5. 第五最上品注释巴利 14. Etadaggavaggo
11. 最上品复注 · 52 段
5. 第五最上品注释巴利
(14) 5. Pañcamaetadaggavaggavaṇṇanā
玛哈巴迦巴提长老尼的事迹巴利
Mahāpajāpatigotamītherīvatthu
235 235. 在《长老尼偈》注释的第一篇中,关于“即所谓大果达弥”这一句,也有人读作“即所谓玛哈巴迦巴提·果达弥”。其中,“果达弥”是族姓。在命名那天,受到礼遇的婆罗门们看到她的相貌圆满,就预言说:“如果这个女子将来生女儿,就会成为转轮王的王后;如果生儿子,就会成为转轮王。”无论哪种情况,他们都断言“她的后代必定广大”。因此,因为儿子后代和女儿后代都很广大,人们就称她为“玛哈巴迦巴提”(玛哈巴迦巴提)。把这两者合在一起,就说成“玛哈巴迦巴提·果达弥”。“次第乞食”是指按家户顺序接受布施。“取名”就是拿族姓当作名字。“姨母”指小姨,母亲的姐妹就叫做姨母。“在《争论经》的结尾”:这是指《经集》中那部以“诤论与争论从何而来”等偈颂开头的《争论经》的结尾部分。这是依据《增支部》诵者的说法传统而说的。不过另一些人说:“是在同一部《经集》中,以‘执杖者的恐怖已生起’等偈颂开头的《执杖经》的结尾。”关于“出家而成为出家众”:这里说的是,他们是以“善来比丘”的方式出家的。正因如此,在《经集》的《执杖经》注释中这样说:“说法结束时,五百位释迦童子和拘利耶童子以‘善来比丘’的方式出家。世尊带着他们进入了大林。”其余部分在这里很容易理解。巴利
235. Theripāḷisaṃvaṇṇanāya paṭhame yadidaṃ mahāgotamīti ettha ‘‘yadidaṃ mahāpajāpati gotamī’’ti ca paṭhanti. Tattha gotamīti gottaṃ. Nāmakaraṇadivase panassā laddhasakkārā brāhmaṇā lakkhaṇasampattiṃ disvā ‘‘sace ayaṃ dhītaraṃ labhissati, cakkavattirañño mahesī bhavissati. Sace puttaṃ labhissati, cakkavattirājā bhavissatī’’ti ubhayathāpi ‘‘mahatīyevassā pajā bhavissatī’’ti byākariṃsu, tasmā puttapajāya ceva dhītupajāya ca mahantatāya ‘‘mahāpajāpatī’’ti vohariṃsu. Tadubhayaṃ pana saṃsandetvā ‘‘mahāpajāpatigotamī’’ti vuttaṃ. Vārabhikkhanti vārena dātabbaṃ bhikkhaṃ. Nāmaṃ akaṃsūti gottaṃyeva nāmaṃ akaṃsu. Mātucchanti cūḷamātaraṃ. Mātubhaginī hi mātucchāti vuccati. Kalahavivādasuttapariyosāneti ‘‘kutopahūtā kalahā vivādā’’tiādinā suttanipāte āgatassa kalahavivādasuttassa (su. ni. 868 ādayo) pariyosāne. Idañca aṅguttarabhāṇakānaṃ kathāmaggānusārena vuttaṃ. Apare pana ‘‘tasmiṃyeva suttanipāte ‘attadaṇḍābhayaṃ jāta’ntiādinā āgatassa attadaṇḍasuttassa (su. ni. 941 ādayo) pariyosāne’’ti vadanti. Nikkhamitvā pabbajitānanti ettha ehibhikkhupabbajjāya ete pabbajitāti vadanti. Teneva suttanipāte attadaṇḍasuttasaṃvaṇṇanāya (su. ni. aṭṭha. 2.942 ādayo) vuttaṃ – ‘‘desanāpariyosāne pañcasatā sākiyakumārā koḷiyakumārā ca ehibhikkhupabbajjāya pabbajitā. Te gahetvā bhagavā mahāvanaṃ pāvisī’’ti. Sesamettha suviññeyyameva.
差摩长老尼的故事巴利
Khemātherīvatthu
236 第二项中,“成为属他者”是指成为他人的女奴隶。“成为金汁色”是指变得像金汁一样。巴利
236. Dutiye parapariyāpannā hutvāti paresaṃ dāsī hutvā. Suvaṇṇarasapiñjaro ahosīti suvaṇṇarasapiñjaro viya ahosi.
蜘蛛网:就像蜘蛛织好一张丝网,自己躺在中间的网心,若有小虫或苍蝇落到网边,它便飞快地冲过去刺穿它们,吸了它们的汁液,再回到原来的地方躺着。同样,那些被贪欲染污、被嗔恨败坏、被愚痴迷惑的众生,随顺着自己造作的渴爱之流,无法超越它,它就是如此难以超越。智者断此而离去:意思是,智者们断除这个束缚后,无所牵挂、无所执著,依靠阿拉汉道断除一切苦而离去、前行。巴利
Makkaṭakovajālanti yathā nāma makkaṭako suttajālaṃ katvā majjhaṭṭhāne nābhimaṇḍale nipanno pariyante patitaṃ paṭaṅgaṃ vā makkhikaṃ vā vegena gantvā vijjhitvā tassa rasaṃ pivitvā punāgantvā tasmiṃyeva ṭhāne nipajjati, evameva ye sattā rāgarattā dosapaduṭṭhā mohamūḷhā sayaṃkataṃ taṇhāsotaṃ anupatanti, te taṃ samatikkamituṃ na sakkonti, evaṃ duratikkamaṃ. Etampi chetvāna vajanti dhīrāti paṇḍitā etaṃ bandhanaṃ chinditvā anapekkhino nirālayā hutvā arahattamaggena sabbaṃ dukkhaṃ pahāya vajanti gacchantīti attho.
莲华色长老尼的故事巴利
Uppalavaṇṇātherīvatthu
237 第三项本身浅显易懂。巴利
237. Tatiyaṃ uttānatthameva.
帕塔查拉长老尼的故事巴利
Paṭācārātherīvatthu
238 第四项中,“以一百神变”也就是“以一百扇门”。因为paṭihāra一词也见于门与守门人之义。“同族”是指自己家附近。巴利
238. Catutthe paṭihārasatenapīti dvārasatenapi. Paṭihārasaddo hi dvāre dovārike ca dissati. Kulasabhāganti attano gehasamīpaṃ.
“救护”是指成为救护的状态,也就是作为依止的意义。“亲族”是指除了子女和父母之外,其余的血亲和好友。“被死神所侵袭的人”是指被死亡所征服的人。因为在日常生活中,子女等亲人虽然能通过给予饮食等物资、帮忙处理眼前的事情而成为救护,但到了临终的时候,他们用任何办法都无法阻挡死亡;所以从“救护”和“庇护”的意义来说,他们其实算不上是救护。因此才说:“在亲族之中并没有救护。”巴利
Tāṇāyāti tāṇabhāvāya patiṭṭhānatthāya. Bandhavāti putte ca pitaro ca ṭhapetvā avasesā ñātisuhajjā. Antakenādhipannassāti maraṇena abhibhūtassa. Pavattiyañhi puttādayo annapānādidānena ceva uppannakiccanittharaṇena ca tāṇā hutvāpi maraṇakāle kenaci upāyena maraṇaṃ paṭibāhituṃ asamatthatāya tāṇatthāya leṇatthāya na santi nāma. Teneva vuttaṃ – ‘‘natthi ñātīsu tāṇatā’’ti.
智者明白:他们彼此根本没法成为救护,这种无能本身就是原因。于是他靠四遍清净戒来约束自己、守护自己、保护自己,迅速净化那条通往涅槃的八支圣道。这就是这句话的意思。巴利
Etamatthavasanti etaṃ tesaṃ aññamaññassa tāṇaṃ bhavituṃ asamatthabhāvasaṅkhātaṃ kāraṇaṃ jānitvā paṇḍito catupārisuddhisīlena saṃvuto rakkhitagopito hutvā nibbānagamanaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ sīghaṃ sodheyyāti attho.
法乐长老尼的故事巴利
Dhammadinnātherīvatthu
239 239. 在“第五种,于他人支配之处”这一句里,指的是处于他人婢女地位。说到“曾为善生长老作供养业”:据说她卖掉自己的头发,供养名为善生的上首弟子长老,然后发了愿。这句话就是针对那段因缘说的。“向伸出的手”:为了让她倚靠他〔居士〕的手,按照往昔的习惯把手伸了出去。据说,那位居士证得不来果之后回家时,不像往日那样东张西望、含笑带笑地走来,那天他没有那样,而是诸根寂静、心意寂静地走来。法乐打开狮窗,望着街道,看见他〔居士〕来的样子,心想:“这是怎么回事?”于是出去迎接,站在阶梯顶端,为了让他〔居士〕扶住而伸出手。居士却把自己的手收了回去。她想:“到吃早饭的时候就能知道了。”这位居士以前都和她一起吃,但那天没有通知她,独自像一位修行的比丘那样吃了。因此说:“即使在吃饭时,也不说‘给这个,拿走这个’。”其中,“给这个”就是“给这个嚼食或主食”;“拿走这个”就是“拿走这个嚼食或主食”。“由于亲近的惯习”:是指由于烦恼的亲密惯习。就像瓶中长久燃烧的灯焰,在里面炽燃,她被内在的炽燃因缘所催动,于是说道:“既然如此……那么请允许我出家吧。”巴利
239. Pañcame parāyattaṭṭhāneti paresaṃ dāsiṭṭhāne. Sujātattherassa adhikārakammaṃ katvāti sā kira attano kese vikkiṇitvā sujātattherassa nāma aggasāvakassa dānaṃ datvā patthanaṃ akāsi . Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Hatthe pasāriteti tassa hatthāvalambanatthaṃ pubbāciṇṇavasena hatthe pasārite. So kira anāgāmī hutvā gehaṃ āgacchanto yathā aññesu divasesu ito cito ca olokento sitaṃ kurumāno hasamāno āgacchati, evaṃ anāgantvā santindriyo santamānaso hutvā agamāsi. Dhammadinnā sīhapañjaraṃ ugghāṭetvā vīthiṃ olokayamānā tassa āgamanākāraṃ disvā ‘‘kiṃ nu kho eta’’nti cintetvā tassa paccuggamanaṃ kurumānā sopānasīse ṭhatvā olambanatthaṃ hatthaṃ pasāresi. Upāsako attano hatthaṃ samiñjesi. Sā ‘‘pātarāsabhojanakāle jānissāmī’’ti cintesi. Upāsako pubbe tāya saddhiṃ ekato bhuñjati. Taṃ divasaṃ pana taṃ anapaloketvā yogāvacarabhikkhu viya ekakova bhuñji. Tenāha – ‘‘bhuñjamānopi imaṃ detha, imaṃ harathāti na byāharī’’ti. Tattha imaṃ dethāti imaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā detha. Imaṃ harathāti imaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā apaharatha. Santhavavasenāti kilesasanthavavasena. Cirakālaparibhāvitāya ghaṭadīpajālāya viya abbhantare dibbamānāya hetusampattiyā codiyamānā āha – ‘‘evaṃ sante…pe… mayhaṃ pabbajjaṃ anujānāthā’’ti.
这位长者只是待在自己家里,就已经达到了苦的尽头。据说,当她听到他说“法乐,你没有过错,但从今天起,因为亲近的习惯……我要回自己家去”之后,她这样想:“一个普通人是不可能说出这种话的,他一定是证悟了出世间法。”于是她生起了这样的念头:“这位长者只是待在自己家里,就已经达到了苦的尽头。”不过《中部义注》里则记载:她心想:“那你为什么连像往常那样跟我随便说几句话都不肯呢?这出世间法既重大又深广,不该随便公开宣说;可是如果我不告诉她,她一定会心碎而死。”为了照顾她,他才告诉她说:“法乐,我听了导师佛陀说法之后,证得了所谓的出世间法。对已经证得这个法的人来说,这类世俗的做法已经不合适了。”巴利
Ayaṃ tāva seṭṭhi gharamajjhe ṭhitova dukkhassantaṃ akāsīti sā kira ‘‘dhammadinne tuyhaṃ doso natthi, ahaṃ pana ajja paṭṭhāya santhavavasena…pe… kulagharaṃ gacchā’’ti vutte evaṃ cintesi – ‘‘pakatipuriso evaṃ vattā nāma natthi, addhā etena lokuttaradhammo nāma paṭividdho’’ti. Tenassā ayaṃ saṅkappo ahosi ‘‘ayaṃ tāva seṭṭhi gharamajjhe ṭhitova dukkhassantaṃ akāsī’’ti. Majjhimanikāyaṭṭhakathāyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 1.460) pana ‘‘atha kasmā mayā saddhiṃ yathāpakatiyā ālāpasallāpamattampi na karothāti so cintesi – ‘ayaṃ lokuttaradhammo nāma garu bhāriyo na pakāsetabbo; sace kho panāhaṃ na kathessāmi, ayaṃ hadayaṃ phāletvā ettheva kālaṃ kareyyā’ti tassā anuggahatthāya kathesi – ‘dhammadinne ahaṃ satthu dhammadesanaṃ sutvā lokuttaradhammaṃ nāma adhigato, taṃ adhigatassa evarūpā lokiyakiriyā na vaṭṭatī’’’ti vuttaṃ.
他依据五蕴等来提问,就像《小方广经》里所说的那样问道:“尊者,人们常说‘有身、有身’,那么,尊者,世尊所说的有身到底是什么呢?”对于她所问的每一个问题,她都按照经中所示的方式回答:“毗舍佉贤友,世尊说,这五种取蕴就是有身。”所谓“敏锐”,就是犀利。对于还没有证得阿拉汉道的人来说,如果不经过领受,那个问题就不会在心中现起,所以说:“凭借领受的力量,他甚至对阿拉汉道也提出了询问。”所谓“她制止了那个问题”,就是当被问到“尊者,那么解脱以什么为对应呢?”她回答说“毗舍佉贤友,解脱以涅槃为对应”,接着又被追问“尊者,那么涅槃以什么为对应呢?”这时她便制止了那个问题,说道:“毗舍佉贤友,你问过头了。”等等。这里“你问过头了”的意思是:问了不该问的,就成了越过问题界限的人。“他无法把握问题的边际”,是说无法把握问题的界限和分寸。因为他没有在适合把握问题界限的地方停下来,却还继续追问,所以无法把握问题的边际。他问了一个没有对应之法的对应物。涅槃这个东西本来就没有对应物,不可能用青色或黄色等任何一种法作为对应物来显示,而你却怀着这样的意图去问它。所谓“落入涅槃”,就是已经深入涅槃而安住,也就是已进入涅槃、已契入涅槃的意思。所谓“以涅槃为归宿”,就是涅槃是他的最终去处,他不会再越过涅槃而前往别处,也就是以涅槃为终点、为最终归宿的意思。巴利
Pañcakkhandhādivasena pañhe pucchīti ‘‘sakkāyo sakkāyoti ayye vuccati, katamo nu kho ayye sakkāyo vutto bhagavatā’’tiādinā cūḷavedallasutte (ma. ni. 1.460 ādayo) āgatanayena pucchi. Pucchitaṃ pucchitaṃ vissajjesīti ‘‘pañca kho ime, āvuso visākha, upādānakkhandhā sakkāyo vutto bhagavatā’’tiādinā (ma. ni. 1.460 ādayo) tattheva āgatanayena vissajjesi. Sūrabhāvanti tikkhabhāvaṃ. Anadhigataarahattamaggassa uggahena vinā tattha pañho na upaṭṭhātīti āha – ‘‘uggahavasena arahattamaggepi pucchī’’ti. Taṃ nivattentīti ‘‘vimuttiyā panāyye kiṃ paṭibhāgo’’ti pucchite ‘‘vimuttiyā kho, āvuso visākha, nibbānaṃ paṭibhāgo’’ti (ma. ni. 1.466) vutte ‘‘nibbānassa, panāyye, kiṃ paṭibhāgo’’ti puna pucchite taṃ nivattentī ‘‘accasarāvusovisākhā’’tiādimāha. Tattha accasarāti apucchitabbaṃ pucchanto pañhaṃ atikkāmitā ahosīti attho. Nāsakkhi pañhānaṃ pariyantaṃ gahetunti pañhānaṃ paricchedappamāṇaṃ gahetuṃ nāsakkhi. Pañhānañhi paricchedaṃ gahetuṃ yuttaṭṭhāne aṭṭhatvā tato paraṃ pucchanto nāsakkhi pañhānaṃ pariyantaṃ gahetuṃ. Appaṭibhāgadhammassa ca paṭibhāgaṃ pucchi. Nibbānaṃ nāmetaṃ appaṭibhāgaṃ, na sakkā nīlaṃ vā pītakaṃ vāti kenaci dhammena saddhiṃ paṭibhāgaṃ katvā dassetuṃ, tañca tvaṃ iminā adhippāyena pucchasīti attho. Nibbānogadhanti nibbānaṃ ogāhetvā ṭhitaṃ, nibbānantogadhaṃ nibbānaṃ anuppaviṭṭhanti attho. Nibbānaparāyaṇanti nibbānaṃ paraṃ ayanamassa parāgati, na tato paraṃ gacchatīti attho. Nibbānaṃ pariyosānaṃ avasānaṃ assāti nibbānapariyosānaṃ.
“前”是指在过去诸蕴中。“后”是指在未来诸蕴中。“中”是指在现在诸蕴中。“无所有”的意思是:如果有人在这三种蕴中没有那被称为渴爱执取的“所有”,那么我就说此人是“无所有”——因为贪等“所有”都不存在,没有任何可以被抓取的东西,所以他是无执取的婆罗门。这就是这句话的意思。巴利
Pureti atītesu khandhesu. Pacchāti anāgatesu khandhesu. Majjheti paccuppannesu khandhesu. Akiñcananti yassa etesu tīsu taṇhāgāhasaṅkhātaṃ kiñcanaṃ natthi, tamahaṃ rāgakiñcanādīhi akiñcanaṃ kassaci gahaṇassa abhāvena anādānaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
所谓“智者”,就是具备一种被称为“通晓界、处等”的智慧的人。对此确实说过:巴利
Paṇḍitāti dhātuāyatanādikusalatāsaṅkhātena paṇḍiccena samannāgatā. Vuttañhetaṃ –
尊者,到底要具备什么条件,才算得上是智者呢?阿难,当一位比丘对界善巧、对处善巧、对缘起善巧、对是处非处善巧时,阿难,到这个程度,这位比丘就可以称为智者了。巴利
‘‘Kittāvatā nu kho, bhante, paṇḍito hoti? Yato kho, ānanda, bhikkhu dhātukusalo ca hoti āyatanakusalo ca paṭiccasamuppādakusalo ca ṭhānāṭṭhānakusalo ca, ettāvatā kho, ānanda, bhikkhu paṇḍito hotī’’ti.
“大慧”是指:具备这样的智慧——能够掌握广大的义理、广大的法、广大的言辞表达、广大的辩才。这位长老尼因为已经证得无学无碍解,并且安住在圆满的无碍解中,所以她的智慧广大。所谓“如法乐所记”,意思是:就像法乐比丘尼所解说的那样,我也要同样地解说。“taṃ”是语助词。巴利
Mahāpaññāti mahante atthe mahante dhamme mahantā niruttiyo mahantāni paṭibhānāni pariggahaṇe samatthāya paññāya samannāgatā. Imissā hi theriyā asekkhappaṭisambhidāppattatāya paṭisambhidāyo pūretvā ṭhitatāya paññāmahattaṃ. Yathā taṃ dhammadinnāyāti yathā dhammadinnāya bhikkhuniyā byākataṃ, ahaṃ evameva byākareyyanti attho. Tanti nipātamatthaṃ.
难陀长老尼的故事巴利
Nandātherīvatthu
240 第六处:“不见别的道路”,意思是看不到其他办法。“放心”就是没有疑虑。“女相”指女人的美相,也就是说的可爱容貌。在《法句》中说了偈颂之后——巴利
240. Chaṭṭhe aññaṃ maggaṃ apassantīti aññaṃ upāyaṃ apassantī. Vissatthāti nirāsaṅkā. Itthinimittanti itthiyā subhanimittaṃ, subhākāranti vuttaṃ hoti. Dhammapade gāthaṃ vatvāti –
‘‘Aṭṭhīnaṃ nagaraṃ kataṃ, maṃsalohitalepanaṃ; Yattha jarā ca maccu ca, māno makkho ca ohito’’ti. (dha. pa. 150) –
说完这首偈颂。这里的意思是:就像人们为了储藏稻谷等东西,把木头立起来,用藤蔓绑住,再涂上泥土,在外面造一座叫做“城”的房子;同样,这个内在的身体也是把三百块骨头立起来,用筋腱捆扎,涂上血肉,再盖上皮肤,为了储藏以衰老为特征的老、以死亡为特征的死、依健康圆满等条件而生起的慢,以及以毁坏善行功德为特征的覆藏,才造成了这座城。这里所储藏的,正是这样的身心之病,除此之外,再没有什么可以执取的了。巴利
Imaṃ gāthaṃ vatvā. Tatrāyamadhippāyo – yatheva hi pubbaṇṇāparaṇṇādīnaṃ odahanatthāya kaṭṭhāni ussāpetvā vallīhi bandhitvā mattikāya vilimpitvā nagarasaṅkhātaṃ bahiddhā gehaṃ karonti, evamidaṃ ajjhattikampi tīṇi aṭṭhisatāni ussāpetvā nhāruvinaddhaṃ maṃsalohitalepanaṃ tacapaṭicchannaṃ jīraṇalakkhaṇāya jarāya maraṇalakkhaṇassa maccuno ārogyasampadādīni paṭicca uppajjanalakkhaṇassa mānassa sukatakāraṇavināsanalakkhaṇassa makkhassa ca odahanatthāya nagaraṃ kataṃ. Evarūpo eva hi ettha kāyikacetasiko ābādho ohito, ito uddhaṃ kiñci gayhūpagaṃ natthīti.
说了这部经。巴利
Suttaṃ abhāsīti –
无论是在行走,还是站立,或是坐着,又或者是躺着;
弯曲和伸展,这就是身体的动摇。
“ 骨头和筋腱绑在一起,外面裹着皮和肉;
身体被一层薄皮包住,所以不能如实看见它。”巴利
‘‘Caraṃ vā yadi vā tiṭṭhaṃ, nisinno uda vā sayaṃ; Samiñjeti pasāreti, esā kāyassa iñjanā. ‘‘Aṭṭhinahārusaṃyutto, tacamaṃsāvalepano; Chaviyā kāyo paṭicchanno, yathābhūtaṃ na dissatī’’ti. (su. ni. 195-196) –
他以这个开头讲说了这部经。巴利
Ādinā suttamabhāsi.
索那长老尼的故事巴利
Soṇātherīvatthu
241 第七个故事:应当知道,她把所有儿女都各自安顿到各自的家里之后,心想:“儿子们自然会照顾我,我还要单独留一份家产做什么呢?”于是把全部财产也分给了他们。正因如此,从那时起,当她来到儿女们身边时,他们连“这是母亲”的念头都不曾生起。果然,没过几天,长子的妻子就说:“哎呀,我们这位大少爷对我可真上心,他就好像因为长子而分得了两份财产一样,老往我们家跑。”其他儿子的妻子也都这样说。当她去长女等女儿们的家时,她们也同样这样说。她受到轻慢后,心想:“我在这些人身边住着有什么用?不如出家做比丘尼活下去。”于是前往比丘尼精舍请求出家,她们便让她出家了。为了说明这件事,记述者说:“多子索那看出儿女们对自己不恭敬,心想:‘过在家生活有什么用呢?’便离家出家了。”巴利
241. Sattame sabbepi visuṃ visuṃ gharāvāse patiṭṭhāpesīti ettha sabbepi visuṃ visuṃ gharāvāse patiṭṭhāpetvā ‘‘puttāva maṃ paṭijaggissanti, kiṃ me visuṃ kuṭumbenā’’ti sabbaṃ sāpateyyampi vibhajitvā adāsīti veditabbaṃ. Teneva hi tato paṭṭhāya ‘‘ayaṃ amhākaṃ kiṃ karissatī’’ti attano santikaṃ āgataṃ ‘‘mātā’’ti saññampi na kariṃsu. Tathā hi naṃ katipāhaccayena jeṭṭhaputtassa bhariyā ‘‘aho amhākaṃ ayaṃ jeṭṭheputto meti dve koṭṭhāse datvā viya imameva gehaṃ āgacchatī’’ti āha. Sesaputtānaṃ bhariyāyopi evamevaṃ vadiṃsu. Jeṭṭhadhītaraṃ ādiṃ katvā tāsaṃ gehaṃ gatakāle tāpi naṃ evameva vadiṃsu. Sā avamānappattā hutvā ‘‘kiṃ me imesaṃ santike vutthena, bhikkhunī hutvā jīvissāmī’’ti bhikkhunīupassayaṃ gantvā pabbajjaṃ yāci, tā naṃ pabbājesuṃ. Imameva vatthuṃ dassento ‘‘bahuputtikasoṇā tesaṃ attani agāravabhāvaṃ ñatvā ‘gharāvāsena kiṃ karissāmī’ti nikkhamitvā pabbajī’’ti āha.
“前往精舍”是指比丘尼们前往比丘的精舍。“无上法”是指九种出世间法。之所以叫无上法,是因为如果有人见不到这个法,那么即使他活一百年,也不如见到这个法、通达这个法的人活一天、活一刹那。“外来人”是就来到精舍的比丘尼众说的。“不加留意”就是没有注意。巴利
Vihāraṃ gacchantiyoti bhikkhuvihāraṃ gacchantiyo. Dhammamuttamanti navavidhalokuttaradhammaṃ. So hi uttamadhammo nāma yo hi taṃ na passati, tassa vassasatampi jīvanato taṃ dhammaṃ passantassa paṭivijjhantassa ekāhampi ekakkhaṇampi jīvitaṃ seyyo. Āgantukajanoti vihāragataṃ bhikkhunījanaṃ sandhāya vadati. Anupadhāretvāti asallakkhetvā.
巴咕拉长老尼的故事巴利
Bakulātherīvatthu
242 第八,内容浅显易懂。巴利
242. Aṭṭhamaṃ uttānatthameva.
昆达拉克萨长老尼的故事巴利
Kuṇḍalakesātherīvatthu
243 243. 在第九首偈颂中,“四衢”指的是十字路口。四种东西合在一起,就叫“四集”。“从牢狱”是指从束缚人的监狱里。“解救出”意思是拔出来、救出来。巴利
243. Navame catukketi vīthicatukke. Catunnaṃ samāhāro catukkaṃ. Cārakatoti bandhanāgārato. Ubbaṭṭetvāti uddharitvā.
哪怕只是一瞬间,也能用当下生起的智慧,去思惟与那一刹那相应的义理。“即使有上千首偈颂,却都是无意义的语句”——这首偈颂是世尊对达鲁奇利亚长老说的,这里也引用了同一首偈颂。在《长老尼偈注》中,阿阇黎护法长老在昆达拉给斯长老尼的故事里也引用了这首偈颂。不过在《法句经注》的昆达拉给斯长老尼故事里——巴利
Muhuttamapi cintayeti muhuttaṃ taṅkhaṇampi ṭhānuppattikapaññāya taṅkhaṇānurūpaṃ atthaṃ cintituṃ sakkuṇeyya. Sahassamapi ce gāthā, anatthapadasaṃhitāti ayaṃ gāthā dārucīriyattherassa bhagavatā bhāsitā, idhāpi ca sāyeva gāthā dassitā. Therigāthāsaṃvaṇṇanāyaṃ ācariyadhammapālattherenapi kuṇḍalakesittheriyā vatthumhi ayameva gāthā vuttā. Dhammapadaṭṭhakathāyaṃ pana kuṇḍalakesittheriyā vatthumhi –
“ 就算有人能念诵一百首偈颂,但里面全是没意义的话;
宁可只受持一句法句,听过之后就能让心寂静下来。”巴利
‘‘Yo ca gāthāsataṃ bhāse, anatthapadasaṃhitā; Ekaṃ dhammapadaṃ seyyo, yaṃ sutvā upasammatī’’ti. (dha. pa. aṭṭha. 1.102) –
这首偈颂是引录而来的。按照各位诵者各自传承的说法,它在不同地方就是那样被讲述的,所以在这里不应该怀疑阿阇黎有前后矛盾。巴利
Ayaṃ gāthā āgatā. Taṃtaṃbhāṇakānaṃ kathāmaggānusārena tattha tattha tathā vuttanti na idha ācariyassa pubbāparavirodho saṅkitabbo.
跋达咖毕喇尼长老尼与跋达咖佳那长老尼的故事巴利
Bhaddākāpilānītherī-bhaddākaccānātherīvatthu
244-245 第十和第十一,这两首偈的意思本身就很浅显易懂。巴利
244-245. Dasamaṃ ekādasamañca uttānatthameva.
吉萨·果达弥长老尼的故事巴利
Kisāgotamītherīvatthu
246 在第十二首偈颂里,“以三种粗劣”指的是衣料粗劣、线粗劣、染料粗劣这三种粗劣。“成就义”就是指芥子。巴利
246. Dvādasame tīhi lūkhehīti vatthalūkhasuttalūkharajanalūkhasaṅkhātehi tīhi lūkhehi. Siddhatthakanti sāsapabījaṃ.
那人因为儿女和牲畜而得意忘形:他得到了相貌端正、力壮等条件都好的儿女和牲畜之后,心里想:“我的儿子们长得好看、身强力壮、聪明能干,什么事都能做;我的公牛没病、模样好,能驮重担;我的母牛产奶多。”就这样,他因为儿女和牲畜而昏了头。
心被粘住:对眼睛能看到的等各种对象,对金银钱财等,或者对已经得到的钵和袈裟等,不管得到什么,心就粘在那上面、挂在那上面,放不下。
睡着的村庄:指已经进入睡眠状态的一群
如大洪水:犹如深广的大河洪流卷走这样的村庄,连狗都不剩,带走一切;同样,死魔也将如上述之人带走。这是其含义。
不死之境:没有死亡之处,也就是无死的大般涅槃,这是其含义。其余内容浅显易懂。巴利
Taṃ puttapasusammattanti taṃ rūpabalādisampanne putte ca pasū ca labhitvā ‘‘mama puttā abhirūpā balasampannā paṇḍitā sabbakiccasamatthā, mama goṇo arogo abhirūpo mahābhāravaho, mama gāvī bahukhīrā’’ti evaṃ puttehi ca pasūhi ca sammattaṃ naraṃ. Byāsattamanasanti cakkhuviññeyyādīsu ārammaṇesu hiraññasuvaṇṇādīsu pattacīvarādīsu vā yaṃ yaṃ laddhaṃ hoti, tattha tattheva lagganāya sattamānasaṃ. Suttaṃ gāmanti niddaṃ upagataṃ sattakāyaṃ. Mahoghovāti yathā evarūpaṃ gāmaṃ gambhīrato vitthārato ca mahanto mahānadiogho antamaso sunakhampi asesetvā sabbaṃ ādāya gacchati, evaṃ vuttappakāraṃ naraṃ maccu ādāya gacchatīti attho. Amataṃ padanti maraṇarahitaṃ koṭṭhāsaṃ, amataṃ mahānibbānanti attho. Sesamettha uttānameva.
豺母长老尼的故事巴利
Siṅgālakamātātherīvatthu
247 第十三首偈的意思本身就很清楚。巴利
247. Terasamaṃ uttānatthameva.
1 2 3 4 5 6 7