4. “最上品”的注释
14. Etadaggavaggo
11. 最上品复注 · 56 段
4. “最上品”的注释
(14) 4. Catutthaetadaggavaggavaṇṇanā
阿难长老的故事
Ānandattheravatthu
219-223219-223. 第四品第一则故事里说的“前面讲过的尺寸”,就是指前面孔丹尼亚长老的故事中说的那样:“他的车轭前端长九十肘,鬃毛长三十肘,莲台长十二肘,脚所站的地方长十一肘。”——“派人送去给国王”:他把边疆叛乱的消息报告给国王之后,就派人送去了。不过在《长老偈注》里则说:“他没有向国王报告边疆叛乱,自己就把叛乱平息了。国王听说后满心欢喜,把王子叫来说:‘善喜,我给你一个恩典,你领受吧。’”——“我没有这样的心”:我没有这样的一颗心。“不虚”:不虚假。“求别的”:求别的,也就是“拿别的”的意思。“依水而住”:即决意“成为水”。 “以行走”:以行走的方式。“不以利养为眼”:不瞻视称为衣等资具的利养。
219-223. Catutthavaggassa paṭhame heṭṭhā vuttappamāṇanti heṭṭhā koṇḍaññattherassa vatthumhi ‘‘tassa dhurapattāni navutihatthāni honti, kesaraṃ tiṃsahatthaṃ, kaṇṇikā dvādasahatthā, pādena patiṭṭhitaṭṭhānaṃ ekādasahattha’’nti evaṃ vuttappamāṇaṃ. Rañño pesesīti paccantassa kupitabhāvaṃ ārocetvā pesesi. Theragāthāsaṃvaṇṇanāyaṃ (theragā. aṭṭha. 2.1016 ānandattheragāthāvaṇṇanā) pana ‘‘paccantassa kupitabhāvaṃ rañño anārocetvā sayameva taṃ vūpasamesi, taṃ sutvā rājā tuṭṭhamānaso puttaṃ pakkosāpetvā ‘varaṃ te, sumana, dammi, gaṇhāhī’ti āhā’’ti vuttaṃ. Na metaṃ cittaṃ atthīti mama evarūpaṃ cittaṃ natthi. Avañjhanti atucchaṃ. Aññaṃ varehīti aññaṃ patthehi, aññaṃ gaṇhāhīti vuttaṃ hoti. Udakaṃ adhiṭṭhāyāti ‘‘udakaṃ hotū’’ti adhiṭṭhahitvā. Gatenāti gamanena. Na āmisacakkhukāti cīvarādipaccayasaṅkhātaṃ āmisaṃ na olokenti.
就在住处附近,也就是在住处旁边。极受信赖,是指在侍奉的地方确实很受信赖。此比丘的,就是这位比丘的。没有模棱两可的话,就是没有两种说法,意思是说没有不确定的言论。不固定,就是不确定。以流淌的血,这是在描述状态时的具格用法,意思是与流淌的血相伴。紧随不舍,就是跟着走。起来吧,贤友阿难,起来吧,贤友阿难,这是为表达急切而重复的话。用两种水,就是用冷水和热水。用三种齿木,就是小、大、中三种齿木。环行九次,是指导师召唤时,为了回应并去除昏沉睡眠,环行九次。因此他说“就这样,因为他曾如此……”等等。这里其余的部分很容易理解。
Vasanaṭṭhānasabhāgeyevāti vasanaṭṭhānasamīpeyeva. Ekantavallabhoti upaṭṭhākaṭṭhāne ekantena vallabho. Etassevāti etasseva bhikkhussa. Dvejjhakathā na hontīti dvidhābhūtakathā na honti, anekantikakathā na hontīti vuttaṃ hoti. Anibaddhāti aniyatā. Lohitena galantenāti itthambhūtakkhāne karaṇavacanaṃ, galantena lohitena yuttoti attho. Anvāsattoti anugato. Uṭṭhehi, āvuso ānanda, uṭṭhehi, āvuso ānandāti turite idamāmeḍitavacanaṃ. Duvidhena udakenāti sītudakena uṇhudakena ca. Tividhena dantakaṭṭhenāti khuddakaṃ mahantaṃ majjhimanti evaṃ tippakārena dantakaṭṭhena. Nava vāre anupariyāyatīti satthari pakkosante paṭivacanadānāya thinamiddhavinodanatthaṃ navakkhattuṃ anupariyāyati. Tenevāha – ‘‘evañhissa ahosī’’tiādi. Sesamettha suviññeyyameva.
伍卢韦拉·咖沙巴长老的故事
Uruvelakassapattheravatthu
224第二则故事里应当说明的内容,在律藏巴利原文中已经详细讲过了。
224. Dutiye yaṃ vattabbaṃ, taṃ vitthārato vinayapāḷiyaṃ āgatameva.
黑乌达夷长老的故事
Kāḷudāyittheravatthu
225在第三个故事里,“行走的仪态”指的就是走路的样子。这里剩下的内容都很浅显。
225. Tatiye gamanākappanti gamanākāraṃ. Sesamettha uttānameva.
巴咕拉长老的故事
Bākulattheravatthu
226在第四个故事里,“无病者”指没有疾病的人。就像本来该说“二十二、三十二”的地方,却说成“巴维萨提、巴丁萨”等;同样,本来该说“有两个家族故称二族,或称二族”,却被说成“巴咕拉”,所以注释者说:“巴咕拉是因为在两个家族中长大,才得到这个名字。”“以运用”指凭威力。“安乐之时”指没有病的时期。“仅如挤一下奶之久”指像挤一次牛奶那么短的时间。但这里并不是指整个挤奶的过程,而是指抓住母牛的乳头,挤出一滴奶那么短的时间。“疗养堂”是指为了让病人康复而建造的堂宇。
226. Catutthe nirābādhānanti ābādharahitānaṃ. Yathā ‘‘dvāvīsati dvattiṃsā’’tiādimhi vattabbe ‘‘bāvīsati bāttiṃsā’’tiādīni vuccanti, evamevaṃ dve kulāni assāti dvikulo, dvekuloti vā vattabbe bākuloti vuttanti āha – ‘‘bākuloti dvīsu kulesu vaḍḍhitattā evaṃladdhanāmo’’ti. Upayogenāti ānubhāvena. Phāsukakāleti arogakāle. Gadduhanamattampīti goduhanamattampi kālaṃ. Idha pana na sakalo goduhanakkhaṇo adhippeto, atha kho gāviṃ thane gahetvā ekakhīrabinduduhanakālamattaṃ adhippetaṃ. Ārogyasālanti āturānaṃ arogabhāvakaraṇatthāya katasālaṃ.
“以潜入和浮出的方式”是指:在只有膝盖那么深的水里,只是稍微潜入又浮出。“丢下就跑了”是指:就在鱼的嘴边把鱼丢下,然后跑掉了。“靠男孩的福德之力”是指:靠男孩的福德之力。“正在被弄死才死”是指:那些鱼是被棍棒等打死的,是正在被弄死才死的,并不是仅仅被网捉住、没有受到伤害的那种。“一拿出来就死了”是指:就在被拿出来的那一刹那死了。因此没有为了杀它而采取行动,因为那种行动会使男孩生病。“就是完整的”是指:就是没有缺损、四肢健全的。“不会嬉戏”是指:不会觉得欢喜,对于任何事物都不会在意。“从背部裂开”是指:因为男孩的福德之力,鱼从背上裂开了。“让人敲起鼓”是指:为了宣布“得了儿子啦!”而让人敲着鼓游行。“说明了真相”是指:说出了自己是对方的儿子。因为在腹中怀过就不能说不是母亲,所以从生育者这一事实来说,不能说不是母亲。“连买鱼的人”是指:把鱼卖掉之后又买鱼的人。像那样买的人,也把属于那范围的一切都买了,所以说:“把肾脏、肝脏等排除在外而买的人,是不存在的。”这个也不能说不是母亲,因为从所施予的儿子这一事实来说,不能(说不是母亲)。
Nimujjanummujjanavasenāti jāṇuppamāṇe udake thokaṃyeva nimujjanummujjanavasena. Chaḍḍetvā palāyīti macchassa mukhasamīpeyeva chaḍḍetvā palāyi. Dārakassa tejenāti dārakassa puññatejena. Māriyamānāva marantīti daṇḍādīhi pothetvā māriyamānāva maranti, na jālena baddhatāmattena amāriyamānā. Nīhaṭamattova matoti nīhaṭakkhaṇeyeva mato. Tenassa māraṇatthaṃ upakkamo na kato, yena upakkamena dārakassa ābādho siyā. Tanti macchaṃ. Sakalamevāti avikalameva paripuṇṇāvayavameva. Na keḷāyatīti na nandati, kismiñci na maññati. Piṭṭhito phālentīti dārakassa puññatejena piṭṭhito phālentī. Bheriṃ carāpetvāti ‘‘puttaṃ labhi’’nti ugghosanavasena bheriṃ carāpetvā. Pakatiṃ ācikkhīti attano puttabhāvaṃ kathesi. Kucchiyā dhāritattā amātā kātuṃ na sakkāti jananībhāvato amātā kātuṃ na sakkā. Macchaṃ gaṇhantāpīti macchaṃ vikkiṇitvā gaṇhantāpi. Tathā gaṇhantā ca tappariyāpannaṃ sabbaṃ gaṇhanti nāmāti āha – ‘‘vakkayakanādīni bahi katvā gaṇhantā nāma natthī’’ti. Ayampi amātā kātuṃ na sakkāti dinnaputtabhāvato na sakkā.
索比达长老的故事
Sobhitattheravatthu
227第五则的含义本身就很浅显。
227. Pañcamaṃ uttānatthameva.
优波离长老的事迹
Upālittheravatthu
228228. 第六,婆卢羯车的事:据说,有一位住在婆卢羯车地区的比丘,在梦里和前妻行了淫欲之事,心想“我已经不是沙门了,我要还俗”,于是前往婆卢羯车。半路上他遇见尊者优波离,就把这件事告诉了他。尊者优波离这样说:“贤友,在梦里不算犯戒。”因为在梦里,心并不面对真实的境界,所以才会这样。因此,优波离长老虽然这件事世尊以前没有裁决过,还是用理趣的方式做了这样的裁决。有一位居士有两个孩子:一个是儿子,一个是外甥。后来那居士生了病,对尊者阿竹咖说:“尊者,这处家产,请您告诉这两个孩子当中那个有信心、有净信的人。”当时,那居士的外甥有信心、有净信。于是尊者阿竹咖就把那处家产告诉了这个孩子。这孩子用那些财产安顿了家业,也办起了布施。后来,那居士的儿子对尊者阿难说:“尊者阿难,谁是父亲遗产的继承人?是儿子还是外甥?”
“贤友,儿子才是父亲遗产的继承人。”
“尊者,那位尊者阿竹咖却把我们家的财产判给了那个表亲。”
“贤友,那位阿竹咖已经不是沙门了。”于是尊者阿竹咖对尊者阿难说:“贤友阿难,请你给我一个裁决。”他们两人都来到优波离长老那里。于是尊者优波离对尊者阿难说:“贤友阿难,如果有人受主人嘱托说‘请把这处家产告诉某某人’,他就告诉了那人,他犯什么罪呢?”
“尊者,他什么罪也不犯,连恶作那么轻的罪都没有。” “贤友,这位尊者阿竹咖是受主人嘱托说‘请把这处家产告诉某某人’,才告诉了那人。贤友,尊者阿竹咖无犯。”世尊听了之后说:“比丘们,优波离说得好。”并表示了赞许。这段话就是针对这件事说的。童子·咖沙巴的事(《增支部义注》1.1.217)在前面已经提到过了。
228. Chaṭṭhe bhārukacchakavatthunti aññataro kira bhārukacchadesavāsī bhikkhu supinante purāṇadutiyikāya methunaṃ dhammaṃ paṭisevitvā ‘‘assamaṇo ahaṃ vibbhamissāmī’’ti bhārukacchaṃ gacchanto antarāmagge āyasmantaṃ upāliṃ passitvā etamatthaṃ ārocesi. Āyasmā upāli, evamāha – ‘‘anāpatti, āvuso, supinantenā’’ti. Yasmā supinante avisayattā evaṃ hoti. Tasmā upālitthero bhagavatā avinicchitapubbampi imaṃ vatthuṃ nayaggāhena evaṃ vinicchini. Gahapatino dve dārakā honti putto ca bhāgineyyo ca. Atha so gahapati gilāno hutvā āyasmantaṃ ajjukaṃ etadavoca – ‘‘imaṃ, bhante, okāsaṃ yo imesaṃ dārakānaṃ saddho hoti pasanno, tassa ācikkheyyāsī’’ti. Tena ca samayena tassa ca gahapatino bhāgineyyo saddho hoti pasanno. Athāyasmā ajjuko taṃ okāsaṃ tassa dārakassa ācikkhi. So tena sāpateyyena kuṭumbañca saṇṭhapesi, dānañca paṭṭhapesi. Atha tassa gahapatino putto āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bhante ānanda, pituno dāyajjo putto vā bhāgineyyo vā’’ti. Putto kho, āvuso, pituno dāyajjoti. Āyasmā, bhante, ayyo ajjuko amhākaṃ sāpateyyaṃ amhākaṃ methunakassa ācikkhīti. Assamaṇo, āvuso, so ajjukoti. Athāyasmā ajjuko āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘dehi me, āvuso ānanda, vinicchaya’’nti. Te ubhopi upālittherassa santikaṃ agamaṃsu. Athāyasmā upāli, āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘yo nu kho, āvuso ānanda, sāmikena ‘imaṃ okāsaṃ itthannāmassa ācikkhā’ti vutto, tassa ācikkhati, kiṃ so āpajjatī’’ti? Na, bhante, kiñci āpajjati antamaso dukkaṭamatthampīti. Ayaṃ, āvuso, āyasmā ajjuko sāmikena ‘‘imaṃ okāsaṃ itthannāmassa ācikkhā’’ti vutto tassa ācikkhati, anāpatti, āvuso, āyasmato ajjukassāti. Bhagavā taṃ sutvā ‘‘sukathitaṃ, bhikkhave, upālinā’’ti vatvā sādhukāramadāsi, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Kumārakassapavatthu (a. ni. aṭṭha. 1.1.217) pana heṭṭhā āgatameva.
关于“六位刹帝利”,指的是跋迪亚释迦王、阿那律、阿难、跋古、吉米拉和提婆达多这六位刹帝利。“装饰者”的意思是妆饰者。“律文”指的是《破僧犍度》的律文(《小品》330等)。
Channaṃ khattiyānanti bhaddiyo sakyarājā anuruddho ānando bhagu kimilo devadattoti imesaṃ channaṃ khattiyānaṃ. Pasādhakoti maṇḍayitā. Pāḷiyanti saṅghabhedakkhandhakapāḷiyanti (cūḷava. 330 ādayo).
难陀迦长老的故事
Nandakattheravatthu
229229. 第七个中,“在同一会合中”意思是在同一个聚集处、同一个集会中。其余部分很容易理解。
229. Sattame ekasamodhāneti ekasmiṃ samodhāne, ekasmiṃ sannipāteti attho. Sesaṃ suviññeyyameva.
难陀长老的故事
Nandattheravatthu
230第八个事例中,“不是没有以四种正知限定就去观察方向”这句话的意思是:他并不是在未以四种正知——也就是义正知、适宜正知、行境正知、无痴正知——加以限定的情况下,就去观察那个方向。因为这位具寿当时已发起精进,惭愧心非常强,他心里想:“我正是因为过去不守护根门,才在教法里落到不欢喜等种种过失中,现在我要好好把它制伏。”又因为他在这一点上长期用功,根门防护已经达到极致,所以他在观察一切方向时,从不离开四种正知。世尊也确实这样说过:
230. Aṭṭhame na taṃ catusampajaññavasena aparicchinditvā oloketīti sātthakasappāyagocaraasammohasampajaññasaṅkhātānaṃ catunnaṃ sampajaññānaṃ vasena aparicchinditvā taṃ disaṃ na oloketi. So hi āyasmā ‘‘yamevāhaṃ indriyesu aguttadvārataṃ nissāya sāsane anabhiratiādivippakārappatto, tameva suṭṭhu niggahessāmī’’ti ussāhajāto balavahirottappo, tattha ca katādhikārattā indriyasaṃvaro ukkaṃsapāramippatto catusampajaññaṃ amuñcitvāva sabbadisaṃ āloketi. Vuttañcetaṃ bhagavatā –
比丘们,如果难陀需要朝东方看,他就会把整个心都收摄起来,然后朝东方看,心里想:“我这样朝东方看的时候,贪欲和忧恼这些恶不善法不会流入我的心。”这样,他在那里就保持正知。比丘们,如果难陀需要朝西方、北方、南方、上方、下方、四隅看,他也会把整个心都收摄起来,然后朝四隅看,心里想:“我这样朝四隅看的时候……”(中略)……他就保持正知。
‘‘Sace, bhikkhave, nandassa puratthimā disā āloketabbā hoti, sabbaṃ cetaso samannāharitvā nando puratthimaṃ disaṃ āloketi ‘evaṃ me puratthimaṃ disaṃ ālokayato nābhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāsavissantī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti. Sace, bhikkhave, nandassa pacchimā disā, uttarā disā, dakkhiṇā disā, uddhaṃ, adho, anudisā anuviloketabbā hoti, sabbaṃ cetaso samannāharitvā nando anudisaṃ anuviloketi ‘evaṃ me anudisaṃ anuvilokayato…pe… sampajāno hotī’’’ti (a. ni. 8.9).
在灌顶、入新宅、迎娶等吉祥仪式进行时——这里说了三种吉祥;不过律的注释里说:“就在那一天,难陀王子有落发、束带、家宅吉祥、伞盖吉祥、迎娶吉祥,共五种吉祥。”其中,按家族传统剃除头发,叫落发;系上王储头带,叫束带;举行进入新宅的庆典,叫家宅吉祥;举行婚嫁的盛大庆典,叫迎娶吉祥;举行王储伞盖的盛大庆典,叫伞盖吉祥。
Abhisekagehapavesanaāvāhamaṅgalesuvattamānesūti idha tīṇi maṅgalāni vuttāni, vinayaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘taṃ divasameva nandakumārassa kesavissajjanaṃ, paṭṭabandho, gharamaṅgalaṃ, chattamaṅgalaṃ, āvāhamaṅgalanti pañca maṅgalāni hontī’’ti vuttaṃ. Tattha kulamariyādavasena kesoropanaṃ kesavissajjanaṃ. Yuvarājapaṭṭabandhanaṃ paṭṭabandho. Abhinavagharappavesanamaho gharamaṅgalaṃ. Vivāhakaraṇamaho āvāhamaṅgalaṃ. Yuvarājachattamaho chattamaṅgalaṃ.
难陀王子的灌顶吉祥仪式,并不像国中第一美女说的那番话那样折磨他——应当这样补充理解。为了把那番话的具体情形展示出来,接着就说“持钵而去时”等等。“国中第一美女”的意思是:地方上最美丽、最优秀的女子,她远离六种身体缺陷,具足五种美丽。她既不太高、也不太矮,既不瘦、也不胖,既不黑、也不白得过分——她的容貌超过了普通人的水准,却还没达到天界容貌的程度,所以远离六种身体缺陷。又因为她具足皮美、肉美、筋美、骨美、年龄美这五种美,所以称为具足五种美丽。她不需要外来的光照,仅凭自身身体的光泽就能让十二肘范围内一片明亮。她的肤色像金色苜蓿,或者像纯金,这是她的皮美。她的双手、双足和面颊末端,就像用紫胶汁精心涂抹过一样,又像红珊瑚或红毛毯那样,这是她的肉美。她的二十片指甲,在连着肉的地方,就像灌满了紫胶汁;在离开肉的地方,则像一道道乳汁,这是她的筋美。她的三十二颗牙齿,紧密安设,排成行列,看起来像擦洗干净的钻石,这是她的骨美。即使已经一百岁,看上去也像十六岁的少女,没有白发,这是她的年龄美。就这样,因为她具足这五种美,所以被称为“国中第一美女”。迅速——就是快。
Nandakumāraṃ abhisekamaṅgalaṃ na tathā pīḷesi, yathā janapadakalyāṇiyā vuttavacananti ajjhāharitabbaṃ. Tadeva pana vacanaṃ sarūpato dassetuṃ – ‘‘pattaṃ ādāya gamanakāle’’tiādi vuttaṃ. Janapadakalyāṇīti janapadamhi kalyāṇī uttamā cha sarīradosarahitā pañca kalyāṇasamannāgatā. Sā hi yasmā nātidīghā nātirassā nātikisā nātithūlā nātikāḷī nāccodātāti atikkantā mānusavaṇṇaṃ, asampattā dibbavaṇṇaṃ, tasmā cha sarīradosarahitā. Chavikalyāṇaṃ maṃsakalyāṇaṃ nhārukalyāṇaṃ aṭṭhikalyāṇaṃ vayakalyāṇanti imehi pana kalyāṇehi samannāgatattā pañca kalyāṇasamannāgatā nāma. Tassā hi āgantukobhāsakiccaṃ natthi, attano sarīrobhāseneva dvādasahatthe ṭhāne ālokaṃ karoti, piyaṅgusāmā vā hoti suvaṇṇasāmā vā, ayamassā chavikalyāṇatā. Cattāro panassā hatthapādā mukhapariyosānañca lākhārasaparikammakataṃ viya rattapavāḷarattakambalasadisaṃ hoti, ayamassā maṃsakalyāṇatā. Vīsati pana nakhapattāni maṃsato amuttaṭṭhāne lākhārasapūritāni viya, muttaṭṭhāne khīradhārāsadisāni honti, ayamassā nhārukalyāṇatā. Dvattiṃsa dantā suphusitā sudhotavajirapanti viya khāyanti, ayamassā aṭṭhikalyāṇatā. Vīsaṃvassasatikāpi samānā soḷasavassuddesikā viya hoti nippalitena, ayamassā vayakalyāṇatā. Iti imehi pañcahi kalyāṇehi samannāgatattā ‘‘janapadakalyāṇī’’ti vuccati. Tuvaṭanti sīghaṃ.
他因为对世尊的恭敬,不敢开口说“尊者,请接钵”,心里一直想着:“世尊会在阶梯顶端接钵吧。”导师没有在那里接。他又想:“会在阶梯脚下接钵吧。”导师在那里也没有接。他又想:“会在王宫庭院里接钵吧。”导师在那里还是没有接。就这样,他一边想着“会在这里接,会在那里接”,导师一边把他带回精舍,让他出家了。
Imasmiṃ ṭhāne nivattessati, imasmiṃ ṭhāne nivattessatīti cintentamevāti so kira tathāgate gāravavasena ‘‘pattaṃ vo, bhante, gaṇhathā’’ti vattuṃ avisahanto evaṃ cintesi – ‘‘sopānasīse pattaṃ gaṇhissatī’’ti . Satthā tasmimpi ṭhāne na gaṇhi. Itaro ‘‘sopānapādamūle gaṇhissatī’’ti cintesi. Satthā tatthāpi na gaṇhi. Itaro ‘‘rājaṅgaṇe gaṇhissatī’’ti cintesi. Satthā tatthāpi na gaṇhi. Evaṃ ‘‘idha gaṇhissati, ettha gaṇhissatī’’ti cintentameva satthā vihāraṃ netvā pabbājesi.
玛哈咖毕那长老的故事
Mahākappinattheravatthu
231第九句的“以闻为财”,是指喜欢听闻佛法。“守门人”就是看门的人。“以真实作证”是通过立誓说真话。当时导师心想:“让莲华色来吧。”莲华色长老尼来了以后,让她们全都出了家,然后就去了比丘尼的住处。这段话是显示增支部诵者们所传讲法脉络而说的。因此《法句经注·玛哈咖毕那长老事》中也这样说:
231. Navame sutavittakoti dhammassavanapiyo. Paṭihārakassāti dovārikassa. Saccakārenāti saccakiriyāya. Satthā ‘‘uppalavaṇṇā āgacchatū’’ti cintesi. Therī āgantvā sabbā pabbājetvā bhikkhunīupassayaṃ gatāti idaṃ aṅguttarabhāṇakānaṃ kathāmaggaṃ dassentena vuttaṃ. Teneva dhammapadaṭṭhakathāyaṃ (dha. pa. aṭṭha. 1.mahākappinattheravatthu) vuttaṃ –
她们顶礼导师之后,站在一边,请求出家。据说,当她们这样请求时,导师心里想让莲华色前来——有些人是这么说的。不过,导师对那几位女居士说:“你们去舍卫城,到比丘尼的住处出家吧。”于是她们一路次第游行人间的村落,途中受到大众献上的恭敬与供养,步行了整整一百二十由旬的路,到了比丘尼的住处出家,后来证得了阿拉汉果。
‘‘Tā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ ṭhitā pabbajjaṃ yāciṃsu. Evaṃ kira vutte satthā uppalavaṇṇāya āgamanaṃ cintesīti ekacce vadanti. Satthā pana tā upāsikāyo āha – ‘sāvatthiṃ gantvā bhikkhunīupassaye pabbājethā’ti. Tā anupubbena janapadacārikaṃ caramānā antarāmagge mahājanena abhihaṭasakkārasammānā padasāva vīsayojanasatikaṃ maggaṃ gantvā bhikkhunīupassaye pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇiṃsū’’ti.
“法喜”是指饮用法的人,意思就是正在饮用法。而这里的法,并不是像用碗喝粥那样能直接喝下去的;当一个人用名身触证九种出世间法,以所缘为对象而亲证,并通过遍知等现观,如实通达苦等圣谛时,这才叫作饮用法。“安乐而住”只是一种说法而已,意思是行、住、坐、卧四种姿势中都能安乐地安住。“以清净心”是指没有浑浊、没有杂染的心。“于圣者所宣说中”是指在佛陀等圣者所宣说的、以念处等为分类的菩提分法中。“恒常喜乐”是说,像这样以清净心安住、具足智慧的人,恒常喜乐、愉悦。因为已经舍断了一切恶,所以称这位长老为“婆罗门”。
Dhammapītīti dhammapāyako, dhammaṃ pivantoti attho. Dhammo ca nāmesa na sakkā bhājanena yāguādīni viya pātuṃ, navavidhaṃ pana lokuttaradhammaṃ nāmakāyena phusanto ārammaṇato sacchikaronto pariññābhisamayādīhi dukkhādīni ariyasaccāni paṭivijjhanto dhammaṃ pivati nāma. Sukhaṃ setīti desanāmattametaṃ, catūhipi iriyāpathehi sukhaṃ viharatīti attho. Vippasannenāti anāvilena nirupakkilesena. Ariyappavediteti buddhādīhi ariyehi pavedite satipaṭṭhānādibhede bodhipakkhiyadhamme. Sadā ramatīti evarūpo dhammapīti vippasannena cetasā viharanto paṇḍiccena samannāgato sadā ramati abhiramati. Bāhitapāpattā ‘‘brāhmaṇā’’ti theraṃ ālapati.
萨迦达长老的故事
Sāgatattheravatthu
232232. 关于“因六群比丘的话”这一句:据说,憍赏弥的在家近事男们走到尊者娑伽陀跟前,顶礼之后站在一边,这样说道:“尊者,圣者们难得又中意的东西是什么?我们该准备些什么呢?”听到这话,六群比丘就对那些憍赏弥近事男说:“贤友们,有一种叫‘鸽色清净’的东西,比丘们很难得到,又很中意,你们去准备那个吧。”于是憍赏弥的在家近事男们就在每家每户都备好了鸽色清净。他们看见尊者娑伽陀挨家挨户托钵乞食,就说道:“尊者,请喝鸽色清净吧!圣者娑伽陀,请喝鸽色清净吧!”于是尊者娑伽陀就在每家每户喝下鸽色清净,出城的时候,醉倒在城门口。因此说“因六群比丘的话,在每家每户备好了鸽色清净”等等。这里,“鸽色”是指颜色像鸽子脚一样、泛着红光的东西。“清净”是酒液上层清液的另一种说法。“在律藏中起因”是说这事出现在饮酒学处中。
232. Dasame chabbaggiyānaṃ vacanenāti kosambikā kira upāsakā āyasmantaṃ sāgataṃ upasaṅkamitvā abhivādetvā ekamantaṃ ṭhitā evamāhaṃsu – ‘‘kiṃ, bhante, ayyānaṃ dullabhañca manāpañca, kiṃ paṭiyādemā’’ti? Evaṃ vutte chabbaggiyā bhikkhū kosambike upāsake etadavocuṃ – ‘‘atthāvuso kāpotikā, nāma pasannā bhikkhūnaṃ dullabhā ca manāpā ca, taṃ paṭiyādethā’’ti. Atha kosambikā upāsakā ghare ghare kāpotikaṃ pasannaṃ paṭiyādetvā āyasmantaṃ sāgataṃ piṇḍāya carantaṃ disvā etadavocuṃ – ‘‘pivatu, bhante, ayyo sāgato kāpotikaṃ pasannaṃ, pivatu, bhante, ayyo sāgato kāpotikaṃ pasanna’’nti. Athāyasmā sāgato ghare ghare kāpotikaṃ pasannaṃ pivitvā nagaramhā nikkhamanto nagaradvāre pati. Tena vuttaṃ – ‘‘chabbaggiyānaṃ vacanena sabbagehesu kāpotikaṃ pasannaṃ paṭiyādetvā’’tiādi. Tattha kāpotikā nāma kapotapādasamānavaṇṇā rattobhāsā. Pasannāti surāmaṇḍassetaṃ adhivacanaṃ. Vinaye samuṭṭhitanti surāpānasikkhāpade (pāci. 326 ādayo) āgataṃ.
拉特长老的故事
Rādhattheravatthu
233第十一节里说“导师给舍利弗长老示意”,意思是世尊示意让他去给那位婆罗门剃度出家,也就是下达了命令。据说,世尊看到那位婆罗门没能出家,人变得消瘦、粗糙、面色难看、浑身发黄,就把比丘们叫过来问:“各位比丘,有谁记得那位婆罗门的恩情?”这么一问,具寿舍利弗就对世尊说:“尊者,我记得那位婆罗门的恩情。”
“舍利弗,你记得他什么恩情?”
“尊者,那位婆罗门曾在王舍城,向正在托钵的我布施了一勺食物。尊者,我就记得他这份恩情。”
“好,好,舍利弗。舍利弗,知恩报恩的人就是善士。那么,舍利弗,你就去给那位婆罗门剃度出家,为他授具足戒吧。”这段出自《无懈心本生》的因缘故事。
233. Ekādasame satthā sāriputtattherassa saññaṃ adāsīti brāhmaṇaṃ pabbājetuṃ saññaṃ adāsi, āṇāpesīti vuttaṃ hoti. Bhagavā kira taṃ brāhmaṇaṃ pabbajjaṃ alabhitvā kisaṃ lūkhaṃ dubbaṇṇaṃ uppaṇḍuppaṇḍukajātaṃ disvā bhikkhū āmantesi – ‘‘ko, bhikkhave, tassa brāhmaṇassa adhikāraṃ saratī’’ti. Evaṃ vutte āyasmā sāriputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ahaṃ kho, bhante, tassa brāhmaṇassa adhikāraṃ sarāmī’’ti. Kiṃ pana tvaṃ, sāriputta, brāhmaṇassa adhikāraṃ sarasīti. Idha me, bhante, so brāhmaṇo rājagahe piṇḍāya carantassa kaṭacchubhikkhaṃ dāpesi, imaṃ kho ahaṃ, bhante, tassa brāhmaṇassa adhikāraṃ sarāmī’’ti. Sādhu sādhu, sāriputta. Kataññuno hi, sāriputta, sappurisā katavedino, tena hi tvaṃ, sāriputta, taṃ brāhmaṇaṃ pabbājehi upasampādehīti. Aṭṭhuppattiyaṃ āgatoti alīnacittajātakassa (jā. 1.2.11-12) aṭṭhuppattiyaṃ (jā. aṭṭha. 2.2.alīnacittajātakavaṇṇanā) āgato.
“宝藏”是指埋在各个地方、装满金银等的宝藏罐。“指引者”就像有人怜悯生活困苦的穷人,带他到藏宝的地方,伸出手说:“来,我教你一个安乐度日的方法。拿这个去,好好过日子吧。”他就像这样来指点的人。“见过失者”有两种:一种是专挑别人过失的人,心想“我要抓住他不妥当的地方或过失,在僧团中治他的罪”;另一种是为了让不知道的人知道、让已经知道的人增长,希望他的戒行等越来越好,因此观察种种过失,本意是为了把人拉拔起来。这里指的是后一种。就像穷困的穷人,即使被呵斥、被打,只要有人给他指出宝藏,他也不会生气,反而满心欢喜。同样,遇到这样的人指出你不妥当或有过失的地方时,不应该生气,而应该欢喜,还应该主动请求:“尊者,你们就像我的亲教师和戒师一样教导我,为我做了大功德。请你们继续教导我。”
Nidhīnanti tattha tattha nidahitvā ṭhapitānaṃ hiraññasuvaṇṇādipūrānaṃ nidhikumbhīnaṃ. Pavattāranti kicchajīvike duggatamanusse anukampaṃ katvā ‘‘ehi, te sukhena jīvanupāyaṃ dassessāmī’’ti nidhiṭṭhānaṃ netvā hatthaṃ pasāretvā ‘‘imaṃ gahetvā sukhaṃ jīvā’’ti ācikkhitāraṃ viya. Vajjadassinanti dve vajjadassino ‘‘iminā naṃ asāruppena vā khalitena vā saṅghamajjhe niggaṇhissāmī’’ti randhagavesako ca, anaññātaṃ ñāpanatthāya ñātaṃ anuggaṇhanatthāya sīlādīnamassa vuddhikāmatāya taṃ taṃ vajjaṃ olokanena ullumpanasabhāvasaṇṭhito ca. Ayaṃ idha adhippeto. Yathā hi duggatamanusso ‘‘imaṃ gaṇhāhī’’ti tajjetvāpi pothetvāpi nidhiṃ dassente kopaṃ na karoti, pamuditova hoti, evamevaṃ evarūpe puggale asāruppaṃ vā khalitaṃ vā disvā ācikkhante kopo na kātabbo, tuṭṭheneva bhavitabbaṃ. ‘‘Bhante, mahantaṃ vo kammaṃ kataṃ mayhaṃ ācariyupajjhāyaṭṭhāne ṭhatvā ovadantehi, punapi maṃ vadeyyāthā’’ti pavāretabbameva.
“呵责说者”是这样:有些人看到同住弟子等人做了不合适的事或犯了过失,心里想:“这个人平时恭敬地给我端洗脸水等来侍奉我,如果我说他,他就不再侍奉我了,这样我就会有所损失。”于是不敢说他,这种人就不叫呵责说者,他是在教法里撒垃圾。反过来,如果有人看到那样的过失,就按过失的轻重去训诫、驱遣、处罚、逐出精舍,来教导他,这才叫呵责说者,就像正自觉者那样。经里也确实这样说:“阿难,我要一再呵责而说,阿难,我要一再策励而说。有真髓的人,将会站住。”“智者”是指具备以法为光的智慧的人。“那样的人”是说应当亲近、侍奉这样的智者。因为亲近这样的善知识,作为弟子的只会变得更好,不会变坏,只会增长,不会退堕。
Niggayhavādinti ekacco hi saddhivihārikādīnaṃ asāruppaṃ vā khalitaṃ vā disvā ‘‘ayaṃ me mukhodakadānādīhi sakkaccaṃ upaṭṭhahati, sace naṃ vakkhāmi, na maṃ upaṭṭhahissati, evaṃ me parihāni bhavissatī’’ti taṃ vattuṃ avisahanto na niggayhavādī nāma hoti, so imasmiṃ sāsane kacavaraṃ ākirati. Yo pana tathārūpaṃ vajjaṃ disvā vajjānurūpaṃ tajjento paṇāmento daṇḍakammaṃ karonto vihārā nīharanto sikkhāpeti, ayaṃ niggayhavādī nāma seyyathāpi, sammāsambuddho. Vuttañhetaṃ – ‘‘niggayha niggayhāhaṃ, ānanda, vakkhāmi, pavayha pavayha , ānanda, vakkhāmi, yo sāro, so ṭhassatī’’ti (ma. ni. 3.196). Medhāvinti dhammojapaññāya samannāgataṃ. Tādisanti evarūpaṃ paṇḍitaṃ bhajeyya payirupāseyya. Tādisañhi ācariyaṃ bhajamānassa antevāsikassa seyyo hoti na pāpiyo, vaḍḍhiyeva hoti, no parihānīti.
摩伽罗阇长老的故事
Mogharājattheravatthu
234234. 关于“木车城”:那座城市之所以得到这个名字,是因为它因木制飞行器而得名。据说,过去波罗奈住着一位木匠,他在自己的木匠行当中独一无二,没有敌手。他有十六个弟子,每个弟子又各带一千名学童。这样,师父和弟子们总共一万六千零十七人,全都依靠波罗奈维持生计。他们到山边取了木材,就在那里做出各种宫殿构件,然后扎成木筏,顺着恒河运回波罗奈。如果国王有需要,他们就为国王造一层或七层的宫殿;如果不需要,就卖给其他人,以此养活妻儿。后来有一天,师父心想:“靠木匠活终究不能一直过下去,年纪大了,这活儿实在难做。”于是他把弟子们叫来,说:“孩子们,你们去把乌敦跋罗树之类木质松软的树取来。”他们答应一声“萨度”,就把树取来了。师父用这些木料做了一只木飞鸟,自己钻进它里面,用风力驱动机关。那只木飞鸟像金天鹅王一样腾空而起,在树林上空飞行,然后降落在弟子们面前。
234. Dvādasame kaṭṭhavāhananagareti kaṭṭhavāhanena gahitattā evaṃladdhanāmake nagare. Atīte kira bārāṇasivāsī eko rukkhavaḍḍhakī sake ācariyake adutiyo. Tassa soḷasa sissā ekamekassa sahassaṃ antevāsikā. Evaṃ te sattarasādhikā soḷasa sahassā ācariyantevāsikā sabbepi bārāṇasiṃ upanissāya jīvikaṃ kappentā pabbatasamīpaṃ gantvā rukkhe gahetvā tattheva nānāpāsādavikatiyo niṭṭhāpetvā kullaṃ bandhitvā gaṅgāya bārāṇasiṃ ānetvā sace rājā atthiko hoti, rañño ekabhūmakaṃ vā sattabhūmakaṃ vā pāsādaṃ yojetvā denti. No ce, aññesampi vikkiṇitvā puttadāraṃ posenti. Atha nesaṃ ekadivasaṃ ācariyo ‘‘na sakkā vaḍḍhakikammena niccaṃ jīvituṃ, dukkarañhi jarākāle etaṃ kamma’’nti cintetvā antevāsike āmantesi – ‘‘tātā, udumbarādayo appasārarukkhe ānethā’’ti. Te ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā ānayiṃsu. So tehi kaṭṭhasakuṇaṃ katvā tassabbhantaraṃ pavisitvā vātena yantaṃ pūresi. Kaṭṭhasakuṇo suvaṇṇahaṃsarājā viya ākāse laṅghitvā vanassa upari caritvā antevāsīnaṃ purato oruhi.
这时,老师对弟子们说:“孩子们,照这样做成木制飞行器,就能夺取整个赡部洲的王权。你们也照样去做吧。夺到王权,我们才能活下去,靠木匠手艺过活实在太难了。”他们照办之后,禀告了老师。老师便问他们:“孩子们,我们夺哪个王国呢?”他们说:“老师,夺波罗奈国吧。”老师说:“算了,孩子们,别中意那个。就算夺到了,我们也摆脱不了‘木匠王’‘木匠王子’这类叫法。赡部洲大得很,我们到别处去吧。”于是他们带着妻儿,登上木制飞行器,全副武装,朝雪山方向出发,进入雪山中的一座城,径直降落在王宫里。他们在那里夺取了王权,为老师灌顶立为王。他从此以“木飞行器王”闻名,那座城因被他占据,就得名“木飞行器城”。
Athācariyo sisse āha – ‘‘tātā īdisāni kaṭṭhavāhanāni katvā sakkā sakalajambudīpe rajje gahetuṃ, tumhepi tātā etāni karotha, rajjaṃ gahetvā jīvissāma, dukkaraṃ vaḍḍhakisippena jīvitu’’nti. Te tathā katvā ācariyassa paṭivedesuṃ. Tato ne ācariyo āha – ‘‘katamaṃ tātā rajjaṃ gaṇhāmā’’ti? Bārāṇasirajjaṃ ācariyāti. Alaṃ tātā, mā etaṃ rucittha, mayañhi taṃ gahetvāpi ‘‘vaḍḍhakirājā, vaḍḍhakiyuvarājā’’ti vaḍḍhakivādā na muccissāma, mahanto jambudīpo, aññattha gacchāmāti. Tato saputtadārakā kaṭṭhavāhanāni abhiruhitvā sajjāvudhā hutvā himavantābhimukhā gantvā himavati aññataraṃ nagaraṃ pavisitvā rañño nivesaneyeva paccuṭṭhaṃsu. Te tattha rajjaṃ gahetvā ācariyaṃ rajje abhisiñciṃsu. So ‘‘kaṭṭhavāhano rājā’’ti pākaṭo ahosi, taṃ nagaraṃ tena gahitattā ‘‘kaṭṭhavāhananagara’’nteva nāmaṃ labhi.
修苦行就是修习苦行。说到“在石塔庙”,他坐在那块扁平石上,也就是帝释天神所造的大殿堂里那块得了“石塔庙”之称的扁平石。据说,从前那块大石头上方是天神的住处,世尊出现以后,那里变成了一座精舍,所以人们就沿用旧名,称它为“石塔庙”。
Tapacāranti tapacaraṇaṃ. Pāsāṇacetiye piṭṭhipāsāṇe nisīdīti pāsāṇakacetiyanti laddhavohāre piṭṭhipāsāṇe sakkena māpite mahāmaṇḍape nisīdi. Tattha kira mahato pāsāṇassa upari pubbe devaṭṭhānaṃ ahosi, uppanne pana bhagavati vihāro jāto, so teneva purimavohārena ‘‘pāsāṇacetiya’’nti vuccati.
被他问过之后,他成了第二个提问的人,向导师请教问题:
Tenapucchite dutiyo hutvā satthāraṃ pañhaṃ pucchīti –
巴瓦利问:“什么是头?什么是头的掉落?
世尊,请解说这件事,消除我们的疑惑,圣者啊。
‘‘Muddhaṃ muddhādhipātañca, bāvarī paripucchati; Taṃ byākarohi bhagavā, kaṅkhaṃ vinaya no ise’’ti. (su. ni. 1031) –
他这样问之后,世尊便……
Evaṃ tena pañhe pucchite bhagavatā ca –
“你要知道,无明是头,明是砍掉那个头的东西。
与信、念、定相应,并与欲和精进结合。”
‘‘Avijjā muddhāti jānāhi, vijjā muddhādhipātinī; Saddhāsatisamādhīhi, chandavīriyena saṃyutā’’ti. (su. ni. 1032) –
在前一个问题被解答之后,他成为第二个人而提问。
Pañhe vissajjite dutiyo hutvā pañhaṃ pucchi.
于是对他……(中略)……解说了问题:
Athassa…pe… pañhaṃ kathesīti –
要怎样观察世间,死王才看不见呢?
‘‘Kathaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passatī’’ti. (su. ni. 1124) –
于是,当问题被问起时——
Tena pañhe pucchite –
“摩卡拉迦,你要一直保持正念,以空来看待世间;
把我见彻底拔除,就能这样超越死亡。
这样观察世间的人,死魔之王看不见他。”
‘‘Suññato lokaṃ avekkhassu, mogharāja sadā sato; Attānudiṭṭhiṃ ūhacca, evaṃ maccutaro siyā; Evaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passatī’’ti. (su. ni. 1125) –
他回答了那个问题。
Pañhaṃ vissajjesi.
“其余的人”是指在那个集会中聚集起来的其他人。“不被说”是指不会被说成“有这么多入流者”等等。如此,这件事是在《彼岸道品》中发生的,也就是说,这件事发生在《彼岸道品》里。
Sesajanāti tasmiṃ samāgame sannipatitā sesajanā. Na kathīyantīti ‘‘ettakā sotāpannā’’tiādinā na vuccanti. Evaṃ pārāyane vatthu samuṭṭhitanti pārāyanavagge idaṃ vatthu samuṭṭhitaṃ.