaggañāṇaṃ, bodhaṃ gacchantīti bodhaṅgamā. Bodhassa ariyamaggañāṇassa pakkhe bhavāti bodhipakkhiyā.
因为有人会问:“难道只有善法以同一特征被简择出来,不善法就不是吗?”所以说了“如是,不善法也……”等话。这里的意思是:正如善法以同一特征被确定,不善法也应当以同一特征被确定。因为有人会问“怎样确定呢?”为了说明应当以“同属应断”这一特征来确定,就说“以同一特征,断除而趣向灭尽”。其中,“以同一特征”是指因为同属应断而具有相同的特征。因为有人会问“什么是断除而趣向灭尽?”就说了“于四念处中……”等话。巴利
‘‘Kusalāyeva dhammā ekalakkhaṇabhāvena nīharitā kiṃ, udāhu akusalāpi dhammā’’ti pucchitabbattā ‘‘evaṃ akusalāpī’’tiādi vuttaṃ. Tattha kusalā dhammā ekalakkhaṇattena niddhāritā yathā, evaṃ akusalāpi dhammā ekalakkhaṇattena niddhāritabbāyevāti attho. ‘‘Kathaṃ niddhāretabbā’’ti pucchitabbattā pahānekaṭṭhabhāvena niddhāretabbāti dassento ‘‘ekalakkhaṇattā pahānaṃ abbhatthaṃ gacchantī’’ti āha. Tattha ekalakkhaṇattāti pahānekaṭṭhabhāvena samānalakkhaṇattā. ‘‘Katamaṃ pahānaṃ abbhatthaṃ gacchantī’’ti pucchitabbattā ‘‘catūsu satipaṭṭhānesū’’tiādi vuttaṃ.
在这里,对于四念处……当瑜伽行者修习身至念处时,他对头发等不净色身所起的“净”颠倒想就被断除,这位瑜伽行者的段食就得到遍知。因为经上说“食集故色集”,所以当他对色身的欲贪断除时,对作为其生起条件的段食的欲贪也就断除,这就是这里的意思。当修习受至念处时,对苦所起的“乐”颠倒想就被断除,这位瑜伽行者的触食就得到遍知。因为经上说“触缘受”,所以当他对受的欲贪断除时,对作为其条件的触食的欲贪也就断除。当修习心至念处时,对无常所起的“常”颠倒想就被断除,这位瑜伽行者的识食就得到遍知。当修习法至念处时,对无我所起的“我”颠倒想就被断除,这位瑜伽行者的意思食就得到遍知。这样一一对应地说明每一种应当断除的情况时,其余应当断除的也就随之得到说明,因为它们同属应当断除这一共同特征。应当这样理解其中的含义。巴利
Tattha catūsu…pe… pariññaṃ gacchantīti kāyāgatāsatipaṭṭhāne yogāvacarena bhāviyamāne sati tena yogāvacarena asubhe kesādike rūpakāye ‘‘subha’’nti vipallāso pahīyati, assa yogāvacarassa kabaḷīkārāhāro pariññaṃ gacchati, ‘‘āhārasamudayā rūpasamudayo’’ti (saṃ. ni. 3.56) vuttattā rūpakāye chandarāgaṃ pajahantassa tassa samudaye kabaḷīkārāhārepi chandarāgo pahīyatīti attho. Vedanāgatāsatipaṭṭhāne bhāviyamāne sati dukkhe ‘‘sukha’’nti vipallāso pahīyati, assa yogāvacarassa phassāhāro pariññaṃ gacchati, ‘‘phassapaccayā vedanā’’ti (ma. ni. 3.126; saṃ. ni. 2.1, 39; mahāva. 1; udā. 1; vibha. 225) vuttattā vedanāya chandarāgaṃ pajahantassa tassa paccaye phassāhāre chandarāgo pahīyati. Cittagatāsatipaṭṭhāne bhāviyamāne anicce ‘‘nicca’’nti vipallāso pahīyati, assa yogāvacarassa viññāṇāhāro pariññaṃ gacchati. Dhammagatāsatipaṭṭhāne bhāviyamāne anattani ‘‘attā’’ti vipallāso pahīyati, assa yogāvacarassa manosañcetanāhāro pariññaṃ gacchatīti visuṃ visuṃ yojetvā ekekasmiṃ pahātabbe vutte tadavasesā pahātabbā vuttā bhavanti pahātabbabhāvena ekalakkhaṇattāti attho gahetabbo.
在“他的诸食走向遍知”这句话里,所领会的意思是:在诸食中生起的欲贪、嗔、痴被彻底去除了。因为只要缘段食而生起的欲贪还存在,对段食的遍知就根本不可能有;而当那欲贪被断除时,遍知才会生起。对其余几种食的知解也是同样的道理。某位瑜伽行者修习了四念处,颠倒被断除,对食的遍知已经生起,这位瑜伽行者就从诸取中成为无取。因为对于被想成“净”的身体,欲取会特别生起,所以被想成“净”的身体是欲取的所依;而通过身至念应当随念的身体,被想成不净的头发等,绝不是欲取的所依。由于以乐受的滋味为门而见取会生起,所以被想成“乐”的受是见取的所依;而通过受至念应当随观的受,绝不是见取的所依。由于以执取“心是常”的见解为门,会执取“通过这样那样的自己的戒和禁行而清净”,所以心是戒禁取的所依;而通过心至念应当随观的心,绝不是戒禁取的所依。对于没有以名色分别如实照见诸法的人,在诸法中有对我的执著,所以诸法是执我语取的所依;而通过法至念应当随观的诸法,绝不是执我语取的所依。因此,当四念处被修习时,就从诸取中成为无取——应当领会这就是那句话的意思。巴利
‘‘Āhārā cassa pariññaṃ gacchantī’’ti vacane āhāresu pavattā kāmarāgadosamohā byantīkatā hontīti attho gahito. Kabaḷīkārāhārañhi ārabbha pavatte kāmarāge vijjamāne kabaḷīkārāhārassa vijānanā nattheva, tasmiṃ kāmarāge pana pahīne parijānanā bhavatīti. Sesāhārajānanampi eseva nayo. Yassa yogāvacarassa satipaṭṭhānā bhāvitā, vipallāsā pahīnā, āhāraparijānanā uppannā, so yogāvacaro upādānehi anupādāno bhavati. Subhasaññite hi kāye kāmupādānaṃ visesena bhavatīti subhasaññito kāyo kāmupādānassa vatthu, kāyagatāya satiyā anusaritabbo asubhasaññito kesādi kāmupādānassa vatthu na hotveva. Sukhavedanāya assādavasena diṭṭhupādānaṃ bhavatīti sukhasaññitā vedanā diṭṭhupādānassa vatthu, vedanāgatāya pana satiyā anupassitabbā vedanā diṭṭhupādānassa vatthu na hotveva. ‘‘Cittaṃ nicca’’nti diṭṭhigahaṇavasena tassa tassa attano sīlavatavasena parisuddhīti parāmasanaṃ hotīti cittaṃ sīlabbatupādānassa vatthu, cittagatāya pana satiyā anupassitabbaṃ cittaṃ sīlabbatupādānassa vatthu na hotveva. Dhamme nāmarūpaparicchedena yathābhūtaṃ apassantassa dhammesu attābhiniveso hotīti dhammā attavādupādānassa vatthu, dhammagatāya pana satiyā anupassitabbā dhammā attavādupādānassa vatthu na honti eva. Tasmā catūsu satipaṭṭhānesu bhāviyamānesu upādānehi anupādāno bhavatīti vuttanti adhippāyo gahetabbo.
有人问:修习念处的瑜伽行者,是不是只从执取中解脱,却仍被诸轭束缚?为了说明他也从诸轭中脱离,所以说了“从诸轭中脱离”等话。其中,“从诸轭中”是指从欲轭、有轭、见轭、无明轭中。“脱离”是指通过彼分断、镇伏断、正断断而远离、解脱的意思。因为被执为“净”的色身是欲贪的所依,但以身至念应当随观的身,绝不是欲贪的所依。被执为“乐”或“乐因”的有,是有贪的所依;但以受至念应当随观的有,不是有贪的所依。应被执为“我”的心,是见轭的所依;但以心至念应当随观的心,不是见轭的所依。由于难以分析,且诸法唯是法性而难以通达,所以不应被分析、不应被唯以法性通达的诸法,是无明轭的所依;但以法至念应当随观的诸法,不是无明轭的所依。因此,四念处随观者被称为“从诸轭中脱离”。这个道理也应套用到“从诸漏中成为无漏”“从诸暴流中成为已渡”等处。巴利
‘‘Yena yogāvacarena satipaṭṭhānā bhāvitā, so yogāvacaro upādānehiyeva anupādāno bhavatī’’ti pucchitabbattā yogādīhipi visaṃyutto bhavatīti dassetuṃ ‘‘yogehi ca visaṃyutto’’tiādi vuttaṃ. Tattha yogehi cāti kāmayogabhavayogadiṭṭhiyogaavijjāyogehi ca. Visaṃyuttoti tadaṅgappahānavikkhambhanappahānasamucchedappahānavasena vigato, vimutto ca bhavatīti attho. Subhasaññito hi rūpakāyo kāmarāgassa vatthu hoti, kāyagatāya pana satiyā anupassitabbo kāyo kāmarāgassa vatthu na hotveva. ‘‘Sukho’’ti vā ‘‘sukhahetū’’ti vā gahaṇīyo bhavo bhavarāgassa vatthu hoti, vedanāgatāya pana satiyā anupassitabbo bhavo bhavarāgassa vatthu na hoti. ‘‘Attā’’ti abhinivisitabbaṃ cittaṃ diṭṭhiyogassa vatthu hoti, cittagatāya pana satiyā anupassitabbaṃ cittaṃ diṭṭhiyogassa vatthu na hoti. Vinibbhogassa dukkarattā, dhammānaṃ dhammamattatāya ca duppaṭivijjhattā avinibbhujitabbā, dhammamattatāya appaṭivijjhitabbā dhammā avijjāyogassa vatthu honti, dhammagatāya pana satiyā anupassitabbā dhammā avijjāyogassa vatthu na honti. Tasmā catusatipaṭṭhānānupassako ‘‘yogehi ca visaṃyutto’’ti vutto. Ayaṃ nayo āsavehi ca anāsavo bhavati, oghehi ca nitthiṇṇo bhavatīti etthāpi yojetabbo.
被称为“从诸结缚中脱离”这句里:被看成清净的色身,是贪欲身结缚的所依;但以身至念来随观的色身,并不是贪欲身结缚的所依。具有苦苦、变易苦、行苦性质的受,是嗔恚身结缚的所依,因此说“于苦受中,嗔随眠潜在”(中部1.465);但以受至念来随观的受,并不是嗔恚身结缚的所依。由于执著“心是常”,常见者便执取“由自己的戒得清净,由自己的禁行得清净”,所以被执为“常”的心,是戒禁取身结缚的所依;但以心至念来随观的心,并不是戒禁取身结缚的所依。由于不见诸法具有缘与名色的自性,就生起有见和无有见,所以被执取为“这是真实”的诸法,是执此真实身结缚的所依;但以法至念来随观的诸法,并不是执此真实身结缚的所依。因此,修习四念处随观的人,被称为“从诸结缚中脱离”。巴利
Ganthehi ca vippayutto bhavatīti ettha pana subhasaññito rūpakāyo abhijjhākāyaganthassa vatthu, kāyagatāya pana satiyā anupassitabbo rūpakāyo abhijjhākāyaganthassa vatthu na hoti. Dukkhadukkhavipariṇāmadukkhasaṅkhāradukkhabhūtā vedanā byāpādakāyaganthassa vatthu honti, tena vuttaṃ – ‘‘dukkhāya vedanāya paṭighānusayo anusetī’’ti (ma. ni. 1.465). Vedanāgatāya pana satiyā anupassitabbā vedanā byāpādakāyaganthassa vatthu na hoti. ‘‘Cittaṃ nicca’’nti abhinivesavasena sassatassa ‘‘attano sīlena suddhi, vatena suddhī’’ti parāmasanaṃ hoti, tasmā ‘‘nicca’’nti gahitaṃ cittaṃ sīlabbataparāmāsakāyaganthassa vatthu, cittagatāya pana satiyā anupassitabbaṃ cittaṃ sīlabbataparāmāsassa vatthu na hoti. Dhammānaṃ sappaccayanāmarūpasabhāvassa adassanato bhavadiṭṭhivibhavadiṭṭhi hoti, tasmā ‘‘idaṃ sacca’’nti abhinivisitabbā dhammā idaṃsaccābhinivesakāyaganthassa vatthu, dhammagatāya pana satiyā anupassitabbā dhammā idaṃsaccābhinivesakāyaganthassa vatthu na honti, tasmā catusatipaṭṭhānānupassako ‘‘ganthehi ca vippayutto’’ti vutto.
把身体看成清净美妙的,身体就是贪欲之箭的所依;但以随身念而应当被观察的身体,就不是贪欲之箭的所依。把感受看成快乐的,嗔恨就由此而生,所以感受是嗔恨之箭的所依;但以随受念而应当被观察的感受,就不是嗔恨之箭的所依。执取“心是我”,再以“我更殊胜”等方式生起慢心之箭,心就是它的所依;但以随心念而应当被观察的心,就不是慢心之箭的所依。由于不了解诸法是有缘的名色自性,诸法就成了愚痴之箭的所依;但以随法念而应当被观察的诸法,就不是愚痴之箭的所依。因此,修习四念处随观的人,被称为“从诸箭中成为无箭者”。巴利
Subhasaññito ca kāyo rāgasallassa vatthu, kāyagatāya pana satiyā anupassitabbo kāyo rāgasallassa vatthu na hoti. Sukhasaññitāya vedanāya doso hoti, tasmā vedanā dosasallassa vatthu, vedanāgatāya pana satiyā anupassitabbā vedanā dosasallassa vatthu na hoti. ‘‘Cittaṃ attā’’ti gahetvā ‘‘attā seyyo’’tiādivasena pavattassa mānasallassa cittaṃ vatthu, cittagatāya pana satiyā anupassitabbaṃ cittaṃ mānasallassa vatthu na hoti. Dhammānaṃ sappaccayanāmarūpasabhāvassa ajānanato dhammā mohasallassa vatthu, dhammagatāya pana satiyā anupassitabbā dhammā mohasallassa vatthu na honti, tasmā catusatipaṭṭhānānupassako ‘‘sallehi ca visallo bhavatī’’ti vutto.
老师说过:“他的诸食会得到遍知。”有人可能会问:“难道只有诸食才会被这位修行者遍知,别的就不会吗?”为了说明这位修行者的识住也会得到遍知,所以接着说:“他的识住也会得到遍知。”如果有人说:修习了四念处的那位修行者,只有身、受、心、法会得到遍知,识住不会得到遍知——那么,当他通过身随观等修法遍知了身、受、心、法时,想也应该得到遍知。因为当被称为受和心的诸法得到遍知时,由于想与它们不相分离,想也就得到了遍知。巴利
‘‘Āhārā cassa pariññaṃ gacchantī’’ti ācariyena vuttaṃ, ‘‘kiṃ pana āhārāva assa yogāvacarassa pariññaṃ gacchanti, udāhu aññepī’’ti pucchitabbattā viññāṇaṭṭhitiyo ca assa yogāvacarassa pariññaṃ gacchantīti dassetuṃ ‘‘viññāṇaṭṭhitiyo cassa pariññaṃ gacchantī’’ti vuttaṃ. Yena yogāvacarena cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā, tassa yogāvacarassa kāyavedanācittadhammāva pariññaṃ gaccheyyuṃ, na viññāṇaṭṭhitiyoti ce vadeyya kāyānupassanādīhi ca kāyavedanācittadhammesu pariññātesu saññāyapi pariññātabbabhāvato. Sā hi vedanācittasaṅkhātena dhammesu pariññātesu avinābhāvato pariññātāvāti.
修习了四念处的那位瑜伽行者,从诸取中解脱而成为无取者,从诸轭中脱离而成为离轭者,从诸蕴中脱离而成为离蕴者,从诸漏中脱离而成为无漏者,从诸暴流中渡出而成为已渡越者,从诸箭中脱离而成为无箭者——这段话已经说过了。因为有人会问“他仅仅是这样呢,还是也有别的情况”,所以为了说明他也不会走向非行处,就说“他不会走向诸非行处”。对于被看作清净美妙等的色身还抱有期待的人,会走向欲的非行处;因此,被看作清净美妙等的色身特别成为欲非行处的所依。然而,以入出息等为所缘、应当通过身随观念处来随观的身,不会成为欲非行处的所依;所以,修习身随观念处的人不会走向欲非行处。以乐受的滋味而感受的人,因为乐受变坏而生起嗔恚;因此,乐受成为嗔非行处的所依。然而,应当通过受随观念处来随观的受,不会成为嗔非行处的所依;所以,修习受随观念处的人不会走向嗔非行处。由于相续密集而被执取为“常、恒”的心,成为痴的所依。然而,应当通过心随观念处来随观的心,不会成为痴的所依;所以,修习心随观念处的人不会走向痴非行处。对不分别、不了知诸法自性的人生起恐惧;因此,不分别、不了知自性的诸法成为恐惧的所依。然而,应当通过法随观念处来随观、应当分别了知的诸法,不会成为贪的所依;所以,修习法随观念处的人不会走向恐惧非行处。像这样,以应当断除的方式,把同一种特相的、即使是不善的诸法也举出来之后,现在为了总结,又说了“像这样,即使是不善的诸法,也因为同一种特相而走向断除、走向消失”。巴利
Yena cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā, so yogāvacaro upādānehi anupādāno ca, yogehi visaṃyutto ca, khandhehi vippayutto ca, āsavehi anāsavo ca, oghehi nitthiṇṇo ca, sallehi visallo ca bhavatīti vutto, ‘‘kiṃ pana tathāvidhova hoti, udāhu aññathāpī’’ti pucchitabbattā agatimpi na gacchatīti dassento ‘‘agatigamanehi ca na agatiṃ gacchatī’’ti āha. Subhādisaññite rūpakāye apekkhamāno puggalo chandāgatiṃ gacchatīti subhādisaññito rūpakāyo visesato chandāgatiyā vatthu hoti, kāyānupassanāsatipaṭṭhānena pana anupassitabbo assāsapassāsādiko kāyo chandāgatiyā vatthu na hoti, tasmā kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanaṃ bhāvento puggalo chandāgatiṃ na gacchati. Sukhavedanassādavasena vedayamāno tadabhāvena byāpādaṃ āgacchatīti sukhavedanā dosāgatiyā vatthu hoti, vedanānupassanāsatipaṭṭhānena pana anupassitabbā vedanā dosāgatiyā vatthu na hoti , tasmā vedanāsatipaṭṭhānabhāvanaṃ bhāvento puggalo dosāgatiṃ na gacchati. Santatighanavasena ‘‘niccaṃ, dhuva’’nti gahitaṃ cittaṃ mohassa vatthu hoti, cittānupassanāsatipaṭṭhānena pana anupassitabbaṃ cittaṃ mohassa vatthu na hoti, tasmā cittānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanaṃ bhāvento puggalo dosāgatiṃ na gacchati. Vibhajitvā dhammasabhāvaṃ ajānantassa bhayaṃ jāyatīti vibhajitvā ajāniyasabhāvā dhammā bhayassa vatthu honti, dhammānupassanāsatipaṭṭhānena pana anupassitabbā vibhajitvā jānitabbā dhammā rāgassa vatthu na honti, tasmā dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanaṃ bhāvento puggalo bhayāgatiṃ na gacchati. Evaṃ pahātabbabhāvena ekalakkhaṇe akusalepi dhamme nīharitvā idāni nigametuṃ ‘‘evaṃ akusalāpi dhammā ekalakkhaṇattā pahānaṃ abbhatthaṃ gacchantī’’ti puna vuttaṃ.
导师说过:讲到应当修习的诸法时,如果只说了其中一部分,那么其余也应当修习的法,因为具有同一特相,也应当提出来说明;讲到应当断除的诸法时,如果只说了其中一部分,那么其余也应当断除的法,因为具有同一特相,也应当提出来说明。这是我们已了知的。为了用另一种方式展示特相理趣的实例,所以说“又或者,于任何处……”——因为如果还有别的应当说的,你们也应当说出来。其中,“于任何处”:在讲色的一分时,世尊讲了色根,即具有变坏特相的眼根等直到命根的八种根,这是色的一分。就在那讲色一分的教说中,具有变坏特相的眼界等直到触界的十种色界,也因为变坏这一同一特相而被讲了;整个色蕴也被讲了;具有变坏特相的眼处等直到触处的十种处,也因为变坏这一同一特相而被世尊讲了。巴利
Bhāvetabbesu dhammesu ekadesesu vutte tadavasesāpi bhāvetabbā dhammā ekalakkhaṇattā nīharitvā vattabbā, pahātabbesupi dhammesu ekadese vutte tadavasesāpi dhammā pahātabbā ekalakkhaṇattā nīharitvā vattabbāti ācariyena vuttā, amhehi ca ñātā, ‘‘aññathāpi yadi vattabbā siyuṃ, tepi vadathā’’ti vattabbabhāvato aññenapi pariyāyena lakkhaṇahārassa udāharaṇāni dassetuṃ ‘‘yattha vā panā’’tiādi vuttaṃ . Tattha yattha yassaṃ rūpekadesadesanāyaṃ rūpindriyaṃ ruppanalakkhaṇaṃ cakkhundriyādijīvitindriyapariyosānaṃ aṭṭhavidhaṃ indriyaṃ rūpekadesaṃ bhagavatā desitaṃ. Tattheva tassaṃ rūpekadesadesanāyaṃ rūpadhātu ruppanalakkhaṇā cakkhudhātādiphoṭṭhabbadhātupariyosānā dasavidhā rūpadhātu ruppanalakkhaṇena ekalakkhaṇattā desitā. Sabbo rūpakkhandho ca desito. Rūpāyatanaṃ ruppanalakkhaṇaṃ cakkhāyatanādiphoṭṭhabbāyatanapariyosānaṃ dasavidhaṃ āyatanaṃ ruppanalakkhaṇena ekalakkhaṇattā bhagavatā desitaṃ.
或者,在某一种关于受的部分教说中,世尊如果说了乐受,那么在这种关于受的部分教说中,也就说了乐根,说了喜根,还说了苦集圣谛,因为乐受与它们具有同一特相。或者,在某一种关于受的部分教说中,世尊如果说了苦受,那么在这种关于受的部分教说中,也就说了苦根,说了忧根,还说了苦圣谛,因为苦受与它们具有同一特相。或者,在某一种关于受的部分教说中,世尊如果说了不苦不乐受,那么在这种关于受的部分教说中,也就说了舍根,还说了整个缘起。应当这样连接理解。巴利
Yattha vā pana yassaṃ vedanekadesadesanāyaṃ sukhā vedanā bhagavatā desitā, tattha tassaṃ vedanekadesadesanāyaṃ sukhindriyañca desitaṃ, somanassindriyañca desitaṃ, dukkhasamudayo ariyasaccañca desitaṃ sukhavedanābhāvena ekalakkhaṇattā. Yattha vā pana yassaṃ vedanekadesadesanāyaṃ dukkhā vedanā bhagavatā desitā, tattha tassaṃ vedanekadesadesanāyaṃ dukkhindriyañca desitaṃ domanassindriyañca desitaṃ, dukkhaṃ ariyasaccañca desitaṃ dukkhavedanābhāvena ekalakkhaṇattā. Yattha vā pana yassaṃ vedanekadesadesanāyaṃ adukkhamasukhā vedanā bhagavatā desitā, tattha tassaṃ vedanekadesadesanāyaṃ upekkhindriyañca desitaṃ, sabbo paṭiccasamuppādo ca desitoti yojanā kātabbā.
在哪一部教法中宣说了不苦不乐受,在那部教法中就应当也宣说了舍根,因为它们具有相同的特征。有人会问:“缘起是依靠什么而宣说的呢?”为了说明这个理由,先问“以什么因缘”,然后为了显示因缘,说出了“不苦不乐受……”等话。在这里,因为无明随眠于不苦不乐受,所以宣说了无明。而一旦宣说了无明,以无明为根本的整个缘起也就应当被视为已经宣说了,正如“无明缘行……乃至苦蕴的集起”所说的那样。应当这样理解其意趣。巴利
Yassaṃ desanāyaṃ adukkhamasukhā vedanā desitā, tassaṃ desanāyaṃ upekkhindriyaṃ desitaṃ hotu samānalakkhaṇattā, ‘‘kena paṭiccasamuppādo desito bhaveyyā’’ti vattabbabhāvato ‘‘kena kāraṇenā’’ti pucchitvā kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘adukkhamasukhāyā’’tiādi vuttaṃ. Tattha adukkhamasukhāya vedanāya hi yasmā avijjā anuseti, tasmā avijjā desitā hoti. Avijjāya ca desitāya avijjāmūlako sabbopi paṭiccasamuppādo ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā…pe… dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti desitova hotīti adhippāyo daṭṭhabbo.
阿阇梨说:“以顺转方式展开的缘起,也就是‘无明缘行……乃至(苦蕴的)集起’,是已被宣说的。”他心里考虑到这样的责难:“如果这样展开的那个缘起已被宣说,那么照这样说,整个缘起就都被宣说了”——这话不该说。于是说出“那个……”等文。在这里,顺转方式展开的那个(缘起),应当从有贪、有嗔、有痴的杂染一边来舍弃。而逆转方式展开的那个缘起,也就是以“由于无明的无余离贪灭尽,所以行灭”等为开端的那个,应当从离贪、离嗔、离痴的圣法一边来舍弃。至于顺转和逆转两种方式展开的那个缘起,则应当从这两边来舍弃。因此,应当说“整个缘起都已宣说”,这个意趣要这样把握。巴利
‘‘Avijjāpaccayā saṅkhārā…pe… samudayo hotī’’ti anulomavasena pavatto yo paṭiccasamuppādo desitoti ācariyena vutto, ‘‘yadi tathā pavatto so ca paṭiccasamuppādo desito, evaṃ sati sabbo ca paṭiccasamuppādo desito’’ti na vattabboti codanaṃ manasi katvā ‘‘so cā’’tiādi vuttaṃ. Tattha yo ca anulomavasena pavatto, so ca sarāgasadosasamohasaṃkilesapakkhena hātabbo. Yo ca paṭilomavasena ‘‘avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho’’tiādiko pavatto, so ca vītarāgavītadosavītamohaariyadhammehi hātabbo. Yo ca anulomapaṭilomavasena pavatto, so ca tadubhayehi hātabbo. Tasmā ‘‘sabbo ca paṭiccasamuppādo desito’’ti vattabbovāti adhippāyo gahetabbo.
阿阇梨依据“凡是法具有同一相,对那些法中的某一法加以说明时,其余的法也就被说明了”等等(《导论》23),所说的“特相理趣的应用”,就应当这样来做,不应另作别的方式来做。由于有人会问是否也能另作别的方式,为了表明“也可以作其他方式的特相理趣应用”,所以说了“如是,凡是法……”等文。在这里,地等色法、触等非色法,从执持作用、碰触作用等来说是同一相;对那些色法与非色法中的某一法加以说明时,其余的色法与非色法也就被说明了。地等色法、触等非色法,从坚硬相等相、碰触等相来说是同一相;对那些色法与非色法中的某一法加以说明时,其余的色法与非色法也就被说明了。凡是法,从坏灭的共相、名相的共相、无常等的共相,或者从蕴、处等的共相来说是同一相;对那些有为法中的某一有为法加以说明时,其余的有为法也就被说明了。凡是有为法,从坏与生是有为、死与生是有为、同灭与生是有为,或者从死与生来说是同一相;对那些有为法中的某一有为法加以说明时,其余的有为法也就被说明了——应当这样作义理上的贯通。巴利
‘‘Ye dhammā ekalakkhaṇā, tesaṃ dhammānaṃ ekasmiṃ dhamme vutte avasiṭṭhā dhammā vuttā bhavantītiādinā (netti. 23) ācariyena yā lakkhaṇahārayojanā vuttā, sāva kātabbā, na aññathā kātabbā’’ti pucchitabbabhāvato aññathāpi lakkhaṇahārayojanā kātabbāyevāti dassetuṃ ‘‘evaṃ ye dhammā’’tiādi vuttaṃ. Tattha ye pathavīādayo rūpadhammā, ye phassādayo arūpadhammā sandhāraṇādikiccato saṅghaṭṭanādikiccato ekalakkhaṇā, tesaṃ rūpārūpadhammānaṃ ekasmiṃ dhamme vutte avasiṭṭhā rūpārūpadhammā vuttā bhavanti. Ye pathavīādayo rūpadhammā, ye phassādayo arūpadhammā kakkhaḷādilakkhaṇato phusanādilakkhaṇato ekalakkhaṇā, tesaṃ rūpārūpadhammānaṃ ekasmiṃ dhamme vutte avasiṭṭhā rūpārūpadhammā vuttā bhavanti. Ye dhammā ruppanasāmaññato namanasāmaññato aniccādisāmaññato vā khandhāyatanādisāmaññato vā ekalakkhaṇā, tesaṃ saṅkhatadhammānaṃ ekasmiṃ saṅkhatadhamme vutte avasiṭṭhā dhammā vuttā bhavanti. Ye saṅkhatadhammā bhaṅguppādato saṅkhato cutūpapātato samānanirodhuppādasaṅkhatato vā cutūpapātato ekalakkhaṇā, tesaṃ saṅkhatadhammānaṃ ekasmiṃ saṅkhatadhamme vutte avasiṭṭhā saṅkhatadhammā vuttā bhavantīti atthayojanā kātabbā.
在“依作用与依相”等说法里,应当知道:通过“与”这个字,已经把俱行、同等因等含义包括进来了。至于在俱行等中应当说明的内容,正如“种种身、种种想者,由于不作意种种想”等经文所说:那里已依俱行的性质,辨明了与想俱行的诸法。这些内容前面已经说过了。巴利
Kiccato ca lakkhaṇato cātiādīsu ca-saddena sahacaraṇasamānahetutādayo saṅgahitāti daṭṭhabbā . Sahacaraṇādīsu ca yaṃ vattabbaṃ, taṃ ‘‘nānattakāyanānattasaññino (dī. ni. 3.341, 357, 359; a. ni. 9.24), nānattasaññānaṃ amanasikārā’’tiādīsu sahacāritāya saññāsahagatā dhammā niddhāritātiādinā vuttameva.
有人可能会问:当一法依自相被宣说时,其余诸法也依同一相等方面而被宣说,这一点我们怎么知道、怎么信受?正因为这是应当说的,才说了“因此”等话。这里,由于其余诸法也已被宣说,具寿大迦旃延所说的“于一法已说时”等话,就是用这句话告诉你们:应当知道、应当信受其余诸法也已被宣说。巴利
‘‘Ekasmiṃ dhamme sarūpato vutte ekalakkhaṇādito avasiṭṭhadhammānampi vuttabhāvo kena amhehi jānitabbo saddahitabbo’’ti vattabbabhāvato ‘‘tenā’’tiādi vuttaṃ. Tattha tena avasiṭṭhadhammānampi vuttabhāvena ‘‘vuttamhi ekadhamme’’tiādikaṃ yaṃ vacanaṃ āyasmā mahākaccāno āha, tena vacanena tumhehi avasiṭṭhānampi vuttabhāvo jānitabbo saddahitabboti vuttaṃ hoti.
到这里,特相理趣已经圆满,再没有别的安立了。因为应当这样说,所以说了“安立的特相理趣”。其中,如果某部经里说了一法时,其余诸法也由这种特相理趣而被简别出来,那么在这部经里,这个特相理趣就是被安立了,是在简别之后而作结合的——应当这样理解它的意思。巴利
‘‘Ettāvatā ca lakkhaṇahāro paripuṇṇo, añño niyutto natthī’’ti vattabbattā ‘‘niyutto lakkhaṇo hāro’’ti vuttaṃ. Tattha yassaṃ pāḷiyaṃ ekasmiṃ dhamme vutte avasiṭṭhadhammāpi yena lakkhaṇahārena niddhāritā, tassaṃ pāḷiyaṃ so lakkhaṇo hāro niyutto niddhāretvā yojitoti attho daṭṭhabboti.
以上就是在特相理趣分别中,按照自身能力相应而造的。巴利
Iti lakkhaṇahāravibhaṅge sattibalānurūpā racitā
有智慧的人应当依照注释书和复注,先详尽地分析,然后再把握其中的深义。巴利
Paṇḍitehi pana aṭṭhakathāṭīkānusārena gambhīrattho vitthārato vibhajitvā gahetabboti.
四阵列理趣分别的阐释巴利
6. Catubyūhahāravibhaṅgavibhāvanā
25 以种种解说特相的方式——也就是特相理趣分别——把与经义相同的部分分别说明之后,这个作为解说特相的特相理趣分别就讲完了。接下来该问“什么是四阵列理趣分别”,因此文中说了“其中,什么是四阵列理趣”等话。这里的“其中”,指前面已经指出的教说理趣等十六种理趣当中。“什么是”应当这样理解:作为解说特相的那四阵列理趣,也就是名为“四阵列理趣分别”的那个。因此说:“其中,什么是四阵列理趣?就是四阵列理趣分别。”接下来该问“依这四阵列理趣,应当寻求文法等什么”,因此文中说了“依文句”等话。这里“依文句”的意思是:四阵列理趣的经文特别具有考察文句的性质,所以被称为“文句”;依照这四阵列理趣,做解说的人应当寻求经文的文法、经文的意趣、经文的因缘、经文前后文的衔接。巴利
25. Yena yena saṃvaṇṇanāvisesabhūtena lakkhaṇahāravibhaṅgena suttatthehi samānatthā vibhattā, so saṃvaṇṇanāvisesabhūto lakkhaṇahāravibhaṅgo paripuṇṇo, ‘‘katamo catubyūhahāravibhaṅgo’’ti pucchitabbattā ‘‘tattha katamo catubyūho hāro’’tiādi vuttaṃ. Tattha tatthāti tesu niddiṭṭhesu soḷasasu desanāhārādīsu. Katamoti katamo saṃvaṇṇanāviseso catubyūho hāro catubyūhahāravibhaṅgo nāmāti viññeyyo. Tena vuttaṃ – ‘‘tattha katamo catubyūho hāroti catubyūhahāravibhaṅgo’’ti (netti. aṭṭha. 25). ‘‘Iminā catubyūhahārena katamassa neruttādayo gavesitabbā’’ti pucchitabbattā ‘‘byañjanenā’’tiādi vuttaṃ. Tattha byañjanenāti catubyūhahārassa suttassa visesato byañjanavicayabhāvato ‘‘byañjanā’’ti vohāritena iminā catubyūhahārena suttassa neruttañca, suttassa adhippāyo ca, suttassa nidānañca, suttassa pubbāparasandhi ca saṃvaṇṇentehi gavesitabboti attho.
因为会被问“在应当用四阵列理趣去探寻的语义解释等当中,哪一种是经文应当探寻的语义解释”,所以说了“其中,什么是语义解释”等话。它的意思是:在那些应当用这四阵列理趣去探寻的语义解释等当中,如果有人问“哪一种是经文的语义解释,也就是词源解释”,那就应当回答:经文经过拣择之后说出的自性施设,也就是语言表达,是应当探寻的;这种属于自性语言表达的词源解释,就叫作语义解释。因为会被问“所谓语言表达就叫作语义解释,那语言表达又是什么”,所以说了“词语的组合”。词语之间相互结合、连贯,就是词语的组合。应当这样连接理解:经文的意义应当怎样解说,自性语言表达就怎样生起,那生起的自性语言表达本身就叫作语言表达。又因为会被问“那自性语言表达又是什么”,所以说了“对诸法以名称而有的智”。意思是:以某种作为原因的名称施设,对于应当了知的诸法,善巧的人凭借名称——比如地的名称、触的名称、蕴的名称等——以种种名称对义、法等等生起智,那作为原因的名称施设,就叫作自性语言表达。文中的“yaṃ”是词性变格,实际意思是“yāya”。因为应当说“请开示对词性、原性和诸法以名称而生起的智”,所以说了“yadā hi”等话。不过注释书里说,以“yadā hi,诸比丘”等文,是在解释“对诸法以名称而有的智”这一句的含义。它的意思在注释书里已经分析说过了,所以这里不再讨论。巴利
‘‘Catubyūhahārena gavesitabbesu neruttādīsu katamaṃ suttassa gavesitabbaṃ nerutta’’nti pucchitabbattā ‘‘tattha katamaṃ nerutta’’ntiādi vuttaṃ. Tassattho – tattha tesu iminā catubyūhahārena gavesitabbesu neruttādīsu katamaṃ suttassa neruttaṃ nibbacanaṃ nāmāti ce puccheyya? Suttassa yā nirutti niddhāretvā vuttā sabhāvapaññatti gavesitabbā, idaṃ sabhāvaniruttibhūtaṃ nibbacanaṃ neruttaṃ nāmāti. ‘‘Yā nirutti neruttaṃ nāmāti vuttā, kā pana sā niruttī’’ti pucchitabbattā ‘‘padasaṃhitā’’ti vuttaṃ. Padesu saṃhitā yuttā padasaṃhitā. Yathā yathā suttattho vattabbo, tathā tathā yā sabhāvanirutti pavattā, sā pavattā sabhāvaniruttiyeva nirutti nāmāti yojanā. ‘‘Kā pana sā sabhāvaniruttī’’ti pucchitabbattā ca ‘‘yaṃ dhammānaṃ nāmaso ñāṇa’’nti vuttaṃ. Yaṃ yāya kāraṇabhūtāya nāmapaññattiyā dhammānaṃ neyyānaṃ nāmaso pathavīnāmādinā vā phassanāmādinā vā khandhanāmādinā vā vividhena nāmena atthadhammādīsu kusalassa puggalassa ñāṇaṃ pavattati, sā kāraṇabhūtā nāmapaññatti sabhāvanirutti nāmāti attho. Yanti ca liṅgavipallāso, yāyāti attho. ‘‘Liṅgapakatidhammānaṃ nāmaso pavattamānaṃ ñāṇaṃ vivaritvā kathehī’’ti vattabbattā ‘‘yadā hī’’tiādi vuttaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘yadā hi bhikkhūtiādinā ‘dhammānaṃ nāmaso ñāṇa’nti padassa atthaṃ vivaratī’’ti (netti. aṭṭha. 25) vuttaṃ. Tassattho aṭṭhakathāyaṃ vibhajitvā vuttovāti na vicārito.
26 26. 词源解释已由导师分别解说,我们也已经知道。因为有人问“经中应当探寻的世尊意趣是哪一个”,所以说了“其中,什么是意趣”等话。这些话的意思很明显。另外,在“法确实保护”等经文里,如果一个人希望依靠自己所护持的法而得到保护,那么世尊的意趣就是:他应当护持法。如果一个人希望从恶趣中解脱,那么世尊的意趣就是:他应当护持法。巴利
26. Neruttaṃ ācariyena vibhattaṃ, amhehi ca ñātaṃ ‘‘katamo sutte gavesitabbo bhagavato adhippāyo’’ti pucchitabbattā ‘‘tattha katamo adhippāyo’’tiādi vuttaṃ. Tassattho pākaṭo. Apica ‘‘dhammo have rakkhatī’’tiādīsu yena puggalena attanā rakkhitena dhammena rakkhitabbabhāvo icchito, so dhammaṃ rakkhissatīti bhagavato adhippāyo. Yo puggalo duggatito muccitukāmo, so dhammaṃ rakkhissatīti bhagavato adhippāyo.
就像“盗贼在破门处被抓住”等经文里说的,如果有个盗贼想免于一死,世尊的意思是:他就不会再干盗贼的勾当。如果有人想从地狱等苦处解脱出来,世尊的意思是:他就不会再造恶业。巴利
Coro yathā sandhimukhe gahitotiādīsu yo coro ghātanato muccitukāmo, so corakammaṃ na karissatīti bhagavato adhippāyo. Yo puggalo apāyādidukkhato muccitukāmo, so pāpakammaṃ na karissatīti bhagavato adhippāyo.
在“渴望快乐”等经文中,世尊的意思是:那些想要得到快乐的人,将会远离伤害他人。巴利
Sukhakāmānītiādīsu ye puggalā sukhaṃ icchanti, te parahiṃsanato vivajjissantīti bhagavato adhippāyo.
在“昏沉且贪食”等经文里,世尊的用意是:那些想要从一再发生的生、老、死中解脱出来的人,会在饮食上知量,会知足,会过清净的生活,会具足巴帝摩卡防护之戒,会不懈怠,会修观,会怀有恭敬与尊重。巴利
Middhī yadā hoti mahagghaso cātiādīsu ye puggalā punappunaṃ pavattamānajātijarāmaraṇato muccitukāmā, te bhojane mattaññuno bhavissanti, santuṭṭhā bhavissanti, suddhājīvā bhavissanti, pātimokkhasaṃvarasīlasampannā bhavissanti, atandino bhavissanti, vipassakā bhavissanti, sagāravā sappatissā bhavissantīti bhagavato adhippāyo.
在“不放逸是不死之道”等这类经文里,世尊的意思是:那些害怕死亡、想要涅槃的人,应当在布施、持戒、修习这些事上保持不放逸。巴利
Appamādo amatapadantiādīsu ye puggalā maccuno bhāyanti, nibbānamicchanti, te puggalā dānasīlabhāvanākammesu appamattā bhavissantīti bhagavato adhippāyo.
27 27. 经中应当探寻的意趣,老师已经分别解说,我们也已经了知。因为有人问“什么是经中应当探寻的因缘”,所以说了“其中,什么是因缘”等话。其中,因缘是指能取出果来给予,所以叫因缘。那是什么?就是原因。有财者,是指致力于财富增长之因的人,所以叫有财者。牧牛者,是指以主宰的身份守护、保护牛的人,所以叫牧牛者。依着,是指儿子、牛等。人的,是指有儿子的男子或牧牛者的。这里依据词基、依据多数情况、或依据在偈颂中出现的方式来表述。也应当看到,女人确实也有依着于儿子、牛等而产生的喜悦。巴利
27. Sutte gavesitabbo adhippāyo ācariyena vibhatto, amhehi ca viññāto, ‘‘katamaṃ suttassa gavesitabbaṃ nidāna’’nti pucchitabbattā ‘‘tattha katamaṃ nidāna’’ntiādi vuttaṃ. Tattha nidānanti phalaṃ nīharitvā detīti nidānaṃ. Kiṃ taṃ? Kāraṇaṃ. Dhaniyoti dhanavaḍḍhanakāraṇe niyuttoti dhaniyo. Gopālakoti gāvo issarabhāvena pāleti rakkhatīti gopālako. Upadhīhīti puttagoṇādīhi (su. ni. aṭṭha. 1.33). Narassāti puttimantassa vā gopālakassa vā narassāti ca padaṭṭhānavasena vā yebhuyyavasena vā gāthāyaṃ āgatavasena vā vuttaṃ, nāriyāpi upadhīhi nandanā atthevāti daṭṭhabbā.
用这个事物,也就是这个被称为依着的儿子、牛等事物。儿子、牛等事物在这里存续、活动,是让人欢喜的地方。有财者取了这样的意思:把欢喜拿出来给人,就是以儿子、牛等为起因,所以说依着是人的欢喜。世尊则取了这样的意思:儿子、牛等事物在这里存续、活动,是让人忧愁的地方,把忧愁拿出来给人,就是以儿子、牛等为起因,所以说依着是人的忧愁。所执取的就是执取。那是什么?就是儿子、牛等,这种执取称为依着,不是指烦恼的依着,也不是指蕴身的依着。巴利
Iminā vatthunāti upadhisaṅkhātena imināva puttagavādinā vatthunā. Vasati pavattati nandanā ettha puttagoṇādiketi vatthu. Nandanaṃ nīharitvā deti puttagoṇādikanti nidānanti atthaṃ gahetvā dhaniyo ‘‘upadhīhi narassa nandanā’’ti āha. Bhagavā pana ‘‘vasati pavattati socanā ettha puttagoṇādikehi vatthu, socanaṃ nīharitvā deti puttagoṇādikanti nidāna’’nti atthaṃ gahetvā ‘‘upadhīhi narassa socanā’’ti āha. Pariggahīyateti pariggahaṃ. Kiṃ taṃ? Puttagoṇādikaṃ, taṃ pariggahaṃ ‘‘upadhī’’ti āha, na kilesūpadhikāyakhandhūpadhinti.
所谓“所依”,就是指被称为诸蕴的身体。这里把身体说成“所依”,不是指儿子、牛之类的,也不是指所拥有的财物。巴利
Upadhīsūti khandhasaṅkhātesu kāyesu. Kāyaṃ ‘‘upadhī’’ti āha, na puttagavādikaṃ, na pariggahaṃ.
在外在的事物中,也就是在珠宝、耳环、儿女、妻子等事物中。巴利
Bāhiresuvatthūsūti maṇikuṇḍalaputtadārādīsu vatthūsu.
所谓欲乐,就是面对可意的对象时,以贪著其乐的方式生起的渴爱。对于以外部事物为对象的渴爱,就是面对可意的外部事物时,以贪著其乐的方式生起的渴爱。巴利
Kāmasukhanti kāmanīyesu assādasukhavasena pavattā taṇhā. Bāhiravatthukāya taṇhāyāti kāmanīyesu bāhiravatthūsu assādasukhavasena pavattāya taṇhāya.
对于以内在事物为依托的渴爱,是指在称为色身的这个内在事物上,以欢喜的方式生起的渴爱。巴利
Ajjhattikavatthukāyāti rūpakāyasaṅkhāte ajjhattikavatthumhi abhinandanavasena pavattāya.
再说,关于“内在事物之身”,是指在称为五蕴的内在事物中,以爱染的方式生起的渴爱。巴利
Puna ajjhattikavatthukāyāti pañcakkhandhasaṅkhāte ajjhattikavatthumhi sinehavasena pavattāya.
应当探寻的因缘已经分别解说了,我们也已经知道。因为有人问“应当探寻的前后连贯是什么”,所以说了“其中,什么是前后连贯”等话。那里的“于彼处”,就是指那些语义解释、意趣、因缘和前后连贯当中。“如同”,是指以黑暗等那样的体性。世尊说“为欲所盲……乃至……母亲”时,所指的就是这个欲爱;这个欲爱就是以那黑暗等的同一体性,与“为欲所盲……乃至……母亲”这首偈颂相连接。巴利
Gavesitabbaṃ nidānaṃ vibhattaṃ, amhehi ca ñātaṃ, ‘‘katamo gavesitabbo pubbāparasandhī’’ti pucchitabbattā tattha katamo pubbāparasandhī’’tiādi vuttaṃ. Tattha tatthāti tesu neruttādhippāyanidānapubbāparasandhīsu. Yathāti yena andhakārādinā sabhāvena ‘‘kāmandhā…pe… mātara’’nti yaṃ kāmataṇhaṃ bhagavā āha, ayaṃ kāmataṇhā tathā tena andhakārādinā sabhāvena ‘‘kāmandhā…pe… mātara’’nti gāthā vuttāti yojanā.
偈颂的含义是这样的:想要、贪求,就叫“欲”,也就是欲爱。因为以欲而对义理无知、对法不能照见,所以是盲,称为“欲盲者”。被名为欲爱的网所覆盖、缠裹,因为对义理与法无知、不能照见,所以叫“网所覆者”。被名为渴爱的盖所遮蔽、掩盖,同样因为对义理与法无知、不能照见,所以叫“渴爱盖所蔽者”。在义理与法上,被名为放逸的放逸束缚所绑、应当被绑的人,追随老死,就像进入鱼笼口的鱼追随死亡,又像喝奶的小牛追随母牛一样,如此追随老死。应当这样理解。巴利
Gāthāttho pana – kāmetīti kāmo, kāmataṇhā, kāmena atthassa ajānanatāya dhammassa, apassanatāya ca andhāti kāmandhā. Kāmataṇhāsaṅkhātena jālena atthadhammānaṃ ajānanāpassanena sañchannā paliguṇṭhitāti jālasañchannā. Taṇhāsaṅkhātena chadanena tesaṃyeva atthadhammānaṃ ajānanāpassanena chāditā pihitāti taṇhāchadanachāditā. Atthadhammesu pamattasaṅkhātena pamādena bandhanena baddhā bandhitabbā puggalā jarāmaraṇaṃ anventi, kumināmukhe pavattā macchā maraṇaṃ anventi iva ca, khīrapako vaccho mātaraṃ anveti iva ca, tathā jarāmaraṇaṃ anventīti gahetabbo.
"为欲所盲……中略……母亲"——这个开示或偈颂说到了欲爱,那么,它要与后面哪一段开示文句相契合呢?由于需要这样发问,就先这样问,然后为了说明"它跟这个开示或偈颂相契合",说了"它跟哪一个……"等语。其中,"它"指的是"为欲所盲……中略……追随"这个开示或偈颂。"前后",指在它之前的那段开示文句或偈颂文句,或者之后的那段开示文句或偈颂文句。"相契合",问的就是:连接、吻合、一致。巴利
‘‘Kāmandhā…pe… mātara’nti yāya desanāya, gāthāya vā kāmataṇhā vuttā, sā desanā, gāthā vā katamena desanābhūtena aparena yujjatī’’ti pucchitabbattā tathā pucchitvā imāya desanāya, gāthāya vā yujjatīti dassetuṃ ‘‘sā katamenā’’tiādi vuttaṃ. Tattha sāti ‘‘kāmandhā…pe… anventī’’ti desanā, gāthā vā. Pubbāparenāti tato desanāto pubbena desanāvacanena, gāthāvacanena vā aparena desanāvacanena, gāthāvacanena vā. Yujjati yujjanaṃ eti sametīti pucchati.
所谓“如”,是指通过这种让人盲目、制造黑暗等的方式。世尊说的“染者……中略……人”这句偈语,正是与这种让人盲目、制造黑暗等的方式相契合,这就是衔接。偈语的意思是:染者,也就是正在被染着的人,不知道义理——不知道自利的目标和利他的目标。染者,也就是正在被染着的人,不能用智慧之眼看见法——看不见前面所说的义理的因。当贪控制住那个人的时候,那个人就有盲、有黑暗、有愚痴、有无明,应当这样理解。巴利
Yathāti yena andhakaraṇādinā. ‘‘Ratto…pe… nara’’nti yaṃ gāthāvacanaṃ bhagavā āha, tena gāthāvacanena tathā andhakaraṇādinā yujjatīti yojanā. Gāthāttho pana – ratto rañjanto puggalo atthaṃ attahitapayojanaṃ parahitapayojanaṃ na jānāti. Ratto rañjanto dhammaṃ yathāvuttassa atthassa hetuṃ paññācakkhunā na passati. Rāgo yaṃ naraṃ yadā sahate, tadā tassa narassa andhaṃ andhakāraṃ tamaṃ aññāṇaṃ hotīti gahetabbo.
所谓“如是”,就是“如此”。因为盲、造成盲、被覆盖、造成覆盖。那同一个渴爱,就是“欲盲者……中略……母”这偈语所说的欲爱,也就是那欲爱。“被说示”是指:由后面那首偈语“染者……中略……人”,被世尊以言说方式说出、通过言说而使人知道。由于被说示的意义相同,所以前面的教示与后面的教示能够相合,这就是这段话要表达的意思。巴利
Itīti evaṃ. Andhatāya andhakaraṇatāya sañchannatāya sañchannakaraṇatāya. Sāyeva taṇhāti ‘‘kāmandhā…pe… mātara’’nti gāthāvacanena yā kāmataṇhā vuttā, sāyeva kāmataṇhā. Abhilapitāti ‘‘ratto…pe… nara’’nti aparena gāthāvacanena bhagavatā vohāritā voharaṇena ñāpitā, abhilapitassa atthassa samānatā pubbadesanā aparadesanāya yujjatīti vuttaṃ hoti.
有人问:在两首偈颂里,是以哪些词句说到了同一个渴爱?为了确定地指出“是以这些词句说到的”,所以说了“且彼所说……”等话。其中,第一首偈颂里说的“欲盲者……中略……所蔽”这个词句,以及第二首偈颂里说的“染者……中略……不见”这个词句——世尊就是以这些显示烦恼现行的词句,即“欲盲者……中略……见”,说到了第一首偈颂里所说的同一个欲爱。巴利
‘‘Dvīsu gāthāsu katamehi padehi sāyeva taṇhā abhilapitā’’ti pucchitabbattā imehi abhilapitāti niyametvā dassetuṃ ‘‘yañcāhā’’tiādi vuttaṃ. Tattha paṭhamagāthāyaṃ ‘‘kāmandhā…pe… chāditā’’ti yañca padaṃ āha, dutiyagāthāyañca ‘‘ratto…pe… na passatī’’ti yañca padaṃ āha. Pariyuṭṭhānehi pariyuṭṭhānadīpakehi imehi ‘‘kāmandhā…pe… passatī’’ti padehi sāyeva paṭhamagāthāya vuttā kāmataṇhā ca bhagavatā abhilapitā.
因为要提问“所说的黑暗是什么?所说的导致再生的渴爱是什么?”这两个问题,所以说了“所谓黑暗……”等话。其中,所说的黑暗就是无明,这属于苦集;所说的导致再生的渴爱,这也属于苦集。这就是文句之间的连接关系。巴利
‘‘Yaṃ andhakāraṃ vuttaṃ, katamaṃ taṃ? Yā taṇhā ponobhavikā vuttā, katamā sā’’ti pucchitabbattā ‘‘yaṃ andhakāra’’ntiādi vuttaṃ. Tattha andhakāraṃ yaṃ aññāṇaṃ vuttaṃ, ayaṃ dukkhasamudayo bhave. Yā ca taṇhā ponobhavikā vuttā, ayañca dukkhasamudayo bhaveti yojanā.
世尊说的“欲”这个词,指的就是这些烦恼欲。世尊说的“被网覆盖”这个词,是用它来显示:正是通过烦恼欲的加行和现行,心被它们控制、笼罩。因此——因为渴爱在某个心相续中生起后,不让那个心相续从轮回中出离,反而用色等所缘来引诱它,使心被烦恼占据并停留——所以渴爱会占据心,停留在心相续中。“以烦恼力”,是指以违犯烦恼的力量。“以现行力”,是指以尚未达到违犯就已生起的力量。“他们”,是指被渴爱之缚所系、如此安住者,也就是与上述具有渴爱的人同类。“追随老死”,是指不能超越老死;世尊以“追随老死”此语显示了老死的随转起,这就是文句连接。巴利
‘‘Kāmā’’ti yañca padaṃ bhagavā āha, tena padena ime kilesakāmā vuttā. ‘‘Jālasañchannā’’ti yañca padaṃ bhagavā āha, tena padena tesaṃyeva kilesakāmānaṃ payogena samudācārena pariyuṭṭhānaṃ bhagavā dasseti. Tasmāti yasmā yasmiṃ santāne taṇhā uppannā, taṃ santānaṃ saṃsārato nissarituṃ adatvā rūpārammaṇādīhi palobhayamānā hutvā cittaṃ kilesehi pariyādāya tiṭṭhati, tasmā taṇhāya cittaṃ pariyādāya santāne tiṭṭhamānattā. Kilesavasenāti vītikkamakilesavasena. Pariyuṭṭhānavasenāti vītikkamanaṃ appatvā uppajjamānavasena. Yeti vuttappakārataṇhāsahitapuggalasadisā. Teti te taṇhābandhanabaddhā ca edisakā ca puggalā. Jarāmaraṇaṃ anventi jarāmaraṇaṃ atikkamituṃ na sakkuṇanti. Ayanti jarāmaraṇānuppavatti ‘‘jarāmaraṇamanventī’’ti iminā vacanena bhagavatā dassitāti yojanā.
“欲盲者”等偈颂和“染者”等偈颂的前后连接,阿阇梨已经分别解说过了,我们也已经了解。因为有人会问:“‘彼之戏论与住立……’等偈颂中的前后连接,我们该怎么理解?”所以说了“彼之戏论……”等话。那首偈颂的意思是:那位牟尼没有戏论,也就是没有渴爱、慢和见;没有由渴爱、慢、见所造作的诸行;没有住立,也就是没有随眠和渴爱;没有像锁链一样的渴爱缠缚;没有像门闩一样的愚痴。这样的牟尼,被称为已经超越、已经越过戏论等一切的人。那位牟尼无渴爱、无慢、无见、无系缚、无门闩,在世间行走,不被包括诸天神在内的、与渴爱俱行的世间所了知。这就是这段话的意思。巴利
‘‘Kāmandhā’’tiādigāthāya ceva ‘‘ratto’’tiādigāthāya ca pubbāparasandhi ācariyena vibhatto , amhehi ca ñāto, ‘‘kathaṃ ‘yassa papañcā ṭhitī cā’tiādigāthāsu pubbāparasandhi amhehi viññātabbo’’ti vattabbattā yassa papañcā’’tiādi vuttaṃ. Tassā gāthāya – yassa munino papañcā taṇhāmānadiṭṭhī ca natthi, taṇhāmānadiṭṭhīhi abhisaṅkhatā saṅkhārā ca natthi, ṭhitī anusayā taṇhā ca natthi, sandānasadisaṃ taṇhāpariyuṭṭhānaṃ natthi, palighasadiso moho ca natthi, so muni papañcādikaṃ sabbaṃ vītivatto atikkantoti vuccati. Nittaṇhaṃ nimānaṃ nidiṭṭhiṃ nisandānaṃ nipalighaṃ loke carantaṃ taṃ muniṃ sadevako taṇhāsahito loko na vijānātīti attho.
在偈颂里,世尊说到了戏论等,因为有人会问“那些是什么”,所以接着说了“名为戏论”等等。爱、慢、见这三种烦恼,会让它们所依止的人长久地在轮回中戏论、煎熬,所以叫戏论;由这些爱、慢、见作为俱生条件或支持条件所造作出来的种种行,也叫戏论。爱在相续中没有被断除,因此成为众生得以安住的因,所以叫“住”。当爱正在活动时,它的缠缚,以及三十六种爱网中所说的种种游走,这一切都以束缚所依之人的方式起作用,像锁链一样,所以叫“锁链”。无明因为阻挡所依之人进入涅槃之城,像门闩一样,所以叫“门闩”。因为有人会问“没有戏论等的他,超越了什么呢”,所以接着说了“那些……”。凡是上面说的那类戏论和诸行,上面说的那种住,上面说的那种锁链,上面说的那种门闩,这些都不存在,这位牟尼就已经超越了这一切戏论等。应当知道,这样的牟尼就被称为“无渴爱者”。巴利
Gāthāyaṃ papañcādayo bhagavatā vuttā, ‘‘katame te’’ti pucchitabbattā ‘‘papañcā nāmā’’tiādi vuttaṃ. Attano ādhārapuggalaṃ saṃsāre ciraṃ papañcantāpentī taṇhāmānadiṭṭhiyo ca, tāhi taṇhāmānadiṭṭhīhi sahajātavasena vā upatthambhanavasena vā abhisaṅkhatā saṅkhārā ca papañcā nāma. Santāne appahīnaṭṭhena anusayā taṇhā sattānaṃ tiṭṭhanahetuttā ṭhitī nāma. Pavattamānāya taṇhāya yaṃ pariyuṭṭhānañca chattiṃsataṇhāya jāliniyā yāni vicaritāni ca vuttāni, idaṃ sabbaṃ attano ādhāraṃ puggalaṃ bandhanaṭṭhena sandānasadisattā sandānaṃ nāma. Moho attano ādhārassa puggalassa nibbānanagarappavesanassa paṭisedhakattā palighasadisattā paligho nāma. ‘‘Yassa papañcādayo natthi, so kiṃ vītivatto’’ti pucchitabbattā ‘‘ye cā’’tiādi vuttaṃ. Ye vuttappakārā papañcā saṅkhārā, yā ca vuttappakārā ṭhiti, yaṃ vuttappakāraṃ sandānañca, yaṃ vuttappakāraṃ palighañca natthīti vuttā, sabbaṃ etaṃ papañcādikaṃ yo muni samatikkanto, ayaṃ muni ‘‘nittaṇho’’ti vuccatīti daṭṭhabbo.
28 在“凡戏论等”这首偈颂里,提到了戏论等这些法。有人会问:在这些法当中,以渴爱、慢、邪见为因的诸行,什么时候、以几种方式给出果报?与那些行相应的渴爱,又什么时候、以几种方式给出果报?为了回答这个问题,所以说了“其中,缠缚行”等话。其中“其中”是指那些戏论行等当中。“缠缚行”是指以违犯的方式生起的缠缚,也就是不善的行思。现法受等:在现见之法、即今生的自体上感受果报的,叫现法受;或者,在现法中感受果报的,也叫现法受。那是什么?就是在“不可责难”等当中,以极度责难等方式生起的第一速行思。在下一世受生时感受果报的,叫生受,也就是第七速行思。在之后的种种转生、自体上感受果报的,叫后后受,也就是中间生起的五个速行思。由于给出三种果报,行就有这三类。同样,与这三类行思相应的三类渴爱,也给出三种果报:或者在现法自体上,或者在下一世投生时,或者在之后的转生中,使它生起。世尊就是这样宣说了能生果报的行,或者与那些行相应的渴爱。巴利
28. ‘‘Yassa papañcātiādigāthāyaṃ ye papañcādayo vuttā, tesu taṇhāmānadiṭṭhihetukā saṅkhārā kadā katividhaṃ phalaṃ denti, taṃsaṅkhārasampayuttā taṇhā kadā katividhaṃ phalaṃ detī’’ti pucchitabbattā ‘‘tattha pariyuṭṭhānasaṅkhārā’’tiādi vuttaṃ. Tattha tatthāti tesu papañcasaṅkhārādīsu. Pariyuṭṭhānasaṅkhārāti vītikkamavasena pavattā pariyuṭṭhānā akusalasaṅkhārā cetanā. Diṭṭhadhammavedanīyādīti diṭṭhe passitabbe dhamme attabhāve vedanīyaṃ phalaṃ detīti diṭṭhadhammavedanīyā, diṭṭhe dhamme phalaṃ vedetīti vā diṭṭhadhammavedanīyā. Kā sā? Apadussanīyādīsu atidussanādivasena pavattā paṭhamajavanacetanā. Upapajje phalaṃ vedetīti upapajjavedanīyā, sattamajavanacetanā. Aparāpariyāye attabhāve phalaṃ vedetīti aparāpariyāyavedanīyā, majjhe pavattā pañca javanacetanā. Tiphaladānavasena tividhā saṅkhārā. Evaṃ imāya tividhāya saṅkhāracetanāya sampayuttā tividhā taṇhā tividhaṃ phalaṃ diṭṭhe vā dhamme attabhāve , upapajje vā anantarabhave, apare vā pariyāye bhave deti nibbattetīti evaṃ phalanibbattakasaṅkhāraṃ vā taṃsampayuttaṃ taṇhaṃ vā bhagavā āha.
有人问:世尊说能生果报的行,是用哪种开示或偈颂说的?那种开示或偈颂又和哪种开示或其他哪一种开示相合?为了回答这个问题,就说了“凡由贪所造之业”等。所说的“凡……世间”这一开示,和所说的“凡由贪所造之业……或于后转起中”这一开示,世尊这两种开示彼此相合、相应、相符——前面的和后面的相合,后面的和前面的相合,就像恒河水与耶牟那河水互相汇合、彼此交融一样。“凡……世间”的开示与“凡由贪所造之业……于后转起中”的开示相合、相符;“凡由贪所造之业……于后转起中”的开示也与“凡……世间”的开示相合、相符。应当这样理解其含义。有人问“怎么相合?”为了回答这个问题,就说了“其中,缠缚”等。意思是说,以能产生现法受等三种果报之义而相合。巴利
‘‘Yāya desanāya, gāthāya vā phalanibbattakaṃ saṅkhāraṃ āha, sā desanā, gāthā vā katamena desanābhūtena vā aparena yujjatī’’ti pucchitabbattā ‘‘yaṃ lobhapakataṃ kammaṃ karotī’’tiādi vuttaṃ. Yā ‘‘yassa…pe… loko’’ti desanā ca yā ‘‘yaṃ lobhapakataṃ kammaṃ…pe… apare vā pariyāye’’ti desanā ca vuttā, bhagavato idaṃ desanādvayaṃ aññamaññaṃ pubbāparena pubbaṃ aparena aparaṃ pubbena yujjati yujjanaṃ eti sameti, yathā gaṅgodakaṃ yamunodakena, yamunodakampi gaṅgodakena saṃsandati sameti. ‘‘Yassa…pe… loko’’ti desanā ‘‘yaṃ lobhapakataṃ…pe… pariyāye’’ti desanāya saṃsandati sameti, ‘‘yaṃ lobhapakataṃ…pe… pariyāye’’ti desanāpi ‘‘yassa…pe… loko’’ti desanāya saṃsandati sametīti attho gahetabbo. ‘‘Kathaṃ yujjatī’’ti pucchitabbattā ‘‘tattha pariyuṭṭhāna’’ntiādi vuttaṃ, diṭṭhadhammavedanīyādiphalattayanibbattakaṭṭhena yujjatīti vuttaṃ hoti.
世尊所教导的每一部经,都是前后连贯、彼此相应的。为了把这一点展示出来,就把那些经一一举出来,说明它们前后如何互相吻合,所以才说了“如说”等这些话。至于吻合的方式,应当按照前面讲过的方法来理解。这里说的“其中”,是指在那些缠缚、行和渴爱的活动当中。“缠缚”是指由于不如理作意,以色等为所缘,在众生的心相续中生起的渴爱习性。所谓“以审察力”,就是依靠观见不净、无常等的力量,通过彼分断的方式应当断除。“诸行”是指应当以见来断除的诸行。“以见力”,就是依靠称为见的初道智之力应当断除。“三十六种渴爱活动”,是指除了应当以见断除的渴爱活动之外,其余那三十六种渴爱活动。渴爱已经出离的人,就是无渴爱者;无渴爱者的状态就是无渴爱性。那是什么?就是有余涅槃界。巴利
Yaṃ yaṃ suttaṃ bhagavatā desitaṃ pubbāparena yujjati, taṃ taṃ suttampi nīharitvā pubbāparasaṃsandanaṃ dassetuṃ ‘‘yathāhā’’tiādi vuttaṃ. Saṃsandanākāro vuttanayānusārena gahetabbo. Tatthāti tesu pariyuṭṭhānasaṅkhārataṇhāvicaritesu. Pariyuṭṭhānanti rūpārammaṇādīni ayonisomanasikārena ārabbha sattasantāne pavattaṃ taṇhācaritaṃ. Paṭisaṅkhānabalenāti asubhāniccādidassanabalena tadaṅgappahānavasena pahātabbaṃ. Saṅkhārāti dassanapahātabbā saṅkhārā. Dassanabalenāti dassanasaṅkhātapaṭhamamaggañāṇabalena pahātabbā. Chattiṃsa taṇhāvicaritānīti dassanena pahātabbataṇhāvicaritehi avasesāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni. Niggatā taṇhā yassa so nittaṇho, nittaṇhassa bhāvo nittaṇhatā, kā sā? Saupādisesā nibbānadhātu.
戏论、行、爱喜这三者,虽然从含义上来说是同一个,但为了显示在教说中因字句等而有差别,所以说了“再者”等这些话。巴利
Papañcasaṅkhārābhinandanattayaṃ yadipi atthato ekaṃ samānaṃ, desanāya pana padakkharādīhi viseso atthīti dassetuṃ ‘‘apicā’’tiādi vuttaṃ.
有人问:“老师已经解说的这个前后连接,到底有几种?”因为要回答这个问题,所以说了“而这个是前后连接”等话。不过,义注里说:“并非只有经与经之间的相合才是前后连接,为了说明还有别的种类,才说了‘而这个’等话。”其中,义连接就是按动作、作者等,用意义与意义相连。句连接就是名词句等与名词句等相连。教说连接就是一种教说与另一种教说相连。解说连接就是一种解说与另一种解说相连。巴利
‘‘Yoyaṃ pubbāparasandhi ācariyena vibhatto, soyaṃ katividho’’ti pucchitabbattā ‘‘so cāyaṃ pubbāparo sandhī’’tiādi vuttaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ pana vuttaṃ – ‘‘na kevalaṃ suttantarasaṃsandanameva pubbāparasandhi, atha kho aññopi atthīti dassetuṃ ‘so cāya’ntiādi vutta’’nti (netti. aṭṭha. 28). Tattha atthasandhīti kiriyākārakādivasena atthassa atthena sandhi. Padasandhīti nāmapadādikassa nāmapadādikantarena sandhi. Desanāsandhīti vuttappakārassa desanantarassa vuttappakārena desanantarena sandhi. Niddesasandhīti niddesantarassa niddesantarena sandhi.
所谓“连接”,除了义等之外,并没有别的自性法存在;而义等又都包含在六义句等里面,所以说“义连接是六句”等等。巴利
Sandhi ca nāma atthādayo muñcitvā añño sabhāvadhammo nāma natthi, atthādīnañca chaatthapadādīsu avarodhanato ‘‘atthasandhi chappadānī’’tiādi vuttaṃ.
义连合和文连合已由阿阇梨分别解说,我们也已经了解。因为应当问“什么是说法连合”,所以说了“说法连合,非依地”等。其中,在“禅修者非依地而修禅,禅修者亦修禅”这句里,应当这样理解其义:具禅那的禅修者不是依地、不是以地为所缘而修禅,而是依出离一切行的涅槃、以涅槃为所缘而入果等至,如此修禅。在“非依水”等句中,也应当用同样的方式套用。因为证得果等至的人,是舍弃了地等之后,只以涅槃为所缘而入果等至。这里,由于地等大种受制于色法而转起,故包含了欲有与色有;以空无边处等也包含了无色有,意思是排除三有而修禅。如果禅修者不依地等修禅而又修禅,既然如此,可能会怀疑禅修者是否依名为此世的众生相续、或名为他世的众生相续、或非根相续而修禅,为了遣除这一疑虑,故说“非此世”等。这里,所谓“此世界”,就是指令名为此世、现见自身的众生相续,禅修者不是依此而修禅,禅修者亦修禅;所谓“彼世界”,就是指异于此世、名为他有的众生相续,禅修者不是依彼而修禅,禅修者亦修禅。巴利
Atthasandhibyañjanasandhayo ācariyena vibhattā, amhehi ca ñātā, ‘‘katamā desanāsandhī’’ti pucchitabbattā ‘‘desanāsandhi na ca pathavi’’ntiādi vuttaṃ. Tattha na ca pathaviṃ nissāya jhāyati jhāyī jhāyati cāti ettha jhāyī jhānasamaṅgī puggalo pathaviṃ nissāya ālambitvā na ca jhāyati, sabbasaṅkhāranissaṭaṃ pana nibbānaṃ nissāya ālambitvā phalasamāpattiṃ jhāyati samāpajjati evāti attho daṭṭhabbo. Na ca āpantiādīsupi esa nayo yojetabbo. Phalasamāpattisamaṅgī puggalo hi pathavīādayo muñcitvā nibbānameva ārabbha phalasamāpattiṃ samāpajjatīti. Ettha ca pathavīādīhi mahābhūtehi kāmabhavarūpabhavā gahitā rūpapaṭibaddhavuttitāya. Ākāsānañcāyatanādīhipi arūpabhavo gahito, bhavattayaṃ vajjetvā ca jhāyatīti adhippāyo. Yadi pathavīādayo nissāya na jhāyī jhāyati ca, evaṃ sati idhalokasaṅkhātaṃ sattasantānaṃ vā paralokasaṅkhātaṃ sattasantānaṃ vā anindriyasantānaṃ vā nissāya jhāyī jhāyatīti āsaṅkanīyattā taṃ pariharanto ‘‘na ca imaṃ loka’’ntiādimāha. Tattha imaṃ lokanti idhalokasaṅkhāto diṭṭho attabhāvo sattasantāno vutto, tasmiṃ nissāya na jhāyati jhāyī jhāyati ca. Paralokanti idhalokato añño bhavantarasaṅkhāto sattasantāno vutto, tasmiṃ nissāya na ca jhāyati jhāyī jhāyati ca.
在“此二者”等句里,应当这样连接理解:排除此世与彼世这二者之后,凡是所见之色处,那也是色处;凡是所闻之声处,那也是声处;凡是所觉之香处、味处、触处,那也是香处、味处、触处;凡是所知的水界、空界、相色、称为食素的法处一分色,那也是水界等法处一分色;凡是已寻求或未寻求、已到近处的事物,那也是事物;凡是已到或未到、已寻求、值得寻求的妙好事物,那也是事物;凡是已寻思、应以寻思之力作为所缘的事物,那也是事物;凡是已伺察、应以伺察之力作为所缘的事物,那也是事物;凡是以意、以心随念、应以随念之力作为所缘的事物,禅修者不依那事物而修禅,禅修者仍然修禅——应当这样连接理解。巴利
Yamidaṃ ubhayantiādīsu idaṃ ubhayaṃ idhalokaparalokadvayaṃ antarena vajjetvā yaṃ rūpāyatanaṃ diṭṭhaṃ, taṃ rūpāyatanampi. Yaṃ saddāyatanaṃ sutaṃ, taṃ saddāyatanampi. Yaṃ gandhāyatanarasāyatanaphoṭṭhabbāyatanaṃ mutaṃ, taṃ gandhāyatanarasāyatanaphoṭṭhabbāyatanampi. Yaṃ āpodhātu ākāsadhātu lakkhaṇarūpaṃ ojāsaṅkhātaṃ dhammāyatanekadesarūpaṃ viññātaṃ, taṃ āpodhātādikaṃ dhammāyatanekadesarūpampi. Yaṃ vatthu pariyesitaṃ vā apariyesitaṃ vā santike pattaṃ, taṃ vatthumpi. Yaṃ vatthu pattaṃ vā appattaṃ vā pariyesitaṃ pariyesanārahaṃ sundaraṃ, taṃ vatthumpi. Yaṃ vatthu vitakkitaṃ vitakkanavasena ālambitabbaṃ, taṃ vatthumpi. Yaṃ vatthu vicāritaṃ anumajjanavasena ālambitabbaṃ, taṃ vatthumpi. Yaṃ vatthu manasā citteneva anucintitaṃ anucintanavasena ālambitabbaṃ, taṃ vatthumpi nissāya na jhāyati jhāyī jhāyati cāti yojanā kātabbā.
在这里,只应取“所见”等外在的色,因为这里指的是不属于根所系的色。所以注释师说:“脱离那两者,就是不属于根所系的色相续。”有人会问:“如果一位入禅者不依靠上面所说的地等来入禅,却仍然在入禅,那么在这种情况下,这位入禅者到底是依靠什么在入禅?世间有谁能够知道,还是根本没人知道?”为了说明“没人知道”,就说“在这个包括天界在内的世间”等等。这里的含义应当这样理解:这位漏尽者以果等至之禅入禅,在包括天界在内的世间……乃至……在包括天众和人类在内的众生当中,无论在哪里,都以无所依着的心入禅,所以在包括天界在内的世间……乃至……在包括天众和人类在内的众生当中,没有任何人知道。因此说:巴利
Ettha diṭṭhādikaṃ bahiddhārūpameva gahetabbaṃ anindriyabaddharūpassa adhippetattā. Tenāha aṭṭhakathācariyo – ‘‘tadubhayavinimutto anindriyabaddho rūpasantāno’’ti (netti. aṭṭha. 28). ‘‘Yadi jhāyī puggalo yathāvutte pathavīādayo nissāya na jhāyati jhāyī jhāyati ca, evaṃ sati ayaṃ jhāyī puggalo idaṃ nāma nissāya jhāyatīti loke kenaci ñāyati kiṃ, udāhu na ñāyatī’’ti pucchitabbattā na ñāyatīti dassetuṃ ‘‘ayaṃ sadevake loke’’tiādimāha. Tattha phalasamāpattijhānena jhāyanto ayaṃ khīṇāsavapuggalo sadevake loke…pe… sadevamanussāya pajāya yattha katthacipi anissitena cittena jhāyatīti sadevake loke…pe… sadevamanussāya pajāya kenaci na ñāyatīti attho gahetabbo. Tena vuttaṃ –
“ 礼敬您,人中良骏!礼敬您,人中无上者!
我们不知道你依靠什么来禅修。”巴利
‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama; Yassa te nābhijānāma, kiṃ tvaṃ nissāya jhāyasī’’ti. (saṃ. ni. 3.79; netti. 104);
有人问:“不为任何人所了知的状态,应该用哪部经来说明?”为了指出应当用《瞿低迦经》来说明,所以说了“如魔”等话。不过,注释书里则说:“现在为了用《瞿低迦经》和《婆迦梨经》来说明漏尽者之心在任何地方都无所依止的状态,所以说了‘如魔罗’等。”其中,在布施等造福业的人当中,或者在福业当中,进行杀害、阻止的,就是魔罗;或者,在自利利他当中进行杀害的,也是魔罗。因为具有恶心生起的缘故,所以叫魔。前世曾经是杀蜥蜴的人,因此得到“瞿低迦”这个名字;这位善男子般涅槃之后,魔罗寻找他的结生识等,却不知道、看不见。因为应当说“能知他心的魔罗为什么不知道呢”,所以说了“因为彼”等话。因为这位瞿低迦已经超越了戏论,所以由于断除渴爱,这位瞿低迦也没有见的依止,因此魔罗不知道。巴利
‘‘Kenaci aviññāyabhāvo kena suttena vibhāvetabbo’’ti pucchitabbattā iminā godhikasuttena (saṃ. ni. 1.159) vibhāvetabboti dassetuṃ ‘‘yathā māro pāpimā’’tiādi vuttaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘idāni khīṇāsavacittassa katthacipi anissitabhāvaṃ godhikasuttena (saṃ. ni. 1.159) vakkalisuttena (saṃ. ni. 3.87) ca vibhāvetuṃ ‘yathā māro’tiādi vutta’’nti (netti. aṭṭha. 28) vuttaṃ. Tattha dānādipuññakārake, puññe vā māreti nivāretīti māro, attahitaparahite māretīti vā māro. Pāpacittuppādavantatāya pāpimā. Pubbattabhāve godhassa ghātakattā ‘‘godhiko’’ti laddhanāmassa parinibbāyantassa kulaputtassa parinibbānato uddhaṃ paṭisandhādi viññāṇaṃ samanvesanto na jānāti na passati. ‘‘Paracittajānanako māro kasmā na jānātī’’ti vattabbattā ‘‘so hī’’tiādi vuttaṃ. So godhiko hi yasmā papañcātīto, tasmā taṇhāpahānena diṭṭhinissayopi assa godhikassa yasmā natthi, tasmā ca na jānātīti.
有人问:“是不是只该用《瞿低迦经》来说明呢?”因此接着说了“又如”等话。因为也许会有人这样想:“《瞿低迦经》和《婆迦梨经》已经说明了无余涅槃界的无所依止;既然如此,有余涅槃界的无所依止又要靠什么来了知呢?”为了表明“即使在那时,也仍然不被了知”,就说了“与包括天在内的世间”等话。这里要这样连接理解:这些漏尽者以有余涅槃界的果等至禅那而安住时,有时以无所依止的心而安住,所以不被包括天在内的世间了知,不被包括魔在内的……不被包括天、人在内的世间了知。在“无所依止的心不被了知”这句话里,“不”字不应和“安住”连在一起,否则会变成“不安住”的意思;它应当和“不被了知”连在一起,因为下面的注释说的正是“在世间中不被任何人了知”。其中的含义应当这样把握:这一教说的连接方式,与下面两种连接方式相同——第一,通过《瞿低迦经》和《婆迦梨经》在义理上彼此对照,从而确定下来的连接;第二,依照“不依于地”等教说与“不依于此世”等教说的义理,从而确定下来的连接。由这一教说还能理解到:无论在什么地方,依止任何所依而安住的人,都不是真正在安住;只有依止涅槃而安住的人,才是真正在安住。巴利
‘‘Godhikasutteneva vibhāvetabbo’’ti pucchitabbattā ‘‘yathā cā’’tiādi vuttaṃ. ‘‘Godhikasuttavakkalisuttehi anupādisesāya nibbānadhātuyā anissitabhāvo vibhāvito, evaṃ sati saupādisesanibbānadhātuyā anissitabhāvo kena viññāyatīti attho bhaveyyā’’ti vattabbattā tadāpi na viññāyatiyevāti dassetuṃ ‘‘sadevakena lokenā’’tiādi vuttaṃ. Tattha saupādisesāya nibbānadhātuyā phalasamāpattijhānena jhāyamānā ime khīṇāsavā katthaci anissitacittā jhāyantīti sadevakena lokena na ñāyanti samārakena…pe… sadevamanussāya na ñāyantīti yojanā kātabbā. Anissitacittā na ñāyantīti ettha hi na-kāro ca ‘‘jhāyamānā’’ti pade na sambandhitabbo ‘‘na jhāyamānā’’ti atthassa sambhavato. ‘‘Na ñāyantī’’ti pana sambandhitabbo heṭṭhā aṭṭhakathāyaṃ eva ‘‘loke kenacipi na ñāyatī’’ti vuttattā. Ayaṃ desanāsandhīti godhikasuttavakkalisuttānaṃ aññamaññaṃ atthavasena saṃsandanā niddhāritā viya ‘‘na ca pathaviṃ nissāyā’’tiādidesanāya ca ‘‘na ca imaṃ loka’’ntiādidesanāya ca yāya desanāya atthavasena saṃsandanā niddhāritā, tāya desanāya yattha katthaci yaṃ kiñci nissāya jhāyī na jhāyati, nibbānaṃ nissāya jhāyī jhāyatīti atthavasena niddhāritā, ayaṃ saṃsandanā desanāsandhi nāmāti attho gahetabbo.
老师已经分析过教说连接,我们也已经了解。因为有人会问“什么是释义连接”,所以说了“其中,什么是释义连接?就是依止心”等等。其中“其中”的意思是:在义连接、文连接、教说连接、释义连接这四种连接当中,已经被举出为“释义连接”的那种连接,从释义的角度来说,究竟是指什么?这是在发问。“依止心”的意思是:心以与渴爱、邪见俱生的方式,或以亲依止的方式而有所依止,那些凡夫因此称为“依止心”;这里应当以此教说指示为凡夫这个人,因为这段开示是以人为立足点来说的。如果开示是以法为立足点,那么在这种情况下,就应该说:在这些经文段落里,所宣说的是依止的心,所以叫“依止心”,这些经文段落就是为了让人了解依止心而宣说的。“无依止心”的意思是:心是无依止的,那些圣者因此称为“无依止心”;这里应当以此教说指示为圣者这个人,因为这段开示是以人为立足点来说的。但如果是以法为立足点,那么在这些经文段落里,所宣说的是无依止的心,所以叫“无依止心”,这些经文段落就是为了让人了解无依止心而宣说的。巴利
Desanāsandhi ācariyena vibhattā, amhehi ca ñātā, ‘‘katamā niddesasandhī’’ti pucchitabbattā ‘‘tattha katamā niddesasandhīti nissitacittā’’tiādi vuttaṃ. Tattha tatthāti tesu catūsu atthasandhibyañjanasandhidesanāsandhiniddesasandhīsu yā sandhi ‘‘niddesasandhī’’ti uddiṭṭhā, sā niddesato katamāti pucchatīti attho. Nissitacittāti taṇhādiṭṭhisahajātavasena vā upanissayavasena vā nissitaṃ cittaṃ yesaṃ puthujjanānanti nissitacittā, puthujjanā puggalā niddisitabbā imāya desanāya puggalādhiṭṭhānattā. Yadi desanā dhammādhiṭṭhānā, evaṃ sati nissitaṃ cittaṃ ettha suttappadesesu desitanti nissitacittā nissitacittajānanatthāya desitā suttappadesā. Anissitaṃ cittaṃ yesaṃ ariyapuggalānanti anissitacittā, ariyapuggalā niddisitabbā imāya desanāya puggalādhiṭṭhānattā. Dhammādhiṭṭhānāya pana anissitaṃ cittaṃ yattha suttappadesesu desitanti anissitacittā, anissitacittajānanatthāya desitā suttappadesā.
因为要问“依止心应当用哪种释义来说明,无依止心应当用哪种释义来说明”,所以说了“依止心应当用不善这一类来说明”等等。也就是应当用不善这一类的释义来说明。在“用善这一类”等等当中,也应套用同样的道理。先用不善类的共同特征和善类的共同特征来说明,之后为了说明不善的具体差别和善的具体差别,又说了“依止心以杂染”等等。这就是释义连接:就依止心来说,把前面“不善类”等释义和后面“杂染”等释义对应结合起来,这种结合就叫释义连接;就无依止心来说,把前面“善类”等释义和后面“清净”等释义对应结合起来,这种结合也叫释义连接。应当这样分别理解。巴利
‘‘Nissitacittā kena niddesena niddisitabbā, anissitacittā kena niddesena niddisitabbā’’ti pucchitabbattā ‘‘nissitacittā akusalapakkhena niddisitabbā’’tiādi vuttaṃ. Akusalapakkhena niddesena niddisitabbā. Kusalapakkhenātiādīsupi esa nayo yojetabbo. Akusalapakkhasāmaññakusalapakkhasāmaññehi dassetvā akusalavisesakusalavisesehi dassetuṃ ‘‘nissitacittā saṃkilesenā’’tiādi vuttaṃ. Ayaṃ niddesasandhīti akusalapakkhādikassa purimaniddesassa saṃkilesādikena pacchimena niddesena nissitacittavasena ayaṃ saṃsandanā ca niddesasandhi nāma. Kusalapakkhādikassa purimassa niddesassa vodānādikena pacchimena niddesena anissitacittavasena ayaṃ saṃsandanā ca niddesasandhi nāmāti vibhajitvā veditabbā.
应当这样提问:“四阵列理趣句应当被分别的状态,既要依照词源、意图、因缘、前后连接的分类,也要依照义文连接、释义连接、教说连接的分类,我们怎么才能了知、怎么才能信受呢?”因此说了“因此他说”等话。这里的意思是:具寿大迦旃延以那样应当被分别的状态,说出了“词源、意图”等话(《导论》第4摄句概要),通过这句话,就是在说:你们应当了知、应当信受四阵列理趣句如此应当被分别的状态。巴利
‘‘Catubyūhahārassa neruttamadhippāyanidānapubbāparasandhippabhedena ceva atthabyañjanasandhiniddesasandhidesanāsandhippabhedena ca vibhajitabbabhāvo kena amhehi jānitabbo saddahitabbo’’ti vattabbabhāvato ‘‘tenāhā’’tiādi vuttaṃ. Tattha tena tathā vibhajitabbabhāvena āyasmā mahākaccāno ‘‘neruttamadhippāyo’’tiādikaṃ (netti. 4 hārasaṅkhepa) yaṃ vacanaṃ āha, tena vacanena tumhehi catubyūhahārassa tathā vibhajitabbabhāvo jānitabbo saddahitabboti vuttaṃ hoti.
到这里,四阵列理趣就已经圆满了,没有别的需要结合的内容。因为应当这样说,所以就说“已结合的四阵列理趣”。在这里要这样理解其含义:在任何一部巴利圣典中,凡是属于四种类别的内容,相应的四阵列理趣就按照实际遇到的情况加以结合;在那部巴利圣典中,把那种四种类别的四阵列理趣这样确定下来之后,就已经结合、已经运用了。巴利
‘‘Ettāvatā ca catubyūhahāro paripuṇṇo, añño niyutto natthī’’ti vattabbattā ‘‘niyutto catubyūho hāro’’ti vuttaṃ. Tattha yassaṃ yassaṃ pāḷiyaṃ yo yo catubbidho, so so catubyūhahāro ca yathālābhavasena yojito, tassaṃ tassaṃ pāḷiyaṃ so so catubbidho catubyūhahāro tathā niddhāretvā yutto yojitoti attho daṭṭhabbo.
就这样,在四阵列理趣句分别中,是随顺自身能力而作的。巴利
Iti catubyūhahāravibhaṅge sattibalānurūpā racitā
有智慧的人应当依据义注和复注,把其中深奥的含义详细地分析开来理解。巴利
Paṇḍitehi pana aṭṭhakathāṭīkānusārena gambhīrattho vitthārato vibhajitvā gahetabboti.
1 2 3 4 5 6 7 8