14. 最上品·5. 第五最上品品注释
11. 最上品复注 · 116 段
14. 最上品巴利
14. Etadaggavaggo
5. 第五最上品品注释巴利
(14) 5. Pañcamaetadaggavaggavaṇṇanā
大爱道长老尼的事迹巴利
Mahāpajāpatigotamītherīvatthu
235 235. 在《长老尼偈》注释的第一篇中,关于“即所谓大乔达弥”这一句,也有人读作“即所谓大爱道·乔达弥”。其中,“乔达弥”是族姓。在命名那天,受到礼遇的婆罗门们看到她的相貌圆满,就预言说:“如果这个女子将来生女儿,就会成为转轮王的王后;如果生儿子,就会成为转轮王。”无论哪种情况,他们都断言“她的后代必定广大”。因此,因为儿子后代和女儿后代都很广大,人们就称她为“大爱道”(大爱道)。把这两者合在一起,就说成“大爱道·乔达弥”。“次第乞食”是指按家户顺序接受布施。“取名”就是拿族姓当作名字。“姨母”指小姨,母亲的姐妹就叫做姨母。“在《争论经》的结尾”:这是指《经集》中那部以“诤论与争论从何而来”等偈颂开头的《争论经》的结尾部分。这是依据《增支部》诵者的说法传统而说的。不过另一些人说:“是在同一部《经集》中,以‘执杖者的恐怖已生起’等偈颂开头的《执杖经》的结尾。”关于“出家而成为出家众”:这里说的是,他们是以“善来比丘”的方式出家的。正因如此,在《经集》的《执杖经》注释中这样说:“说法结束时,五百位释迦童子和拘利耶童子以‘善来比丘’的方式出家。世尊带着他们进入了摩诃林。”其余部分在这里很容易理解。巴利
235. Theripāḷisaṃvaṇṇanāya paṭhame yadidaṃ mahāgotamīti ettha ‘‘yadidaṃ mahāpajāpati gotamī’’ti ca paṭhanti. Tattha gotamīti gottaṃ. Nāmakaraṇadivase panassā laddhasakkārā brāhmaṇā lakkhaṇasampattiṃ disvā ‘‘sace ayaṃ dhītaraṃ labhissati, cakkavattirañño mahesī bhavissati. Sace puttaṃ labhissati, cakkavattirājā bhavissatī’’ti ubhayathāpi ‘‘mahatīyevassā pajā bhavissatī’’ti byākariṃsu, tasmā puttapajāya ceva dhītupajāya ca mahantatāya ‘‘mahāpajāpatī’’ti vohariṃsu. Tadubhayaṃ pana saṃsandetvā ‘‘mahāpajāpatigotamī’’ti vuttaṃ. Vārabhikkhanti vārena dātabbaṃ bhikkhaṃ. Nāmaṃ akaṃsūti gottaṃyeva nāmaṃ akaṃsu. Mātucchanti cūḷamātaraṃ. Mātubhaginī hi mātucchāti vuccati. Kalahavivādasuttapariyosāneti ‘‘kutopahūtā kalahā vivādā’’tiādinā suttanipāte āgatassa kalahavivādasuttassa (su. ni. 868 ādayo) pariyosāne. Idañca aṅguttarabhāṇakānaṃ kathāmaggānusārena vuttaṃ. Apare pana ‘‘tasmiṃyeva suttanipāte ‘attadaṇḍābhayaṃ jāta’ntiādinā āgatassa attadaṇḍasuttassa (su. ni. 941 ādayo) pariyosāne’’ti vadanti. Nikkhamitvā pabbajitānanti ettha ehibhikkhupabbajjāya ete pabbajitāti vadanti. Teneva suttanipāte attadaṇḍasuttasaṃvaṇṇanāya (su. ni. aṭṭha. 2.942 ādayo) vuttaṃ – ‘‘desanāpariyosāne pañcasatā sākiyakumārā koḷiyakumārā ca ehibhikkhupabbajjāya pabbajitā. Te gahetvā bhagavā mahāvanaṃ pāvisī’’ti. Sesamettha suviññeyyameva.
差摩长老尼的故事巴利
Khemātherīvatthu
236 第二项中,“成为属他者”是指成为他人的女奴隶。“成为金汁色”是指变得像金汁一样。巴利
236. Dutiye parapariyāpannā hutvāti paresaṃ dāsī hutvā. Suvaṇṇarasapiñjaro ahosīti suvaṇṇarasapiñjaro viya ahosi.
蜘蛛网:就像蜘蛛织好一张丝网,自己躺在中间的网心,若有小虫或苍蝇落到网边,它便飞快地冲过去刺穿它们,吸了它们的汁液,再回到原来的地方躺着。同样,那些被贪欲染污、被嗔恨败坏、被愚痴迷惑的众生,随顺着自己造作的渴爱之流,无法超越它,它就是如此难以超越。智者断此而离去:意思是,智者们断除这个束缚后,无所牵挂、无所执著,依靠阿拉汉道断除一切苦而离去、前行。巴利
Makkaṭakovajālanti yathā nāma makkaṭako suttajālaṃ katvā majjhaṭṭhāne nābhimaṇḍale nipanno pariyante patitaṃ paṭaṅgaṃ vā makkhikaṃ vā vegena gantvā vijjhitvā tassa rasaṃ pivitvā punāgantvā tasmiṃyeva ṭhāne nipajjati, evameva ye sattā rāgarattā dosapaduṭṭhā mohamūḷhā sayaṃkataṃ taṇhāsotaṃ anupatanti, te taṃ samatikkamituṃ na sakkonti, evaṃ duratikkamaṃ. Etampi chetvāna vajanti dhīrāti paṇḍitā etaṃ bandhanaṃ chinditvā anapekkhino nirālayā hutvā arahattamaggena sabbaṃ dukkhaṃ pahāya vajanti gacchantīti attho.
莲华色长老尼的故事巴利
Uppalavaṇṇātherīvatthu
237 第三项本身浅显易懂。巴利
237. Tatiyaṃ uttānatthameva.
帕塔查拉长老尼的故事巴利
Paṭācārātherīvatthu
238 第四项中,“以一百神变”也就是“以一百扇门”。因为paṭihāra一词也见于门与守门人之义。“同族”是指自己家附近。巴利
238. Catutthe paṭihārasatenapīti dvārasatenapi. Paṭihārasaddo hi dvāre dovārike ca dissati. Kulasabhāganti attano gehasamīpaṃ.
“救护”是指成为救护的状态,也就是作为依止的意义。“亲族”是指除了子女和父母之外,其余的血亲和好友。“被死神所侵袭的人”是指被死亡所征服的人。因为在日常生活中,子女等亲人虽然能通过给予饮食等物资、帮忙处理眼前的事情而成为救护,但到了临终的时候,他们用任何办法都无法阻挡死亡;所以从“救护”和“庇护”的意义来说,他们其实算不上是救护。因此才说:“在亲族之中并没有救护。”巴利
Tāṇāyāti tāṇabhāvāya patiṭṭhānatthāya. Bandhavāti putte ca pitaro ca ṭhapetvā avasesā ñātisuhajjā. Antakenādhipannassāti maraṇena abhibhūtassa. Pavattiyañhi puttādayo annapānādidānena ceva uppannakiccanittharaṇena ca tāṇā hutvāpi maraṇakāle kenaci upāyena maraṇaṃ paṭibāhituṃ asamatthatāya tāṇatthāya leṇatthāya na santi nāma. Teneva vuttaṃ – ‘‘natthi ñātīsu tāṇatā’’ti.
智者明白:他们彼此根本没法成为救护,这种无能本身就是原因。于是他靠四遍清净戒来约束自己、守护自己、保护自己,迅速净化那条通往涅槃的八支圣道。这就是这句话的意思。巴利
Etamatthavasanti etaṃ tesaṃ aññamaññassa tāṇaṃ bhavituṃ asamatthabhāvasaṅkhātaṃ kāraṇaṃ jānitvā paṇḍito catupārisuddhisīlena saṃvuto rakkhitagopito hutvā nibbānagamanaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ sīghaṃ sodheyyāti attho.
法乐长老尼的故事巴利
Dhammadinnātherīvatthu
239 239. 在“第五种,于他人支配之处”这一句里,指的是处于他人婢女地位。说到“曾为善生长老作供养业”:据说她卖掉自己的头发,供养名为善生的上首弟子长老,然后发了愿。这句话就是针对那段因缘说的。“向伸出的手”:为了让她倚靠他〔居士〕的手,按照往昔的习惯把手伸了出去。据说,那位居士证得不来果之后回家时,不像往日那样东张西望、含笑带笑地走来,那天他没有那样,而是诸根寂静、心意寂静地走来。法乐打开狮窗,望着街道,看见他〔居士〕来的样子,心想:“这是怎么回事?”于是出去迎接,站在阶梯顶端,为了让他〔居士〕扶住而伸出手。居士却把自己的手收了回去。她想:“到吃早饭的时候就能知道了。”这位居士以前都和她一起吃,但那天没有通知她,独自像一位修行的比丘那样吃了。因此说:“即使在吃饭时,也不说‘给这个,拿走这个’。”其中,“给这个”就是“给这个嚼食或主食”;“拿走这个”就是“拿走这个嚼食或主食”。“由于亲近的惯习”:是指由于烦恼的亲密惯习。就像瓶中长久燃烧的灯焰,在里面炽燃,她被内在的炽燃因缘所催动,于是说道:“既然如此……那么请允许我出家吧。”巴利
239. Pañcame parāyattaṭṭhāneti paresaṃ dāsiṭṭhāne. Sujātattherassa adhikārakammaṃ katvāti sā kira attano kese vikkiṇitvā sujātattherassa nāma aggasāvakassa dānaṃ datvā patthanaṃ akāsi . Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Hatthe pasāriteti tassa hatthāvalambanatthaṃ pubbāciṇṇavasena hatthe pasārite. So kira anāgāmī hutvā gehaṃ āgacchanto yathā aññesu divasesu ito cito ca olokento sitaṃ kurumāno hasamāno āgacchati, evaṃ anāgantvā santindriyo santamānaso hutvā agamāsi. Dhammadinnā sīhapañjaraṃ ugghāṭetvā vīthiṃ olokayamānā tassa āgamanākāraṃ disvā ‘‘kiṃ nu kho eta’’nti cintetvā tassa paccuggamanaṃ kurumānā sopānasīse ṭhatvā olambanatthaṃ hatthaṃ pasāresi. Upāsako attano hatthaṃ samiñjesi. Sā ‘‘pātarāsabhojanakāle jānissāmī’’ti cintesi. Upāsako pubbe tāya saddhiṃ ekato bhuñjati. Taṃ divasaṃ pana taṃ anapaloketvā yogāvacarabhikkhu viya ekakova bhuñji. Tenāha – ‘‘bhuñjamānopi imaṃ detha, imaṃ harathāti na byāharī’’ti. Tattha imaṃ dethāti imaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā detha. Imaṃ harathāti imaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā apaharatha. Santhavavasenāti kilesasanthavavasena. Cirakālaparibhāvitāya ghaṭadīpajālāya viya abbhantare dibbamānāya hetusampattiyā codiyamānā āha – ‘‘evaṃ sante…pe… mayhaṃ pabbajjaṃ anujānāthā’’ti.
这位长者只是待在自己家里,就已经达到了苦的尽头。据说,当她听到他说“法乐,你没有过错,但从今天起,因为亲近的习惯……我要回自己家去”之后,她这样想:“一个普通人是不可能说出这种话的,他一定是证悟了出世间法。”于是她生起了这样的念头:“这位长者只是待在自己家里,就已经达到了苦的尽头。”不过《中部义注》里则记载:她心想:“那你为什么连像往常那样跟我随便说几句话都不肯呢?这出世间法既重大又深广,不该随便公开宣说;可是如果我不告诉她,她一定会心碎而死。”为了照顾她,他才告诉她说:“法乐,我听了导师佛陀说法之后,证得了所谓的出世间法。对已经证得这个法的人来说,这类世俗的做法已经不合适了。”巴利
Ayaṃ tāva seṭṭhi gharamajjhe ṭhitova dukkhassantaṃ akāsīti sā kira ‘‘dhammadinne tuyhaṃ doso natthi, ahaṃ pana ajja paṭṭhāya santhavavasena…pe… kulagharaṃ gacchā’’ti vutte evaṃ cintesi – ‘‘pakatipuriso evaṃ vattā nāma natthi, addhā etena lokuttaradhammo nāma paṭividdho’’ti. Tenassā ayaṃ saṅkappo ahosi ‘‘ayaṃ tāva seṭṭhi gharamajjhe ṭhitova dukkhassantaṃ akāsī’’ti. Majjhimanikāyaṭṭhakathāyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 1.460) pana ‘‘atha kasmā mayā saddhiṃ yathāpakatiyā ālāpasallāpamattampi na karothāti so cintesi – ‘ayaṃ lokuttaradhammo nāma garu bhāriyo na pakāsetabbo; sace kho panāhaṃ na kathessāmi, ayaṃ hadayaṃ phāletvā ettheva kālaṃ kareyyā’ti tassā anuggahatthāya kathesi – ‘dhammadinne ahaṃ satthu dhammadesanaṃ sutvā lokuttaradhammaṃ nāma adhigato, taṃ adhigatassa evarūpā lokiyakiriyā na vaṭṭatī’’’ti vuttaṃ.
他依据五蕴等来提问,就像《小方广经》里所说的那样问道:“尊者,人们常说‘有身、有身’,那么,尊者,世尊所说的有身到底是什么呢?”对于她所问的每一个问题,她都按照经中所示的方式回答:“毗舍佉贤友,世尊说,这五种取蕴就是有身。”所谓“敏锐”,就是犀利。对于还没有证得阿拉汉道的人来说,如果不经过领受,那个问题就不会在心中现起,所以说:“凭借领受的力量,他甚至对阿拉汉道也提出了询问。”所谓“她制止了那个问题”,就是当被问到“尊者,那么解脱以什么为对应呢?”她回答说“毗舍佉贤友,解脱以涅槃为对应”,接着又被追问“尊者,那么涅槃以什么为对应呢?”这时她便制止了那个问题,说道:“毗舍佉贤友,你问过头了。”等等。这里“你问过头了”的意思是:问了不该问的,就成了越过问题界限的人。“他无法把握问题的边际”,是说无法把握问题的界限和分寸。因为他没有在适合把握问题界限的地方停下来,却还继续追问,所以无法把握问题的边际。他问了一个没有对应之法的对应物。涅槃这个东西本来就没有对应物,不可能用青色或黄色等任何一种法作为对应物来显示,而你却怀着这样的意图去问它。所谓“落入涅槃”,就是已经深入涅槃而安住,也就是已进入涅槃、已契入涅槃的意思。所谓“以涅槃为归宿”,就是涅槃是他的最终去处,他不会再越过涅槃而前往别处,也就是以涅槃为终点、为最终归宿的意思。巴利
Pañcakkhandhādivasena pañhe pucchīti ‘‘sakkāyo sakkāyoti ayye vuccati, katamo nu kho ayye sakkāyo vutto bhagavatā’’tiādinā cūḷavedallasutte (ma. ni. 1.460 ādayo) āgatanayena pucchi. Pucchitaṃ pucchitaṃ vissajjesīti ‘‘pañca kho ime, āvuso visākha, upādānakkhandhā sakkāyo vutto bhagavatā’’tiādinā (ma. ni. 1.460 ādayo) tattheva āgatanayena vissajjesi. Sūrabhāvanti tikkhabhāvaṃ. Anadhigataarahattamaggassa uggahena vinā tattha pañho na upaṭṭhātīti āha – ‘‘uggahavasena arahattamaggepi pucchī’’ti. Taṃ nivattentīti ‘‘vimuttiyā panāyye kiṃ paṭibhāgo’’ti pucchite ‘‘vimuttiyā kho, āvuso visākha, nibbānaṃ paṭibhāgo’’ti (ma. ni. 1.466) vutte ‘‘nibbānassa, panāyye, kiṃ paṭibhāgo’’ti puna pucchite taṃ nivattentī ‘‘accasarāvusovisākhā’’tiādimāha. Tattha accasarāti apucchitabbaṃ pucchanto pañhaṃ atikkāmitā ahosīti attho. Nāsakkhi pañhānaṃ pariyantaṃ gahetunti pañhānaṃ paricchedappamāṇaṃ gahetuṃ nāsakkhi. Pañhānañhi paricchedaṃ gahetuṃ yuttaṭṭhāne aṭṭhatvā tato paraṃ pucchanto nāsakkhi pañhānaṃ pariyantaṃ gahetuṃ. Appaṭibhāgadhammassa ca paṭibhāgaṃ pucchi. Nibbānaṃ nāmetaṃ appaṭibhāgaṃ, na sakkā nīlaṃ vā pītakaṃ vāti kenaci dhammena saddhiṃ paṭibhāgaṃ katvā dassetuṃ, tañca tvaṃ iminā adhippāyena pucchasīti attho. Nibbānogadhanti nibbānaṃ ogāhetvā ṭhitaṃ, nibbānantogadhaṃ nibbānaṃ anuppaviṭṭhanti attho. Nibbānaparāyaṇanti nibbānaṃ paraṃ ayanamassa parāgati, na tato paraṃ gacchatīti attho. Nibbānaṃ pariyosānaṃ avasānaṃ assāti nibbānapariyosānaṃ.
“前”是指在过去诸蕴中。“后”是指在未来诸蕴中。“中”是指在现在诸蕴中。“无所有”的意思是:如果有人在这三种蕴中没有那被称为渴爱执取的“所有”,那么我就说此人是“无所有”——因为贪等“所有”都不存在,没有任何可以被抓取的东西,所以他是无执取的婆罗门。这就是这句话的意思。巴利
Pureti atītesu khandhesu. Pacchāti anāgatesu khandhesu. Majjheti paccuppannesu khandhesu. Akiñcananti yassa etesu tīsu taṇhāgāhasaṅkhātaṃ kiñcanaṃ natthi, tamahaṃ rāgakiñcanādīhi akiñcanaṃ kassaci gahaṇassa abhāvena anādānaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
所谓“智者”,就是具备一种被称为“通晓界、处等”的智慧的人。对此确实说过:巴利
Paṇḍitāti dhātuāyatanādikusalatāsaṅkhātena paṇḍiccena samannāgatā. Vuttañhetaṃ –
尊者,到底要具备什么条件,才算得上是智者呢?阿难,当一位比丘对界善巧、对处善巧、对缘起善巧、对是处非处善巧时,阿难,到这个程度,这位比丘就可以称为智者了。巴利
‘‘Kittāvatā nu kho, bhante, paṇḍito hoti? Yato kho, ānanda, bhikkhu dhātukusalo ca hoti āyatanakusalo ca paṭiccasamuppādakusalo ca ṭhānāṭṭhānakusalo ca, ettāvatā kho, ānanda, bhikkhu paṇḍito hotī’’ti.
“大慧”是指:具备这样的智慧——能够掌握广大的义理、广大的法、广大的言辞表达、广大的辩才。这位长老尼因为已经证得无学无碍解,并且安住在圆满的无碍解中,所以她的智慧广大。所谓“如法乐所记”,意思是:就像法乐比丘尼所解说的那样,我也要同样地解说。“taṃ”是语助词。巴利
Mahāpaññāti mahante atthe mahante dhamme mahantā niruttiyo mahantāni paṭibhānāni pariggahaṇe samatthāya paññāya samannāgatā. Imissā hi theriyā asekkhappaṭisambhidāppattatāya paṭisambhidāyo pūretvā ṭhitatāya paññāmahattaṃ. Yathā taṃ dhammadinnāyāti yathā dhammadinnāya bhikkhuniyā byākataṃ, ahaṃ evameva byākareyyanti attho. Tanti nipātamatthaṃ.
难陀长老尼的故事巴利
Nandātherīvatthu
240 第六处:“不见别的道路”,意思是看不到其他办法。“放心”就是没有疑虑。“女相”指女人的美相,也就是说的可爱容貌。在《法句》中说了偈颂之后——巴利
240. Chaṭṭhe aññaṃ maggaṃ apassantīti aññaṃ upāyaṃ apassantī. Vissatthāti nirāsaṅkā. Itthinimittanti itthiyā subhanimittaṃ, subhākāranti vuttaṃ hoti. Dhammapade gāthaṃ vatvāti –
‘‘Aṭṭhīnaṃ nagaraṃ kataṃ, maṃsalohitalepanaṃ; Yattha jarā ca maccu ca, māno makkho ca ohito’’ti. (dha. pa. 150) –
说完这首偈颂。这里的意思是:就像人们为了储藏稻谷等东西,把木头立起来,用藤蔓绑住,再涂上泥土,在外面造一座叫做“城”的房子;同样,这个内在的身体也是把三百块骨头立起来,用筋腱捆扎,涂上血肉,再盖上皮肤,为了储藏以衰老为特征的老、以死亡为特征的死、依健康圆满等条件而生起的慢,以及以毁坏善行功德为特征的覆藏,才造成了这座城。这里所储藏的,正是这样的身心之病,除此之外,再没有什么可以执取的了。巴利
Imaṃ gāthaṃ vatvā. Tatrāyamadhippāyo – yatheva hi pubbaṇṇāparaṇṇādīnaṃ odahanatthāya kaṭṭhāni ussāpetvā vallīhi bandhitvā mattikāya vilimpitvā nagarasaṅkhātaṃ bahiddhā gehaṃ karonti, evamidaṃ ajjhattikampi tīṇi aṭṭhisatāni ussāpetvā nhāruvinaddhaṃ maṃsalohitalepanaṃ tacapaṭicchannaṃ jīraṇalakkhaṇāya jarāya maraṇalakkhaṇassa maccuno ārogyasampadādīni paṭicca uppajjanalakkhaṇassa mānassa sukatakāraṇavināsanalakkhaṇassa makkhassa ca odahanatthāya nagaraṃ kataṃ. Evarūpo eva hi ettha kāyikacetasiko ābādho ohito, ito uddhaṃ kiñci gayhūpagaṃ natthīti.
说了这部经。巴利
Suttaṃ abhāsīti –
无论是在行走,还是站立,或是坐着,又或者是躺着;
弯曲和伸展,这就是身体的动摇。
“ 骨头和筋腱绑在一起,外面裹着皮和肉;
身体被一层薄皮包住,所以不能如实看见它。”巴利
‘‘Caraṃ vā yadi vā tiṭṭhaṃ, nisinno uda vā sayaṃ; Samiñjeti pasāreti, esā kāyassa iñjanā. ‘‘Aṭṭhinahārusaṃyutto, tacamaṃsāvalepano; Chaviyā kāyo paṭicchanno, yathābhūtaṃ na dissatī’’ti. (su. ni. 195-196) –
他以这个开头讲说了这部经。巴利
Ādinā suttamabhāsi.
索那长老尼的故事巴利
Soṇātherīvatthu
241 第七个故事:应当知道,她把所有儿女都各自安顿到各自的家里之后,心想:“儿子们自然会照顾我,我还要单独留一份家产做什么呢?”于是把全部财产也分给了他们。正因如此,从那时起,当她来到儿女们身边时,他们连“这是母亲”的念头都不曾生起。果然,没过几天,长子的妻子就说:“哎呀,我们这位大少爷对我可真上心,他就好像因为长子而分得了两份财产一样,老往我们家跑。”其他儿子的妻子也都这样说。当她去长女等女儿们的家时,她们也同样这样说。她受到轻慢后,心想:“我在这些人身边住着有什么用?不如出家做比丘尼活下去。”于是前往比丘尼精舍请求出家,她们便让她出家了。为了说明这件事,记述者说:“多子索那看出儿女们对自己不恭敬,心想:‘过在家生活有什么用呢?’便离家出家了。”巴利
241. Sattame sabbepi visuṃ visuṃ gharāvāse patiṭṭhāpesīti ettha sabbepi visuṃ visuṃ gharāvāse patiṭṭhāpetvā ‘‘puttāva maṃ paṭijaggissanti, kiṃ me visuṃ kuṭumbenā’’ti sabbaṃ sāpateyyampi vibhajitvā adāsīti veditabbaṃ. Teneva hi tato paṭṭhāya ‘‘ayaṃ amhākaṃ kiṃ karissatī’’ti attano santikaṃ āgataṃ ‘‘mātā’’ti saññampi na kariṃsu. Tathā hi naṃ katipāhaccayena jeṭṭhaputtassa bhariyā ‘‘aho amhākaṃ ayaṃ jeṭṭheputto meti dve koṭṭhāse datvā viya imameva gehaṃ āgacchatī’’ti āha. Sesaputtānaṃ bhariyāyopi evamevaṃ vadiṃsu. Jeṭṭhadhītaraṃ ādiṃ katvā tāsaṃ gehaṃ gatakāle tāpi naṃ evameva vadiṃsu. Sā avamānappattā hutvā ‘‘kiṃ me imesaṃ santike vutthena, bhikkhunī hutvā jīvissāmī’’ti bhikkhunīupassayaṃ gantvā pabbajjaṃ yāci, tā naṃ pabbājesuṃ. Imameva vatthuṃ dassento ‘‘bahuputtikasoṇā tesaṃ attani agāravabhāvaṃ ñatvā ‘gharāvāsena kiṃ karissāmī’ti nikkhamitvā pabbajī’’ti āha.
“前往精舍”是指比丘尼们前往比丘的精舍。“无上法”是指九种出世间法。之所以叫无上法,是因为如果有人见不到这个法,那么即使他活一百年,也不如见到这个法、通达这个法的人活一天、活一刹那。“外来人”是就来到精舍的比丘尼众说的。“不加留意”就是没有注意。巴利
Vihāraṃ gacchantiyoti bhikkhuvihāraṃ gacchantiyo. Dhammamuttamanti navavidhalokuttaradhammaṃ. So hi uttamadhammo nāma yo hi taṃ na passati, tassa vassasatampi jīvanato taṃ dhammaṃ passantassa paṭivijjhantassa ekāhampi ekakkhaṇampi jīvitaṃ seyyo. Āgantukajanoti vihāragataṃ bhikkhunījanaṃ sandhāya vadati. Anupadhāretvāti asallakkhetvā.
拔古喇长老尼的故事巴利
Bakulātherīvatthu
242 第八,内容浅显易懂。巴利
242. Aṭṭhamaṃ uttānatthameva.
昆达拉克萨长老尼的故事巴利
Kuṇḍalakesātherīvatthu
243 243. 在第九首偈颂中,“四衢”指的是十字路口。四种东西合在一起,就叫“四集”。“从牢狱”是指从束缚人的监狱里。“解救出”意思是拔出来、救出来。巴利
243. Navame catukketi vīthicatukke. Catunnaṃ samāhāro catukkaṃ. Cārakatoti bandhanāgārato. Ubbaṭṭetvāti uddharitvā.
哪怕只是一瞬间,也能用当下生起的智慧,去思惟与那一刹那相应的义理。“即使有上千首偈颂,却都是无意义的语句”——这首偈颂是世尊对达鲁奇利亚长老说的,这里也引用了同一首偈颂。在《长老尼偈注》中,阿阇黎护法长老在库恩达拉克什长老尼的故事里也引用了这首偈颂。不过在《法句经注》的库恩达拉克什长老尼故事里——巴利
Muhuttamapi cintayeti muhuttaṃ taṅkhaṇampi ṭhānuppattikapaññāya taṅkhaṇānurūpaṃ atthaṃ cintituṃ sakkuṇeyya. Sahassamapi ce gāthā, anatthapadasaṃhitāti ayaṃ gāthā dārucīriyattherassa bhagavatā bhāsitā, idhāpi ca sāyeva gāthā dassitā. Therigāthāsaṃvaṇṇanāyaṃ ācariyadhammapālattherenapi kuṇḍalakesittheriyā vatthumhi ayameva gāthā vuttā. Dhammapadaṭṭhakathāyaṃ pana kuṇḍalakesittheriyā vatthumhi –
“ 就算有人能念诵一百首偈颂,但里面全是没意义的话;
宁可只受持一句法句,听过之后就能让心寂静下来。”巴利
‘‘Yo ca gāthāsataṃ bhāse, anatthapadasaṃhitā; Ekaṃ dhammapadaṃ seyyo, yaṃ sutvā upasammatī’’ti. (dha. pa. aṭṭha. 1.102) –
这首偈颂是引录而来的。按照各位诵者各自传承的说法,它在不同地方就是那样被讲述的,所以在这里不应该怀疑阿阇黎有前后矛盾。巴利
Ayaṃ gāthā āgatā. Taṃtaṃbhāṇakānaṃ kathāmaggānusārena tattha tattha tathā vuttanti na idha ācariyassa pubbāparavirodho saṅkitabbo.
跋陀跋陀·迦毗罗长老尼与跋陀迦旃延长老尼的故事巴利
Bhaddākāpilānītherī-bhaddākaccānātherīvatthu
244-245 第十和第十一,这两首偈的意思本身就很浅显易懂。巴利
244-245. Dasamaṃ ekādasamañca uttānatthameva.
翅舍·乔达弥长老尼的故事巴利
Kisāgotamītherīvatthu
246 在第十二首偈颂里,“以三种粗劣”指的是衣料粗劣、线粗劣、染料粗劣这三种粗劣。“成就义”就是指芥子。巴利
246. Dvādasame tīhi lūkhehīti vatthalūkhasuttalūkharajanalūkhasaṅkhātehi tīhi lūkhehi. Siddhatthakanti sāsapabījaṃ.
那人因为儿女和牲畜而得意忘形:他得到了相貌端正、力壮等条件都好的儿女和牲畜之后,心里想:“我的儿子们长得好看、身强力壮、聪明能干,什么事都能做;我的公牛没病、模样好,能驮重担;我的母牛产奶多。”就这样,他因为儿女和牲畜而昏了头。
心被粘住:对眼睛能看到的等各种对象,对金银钱财等,或者对已经得到的钵和袈裟等,不管得到什么,心就粘在那上面、挂在那上面,放不下。
睡着的村庄:指已经进入睡眠状态的一群
如大洪水:犹如深广的大河洪流卷走这样的村庄,连狗都不剩,带走一切;同样,死魔也将如上述之人带走。这是其含义。
不死之境:没有死亡之处,也就是无死的大般涅槃,这是其含义。其余内容浅显易懂。巴利
Taṃ puttapasusammattanti taṃ rūpabalādisampanne putte ca pasū ca labhitvā ‘‘mama puttā abhirūpā balasampannā paṇḍitā sabbakiccasamatthā, mama goṇo arogo abhirūpo mahābhāravaho, mama gāvī bahukhīrā’’ti evaṃ puttehi ca pasūhi ca sammattaṃ naraṃ. Byāsattamanasanti cakkhuviññeyyādīsu ārammaṇesu hiraññasuvaṇṇādīsu pattacīvarādīsu vā yaṃ yaṃ laddhaṃ hoti, tattha tattheva lagganāya sattamānasaṃ. Suttaṃ gāmanti niddaṃ upagataṃ sattakāyaṃ. Mahoghovāti yathā evarūpaṃ gāmaṃ gambhīrato vitthārato ca mahanto mahānadiogho antamaso sunakhampi asesetvā sabbaṃ ādāya gacchati, evaṃ vuttappakāraṃ naraṃ maccu ādāya gacchatīti attho. Amataṃ padanti maraṇarahitaṃ koṭṭhāsaṃ, amataṃ mahānibbānanti attho. Sesamettha uttānameva.
豺狼母长老尼的故事巴利
Siṅgālakamātātherīvatthu
247 第十三首偈的意思本身就很清楚。巴利
247. Terasamaṃ uttānatthameva.
14. 最上品巴利
14. Etadaggavaggo
6. 第六最上品注释巴利
(14) 6. Chaṭṭhaetadaggavaggavaṇṇanā
提谓与跋利迦的故事巴利
Tapussa-bhallikavatthu
248 248. 在《近事男巴利》的注释中,第一句“最先皈依者”是指在一切人中最先皈依的人。“从那时以后”是指过了七个七天之后。“使其中断行程”是说他令他们的行程中断。就像那些牛扔掉轭,即使被打也不肯走,他就是这样做的。“对他们”指提谓与跋利迦二人。“附体”就是进入、附身。“夜叉的旋涡”就是夜叉所起的旋涡,其余各处也照这样理解。“观察过去诸佛的惯例”就是观察过去诸佛用什么钵受食,这是诸佛的惯例。“住立于二语皈依”:因为僧团还没有出现,所以依佛与法二者确立皈依。“塔庙”就是可供供养的对象。“现前生发界”指世尊在世时的头发舍利。巴利
248. Upāsakapāḷisaṃvaṇṇanāya paṭhame sabbapaṭhamaṃ saraṇaṃ gacchantānanti sabbesaṃ paṭhamaṃ hutvā saraṇaṃ gacchantānaṃ. Ito paranti sattasattāhato paraṃ. Gamanūpacchedaṃ akāsīti gamanavicchedaṃ akāsi. Yathā te goṇā dhuraṃ chaḍḍetvā pothiyamānāpi na gacchanti, tathā akāsīti attho. Tesanti tapussabhallikānaṃ. Adhimuccitvāti āvisitvā. Yakkhassa āvaṭṭo yakkhāvaṭṭo. Evaṃ sesesupi. Atītabuddhānaṃ āciṇṇaṃ olokesīti atītabuddhā kena bhājanena paṭiggaṇhiṃsūti buddhāciṇṇaṃ olokesi. Dvevācike saraṇe patiṭṭhāyāti saṅghassa anuppannattā buddhadhammavasena dvevācike saraṇe patiṭṭhahitvā. Cetiyanti pūjanīyavatthuṃ. Jīvakesadhātuyāti jīvamānassa bhagavato kesadhātuyā.
给孤独长者的事迹巴利
Anāthapiṇḍikaseṭṭhivatthu
249 第二段,“以同样的功德”是指以同样的施主身份这种功德。因为他一切所欲都圆满,远离了悭吝,又具足悲悯等功德,所以恒常不断地给无依无靠的人施食。因此,他任何时候都备有给无依者的食物,就得到了“给孤独”这个称号。“在每一由旬处建造精舍”,就是在每隔一由旬的地方各建一座精舍。说了“他做了这样的布施”之后,为了详细分析这种布施,又说“每天有五种筹食”等等。其中,用筹签领取的食物叫筹食;每半月应供一天的食物叫半月食;放在固定处所供养的食物叫常设食;供给外来比丘的食物叫客食。其余的也照这样类推。精舍里常设五百个座位,就是常有五百位比丘坐着进食,所以精舍内固定设置了五百个座位。巴利
249. Dutiye teneva guṇenāti teneva dāyakabhāvasaṅkhātena guṇena. So hi sabbakāmasamiddhatāya vigatamaccheratāya karuṇādiguṇasamaṅgitāya ca niccakālaṃ anāthānaṃ piṇḍamadāsi. Tena sabbakālaṃ upaṭṭhito anāthānaṃ piṇḍo etassa atthīti anāthapiṇḍikoti saṅkhaṃ gato. Yojanikavihāre kāretvāti yojane yojane ekamekaṃ vihāraṃ kāretvā. ‘‘Evarūpaṃ dānaṃ pavattesī’’ti vatvā tameva dānaṃ vibhajitvā dassento ‘‘devasikaṃ pañca salākabhattāni hontī’’tiādimāha. Tattha salākāya gāhetabbaṃ bhattaṃ salākabhattaṃ. Ekasmiṃ pakkhe ekadivasaṃ dātabbaṃ bhattaṃ pakkhikabhattaṃ. Dhuragehe ṭhapetvā dātabbaṃ bhattaṃ dhurabhattaṃ. Āgantukānaṃ dātabbaṃ bhattaṃ āgantukabhattaṃ. Evaṃ sesesupi. Pañca āsanasatāni gehe niccapaññattāneva hontīti gehe nisīdāpetvā bhuñjantānaṃ pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ pañca āsanasatāni niccapaññattāni honti.
质多居士的故事巴利
Cittagahapativatthu
250 第三,鹿就是鹿的样子。令受食:就是劝请说“尊者,请慈愍我,在这里坐下接受食物”,为了让他接受食物而这样劝请。为了出离而积累的抉择分善法,是亲依止缘。他只宣说了六处分别:他只讲了与六处分别相应的法。由长老:指当时聚集在那里所有人中居首的大长老。无法解答问题:质多居士以这样的心问道:“尊者长老,世间生起种种恶见,如‘世间是常’、‘世间是无常’、‘世间有边’、‘世间无边’、‘命就是身’、‘命与身是异’、‘如来死后存在’、‘如来死后不存在’、‘如来死后亦存在亦不存在’、‘如来死后非存在非不存在’,以及《梵网经》所列举的这六十二种恶见,尊者,这些恶见在什么存在时才存在,在什么不存在时才不存在?”如此等等。被这样问时,他无法解答这个问题。据说,这个大长老被问到第三次时,仍然沉默不语。这时伊西达答长老心想:“这位长老自己既不解答,也不请别人回答,而这位居士又在困扰比丘僧团。我来解答这个问题,让他安住下来。”这样想后,他从座位起身,走到长老面前,说:“尊者,我来为质多居士解答这个问题。”这样说后,长老对伊西达答说:“伊西达答贤友,你来为质多居士解答这个问题。”因此说“无法解答问题,被请求”。巴利
250. Tatiye migā eva migarūpāni. Bhikkhaṃ samādāpetvāti, ‘‘bhante, mayhaṃ anuggahaṃ karotha, idha nisīditvā bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti bhikkhāgahaṇatthaṃ samādāpetvā . Vivaṭṭaṃ uddissa upacitaṃ nibbedhabhāgiyakusalaṃ upanissayo. Saḷāyatanavibhattimeva desesīti saḷāyatanavibhāgappaṭisaṃyuttameva dhammakathaṃ kathesi. Therenāti tattha sannihitānaṃ sabbesaṃ jeṭṭhena mahātherena. Pañhaṃ vissajjetuṃ asakkontenāti cittena gahapatinā ‘‘yā imā, bhante thera, anekavihitā diṭṭhiyo loke uppajjanti, ‘sassato loko’ti vā, ‘asassato loko’ti vā, ‘antavā loko’ti vā, ‘anantavā loko’ti vā, ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’nti vā, ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’nti vā, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘hoti ca na hoti ca tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā yāni cimāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle gaṇitāni, imā nu kho, bhante, diṭṭhiyo kismiṃ sati honti, kismiṃ asati na hontī’’ti evamādinā (saṃ. ni. 4.345) pañhe puṭṭhe taṃ pañhaṃ vissajjetuṃ asakkontena. Imaṃ kira pañhaṃ yāvatatiyaṃ puṭṭho mahāthero tuṇhī ahosi. Atha isidattatthero cintesi – ‘‘ayaṃ thero neva attanā byākaroti, na aññaṃ ajjhesati, upāsako ca bhikkhusaṅghaṃ vihesati, ahametaṃ byākaritvā phāsuvihāraṃ katvā dassāmī’’ti. Evaṃ cintetvā ca āsanato vuṭṭhāya therassa santikaṃ gantvā ‘‘byākaromahaṃ, bhante, cittassa gahapatino etaṃ pañha’’nti (saṃ. ni. 4.345) āha. Evaṃ vutte thero ‘‘byākarohi tvaṃ, āvuso isidatta, cittassa gahapatino etaṃ pañha’’nti isidattaṃ ajjhesi. Tena vuttaṃ – ‘‘pañhaṃ vissajjetuṃ asakkontena ajjhiṭṭho’’ti.
他解答了问题,也就是用这样的方式回答:居士,世间生起的种种见解,比如“世间是常”“世间是无常”……乃至《梵网经》里列出的六十二种见解,居士,这些见解都是因为有身见才存在,没有身见就不存在。就这样解答了问题。接着说明质多居士知道长老原来是他在家时的朋友:质多居士对长老的回答感到满意,就问:尊者,圣者伊西达答是从哪里来的?长老回答:居士,我从阿槃提来。居士又问:尊者,在阿槃提有一位叫伊西达答的善男子,是我们没见过面的朋友,他出家了,尊者见过他吗?长老说:是的,居士。居士再问:尊者,那位圣者现在住在哪里?长老沉默不语。于是质多居士问:尊者,您就是我们的伊西达答吧?长老回答:是的,居士。这样,居士就知道长老正是自己以前在家的朋友。巴利
Pañhaṃ vissajjetvāti ‘‘yā imā, gahapati, anekavihitā diṭṭhiyo loke uppajjanti ‘sassato loko’ti vā, ‘asassato loko’ti vā…pe… yāni cimāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle gaṇitāni, imā kho, gahapati, diṭṭhiyo sakkāyadiṭṭhiyā sati honti, sakkāyadiṭṭhiyā asati na hontī’’tiādinā nayena pañhaṃ vissajjetvā. Gihisahāyakabhāve ñāteti therassa gihisahāyakabhāve cittena gahapatinā ñāte. Citto kira, gahapati, tassa pañhaveyyākaraṇe tuṭṭho ‘‘kuto, bhante, ayyo isidatto āgacchatī’’ti vatvā ‘‘avantiyā kho ahaṃ, gahapati, āgacchāmī’’ti vutto ‘‘atthi, bhante, avantiyā isidatto nāma kulaputto amhākaṃ adiṭṭhasahāyo pabbajito, diṭṭho so āyasmatā’’ti pucchi. Thero ca ‘‘evaṃ, gahapatī’’ti vatvā ‘‘kahaṃ nu kho, bhante, so āyasmā etarahi viharatī’’ti puna puṭṭho tuṇhī ahosi. Atha citto gahapati ‘‘ayyo no, bhante, isidatto’’ti pucchitvā ‘‘evaṃ, gahapatī’’ti vutte attano gihisahāyabhāvaṃ aññāsi.
展示火遍定神变这件事:据说有一天,质多居士请求大长老说:“尊者,请圣者为我展示超越常人的神通神变。”长老说:“那么,居士,你在走廊上铺开上衣,在上面撒一把干草。”居士照办之后,长老自己进入精舍,关上门闩,作了这样的神通决意,使火焰从钥匙孔和门缝里窜出来,烧掉干草,却不烧上衣。于是质多居士拍打上衣,心生警惧,汗毛竖立,站在一旁,看见长老从里面出来,就说:“尊者,请圣者欢喜地住在马奇咖桑达,这里的安跋陀林令人愉悦,我会为圣者尽力提供衣服、饮食、坐卧处、生病所需的医药用品。”长老心想:“现在已经不能住在这里了。”于是离开了那座精舍。针对这件事才说:“展示了火遍定神变之后,心想‘现在已经不适合住在这里’,便随意离去了。”至于“二位上首弟子”等部分,应当说的内容在《律藏》正文中已有详细记载。巴利
Tejosamāpattipāṭihāriyaṃ dassetvāti ekasmiṃ kira divase citto gahapati ‘‘sādhu me, bhante, ayyo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ dassetū’’ti mahātheraṃ yāci. Thero ‘‘tena hi tvaṃ, gahapati, āḷinde uttarāsaṅgaṃ paññāpetvā tattha tiṇakalāpaṃ okirā’’ti vatvā tena ca tathā kate sayaṃ vihāraṃ pavisitvā ca ghaṭikaṃ datvā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāresi, yathā tāḷacchiggaḷena ca aggaḷantarikāya ca acci nikkhamitvā tiṇāni jhāpeti, uttarāsaṅgaṃ na jhāpeti. Atha citto gahapati uttarāsaṅgaṃ papphoṭetvā saṃviggo lomahaṭṭhajāto ekamantaṃ ṭhito theraṃ bahi nikkhamantaṃ disvā ‘‘abhiramatu, bhante, ayyo macchikāsaṇḍe, ramaṇīyaṃ ambāṭakavanaṃ, ahaṃ ayyassa ussukkaṃ karissāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti āha. Tato thero ‘‘na dāni idha vasituṃ sakkā’’ti tamhā vihārā pakkāmi. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ – ‘‘tejosamāpatti pāṭihāriyaṃ dassetvā ‘idāni idha vasituṃ na yutta’nti yathāsukhaṃ pakkāmī’’ti. Dve aggasāvakātiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ vitthārato vinayapāḷiyaṃ āgatameva.
“有信”是指具备世间和出世间的信心。“以戒”是指戒有两种:在家戒和出家戒,这里指的是在家戒,意思是具备在家戒。“成就名誉与财富”是指像给孤独长者等人那样,拥有五百位近事男围绕的在家名声,具备这样的名声;财富则包括谷物等财物以及七种圣财这两种,意思是具备这些财富。“无论什么地方”是指在东方等各个方向,这样的良家子无论亲近哪里,他在那里都会受到相应的利养与恭敬。巴利
Saddhoti lokiyalokuttarāya saddhāya samannāgato. Sīlenāti agāriyasīlaṃ anagāriyasīlanti duvidhaṃ sīlaṃ, tesu idha agāriyaṃ sīlaṃ adhippetaṃ, tena samannāgatoti attho. Yasobhogasamappitoti yādiso anāthapiṇḍikādīnaṃ pañcaupāsakasataparivārasaṅkhāto agāriyo yaso, tādiseneva yasena, yo ca dhanadhaññādiko ceva sattavidhaariyadhanasaṅkhāto cāti duvidho bhogo, tena ca samannāgatoti attho. Yaṃ yaṃ padesanti puratthimādīsu disāsu evarūpo kulaputto yaṃ yaṃ padesaṃ bhajati, tattha tattha evarūpena lābhasakkārena pūjitova hotīti attho.
哈塔卡·阿拉瓦卡的故事巴利
Hatthakaāḷavakavatthu
251 第四项,是以四种摄受之事来说明,也就是以布施、爱语、利行、同事这四种摄受之事。为了把“明天应当连同食器一起送给阿拉瓦卡”这句话的意思清楚地显示出来,所以说“这里面有这样一段次第开示”等等。阿拉瓦卡王舍弃了种种歌舞娱乐,为了防盗贼、抵御敌国、锻炼体力,每隔七天就去打一次猎。有一天,他带着军队,按照“鹿从谁那边逃走,担子就归谁”的约定,为了猎鹿而进入山林。一只鹿,是指从他所在之处逃走的一只母鹿。追赶,是指他独自一人追了三由旬的路。这位国王行动迅捷,拿着弓箭,徒步追赶那只鹿追了三由旬。杀死,是因为母鹿的最快速度就是三由旬,所以等那只鹿力气耗尽,进入水中停住时,就把它杀死。切成两半挂在弓端折返,是说即使他对鹿肉并无兴趣,为了免除“没能捉到鹿”的指责,还是把切成两半的鹿挂在弓端,然后返回。茂密的树荫,是指枝叶层层叠叠、非常浓密的树荫。巴利
251. Catutthe catubbidhena saṅgahavatthunāti dānapiyavacanaatthacariyāsamānattatāsaṅkhātena catubbidhena saṅgahavatthunā. ‘‘Sve bhattacāṭiyā saddhiṃ āḷavakassa pesetabbo ahosī’’ti vuttamatthaṃ pākaṭaṃ katvā dassetuṃ – ‘‘tatrāyaṃ anupubbikathā’’tiādimāha. Migavatthāya araññaṃ gantvāti āḷavako rājā vividhanāṭakūpabhogaṃ chaḍḍetvā corappaṭibāhanatthañca paṭirājanisedhanatthañca byāyāmakaraṇatthañca sattame sattame divase migavaṃ gacchanto ekadivasaṃ balakāyena saddhiṃ ‘‘yassa passena migo palāyati, tasseva so bhāro’’ti katakatikavatto migavatthāya araññaṃ gantvā. Ekaṃ miganti attano ṭhitaṭṭhānena palātaṃ eṇimigaṃ. Anubandhitvāti tiyojanamaggaṃ ekakova anubandhitvā. Javasampanno hi rājā dhanuṃ gahetvā pattikova tiyojanaṃ taṃ migamanubandhi. Ghātetvāti yasmā eṇimigā tiyojanavegā eva honti, tasmā parikkhiṇajavaṃ taṃ migaṃ udakaṃ pavisitvā ṭhitaṃ ghātetvā. Dvidhā chetvā dhanukoṭiyaṃ lagetvā nivattetvā āgacchantoti anatthikopi maṃsena ‘‘nāsakkhi migaṃ gahetu’’nti apavādamocanatthaṃ dvidhā chinnaṃ dhanukoṭiyaṃ lagetvā āgacchanto. Sandacchāyanti ghanacchāyaṃ bahalapattapalāsaṃ.
住在树上的天神,这句话是针对阿拉瓦卡夜叉说的。因为他从诸位大王那里得到恩准,在正午时分,凡是走进那棵树荫覆盖范围的有情,都会被他吃掉,他就住在那里。坐在阿拉瓦卡的坐垫上,是指在被选定的吉祥日等日子里,阿拉瓦卡坐上这个坐垫享受福乐,那天他正是坐上了那个天宝坐垫。对自己的飞行不能成功,便省思“到底是什么原因”:据说那时,娑多山夜叉与雪山夜叉在祇树给孤独园礼敬世尊后,带着眷属说“我们要去参加夜叉集会”,乘着各种车乘从空中前往。然而夜叉在空中并非处处都有道路,要避开那些位于空中的宫殿,只在有道路的地方才有路可走。而阿拉瓦卡的宫殿是住在地面上的,防护严密,四周有城墙围绕,城门、望楼、门楼都布置完善,上方覆盖着黄铜网,如同箱笼一般,高有三由旬,它的上方才有道路。他们来到那个地方,却无法通过。因为诸佛所坐之处,从其上方直到有顶天,没有人能够通过。因此,对自己的飞行不能成功,便省思“到底是什么原因”。听了他们的话之后,他思忖:因为对无信仰者说信仰之事是难说的,就像对有恶戒等者说戒律之事等一样,所以听了那些夜叉对世尊的赞叹之后,他内心生起的愤怒就像把盐块投入火中一样,心中噼啪作响,于是思忖。山巅,是指凯拉萨山之巅。巴利
Rukkhe adhivatthā devatāti āḷavakaṃ yakkhaṃ sandhāya vadati. So hi mahārājūnaṃ santikā varaṃ labhitvā majjhanhikasamaye tassa rukkhassa chāyāya phuṭṭhokāsaṃ paviṭṭhe pāṇino khādanto tattha paṭivasati. Āḷavakassa nisīdanapallaṅke nisīdīti yattha abhilakkhitesu maṅgaladivasādīsu āḷavako nisīditvā siriṃ anubhoti, tasmiṃyeva dibbaratanapallaṅke nisīdi. Attano gamane asampajjamāne ‘‘kiṃ nu kho kāraṇa’’nti āvajjentāti tadā kira sātāgirahemavatā bhagavantaṃ jetavaneyeva vanditvā ‘‘yakkhasamāgamaṃ gamissāmā’’ti saparivārā nānāyānehi ākāsena gacchanti, ākāse ca yakkhānaṃ na sabbattha maggo atthi, ākāsaṭṭhāni vimānāni pariharitvā maggaṭṭhāneneva maggo hoti, āḷavakassa pana vimānaṃ bhūmaṭṭhaṃ suguttaṃ pākāraparikkhittaṃ susaṃvihitadvāraṭṭālakagopuraṃ upari kaṃsajālasañchannamañjūsāsadisaṃ tiyojanaṃ ubbedhena, tassa upari maggo hoti, te taṃ padesamāgamma gantumasamatthā ahesuṃ. Buddhānañhi nisinnokāsassa uparibhāgena yāva bhavaggā koci gantumasamattho, tasmā attano gamane asampajjamāne ‘‘kiṃ nu kho kāraṇa’’nti āvajjesuṃ. Tesaṃ kathaṃ sutvā cintesīti yasmā assaddhassa saddhākathā dukkathā hoti dussīlādīnaṃ sīlakathādayo viya, tasmā tesaṃ yakkhānaṃ santikā bhagavato pasaṃsaṃ sutvā eva aggimhi pakkhittaloṇasakkharā viya abbhantare uppannakopena paṭapaṭāyamānahadayo hutvā cintesi. Pabbatakūṭanti kelāsapabbatakūṭaṃ.
从这里开始,要详细讲述与阿拉瓦卡夜叉的那场战斗。据说,他左脚踩在黄石板上,说:“你们现在看看,到底是你们的导师有大神通,还是我!”然后用右脚一踩,把约六十由旬高的盖拉舍山顶踩了下去。那座山就像被铁锤砸中的铁块一样,迸射出无数碎片。他站在那里,大声喊:“我是阿拉瓦卡!”喊声传遍了整个赡部洲。连宽达三千由旬的雪山也因这夜叉的威力而震动。他掀起一阵狂风,心想:“我要用这风把那个沙门吹跑。”于是从东方等各个方向刮起大风,把半由旬、一由旬、二由旬、三由旬高的山峰都吹裂了,把树林、灌木、大树连根拔起,狂风冲进阿拉瓦卡城,把破旧的象棚等建筑碾成粉末,屋顶的砖瓦在空中乱飞。世尊决意:“不要让任何人受到伤害。”那些风到了十力者面前,连他衣角那么一点都吹不动。接着他又降下大雨,心想:“我要用水淹死那个沙门。”靠着他的威力,上空层层叠叠涌起百层千层的乌云,降下暴雨。雨势太猛,大地都被打出窟窿。洪水漫过树林树梢冲过来,却连十力者衣服上一滴雨点都沾不上。接着他又降下石雨。巨大的山峰冒着烟、燃着火从空中飞来,到了十力者面前,却变成了天界的花鬘。接着他又降下武器雨。单刃的、双刃的、剑、矛、剃刀、箭等冒着烟、燃着火从空中飞来,到了十力者脚下,却变成了天界的花朵。巴利
Ito paṭṭhāya āḷavakayuddhaṃ vitthāretabbanti so kira manosilātale vāmapādena ṭhatvā ‘‘passatha dāni tumhākaṃ vā satthā mahānubhāvo, ahaṃ vā’’ti dakkhiṇapādena saṭṭhiyojanamattaṃ kelāsakūṭapabbataṃ akkami, taṃ ayokūṭappahato viya niddhantaayapiṇḍo papaṭikāyo muñci. So tatra ṭhatvā ‘‘ahaṃ āḷavako’’ti ugghosesi, sakalajambudīpaṃ saddo phari. Tiyojanasahassavitthatahimavāpi sampakampi yakkhassānubhāvena. So vātamaṇḍalaṃ samuṭṭhāpesi ‘‘eteneva samaṇaṃ palāpessāmī’’ti. Te puratthimādibhedā vātā samuṭṭhahitvā aḍḍhayojanayojanadviyojanatiyojanappamāṇāni pabbatakūṭāni padāletvā vanagaccharukkhādīni ummūletvā āḷavinagaraṃ pakkhandā jiṇṇahatthisālādīni cuṇṇentā chadaniṭṭhakā ākāse bhamentā. Bhagavā ‘‘mā kassaci uparodho hotū’’ti adhiṭṭhāsi. Te vātā dasabalaṃ patvā cīvarakaṇṇamattampi cāletuṃ nāsakkhiṃsu. Tato mahāvassaṃ samuṭṭhāpesi ‘‘udakena ajjhottharitvā samaṇaṃ māressāmī’’ti. Tassānubhāvena uparūpari satapaṭalasahassapaṭalādibhedā valāhakā uṭṭhahitvā pavassiṃsu. Vuṭṭhidhārāvegena pathavī chiddā ahosi. Vanarukkhādīnaṃ upari mahogho āgantvā dasabalassa cīvare ussāvabindumattampi temetuṃ nāsakkhi. Tato pāsāṇavassaṃ samuṭṭhāpesi. Mahantāni mahantāni pabbatakūṭāni dhūmāyantāni pajjalantāni ākāsenāgantvā dasabalaṃ patvā dibbamālāguḷāni sampajjiṃsu. Tato paharaṇavassaṃ samuṭṭhāpesi. Ekatodhārā ubhatodhārā asisattikhurappādayo dhūmāyantā pajjalantā ākāsenāgantvā dasabalassa pādamūle dibbapupphāni ahesuṃ.
接着,他又变出了火炭雨。那些像紫矿花一样颜色的火炭从空中飞来,落到十力者脚下时,变成了天界的花朵,纷纷散落。接着,他又变出了热灰雨。极其灼热的灰烬从空中飞来,落到十力者脚下时,变成了檀香粉末,纷纷落下。接着,他又变出了沙雨。那些极其细微的沙子,冒着烟、燃着火,从空中飞来,落到十力者脚下时,变成了天界的花朵,纷纷落下。接着,他又变出了泥雨。那泥浆冒着烟、燃着火,从空中飞来,落到十力者脚下时,变成了天界的香料,纷纷落下。接着,他又变出了黑暗,心想:“我要吓跑那个沙门。”那黑暗具备四种要素,像浓密的黑暗一样降临,但一到十力者面前,就像被阳光驱散的黑暗一样消失了。就这样,这个夜叉用风、雨、石头、武器、火炭、热灰、沙子、泥浆、黑暗这九种灾难,都没能把世尊赶走。于是,他亲自带着一支由四支军队组成的军阵,向世尊逼近——那些非人部众手持各种攻击武器,显现出种种恐怖的形相,乱纷纷地聚集在一起。那些非人部众做出各种变化,一边喊着“抓住他!杀死他!”,一边好像要向世尊冲过来。然而,他们就像苍蝇无法靠近烧红的铁块一样,根本没办法接近世尊。巴利
Tato aṅgāravassaṃ samuṭṭhāpesi. Kiṃsukavaṇṇā aṅgārā ākāsenāgantvā dasabalassa pādamūle dibbapupphāni hutvā vikiriṃsu. Tato kukkuḷavassaṃ samuṭṭhāpesi. Accuṇho kukkuḷo ākāsenāgantvā dasabalassa pādamūle candanacuṇṇaṃ hutvā nipati. Tato vālikavassaṃ samuṭṭhāpesi. Atisukhumā vālikā dhūmāyantā pajjalantā ākāsenāgantvā dasabalassa pādamūle dibbapupphāni hutvā nipatiṃsu. Tato kalalavassaṃ samuṭṭhāpesi. Taṃ dhūmāyantaṃ pajjalantaṃ ākāsenāgantvā dasabalassa pādamūle dibbagandhaṃ hutvā nipati. Tato andhakāraṃ samuṭṭhāpesi ‘‘bhiṃsetvā samaṇaṃ palāpessāmī’’ti. Caturaṅgasamannāgataṃ andhakārasadisaṃ hutvā dasabalaṃ patvā sūriyappabhāvihatamivandhakāraṃ antaradhāyi. Evaṃ yakkho imāhi navahi vātavassapāsāṇapaharaṇaṅgārakukkuḷavālikakalalandhakāravuṭṭhīhi bhagavantaṃ palāpetumasakkonto nānāvidhappaharaṇahatthaanekappakārarūpabhūtagaṇasamākulāya caturaṅginiyā senāya sayameva bhagavantaṃ abhigato. Te bhūtagaṇā anekappakāravikāre katvā ‘‘gaṇhatha hanathā’’ti bhagavato upari āgacchantā viya ca honti. Apica kho niddhantalohapiṇḍaṃ viya makkhikā bhagavantaṃ allīyitumasamatthā eva ahesuṃ.
旷野夜叉就这样用种种恐怖景象折腾了整整一夜,还是没法让世尊动摇,他心里想:“不如我把那谁也挡不住的布衣武器扔出去吧。”因为如果他这一扔,把布衣武器抛向空中,天就会十二年不下雨;如果扔到地上,所有树木、草等都会干枯,十二年间再也长不出来;如果扔进大海,大海就会像热锅上的水滴一样全部干涸;如果扔到须弥山上,山就会碎成一块块飞散开来。他这么一想,就脱下那件有大神力的布衣武器——他的上衣,握在手里。这时,十千世界的大多数天神都迅速聚集过来,心想:“今天世尊要调伏旷野夜叉了,我们可以在那里听闻正法。”也有一些想看战斗的天神聚集过来。就这样,整个天空都挤满了天神。这时,旷野夜叉在世尊附近上下飞来飞去,然后扔出了那件布衣武器。它像霹雳轮一样,在空中发出恐怖的响声,冒着烟、燃着火,朝世尊飞来;但为了打掉夜叉的傲慢,它变成了一块擦脚布,落在世尊脚前。旷野夜叉看到这一幕,就像被切断角的公牛、被拔掉毒牙的蛇一样,失去了威光,没有了骄慢,傲慢之旗被放倒在地上。以上这段旷野夜叉之战应当详细讲述。巴利
Evaṃ sabbarattiṃ anekappakāravibhiṃsākāradassanenapi bhagavantaṃ cāletumasakkonto āḷavako cintesi – ‘‘yaṃnūnāhaṃ kenaci ajeyyaṃ dussāvudhaṃ muñceyya’’nti. Sace hi so duṭṭho ākāse taṃ dussāvudhaṃ muñceyya, dvādasa vassāni devo na vasseyya. Sace pathaviyaṃ muñceyya , sabbarukkhatiṇādīni sussitvā dvādasavassantaraṃ na puna ruheyyuṃ. Sace samudde muñceyya, tattakapāle udakabindu viya sabbaṃ susseyya. Sace sinerupabbate muñceyya, khaṇḍākhaṇḍaṃ hutvā vikireyya. So evaṃmahānubhāvaṃ dussāvudhaṃ uttarisāṭakaṃ muñcitvā aggahesi. Yebhuyyena dasasahassilokadhātudevatā vegena sannipatiṃsu ‘‘ajja bhagavā āḷavakaṃ damessati, tattha dhammaṃ sossāmā’’ti. Yuddhadassanakāmāpi devatā sannipatiṃsu. Evaṃ sakalampi ākāsaṃ devatāhi paripuṇṇaṃ ahosi. Athāḷavako bhagavato samīpe uparūpari vicaritvā vatthāvudhaṃ muñci . Taṃ asanicakkaṃ viya ākāse bheravasaddaṃ karontaṃ dhūmāyantaṃ pajjalantaṃ bhagavantaṃ patvā yakkhassa mānamaddanatthaṃ pādapuñchanacoḷaṃ hutvā pādamūle nipati. Āḷavako taṃ disvā chinnavisāṇo viya usabho, uddhaṭadāṭho viya sappo nittejo nimmado nipātitamānaddhajo ahosi. Evamidaṃ āḷavakayuddhaṃ vitthāretabbaṃ.
他问了八个问题——巴利
Aṭṭha pañhe pucchīti –
“ 在这世上,什么才是人最殊胜的财富?
什么才是真正修得好、能带来快乐的?
在所有味道里,到底什么才是最甘甜的?
怎样活才算是最好的活法?”巴利
‘‘Kiṃ sūdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ, Kiṃ su suciṇṇaṃ sukhamāvahāti; Kiṃ su have sādutaraṃ rasānaṃ, Kathaṃ jīviṃ jīvitamāhu seṭṭha’’nti. (saṃ. ni. 1.246; su. ni. 183) –
他用开头这八个问题来提问。导师解答道——巴利
Ādinā aṭṭha pañhe pucchi. Satthā vissajjesīti –
“ 在这世上,信仰是人的最上等财富,
法如果好好修,就能带来安乐。
真实确实是所有味道中最甜美的。
人们说,以智慧为生才是最殊胜的生命。”巴利
‘‘Saddhīdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ, Dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti; Saccaṃ have sādutaraṃ rasānaṃ, Paññājīviṃ jīvitamāhu seṭṭha’’nti. (saṃ. ni. 1.246; su. ni. 184) –
他用开头那句话作了回答。“Vikkandamānāya”这个词,指的是极度悲泣者的悲泣。巴利
Ādinā vissajjesi. Vikkandamānāyāti accantaṃ paridevamānāya.
摩诃男的故事巴利
Mahānāmasakkavatthu
252 第五个问题说“此后,导师没有给予承诺”,是因为从一年之后开始,由于制定了学处,禁止接受资具邀请,所以才说“没有给予承诺”。事实上,世尊在摩诃男第三次请求时,确实给了承诺。当时摩诃男说:“尊者,我愿意终生以药物邀请僧伽。”(《波逸提》304-305)世尊就说:“善哉,善哉,摩诃男,既然如此,摩诃男,你就终生以药物邀请僧伽吧。”这样给了承诺之后,后来世尊听说六群比丘恼害摩诃男,就呵责六群比丘,并制定了这条学处:“无病比丘除了再次邀请和长期邀请之外,应接受为期四个月的资具邀请。如果超过这个期限还接受,就犯波逸提。”所以,虽然最初开许了,但后来因为学处的约束而被遮止,因此说“没有给予承诺”。巴利
252. Pañcame satthā tato paraṃ paṭiññaṃ nādāsīti saṃvaccharato paraṃ sikkhāpadapaññattiyā paccayappavāraṇāsādiyanassa vāritattā ‘‘paṭiññaṃ nādāsī’’ti vuttaṃ. Tathā hi bhagavā tatiyavārepi mahānāmena sakkena ‘‘icchāmahaṃ, bhante, saṅghaṃ yāvajīvaṃ bhesajjena pavāretu’’nti (pāci. 304-305) vutte ‘‘sādhu sādhu, mahānāma, tena hi tvaṃ, mahānāma, saṅghaṃ yāvajīvaṃ bhesajjena pavārehī’’ti paṭiññaṃ adāsiyeva. Evaṃ paṭiññaṃ datvā pacchā chabbaggiyehi bhikkhūhi mahānāmassa sakkassa viheṭhitabhāvaṃ sutvā chabbaggiye bhikkhū vigarahitvā sikkhāpadaṃ paññapesi ‘‘agilānena bhikkhunā cātumāsappaccayapavāraṇā sāditabbā aññatra punappavāraṇāya aññatra niccappavāraṇāya. Tato ce uttari sādiyeyya, pācittiya’’nti. Tasmā paṭhamaṃ anujānitvāpi pacchā sikkhāpadabandhanena vāritattā ‘‘paṭiññaṃ nādāsī’’ti vuttaṃ.
郁伽居士等人的事例巴利
Uggagahapatyādivatthu
253-256 第六、第七、第八、第九这几个问题本身都很好懂。巴利
253-256. Chaṭṭhasattamaaṭṭhamanavamāni suviññeyyāneva.
那拘罗父居士的故事巴利
Nakulapitugahapativatthu
257 257. 第十则故事里的“鳄鱼山城”,就是一座这样命名的城市。据说,在选定城址的那天,附近的水池里有一条鳄鱼发出叫声,吼出了声音。后来城市顺利建成,人们就把那条鳄鱼发出叫声这件事当作吉兆,给这座城市取名叫“鳄鱼山”。不过也有人这样说:“因为有一座山形状像鳄鱼,名叫鳄鱼山,这座山就在那座城市附近,所以那座城市因为有这座山而被称为鳄鱼山城。” “贝萨卡拉林”是指那片名叫贝萨咖拉的树林,也有写成“Bhesakalāvane”的版本。那么,世尊是怎么对他们生起把世尊当作儿子一样的想法的呢?经文里说“据说……”这一段就是在解释这件事。其中“我尚年轻,即娶少妻”,意思是在我还年轻的时候,就娶了年轻的女子。“纵欲过度”,是指在行欲时越过了正常的限度。巴利
257. Dasame susumāragirinagareti evaṃnāmake nagare. Tassa kira nagarassa vatthupariggahadivase avidūre udakarahade susumāro saddamakāsi, giraṃ nicchāresi. Atha nagare anantarāyena māpite tameva susumāragirakaraṇaṃ subhanimittaṃ katvā ‘‘susumāragirī’’tvevassa nāmaṃ akaṃsu. Keci pana ‘‘susumārasaṇṭhānattā susumāro nāma eko giri, so tassa nagarassa samīpe, tasmā taṃ susumāragiri etassa atthīti susumāragirīti vuccatī’’ti vadanti. Bhesakaḷāvaneti bhesakaḷānāmake vane. ‘‘Bhesakalāvane’’tipi pāṭho. Kathaṃ pana bhagavati nesaṃ puttasaññā patiṭṭhāsīti āha – ‘‘ayaṃ kirā’’tiādi. Daharasseva daharā ānītāti me daharasseva sato daharā ānītāti attho. Aticaritāti atikkamitvā caranto.
14. 最上品巴利
14. Etadaggavaggo
7. 第七最上品注释巴利
(14) 7. Sattamaetadaggavaggavaṇṇanā
258 《近事女经》注释的第一部分,本来就很容易懂。巴利
258. Upāsikāpāḷisaṃvaṇṇanāya paṭhamaṃ suviññeyyameva.
259 第二项中,“大藤蔓装饰”就是大藤蔓首饰。那件首饰上用了四根金刚石管、十一根珍珠管、二十二根珊瑚管、三十三根红宝石管。这些,再加上青金石等其他宝石,按蓝、黄、红、白、深红、褐、金七种颜色,用殊胜宝石制作完成。把它戴在头上,会一直垂到脚背;这位女性要能承受它,得有相当于五头大象的力量才行。“内火不可往外带出”等的含义,后面会说明。这里其余的内容很容易理解。巴利
259. Dutiye mahālatāpasādhanassāti mahālatāpiḷandhanassa. Tasmiñca piḷandhane catasso vajiranāḷiyo upayogaṃ agamaṃsu. Muttānaṃ ekādasa nāḷiyo, pavāḷassa dvāvīsati nāḷiyo, padumarāgamaṇīnaṃ tettiṃsa nāḷiyo. Iti etehi ca aññehi ca indanīlādīhi nīlapītalohitodātamañjiṭṭhasāmakabaravaṇṇavasena sattavaṇṇehi vararatanehi niṭṭhānaṃ agamāsi, taṃ sīse paṭimukkaṃ yāva pādapiṭṭhiyā bhassati, pañcannaṃ hatthīnaṃ balaṃ dhārayamānāva naṃ itthī dhāretuṃ sakkoti. Antoaggi bahi na nīharitabbotiādīnaṃ attho upari āvi bhavissati. Sesamettha suviññeyyameva.
久寿多罗与娑摩婆提的故事巴利
Khujjuttarā-sāmāvatīvatthu
260-261 260-261. 在第三和第四部分中,“乳粥”指的是特别浓稠的乳粥。“在吃那乳粥的时候”:指的是在吃那又浓稠又油腻的乳粥的时候。“没法消化”:因为一路上吃得少,消化力弱,所以没法消化。“猛兽出没的地方”:指被猛兽占据的地方。“到处寻找”:指四处察看。“棚屋”:指竹匠的工棚。“不会白做”:不给工钱就不做。“她点上了”:她给了火,也就是点起了火。“等着”:意思是“请等一下”。“身体圆满”:指身材相貌好。“到了榕树”:指到了一棵孟加拉榕树。“金镯”:指金臂环。“我的不幸”:意思是“我的灾祸”。“没有查看里面”:指没有查看叶棚里面有没有人。剩下的部分很容易理解。巴利
260-261. Tatiyacatutthesu pāyāsassāti bahalatarassa pāyāsassa. Taṃ pāyāsaṃ bhuñjantesūti taṃ bahalataraṃ garusiniddhaṃ pāyāsaṃ bhuñjantesu. Jīrāpetuṃ asakkontoti antarāmagge appāhāratāya mandagahaṇikattā jīrāpetuṃ asakkonto. Vāḷamigaṭṭhāneti vāḷamigehi adhiṭṭhitaṭṭhāne. Anuvijjantoti vicārento. Sālāti naḷakārasālā. Mudhā na karissatīti mūlyaṃ vinā na karissati. Ālimpesīti aggiṃ adāsi, aggiṃ jālesīti attho. Pekkhāti āgamehi. Upadhisampadāti sarīrasampatti. Vaṭarukkhaṃ patvāti nigrodharukkhaṃ patvā. Suvaṇṇakaṭaketi suvaṇṇavalaye. Abbhuṃ meti me avaḍḍhīti attho. Anto asodhetvāti paṇṇasālāya anto kassaci atthibhāvaṃ vā natthibhāvaṃ vā anupadhāretvā. Sesaṃ suviññeyyameva.
优多罗难陀母的故事巴利
Uttarānandamātāvatthu
262 262. 第五项中,“观察到亲依止”这句话说明:即使当下诸缘已经会合,证得殊胜境界仍然必须具足亲依止的圆满。正如以现法受报方式成熟的业也需要当下诸缘会合一样,亲依止的圆满也同样是殊胜的,应当去追求。因为即使亲近了最殊胜的善士、具备了如理作意等条件,如果缺少亲依止,殊胜的证悟也根本不会实现。“做成净食”:就是按照规矩做成允许食用的净食。“应放入钵中”:就是把食物舍于布施之门而放入钵里。“以三种思”:就是布施前的思、布施时的思和随喜时的思。经中确实这样说:巴利
262. Pañcame upanissayaṃ disvāti iminā yathā visesādhigamassa satipi paccuppannapaccayasamavāye avassaṃ upanissayasampadā icchitabbā, evaṃ diṭṭhadhammavedanīyabhāvena vipaccanakassa kammassapi paccuppannasamavāyo viya upanissayasampadāpi savisesā icchitabbāti dasseti. Tathā hi ukkaṃsagatasappurisūpanissayayonisomanasikāresu labbhamānesupi upanissayarahitassa visesādhigamo na sampajjatevāti. Kappiyaṃ katvāti yathā kappiyaṃ hoti, tathā katvā. Patte patiṭṭhapeyyāti āhāraṃ dānamukhe vissajjeyya. Tīhi cetanāhīti pubbabhāgamuñcaanumodanācetanāhi. Vuttañhetaṃ –
“ 布施之前就先心生欢喜,布施的时候要使心清净;
布施之后心里欢喜,这就是福德的圆满。”巴利
‘‘Pubbeva dānā sumano, dadaṃ cittaṃ pasādaye; Datvā attamano hoti, esā puññassa sampadā’’ti. (a. ni. 6.37; pe. va. 305);
“你要管好自己的心”这句话的意思是:因为“今天饭送晚了”而生气时,你要管住自己那颗嗔怒的心,不要发火。她目光所及之处……略……就像被撒满了一样——因为那片耕过的地全都变成了金色,仿佛盖满了大苦葫芦花。“像你这样的”就是和你相似。“我不恼害”就是不毁坏、不因出身而轻视。“作供养”就是向正自觉者作供养。“内院”就是家里的庭院。“Bhoti”是呼唤语。“Je”是轻蔑的称呼。她自己因为是圣弟子,依着导师而说了“有父亲的女儿”之后,她期望在导师面前听闻正法而获得殊胜的证悟,所以说:“唯有在十力者容忍时,我才容忍。”“吝啬”就是顽固的悭吝。巴利
Tavamanaṃ sandhārehīti ‘‘ajja bhattaṃ cirāyita’’nti kodhato tava cittaṃ sandhārehi, mā kujjhīti attho. Olokitolokitaṭṭhānaṃ…pe… samparikiṇṇaṃ viya ahosīti tena kasitaṭṭhānaṃ sabbaṃ suvaṇṇabhāvāpattiyā mahākosātakipupphehi sañchannaṃ viya ahosi. Tādiseti tayā sadise. Na kopemīti na vināsemi, jātiyā na hīḷemi. Pūjaṃ karotīti sammāsambuddhassa pūjaṃ karoti. Antaravatthunti gehaṅgaṇaṃ. Bhoti sambodhane nipāto. Jeti avaññālapanaṃ. Sayaṃ ariyasāvikābhāvato satthuvasena ‘‘sapitikā dhītā’’ti vatvā satthu sammukhā dhammassavanena tassā visesādhigamaṃ paccāsīsantī ‘‘dasabale khamanteyeva khamissāmī’’ti āha. Kadariyanti thaddhamacchariṃ.
263 263. 第六篇,关于“布施殊胜食物的人”:指的是布施殊胜美味食物的女施主们。布施能维持寿命的食物,就叫作“施寿命”。在“施美貌”等说法里,道理也是一样。因此说“五种处”。为了说明业与果相似的道理,接着说了“然而,布施了寿命……”等话。其中,“布施了”是指以布施为因。“有份者”是指能够获得那份果报的人。巴利
263. Chaṭṭhe paṇītadāyikānanti paṇītarasavatthūnaṃ dāyikānaṃ. Āyuno ṭhitihetuṃ bhojanaṃ dentī āyuṃ deti nāma. Esa nayo vaṇṇaṃ detītiādīsu. Tenāha – ‘‘pañca ṭhānānī’’ti. Kammasarikkhakañcetaṃ phalanti dassento ‘‘āyuṃ kho pana datvā’’tiādimāha. Tattha datvāti dānahetu. Bhāginīti bhāgavatī laddhuṃ bhabbā.
264 第七则:她割下自己大腿上的肉,交给婢女。这位已经证得果位、通达佛陀教法的女圣弟子,没有去想自己身体的痛苦,一心只希望那位比丘的病能好起来,就割下自己大腿上的肉,交给了婢女。导师看到她有这样的心愿和根器,也知道“只要她来到我面前,她的伤口就会愈合,皮肤恢复,身体安好”,于是说:“把她叫来。”她心里想:“悲悯一切世间众生的导师,不会让我受苦还把我叫来,这里面一定有原因。”她把自己做过的事全都说了出来。她说这些,是为了彰显佛陀的威神力,不是为了显示自己愿心坚定。世尊把她列为照顾病人第一的弟子。因为她不顾自己的痛苦,一心投入照顾生病比丘、让他们病苦消除这件事,所以被列为照顾病人第一的弟子。巴利
264. Sattame ūrumaṃsaṃ chinditvā dāsiyā adāsīti āgataphalā viññātasāsanā ariyasāvikā attano sarīradukkhaṃ acintetvā tassa bhikkhuno rogavūpasamameva paccāsīsantī attano ūrumaṃsaṃ chinditvā dāsiyā adāsi. Satthāpi tassā tathāpavattaṃ ajjhāsayasampattiṃ disvā ‘‘mama sammukhībhāvūpagamanenevassā vaṇo ruhitvā sañchavi jāyati, phāsubhāvo hotī’’ti ca disvā ‘‘pakkosatha na’’nti āha. Sā cintesīti ‘‘sabbalokassa hitānukampako satthā na maṃ dukkhāpetuṃ pakkosati, atthettha kāraṇa’’nti cintesi. Attanā katakāraṇaṃ sabbaṃ kathesīti buddhānubhāvavibhāvanatthaṃ kathesi, na attano daḷhajjhāsayatāya vibhāvanatthaṃ. Gilānupaṭṭhākīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti agaṇitattadukkhā gilānānaṃ bhikkhūnaṃ gelaññavūpasamane yuttappayuttāti gilānupaṭṭhākīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
265 265. 第八项,关于“证得不动的净信者”:就是如实了知三宝的功德之后生起净信的人。这种净信因为是经由道而获得的,所以不会被任何事物动摇。“已证得的”:是指通过证道而获得的。也有写成“avigatena”的版本,意思是“任何时候都不会消失”。这种净信也是不可破坏的,因此说“以已证得的不动净信”。其中,“以身作证”:就是以她为首;从词义上说,是通过名身领受教法而成为亲证者。“挖了暗道”:就是挖开破坏房屋连接处的通道,以便进入内部。“难以听闻”:是指难以遇到正法的听闻。“应该进入大地”:说的是会堕入无间地狱。巴利
265. Aṭṭhame aveccappasannānanti ratanattayaguṇe yāthāvato ñatvā pasannānaṃ, so panassa pasādo maggenāgatattā kenaci akampanīyo. Adhigatenāti maggādhigameneva adhigatena. ‘‘Avigatenā’’ti vā pāṭho, tassattho ‘‘kadāci avigacchantenā’’ti. So appadhaṃsiyo ca hoti, tasmā vuttaṃ – ‘‘adhigatena acalappasādenā’’ti. Tattha kāyasakkhiṃ katvāti pamukhaṃ katvā, vacanatthato pana nāmakāyena desanāya sampaṭicchanavasena sakkhibhūtaṃ katvāti attho. Ummaggaṃ khanitvāti gharasandhicchedanena antopavisanamaggaṃ khanitvā. Dullabhassavananti dullabhasaddhammassavanaṃ. Mahāpathavī pavisitabbā bhaveyyāti avīcippavesanaṃ vadati.
那拘罗母的故事巴利
Nakulamātāvatthu
266 266. 在第九个故事里,正是通过那番表达信赖的话,那拘罗母和那拘罗父被称为对导师有信赖的人,所以说:“信赖者,就是指说信赖话的近事女们。”家主妇,就是家里的女主人。所谓“已说过的”,就是和近事男典籍中那拘罗父故事里所说的方式一样。巴利
266. Navame vissāsakathaneneva nakulamātā nakulapitā ca satthuvissāsikā nāma jātāti vuttaṃ – ‘‘vissāsikānanti vissāsakathaṃ kathentīnaṃ upāsikāna’’nti. Gahapatānīti gehasāminī. Vuttamevāti upāsakapāḷiyaṃ nakulapitukathāyaṃ vuttanayameva.
迦梨拘罗罗屋近事女的故事巴利
Kāḷīkuraragharikāvatthu
267 第十项,“仅凭传闻”是指:没有亲眼见到导师本人,也没有当面听导师说法,只是跟随别人的话、听别人转述之后生起的净信。“传闻净信”就是从传闻而来的净信。巴利
267. Dasame anussavenevāti paccakkhato rūpadassanena satthu sammukhā dhammassavanena ca vinā kevalaṃ anussavaneneva parassa vacanaṃ anugatassavaneneva uppannena pasādena. Anussavikappasādanti anussavato āgatappasādaṃ.
《增支部》的注释中。巴利
Aṅguttaranikāya-aṭṭhakathāya
1 2 3