11. 最上品复注巴利 14. Etadaggavaggo
全篇 328 段
1. 第一最上品巴利
(14) 1. Paṭhamaetadaggavaggo
最上句的注释巴利
Etadaggapadavaṇṇanā
188 在“最上”等词的解释中,因为最初品的第一章出现了“在最前”,所以要把“最上”这个词带进来配合理解。“从今日起”就是从今天开始。“以指尖”就是用手指的尖端。“酸的部分”就是酸的那一块。“成为终极”就是成为最高的终极,因为在那个位置上没有其他同类。正因如此,它也是最殊胜的,所以叫“最上”。“最上安立”就是把某件事安立为最上,这是通过事缘等四种理由来完成的。为了详细说明长老凭大智慧获得最上地位的情形,才说了“如何”等话。“两句之内”是指在“甘棠巴树下”和“持双山”这两处所显示的两句。“秃头凳”是指那种既不是七支也不是五支、单纯就是一张凳子的所谓光头凳,这是针对那种凳子说的。“铺开而坐”是说凭借佛力覆盖一切后坐下。因此说:“就这样坐着”等等。“使之成为身证者”是指通过名身领受教法,从而成为亲证者。在提到“善法、不善法、无记法”时,其中的“iti”表示起始,由此涵盖了一切阿毗达摩教说。巴利
188. Etadaggesu paṭhamavaggassa paṭhame ādimhi dissatīti ettha aggasaddoti ānetvā yojetabbaṃ. Ajjataggeti ajjadivasaṃ ādiṃ katvāti attho. Aṅgulaggenāti aṅgulikoṭiyā. Ambilagganti ambilakoṭṭhāso. Koṭibhūtāti paramakoṭibhūtā tasmiṃ ṭhāne tādisānaṃ aññesaṃ abhāvato. Tato eva seṭṭhabhūtātipi aggā. Etadaggasannikkhepoti etadagge ṭhapanaṃ aṭṭhuppattiādīhi catūhipi kāraṇehi. Mahāpaññatāya therena etadaggaṭṭhānassa laddhabhāvaṃ vitthārato dassetuṃ – ‘‘katha’’ntiādimāha. Dve padantarānīti kaṇḍambamūle yugandharapabbateti dvīsu ṭhānesu dve padāni dassetvā. Muṇḍapīṭhakanti yaṃ sattaṅgaṃ pañcaṅgaṃ vā na hoti, kevalaṃ muṇḍakapīṭhaṃ, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Avattharitvā nisīdīti buddhānubhāvena ajjhottharitvā nisīdi. Tenāha – ‘‘evaṃ nisīdanto’’tiādi. Kāyasakkhiṃ katvāti nāmakāyena desanāya sampaṭicchanavasena sakkhibhūtaṃ katvā. Kusalā dhammā akusalā dhammā abyākatā dhammāti iti-saddo ādyattho, tena sabbaṃ abhidhammadesanaṃ saṅgaṇhāti.
在神变处,指的是显现双神变的地方。“你们看”是就他们人数众多而说的。“其”是指人群作为一个整体。“行相”就是仪态样子。“大众”指包括天界在内的世间一切大众。就像显示地狱是为了让人生起悚惧,显示天界也同样是为了让人生起悚惧,正如在次第说法中讲生天论时所说的那样:即使天界具足一切圆满,也是无常、不稳固、注定要堕落的。所谓“准备好”,是指像用五十种调式调试妥当,可以随心意弹奏那样,事先准备妥当。巴利
Pāṭihāriyaṭṭhāneti yamakapāṭihāriyassa kataṭṭhāne. Passathāti tesaṃ bahubhāvaṃ sandhāya vuttaṃ. Assāti manussasamūhassa ekabhāvaṃ. Ākappanti ākāraṃ. Mahājanoti sadevake loke sabbo mahājano. Yathā nirayadassanaṃ saṃvegajananatthaṃ, evaṃ devalokadassanampi saṃvegajananatthameva ‘‘anupubbikathāyaṃ saggakathā viya evaṃ sabbasampattisamupetopi saggo anicco addhuvo cavanadhammo’’ti. Sajjetvāti samapaṇṇāsāya mucchanāhi yathā kāmena nivādetuṃ sakkā, evaṃ sajjetvā.
以凡夫五问为开头,一直讲到漏尽者的问题为止,这一组五个问题就叫“凡夫五问”。所谓“首先……问……”,是说最初问的是关于凡夫范围的问题。关于无碍解,则是按照各人自己的志向、依各自的观修趋向所现起的领域,就像初地等那样,所以说“他们各自站在自己无碍解的领域上而解说”。至于问佛陀范围的问题——巴利
Puthujjanapañcakaṃ pañhanti puthujjanapañhaṃ ādiṃ katvā pavattitaṃ khīṇāsavapañhapariyantaṃ pañhapañcakaṃ. Paṭhamaṃ…pe… pucchīti puthujjanavisaye pañhaṃ pucchi. Paṭisambhidā yathābhinīhāraṃ yathāsakaṃ vipassanābhinīhārena paṭhamabhūmiyādayo viya pavattitavisayāti vuttaṃ – ‘‘te attano attano paṭisambhidāvisaye ṭhatvā kathayiṃsū’’ti. Buddhavisaye pañhaṃ pucchīti –
“ 那些已了知诸法者,以及此间众多的有学,”
智者,请回答我所问的,为我讲说他们的行持,尊者!巴利
‘‘Ye ca saṅkhātadhammāse, ye ca sekhā puthū idha; Tesaṃ me nipako iriyaṃ, puṭṭho pabrūhi mārisā’’ti. (su. ni. 1044) –
世尊提出了这个问题。在这里,“已了知法”是指已了知、已通达四圣谛法,也就是通过四道现证四圣谛法的人,意思如此。由此言及无学者。“众多”一词在两处都要套上:“众多已了知法者”以及“众多有学”。所谓“他们”,是指那两种人——有学和无学的补特伽罗,是我所问的,意思是被我所问。“行道”是指在有学地与无学地的到达行道。依此而行,趣向有学地和无学地,所以叫行道。我问道,请宣说、讲说他们那个行道,意思是被我所问,请你宣说。世尊在佛所知的境界中这样提出问题后,说道:“舍利弗,对于这简略之说,应当怎样详细了知其义?”长老审察这个问题后,对于“师长问我有学和无学比丘的行道”这一点没有疑惑,但对于“所谓行道,可以依蕴等许多门径来解说,我该以哪种方式才能把握师长的心意”心存犹豫。针对这一点才说:“法将军……不能……”。无力回答所问的问题时,环顾四方是众生的本性,为了显示这一点,又说:“东方……不能……”。其中,“问题生起之处”是指问题生起的原因。巴利
Idaṃ pañhaṃ pucchi. Tattha saṅkhātadhammāti saṅkhātā ñātā catusaccadhammā, ye ca saṅkhātadhammā catūhi maggehi paṭividdhacatusaccadhammāti attho. Iminā asekkhā kathitā. Puthu-saddo ubhayatthapi yojetabbo ‘‘ye puthū saṅkhātadhammā, ye ca puthū sekhā’’ti. Tesanti tesaṃ dvinnaṃ sekkhāsekkhapuggalānaṃ me puṭṭhoti yojetabbaṃ, mayā puṭṭhoti attho. Iriyanti sekkhāsekkhabhūmiyā āgamanappaṭipadaṃ. Iriyati gacchati sekkhabhūmiṃ asekkhabhūmiñca etāyāti iriyā, taṃ tesaṃ iriyaṃ āgamanappaṭipadaṃ mayā puṭṭho pabrūhi kathehīti attho. Evaṃ bhagavā buddhavisaye pañhaṃ pucchitvā ‘‘imassa nu kho, sāriputta, saṃkhittena bhāsitassa kathaṃ vitthārena attho daṭṭhabbo’’ti āha. Thero pañhaṃ oloketvā ‘‘satthā maṃ sekkhāsekkhānaṃ bhikkhūnaṃ āgamanappaṭipadaṃ pucchatī’’ti pañhe nikkaṅkho hutvā ‘‘āgamanappaṭipadā nāma khandhādivasena bahūhipi mukhehi sakkā kathetuṃ, katarākārena nu kho kathento satthu ajjhāsayaṃ gaṇhituṃ sakkhissāmī’’ti ajjhāsaye kaṅkhi, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ – ‘‘dhammasenāpati…pe… na sakkotī’’ti. Pucchitapañhaṃ vissajjetuṃ paṭibhāne asati disāvilokanaṃ sattānaṃ sabhāvoti dassento, ‘‘puratthima…pe... nāsakkhī’’ti āha. Tattha pañhuppattiṭṭhānanti pañhuppattikāraṇaṃ.
世尊知道长老感到疲惫,他了解了长老的疲惫状态:“舍利弗对这个问题已经没有疑惑,只是在揣测我的心意,所以觉得累。”就用“以四大所成身来执取”这句话,通过五蕴的角度来说明对名色的执取。因为世尊说“舍利弗,你观察这是已生(四大所造)的吗?”的时候,就是通过五蕴的角度来显示对名色的执取。据说世尊当时这样想:“如果我不给出线索,舍利弗就说不出来;一旦我给出线索,他就能把握我的心意,通过五蕴的角度来解说。”长老一得到这个线索,那个问题就以成百上千种理路呈现在他面前。因此他说:“已知,世尊!已知,善逝!”巴利
Therassakilamanabhāvaṃ jānitvāti ‘‘sāriputto pañhe nikkaṅkho, ajjhāsaye me kaṅkhamāno kilamatī’’ti therassa kilamanabhāvaṃ ñatvā. Catumahābhūtikakāyapariggahanti etena khandhamukhena nāmarūpapariggaho vutto. ‘‘Bhūtamidanti, sāriputta, samanupassasī’’ti hi vadantena bhagavatā khandhavasena nāmarūpapariggaho dassito. Evaṃ kirassa bhagavato ahosi ‘‘sāriputto mayā naye adinne kathetuṃ na sakkhissati, dinne pana naye mamajjhāsayaṃ gahetvā khandhavasena kathessatī’’ti. Therassa saha nayadānena so pañho nayasatena nayasahassena upaṭṭhāsi. Tenāha – ‘‘aññātaṃ bhagavā, aññātaṃ sugatā’’ti.
无色界里没有结生,这是就那里没有机会积集菩提资粮这一点来说的。所以他说“因为是不可能之处”,意思是:已经得到授记的菩萨,不可能投生到那种地方。至于“在色界中受生”,是因为具备业自在力的缘故,菩萨不在无色界受生,而在色界受生。巴利
Arūpāvacare paṭisandhi nāma na hotīti bodhisambhārasambharaṇassa anokāsabhāvato vuttaṃ. Tenāha – ‘‘abhabbaṭṭhānattā’’ti, laddhabyākaraṇānaṃ bodhisattānaṃ uppattiyā abhabbadesattāti attho . Rūpāvacare nibbattīti kammavasitāsambhavato arūpāvacare anibbattitvā rūpāvacare nibbatti.
通过“超过千人”等语句,开示了《超过千人本生》。其中,“即使超过千人”就是指超过一千人。“聚集起来的”,是指那些聚在一起、却无法理解所说之义的愚人。“这些无慧者即使悲泣百年”,意思是这些如此聚集的无慧者,因为愚痴,就像兔子一样,即使悲泣百年乃至千年,也只是哭泣、哀叹。然而即使哭泣,他们也还是不能知道其义,也不明白其原因。这就是所要阐明的道理。“唯独一位有慧者更优胜”,意思是比起上千个那样的愚人,单单一位有智慧的贤者就更优胜、更可贵。怎样才算是有慧者呢?回答说:“凡能了知所说之义者”,就像那位最年长的弟子一样,凡是能了知所说之义的人,那样的有慧者才最为可贵。在第二个《超过百人本生》中,“他们将禅思”,是指为了如实地了知意义,他们会入定之后去思惟。这里其余的内容,可按前面所说的方法理解。巴利
Parosahassantiādinā parosahassajātakaṃ dasseti. Tattha parosahassampīti atirekasahassampi. Samāgatānanti sannipatitānaṃ bhāsitassa atthaṃ jānituṃ asakkontānaṃ bālānaṃ. Kandeyyuṃ te vassasataṃ apaññāti te evaṃ samāgatā apaññā ime bālattā sasā viya vassasatampi vassasahassampi rodeyyuṃ parideveyyuṃ. Rodamānāpi pana atthaṃ vā kāraṇaṃ vā neva jāneyyunti dīpeti. Ekova seyyo puriso sapaññoti evarūpānaṃ bālānaṃ parosahassatopi eko paṇḍitapurisova seyyo varataroti attho. Kīdiso sapaññoti āha – ‘‘yo bhāsitassa vijānāti attha’’nti, ayaṃ jeṭṭhantevāsiko viya yo bhāsitassa atthaṃ jānāti, so tādiso sapañño varataroti attho. Dutiye parosatajātake jhāyeyyunti yāthāvato atthaṃ jānituṃ samāhitā hutvā cinteyyuṃ. Sesamettha vuttanayameva.
在第三个本生中,“凡是有想者”这句话,是指除了证得非想非非想处的众生之外,其余所有有心的众生。“他们也是悲惨的”——因为他们没有证得那种非想非非想处定,所以即使生在“有想”的存在状态中,也仍然是悲惨的,陷入了苦。因为他们把想看作病、看作疮、看作刺(中部3.24),所以他们是观见想的过患的人。“凡是无想者”这句话,是指生在无想境界中的无心众生。他们也因为没有证得这种定,所以同样是悲惨的。禅那的快乐是无垢无过的,因为前面所说的那些过失都不存在。而且由于它具有强力的心一境性这一特性,所以被称为无垢。他说“非想非非想”——据说在过去,波罗奈由梵授王治理时,菩萨在森林中临终,弟子们问他,他说了“非想非非想”。就像前一个本生所说的那样,那些苦行者不接受最年长弟子的话。菩萨从光音天下来,站在空中,说了这首偈颂。因此说“其余部分应依照前面所说的方法理解”。巴利
Tatiyajātake ye saññinoti ṭhapetvā nevasaññānāsaññāyatanalābhino avasesacittakasatte dasseti. Tepi duggatāti tassā nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā alābhato tepi duggatā dukkhaṃ upagatā saññībhave. ‘‘Saññā rogo saññā gaṇḍo saññā salla’’nti (ma. ni. 3.24) hi te saññāya ādīnavadassino. Yepi asaññinoti asaññībhave nibbatte acittakasatte dasseti. Tepi imissāyeva samāpattiyā alābhato duggatāyeva. Jhānasukhaṃ anaṅgaṇaṃ niddosaṃ yathāvuttadosābhāvato. Balavacittekaggatāsabhāvenapi taṃ anaṅgaṇaṃ nāma jātaṃ. Nevasaññī nāsaññīti āhāti atīte kira bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto araññāyatane kālaṃ karonto antevāsikehi puṭṭho ‘‘nevasaññī nāsaññī’’ti āha. Purimajātake vuttanayeneva tāpasā jeṭṭhantevāsikassa kathaṃ na gaṇhiṃsu. Bodhisatto ābhassarato āgantvā ākāse ṭhatvā imaṃ gāthamāha. Tena vuttaṃ – ‘‘sesaṃ vuttanayeneva veditabba’’nti.
在第四个本生(Jā 1.1.135)中,“其光如月,故为月光”,指白遍。“其光如日,故为日光”,指黄遍。“凡在此以慧立足者”,指在此有情世间,有这样的人以慧立足于这两种遍——即取为所缘而进入,或安住其中。“以无寻的第二禅那,生于光音天”,指这个人这样修行之后,凭所获得的第二禅那,投生到光音梵天界。“其余应依前说方式理解”,用这句话来说明以下内容(Jā-aṭṭha 1.1.135 月光本生注):过去,波罗奈由梵授王治理时,菩萨在森林阿兰若处临终,弟子们问他,他说了“月光、日光”,然后投生到光音天。那些苦行者不相信最年长的弟子。菩萨便从光音天回来,站在空中,说了这首偈。巴利
Catutthajātake (jā. 1.1.135) candassa viya ābhā etassāti candābhaṃ, odātakasiṇaṃ. Sūriyābhanti sūriyassa viya ābhā etassāti sūriyābhaṃ, pītakasiṇaṃ. Yodha paññāya gādhatīti yo puggalo idha sattaloke idaṃ kasiṇadvayaṃ paññāya gādhati, ārammaṇaṃ katvā anuppavisati, tattha vā patiṭṭhahati. Avitakkena dutiyajjhānena ābhassarūpago hotīti so puggalo tathā katvā paṭiladdhena dutiyena jhānena ābhassarabrahmalokūpago hoti. Sesaṃ purimanayenevaveditabbanti iminā imaṃ dasseti (jā. aṭṭha. 1.1.135 candābhajātakavaṇṇanā) – atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto araññāyatane kālaṃ karonto antevāsikehi pucchito ‘‘candābhaṃ sūriyābha’’nti vatvā ābhassare nibbatto. Tāpasā jeṭṭhantevāsikassa na saddahiṃsu. Bodhisatto āgantvā ākāse ṭhito imaṃ gāthaṃ abhāsi.
在第五个本生故事里,“仍应怀抱希望”的意思是:不要断绝希望,对自己的业行仍然要抱有期待。“不应厌离”的意思是不生厌离心,不感到烦躁不安。“而”只是个语气词。“如我所愿”是在说明:我本来希望能从六十肘深的地狱坑里脱出,我正是那样出生的,正是从那里脱出的。巴利
Pañcamajātake āsīsethevāti āsācchedaṃ akatvā attano kammesu āsaṃ kareyyeva. Na nibbindeyyāti na nibbedaṃ uppādeyya, na ukkaṇṭheyyāti attho. Voti nipātamattaṃ. Yathā icchinti ahañhi saṭṭhihatthā narakā uṭṭhānaṃ icchiṃ, somhi tatheva jāto, tato uṭṭhitoyevāti dīpeti.
据说,过去波罗奈由梵授王统治时,菩萨投生为獐鹿,住在森林里。国王喜欢猎鹿,身体强壮有力。有一天,他出去打猎,对大臣们说:“鹿从谁身边逃走,就该由谁把鹿交出来。”后来有一天,那只獐鹿起身后,正好从国王站的地方逃走了。大臣们就嘲笑国王。国王心想:“这些人在取笑我,不知道我的本事。”于是把下衣紧紧系好,独自上前,手持利剑,说:“我一定要抓住这只獐鹿!”便飞快地冲了出去。看到獐鹿后,他一路追了三由旬。獐鹿逃进森林,国王也跟了进去。在那里,獐鹿经过的路上有一个六十肘深的大腐臭陷阱,里面灌满了三十肘深的水,还被草盖住。獐鹿闻到水的气味,知道那是陷阱,就稍微退开,绕道走了。国王却笔直地冲过来,掉进了那个陷阱里。巴利
Atīte (jā. aṭṭha. 4.13.sarabhamigajātakavaṇṇanā) kira bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sarabhamigayoniyaṃ nibbattitvā araññe paṭivasati. Rājā migavittako ahosi thāmasampanno. Ekadivasaṃ gantvā amacce āha – ‘‘yassa passena migo palāyati, teneva so dātabbo’’ti. Athekadivasaṃ sarabhamigo uṭṭhāya rañño ṭhitaṭṭhānena palāyi. Atha naṃ amaccā uppaṇḍesuṃ. Rājā cintesi – ‘‘ime maṃ parihāsanti, mama pamāṇaṃ na jānantī’’ti gāḷhaṃ nivāsetvā pattikova khaggaṃ ādāya ‘‘sarabhaṃ gaṇhissāmī’’ti vegena pakkhandi. Atha naṃ disvā tīṇi yojanāni anubandhi. Sarabho araññaṃ pāvisi. Rājāpi pāvisiyeva. Tattha sarabhamigassa gamanamagge saṭṭhihatthamatto mahāpūtipātanarakaāvāṭo atthi, so tiṃsahatthamattaṃ udakena puṇṇo tiṇehi ca paṭicchanno. Sarabho udakagandhaṃ ghāyitvāva āvāṭabhāvaṃ ñatvā thokaṃ osakkitvā gato. Rājā pana ujukameva āgacchanto tasmiṃ pati.
萨罗婆没有听到他的脚步声,转身回头,也没看见他,心想“他一定是掉进地狱般的陷阱里了”,于是走回来查看,看见国王在深水里没有落脚处,正苦苦挣扎。萨罗婆没有把国王先前犯的过错放在心上,生起了悲悯,想:“不能让这个可怜人在我眼前死掉,我要把他从这苦难中救出来。”他站在陷阱边上说:“大王,别怕,我来救你脱苦。”就像奋力救出自己的爱子一样,为了救国王,他用岩石做了个攀附的东西,把那个追来、原本心想“我要刺死它”的国王从六十肘深的地狱般陷阱里拉了出来。他安慰国王,让国王骑到自己背上,带出森林,在军队附近把国王放下来,给了国王教导,让国王安住在五戒中。国王被四部军队簇拥着回到城里,让人击鼓宣告:“从今以后,全国所有居民都要守持五戒。”菩萨却没有向任何人提起自己做的恩德。傍晚,国王吃了各种美味,躺在装饰华丽的床上睡了。天亮时,国王想起菩萨的恩德,起身后在床座上盘腿而坐,满心欢喜,发出感兴语,诵出“āsīsetheva puriso”等六首偈颂。巴利
Sarabho tassa padasaddaṃ asuṇanto nivattitvā taṃ apassanto ‘‘narakaāvāṭe patito bhavissatī’’ti ñatvā āgantvā olokento taṃ gambhīre udake appatiṭṭhe kilamantaṃ disvā tena katāparādhaṃ hadaye akatvā sañjātakāruñño ‘‘mā mayi passante varāko nassatu, imamhā taṃ dukkhā mocessāmī’’ti āvāṭatīre ṭhito ‘‘mā bhāyi, mahārāja, ahaṃ taṃ dukkhā mocessāmī’’ti vatvā attano piyaputtaṃ uddharituṃ ussāhaṃ karonto viya tassuddharaṇatthāya silāya yoggaṃ katvā ‘‘vijjhissāmī’’ti āgataṃ rājānaṃ saṭṭhihatthā narakā uddharitvā assāsetvā piṭṭhiṃ āropetvā araññā nīharitvā senāya avidūre otāretvā ovādamassa datvā pañcasu sīlesu patiṭṭhāpesi. Rājā senaṅgaparivuto nagaraṃ gantvā ‘‘ito paṭṭhāya sakalaraṭṭhavāsino pañca sīlāni rakkhantū’’ti dhammabheriṃ carāpesi. Mahāsattena pana attano kataguṇaṃ kassaci akathetvā sāyaṃ nānaggarasabhojanaṃ bhuñjitvā alaṅkatasayane sayitvā paccūsakāle mahāsattassa guṇaṃ saritvā uṭṭhāya sayanapiṭṭhe pallaṅkena nisīditvā pītipuṇṇena hadayena udānaṃ udānento ‘‘āsīsetheva puriso’’tiādinā imā cha gāthā abhāsi.
在这里,“不利与有利”指的是苦触和乐触,也包括死触和命触的意思。对众生来说,死触是不利的,命触是有利的。这是在说明,他们意想不到的死触也会降临。所谓“意想不到的也会发生”,意思是:我并没有想过“我会掉进陷阱里”,我想的是“我要杀死那只獐子”。可现在我想的事落空了,没想到的事反倒发生了——他以感兴语的方式这样说。“财富”指的是名声、眷属这些,它们不是单靠思量就能得到的。所以他说,有智慧的人只应该付诸精进,因为对精进的人来说,意想不到的成果也确实会出现。巴利
Tattha ahitā hitā cāti dukkhaphassā sukhaphassā ca, maraṇaphassā, jīvitaphassātipi attho. Sattānañhi maraṇaphasso ahito, jīvitaphasso hito. Tesaṃ acintito maraṇaphasso āgacchatīti dasseti . Acintitampīti mayā ‘‘āvāṭe patissāmī’’ti na cintitaṃ, ‘‘sarabhaṃ māressāmī’’ti cintitaṃ. Idāni pana me cintitaṃ naṭṭhaṃ, acintitameva jātanti udānavasena vadati. Bhogāti yasaparivārā, ete cintāmayā na honti. Tasmā ñāṇavatā vīriyameva kātabbanti vadati. Vīriyavato hi acintitampi hotiyeva.
他刚发出这段感兴语,天就亮了。国师一早就来向国王请安,站在门口,听到他唱感兴语的声音,心里想:“国王昨天去打猎,一定是在那里射中了一只獐子,看来他是因为这件事才发出感兴语的。”这位婆罗门就这样听到了国王吐字清晰的感兴语,国王和獐子之间发生的事,在他心里就像对着擦得锃亮的镜子看自己的脸一样,清清楚楚地显现出来。他用指甲尖敲了敲门。国王问:“是谁?” “陛下,是我,国师。” 国王给他开了门,说:“进来吧,老师。” 他进去后,向国王祝福致意,站在一旁,说:“大王,我知道您在森林里发生的事。您追赶一只獐子,掉进了陷阱。那只獐子用石头弄出落脚的地方,把您从陷阱里拉了上来。您感念它的恩德,所以发出了感兴语。” 说完,他念出了“sarabhaṃ giriduggasmiṃ”等两首偈颂。巴利
Tassetaṃ udānaṃ udānentasseva aruṇaṃ uṭṭhahi. Purohito pātova sukhaseyyapucchanatthaṃ āgantvā dvāre ṭhito tassa udānagītasaddaṃ sutvā cintesi – ‘‘rājā hiyyo migavaṃ agamāsi, tattha sarabhamigaṃ viddho bhavissati, tena maññe udānaṃ udānetī’’ti. Evaṃ brāhmaṇassa rañño paripuṇṇabyañjanaṃ udānaṃ sutvā sumajjite ādāse mukhaṃ olokentassa chāyā viya raññā ca sarabhena ca katakāraṇaṃ pākaṭaṃ ahosi, so nakhaggena dvāraṃ ākoṭesi. Rājā ‘‘ko eso’’ti pucchi. Ahaṃ, deva, purohitoti. Athassa dvāraṃ vivaritvā ‘‘ito ehācariyā’’ti āha. So pavisitvā rājānaṃ jayāpetvā ekamantaṃ ṭhito ‘‘ahaṃ, mahārāja, tayā araññe katakāraṇaṃ jānāmi, tvaṃ ekaṃ sarabhamigaṃ anubandhanto narake patito, atha naṃ so sarabho silāya yoggaṃ katvā narakato uddhari, so tvaṃ tassa guṇaṃ saritvā udānaṃ udānesī’’ti vatvā ‘‘sarabhaṃ giriduggasmi’’ntiādinā dve gāthā abhāsi.
这里,“随逐”就是跟随不舍。“勇猛而行”是指为了救拔而付出的努力。“依他而活”就是你靠他活下来,意思是说,你是仗着他的力量才保住了性命。“救拔”就是做出了营救。“獐子在石上做出通道”是指在像阶梯一样的石头上,弄出一条能从地狱脱身的通道。“心不退缩”是指心里没有畏缩。“你称赞那只鹿”是指你躺在华丽的卧榻上,却称赞那只金色的獐子。国王听了以后心想:“这人并没有跟我一起去打猎,却对事情的全部经过都知道,他究竟是怎么知道的?我要问问他。”于是说出第九首偈颂:“你难道就在那里吗?”这里,“可怖之貌”是说:难道你的智慧生来就那么强大,凭它就能知道这件事?婆罗门为了说明“我并非一切知的佛陀,但不去抹杀字句,您所说的偈颂,其含义却在我心中显现”,而说出第十首偈颂:“我确实不是。”这里,“善说”是指不抹杀字句而善加宣说。“带来其义”是说,它们有什么含义,就带来、思惟那些含义。那时,国师就是法将军。因此说“过去世也……”等。其余部分义理浅显。巴利
Tattha anusarīti anubandhi. Vikkantanti uddharaṇatthāya kataparakkamaṃ. Anujīvasīti upajīvasi, tassānubhāvena tayā jīvitaṃ laddhanti attho. Samuddharīti uddharaṇaṃ akāsi. Silāya yoggaṃ sarabho karitvāti silāya sopānasadisāya narakato uddharaṇayoggataṃ karitvā. Alīnacittanti saṅkocaṃ appattacittaṃ. Ta migaṃ vadesīti suvaṇṇasarabhamigaṃ idha sirisayane nipanno vaṇṇesi. Taṃ sutvā rājā, ‘‘ayaṃ mayā saddhiṃ na migavaṃ āgato, sabbañca pavattiṃ jānāti, kathaṃ nu kho jānāti, pucchissāmi na’’nti cintetvā – ‘‘kiṃ tvaṃ nu tatthevā’’ti navamagāthamāha . Tattha bhiṃsarūpanti kiṃ nu te ñāṇaṃ balavajātikaṃ, tenetaṃ jānāsīti vadati. Brāhmaṇo ‘‘nāhaṃ sabbaññubuddho, byañjanaṃ amakkhetvā tayā kathitagāthāya pana mayhaṃ attho upaṭṭhātī’’ti dīpento ‘‘na cevaha’’nti dasamagāthamāha . Tattha subhāsitānanti byañjanaṃ amakkhetvā suṭṭhu bhāsitānaṃ. Atthaṃ tadānentīti yo tesaṃ attho, taṃ ānenti upadhārentīti attho. Tadā purohito dhammasenāpati ahosi. Tenevāha – ‘‘atītepī’’tiādi. Sesaṃ uttānatthameva.
关于阿若憍陈如长老的故事巴利
Aññāsikoṇḍaññattheravatthu
在“阿若憍陈如长老”等这些内容里,所谓“依如实功德力”,就是依真实自性的功德力。“久住”应当从出家方面、证悟方面,以及长久、极细致地了知昼夜分际方面来理解。为了说明这个意思,就说了“除了正自觉者”等话。“成为明显”是指达到念与慧的圆满,成为显著、清楚。“阿若憍陈如”是指在声闻弟子中第一个了知四圣谛的阿若憍陈如。“在一切最胜处”是指在一切“最胜”的经典中,或者是指在一切“最胜”的安立中。巴利
Aññāsikoṇḍaññattherādayotiādīsu pana yāthāvasarasaguṇavasenāti yathāsabhāvaguṇavasena. Pabbajjāvasena paṭivedhavasena suciraṃ sunipuṇaṃ rattindivaparicchedajānanavasena ca rattaññutā veditabbāti taṃ dassento ‘‘ṭhapetvā hi sammāsambuddha’’ntiādimāha. Pākaṭova hotīti satipaññāvepullappattiko pākaṭo vibhūto hoti. Aññāsikoṇḍaññoti sāvakesu sabbapaṭhamaṃ cattāri ariyasaccāni ñātakoṇḍañño. Sabbesupi etadaggesūti sabbesupi etadaggasuttesu, sabbesu vā etadaggaṭṭhapanesu.
“担叶”是指诸叶中最殊胜的外层叶子。“九十肘”是指按中等身材人的手肘来量,有九十肘那么长。“莲花上”:他用莲花越过、跨过每一个地方,所以叫莲花上,也就是世尊。“以香鬘、花鬘等”:“等”这个字把叶鬘之类也包括进来了。其中,用香做成的花环叫香鬘;用丁香、迦拘罗、素馨花等做成的花环叫花鬘;用柰树叶等做成的花环叫叶鬘。“盎伽布”是指在盎伽国出产的坚厚细软的布。“最上细软衣”说的是迦尸衣。巴利
Dhurapattānīti pattānaṃ pamukhabhūtāni bāhirapattāni. Navutihatthānīti majjhimapurisassa hatthena navutiratanāni. Padumeneva taṃ taṃ padesaṃ uttarati atikkamatīti padumuttaro, bhagavā. Gandhadāmamālādāmādīhīti ādisaddena pattadāmādiṃ saṅgaṇhāti. Tattha gandhadāmehi katamālā gandhadāmaṃ. Lavaṅgatakkolajātipupphādīhi katamālā mālādāmaṃ. Tamālapattādīhi katamālā pattadāmaṃ. Vaṅgapaṭṭeti vaṅgadese uppannaghanasukhumavatthe. Uttamasukhumavatthanti kāsikavatthamāha.
在《三转法轮经》的结尾处,这里用三种方式来说明四圣谛:一是从真理本身的角度,说“这是苦圣谛”等;二是从应当完成的任务角度,说“苦圣谛应当被遍知”等;三是从已经完成的角度,说“苦圣谛已被遍知”等。因为以这三种方式转动、宣说了四圣谛,所以这部经有三个转动,就叫“三转”。正因为有三个转动,才叫“三转”,而这三个转动就是法轮的转动,所以叫“三转法轮”。这部经就是《三转法轮经》,这里说的是它的结尾处。巴利
Teparivaṭṭadhammacakkappavattanasuttantapariyosāneti ettha ‘‘idaṃ dukkhaṃ ariyasacca’’ntiādinā saccavasena, ‘‘dukkhaṃ ariyasaccaṃ pariññeyya’’ntiādinā kiccavasena, ‘‘dukkhaṃ ariyasaccaṃ pariññāta’’ntiādinā katavasena ca tīhi ākārehi parivaṭṭetvā catunnaṃ saccānaṃ desitattā tayo parivaṭṭā etassa atthīti tiparivaṭṭaṃ, tiparivaṭṭameva teparivaṭṭaṃ, teparivaṭṭañca taṃ dhammacakkappavattanañcāti teparivaṭṭadhammacakkappavattanaṃ, tadeva suttantaṃ, tassa pariyosāneti attho.
“破开稻谷的谷粒取出来”,意思是破开稻谷的谷粒后,取出其中可得的新米乳汁。“相称的”,是指我们煮出与诸佛相配的乳糜。“髻初”,是指按男子身份把头发编成发髻之时,称为髻初。“打谷场初”,是在谷束放到打谷场上堆起来的当天,称为打谷场初。“谷场物初”,是稻谷被脱粒、堆成谷堆的当天,称为谷场物初。“仓初”,确实是把粮食放进仓库的当天,称为仓初。巴利
Sāligabbhaṃ phāletvā ādāyāti sāligabbhaṃ phāletvā tattha labbhamānaṃ sālikhīrarasaṃ ādāya. Anucchavikanti buddhānaṃ anucchavikaṃ khīrapāyasaṃ pacāpema. Veṇiyo purisabhāvavasena bandhitvā kalāpakaraṇe kalāpaggaṃ. Khale kalāpānaṃ ṭhapanadivase khalaggaṃ. Madditvā vīhīnaṃ rāsikaraṇadivase khalabhaṇḍaggaṃ. Koṭṭhesu hi dhaññassa pakkhipanadivase koṭṭhaggaṃ.
“两种趣向”就是指两种成就,也就是两种结局。当那位童子证得一切知时,是站在孔丹尼亚青年自己的见解上,其余六人也这样教导自己的儿子们。在菩提树下那个朝东的不动处所,名叫“金刚座”。因为那是个承载大身的广大座处,所以不说“面朝东”,而说“面向东方世界”。世尊的肉眼也是没有障碍、境界广大的。“具足四支”是指经中说的“纵然只剩下皮、筋、骨……”那样的四支具足。巴利
Dve gatiyoti dve eva nipphattiyo, dve niṭṭhāti attho. Tasmiṃ kumāre sabbaññutaṃ patteti koṇḍaññamāṇavasseva laddhiyaṃ ṭhatvā itarepi cha janā putte anusāsiṃsu. Bodhirukkhamūle pācīnapassaṃ acalaṭṭhānaṃ nāma, yaṃ ‘‘vajirāsana’’ntipi vuccati. Mahataṃ mahatiyo vahatīti ‘‘pācīnamukho’’ti avatvā ‘‘pācīnalokadhātuabhimukho’’ti vuttaṃ. Maṃsacakkhupi lokanāthassa appaṭighātaṃ mahāvisayañcāti. Caturaṅgasamannāgatanti ‘‘kāmaṃ taco ca nhāru ca, aṭṭhi ca avasissatū’’tiādinā (ma. ni. 2.184; saṃ. ni. 2.22, 237; a. ni. 2.5; mahāni. 196) vuttacaturaṅgasamannāgataṃ.
不过,这一切都只是从“我应当先为谁说法”这样的念头开始生起的全部想法而已,因为那时还仅仅停留在思量阶段,还没有真正达成那样的利益。令花开果熟:就是以六神通和无碍解让一切花完全盛开,又以道与果让它彻底承载果实的重量,这样就是令花开果熟。想要离去:是看到两位上首弟子对自己恭敬承事之后,心中高度认为他们的功德更加殊胜,于是想要从诸佛身边离去。就在那里:就是就在六牙湖的岸边。巴利
Idaṃ pana sabbamevāti ‘‘kassa nu kho ahaṃ paṭhamaṃ dhammaṃ desessāmī’’tiādinayappavattaṃ (ma. ni. 1.284; 2.341; mahāva. 10) sabbameva. Parivitakkamattameva tathā atthasiddhiyā abhāvato. Pupphitaphalitaṃ katvāti abhiññāpaṭisambhidāhi sabbapāliphullaṃ, maggaphalehi sabbaso phalabhārabharitañca karonto pupphitaṃ phalitaṃ katvā. Apakkamitukāmo hutvāti dvepi aggasāvake attano nipaccakāraṃ karonte disvā tesaṃ guṇātirekataṃ bahu maññanto buddhānaṃ santikā apakkamitukāmo hutvā. Tatthevāti chaddantadahatīreyeva.
舍利弗长老与目犍连长老的故事巴利
Sāriputta-moggallānattheravatthu
189-190 在第二和第三项中,“具神通者”这里,“manta”这个词是表示“最胜”的意思。为了显示长老极为殊胜的神通,所以说“具足神通的人”。“与尘土一起玩耍”就是一起玩泥土的人。“只有此世的自身”就是指现世中的自身。“以十六种慧彻证而住”:在中部《不断经》的教导中这样说——“比丘们,舍利弗是大慧者;比丘们,舍利弗是广慧者;比丘们,舍利弗是喜慧者;比丘们,舍利弗是速慧者;比丘们,舍利弗是利慧者;比丘们,舍利弗是决择慧者”——如此所说的六种大慧等,以及同一部经中说的九次第住的等至之慧,还有阿拉汉道慧,这十六种慧,他已经彻证、亲自证得而安住。巴利
189-190. Dutiyatatiyesu iddhimantānanti ettha manta-saddo atisayatthavisayoti therassa atisayikaiddhitaṃ dassetuṃ – ‘‘iddhiyā sampannāna’’nti vuttaṃ. Saha paṃsūhi kīḷiṃsūti sahapaṃsukīḷitā. Idhalokattabhāvamevāti diṭṭhadhammikaattabhāvameva. Soḷasa paññā paṭivijjhitvā ṭhitoti majjhimanikāye anupadasuttantadesanāya ‘‘mahāpañño, bhikkhave, sāriputto, puthupañño, bhikkhave, sāriputto, hāsapañño, bhikkhave, sāriputto, javanapañño, bhikkhave, sāriputto, tikkhapañño, bhikkhave, sāriputto, nibbedhikapañño, bhikkhave, sāriputto’’ti (ma. ni. 3.93) evamāgatā mahāpaññādikā cha, tasmiṃyeva sutte āgatā navānupubbavihārasamāpattipaññā, arahattamaggapaññāti imā soḷasavidhā paññā paṭivijjhitvā sacchikatvā ṭhito.
经问答而讨论,就是通过提问和回答的方式来进行讨论。“为有需要的人所了知的道路”这句话,是用来解释紧随其后的原因的。这里说的是:我何不紧紧跟随在这位比丘后面呢?为什么呢?因为这种紧紧跟随,就叫作“为有需要的人所了知的道路”,意思是已经了知并且已经走上这条路了。或者另一种理解:我们这些有需要的人,认为死亡存在时,也应当有不死存在,就这样仅仅因为“存在”而被了知;通过推理的智慧到达、了知涅槃,涅槃是存在的,他们正在寻找、追求那条道路——这里应当这样理解其含义。巴利
Pañhasākacchanti pañhassa pucchanavasena vissajjanavasena ca sākacchaṃ karoti. Atthikehi upaññātaṃ magganti etaṃ anubandhanassa kāraṇavacanaṃ. Idañhi vuttaṃ hoti – yaṃnūnāhaṃ imaṃ bhikkhuṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandheyyaṃ. Kasmā? Yasmā idaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhanaṃ nāma atthikehi upaññātaṃ maggaṃ, ñāto ceva upagato ca maggoti attho. Atha vā atthikehi amhehi maraṇe sati amatenapi bhavitabbanti evaṃ kevalaṃ atthīti upaññātaṃ, anumānañāṇena upagantvā ñātaṃ nibbānaṃ nāma atthi, taṃ magganto pariyesantoti evampettha attho daṭṭhabbo.
“他们的众”是指两位上首弟子的随从众。“两位上首弟子”是指舍利弗和目犍连这两位具大神力的弟子。“于位上”是指安立在被称为“上首弟子位”的位上。那么,为什么这里不说“上首弟子”而说“大弟子”呢?虽然其他大长老依靠神通等殊胜功德,也有资格被称为“大弟子”,但为了表明只有这两位在弟子中具有那种不共的、特别应被称为“大弟子”的资格,所以才说“两位大弟子”。巴利
Nesaṃ parisāyāti dvinnaṃ aggasāvakānaṃ parivārabhūtaparisāya. Dve aggasāvaketi sāriputtamoggallāne dve mahānubhāve sāvake. Ṭhānantareti aggasāvakattasaññite ṭhānantare ṭhapesi. Kasmā panettha ‘‘aggasāvake’’ti avatvā ‘‘mahāsāvake’’ti vuttaṃ. Yadi aññepi mahātherā abhiññātādiguṇavisesayogena ‘‘mahāsāvakā’’ti vattabbataṃ labhanti, imeyeva pana sāvakesu anaññasādhāraṇabhūtā visesato ‘‘mahāsāvakā’’ti vattabbāti dassanatthaṃ ‘‘dvepi mahāsāvake’’ti vuttaṃ.
大迦叶长老的故事巴利
Mahākassapattheravatthu
191 在第四项里,因为头陀论、头陀法、头陀支都以头陀为根本,所以开始说“应知为头陀”。其中,抖落烦恼的人就是头陀,也就是已抖落烦恼的人;或者能抖落烦恼的法也叫头陀,而这抖落烦恼的法,应当理解为连同之前阶段的圣道。他说那名为头陀的、抖落烦恼的法,并让别人安立在其中,所以叫头陀论者。这里存在四种情况,为了说明这一点,才开始说“然而在此……”等话。“Tayidaṃ”是虚词,意思是“那个属于他的这个”,也就是“此即彼”。属于那位头陀的、具有头陀性质的法,就是头陀法。少欲、知足等,前面已经说过。能正确刮除、削去烦恼,所以叫严苛,指厌离烦恼的人,他的状态就是严苛性。从两种欲中远离,所以叫远离,指多修如理作意的人,他的状态就是远离性。仅以维持身体存在为目的,所以叫此存,把t音变成ṭ音后,它的状态就是此存性;或者,依靠这些善法而有此存——也就是以那种智,按照“出家者确实应当安住于粪扫衣等支”的教导,既能受持又能守护头陀功德,那种智就是此存性。因此说:“此存性正是智。”所谓头陀法,是指这样的法:它们随顺于那被称为头陀的、以抖落烦恼的方式运作的头陀支思,是资助它的法,所以叫头陀法。它们随入其中,就是包含于彼、属于彼,因为两者都是运作的特殊状态。所谓在应遮止的诸事中,就是在修习头陀支时应遮止、应舍弃的诸事中。巴利
191. Catutthe yasmā dhutavādadhutadhammadhutaṅgāni dhutamūlakāni, tasmā ‘‘dhuto veditabbo’’ti āraddhaṃ, tattha kilese dhuni dhutavāti dhuto, dhutakileso puggalo, kilesadhunano vā dhammo, kilesadhunano dhammoti ca sapubbabhāgo ariyamaggo daṭṭhabbo. Taṃ dhutasaññitaṃ kilesadhunanadhammaṃ vadati, pare tattha patiṭṭhāpetīti dhutavādo. Catukkañcettha sambhavatīti taṃ dassetuṃ – ‘‘ettha panā’’tiādi āraddhaṃ. Tayidanti nipāto, tassa so ayanti attho. Dhutabhūtassa dhutabhūtā dhammā dhutadhammā. Appicchatā santuṭṭhitā heṭṭhā vuttā eva . Kilese sammā likhati tacchatīti sallekho, kilesajegucchī, tassa bhāvo sallekhatā. Dvīhipi kāmehi viviccatīti paviveko, yonisomanasikārabahulo puggalo, tassa bhāvo pavivekatā. Iminā sarīraṭṭhapanamattena atthīti idamaṭṭhi ttha-kārassa ṭṭha-kāraṃ katvā, tassa bhāvo idamaṭṭhitā, imehi vā kusaladhammehi atthi idamaṭṭhi, yena ñāṇena ‘‘pabbajitena nāma paṃsukūlikaṅgādīsu patiṭṭhitena bhavitabba’’nti yathānusiṭṭhaṃ dhutaguṇe samādiyati ceva pariharati ca, taṃ ñāṇaṃ idamaṭṭhitā. Tenāha – ‘‘idamaṭṭhitā ñāṇamevā’’ti. Dhutadhammā nāmāti dhutaṅgasevanāya paṭipakkhabhūtānaṃ pāpadhammānaṃ dhunanavasena pavattiyā dhutoti laddhanāmāya dhutaṅgacetanāya upakārakā dhammāti katvā dhutadhammā nāma . Anupatantīti tadantogadhā tappariyāpannā honti tadubhayasseva pavattivisesabhāvato. Paṭikkhepavatthūsūti dhutaṅgasevanāya paṭikkhipitabbavatthūsu pahātabbavatthūsu.
粪扫衣支……乃至……常坐不卧支,这些也用省略的方式来列举说明。这里应当说明的内容,在《清净道论》(Visuddhi. 1.22 等)中已经详细讲过了。仅仅举出“头陀论者”这个称呼,就已经包含了这位长老具有头陀功德这一点,所以说“于头陀论者……”。这位长老之所以称为“大”,既因为他最初发愿等的志向广大,也因为他护持教法的贡献广大,或者纯粹是因为他功德广大而对他加以称赞,就像称“大目犍连”一样,这位长老就是“大迦叶”。巴利
Paṃsukūlikaṅgaṃ…pe… nesajjikaṅganti uddesopi peyyālanayena dassito. Yadettha vattabbaṃ, taṃ sabbaṃ visuddhimagge (visuddhi. 1.22 ādayo) vitthārato vuttaṃ. Dhutavādaggahaṇeneva therassa dhutabhāvopi gahito hotīti ‘‘dhutavādāna’’nteva vuttaṃ. Ayaṃ mahāti abhinīhārādimahantatāyapi sāsanassa upakāritāyapi ayaṃ thero mahā, guṇamahantatāya pasaṃsāvacanameva vā etaṃ therassa yadidaṃ mahākassapoti yathā ‘‘mahāmoggallāno’’ti.
由于他对导师依三种事由而说法生起了净信,又安住在近事男的身份上,所以说了“受持伍波萨他支……”等话。应当这样连接:对于这个最殊胜的地位。“诚信之行”是指能带来诚实状态的行为,或者从不说虚妄欺骗的角度来说,是指能达成那个目的的行为,这就是其含义。“喧哗”是指好奇的骚动。导师每逢第七年说法时,会观察适合众生听法的时间,白天在傍晚时分说法,夜里则讲一整夜。因此说:“婆罗门对婆罗门说:‘贤者,你夜里听法,还是白天听法呢?’”“可信”是指值得信赖的状态。也有版本写作“从那时起,他……”。巴利
Satthu dhammadesanāya vatthuttaye sañjātappasādatāya upāsakabhāve ṭhitattā vuttaṃ – ‘‘uposathaṅgāni adhiṭṭhāyā’’tiādi. Etassa aggabhāvassāti yojetabbaṃ. Saccakāroti saccabhāvāvaho kāro, avisaṃvādanavasena vā tadatthasādhanoti attho. Kolāhalanti kutūhalavipphāro. Satthā sattame sattame saṃvacchare dhammaṃ kathento sattānaṃ savanayoggaṃ kālaṃ sallakkhento divā sāyanhasamayaṃ katheti, rattiyaṃ sakalayāmaṃ. Tenāha – ‘‘brāhmaṇo brāhmaṇe āha – ‘bhoti kiṃ rattiṃ dhammaṃ suṇissasi divā’’’ti. Vissāsikoti vissāsikabhāvo. ‘‘Tato paṭṭhāya so’’ti vā pāṭho.
“圆满二阿僧祇劫的巴拉密”这句话,他是依据世代传承所听到的含义,才这样说的。“未异熟的果报”,是指果报还没有成熟。“在善妙之时”,是指在适当的时候。“星宿”,是指以星宿为标志的节庆。因为在每一个星宿出现时应当庆祝的节日,就叫做星宿;其他的则叫做节庆。“能导出”,是因为它能把人从彻底堕落的痛苦中解救出来,由此带来出离,并且能让人获得所希望的目标,所以叫能导出。“那些”,是指那些金莲花。“垂饰”,是指用黄金和珍宝装饰的宝珠花鬘。“依福的规律”,是指由福德之力所成就的规律。那位梵天已经为他创造了机会,让他能赐予波罗奈的王位。“华丽车”,是指吉祥车。据说白伞、顶冠、拂尘、宝剑、宝履这五种是王权的标志,但这里把白伞单独列出,而把狮子座作为第五种。“披衣的边缘”,是指所披衣服的布边。他被能施予天衣的福德之力所驱使,于是说:“孩子,那件难道不粗糙吗?”“啊,苦行者!”意思是:“唉,我这个国王可真可怜啊!”“信受诸佛之后”,是指信受诸佛的教法之后。“百经行处”中,“iti”这个词是“等等”的意思。因此,它包含了火堂等适合出家人的其他处所。巴利
Dveasaṅkhyeyyāni pūritapāramissāti idaṃ sā paramparāya sotapatitaṃ atthaṃ gahetvā āha. Adinnavipākassāti avipakkavipākassa. Bhaddake kāleti yutte kāle. Nakkhattanti nakkhattena lakkhitaṃ chaṇaṃ. Tasmiṃ tasmiñhi nakkhatte anubhavitabbachaṇāni nakkhattāni nāma, itarāni pana chaṇāni nāma. Sammāpatitadukkhato vimocanena tato niyyānāvahatāya icchitatthassa labhāpanato ca niyyānikaṃ. Tesanti suvaṇṇapadumānaṃ. Olambakāti suvaṇṇaratanavicittā ratanadāmā. Puññaniyāmenāti puññānubhāvasiddhena niyāmena. Svassa bārāṇasirajjaṃ dātuṃ katokāso. Phussarathanti maṅgalarathaṃ. Setacchattauṇhīsavālabījanikhaggamaṇipādukāni pañcavidhaṃ rājakakudhabhaṇḍanti vadanti. Idha pana setacchattaṃ visuṃ gahitanti sīhāsanaṃ pañcamaṃ katvā vadanti. Pārupanakaṇṇanti pārupanavatthassa dasantaṃ. Dibbavatthadāyipuññānubhāvacodito ‘‘nanu tātā thūla’’nti āha. Aho tapassīti aho kapaṇo ahaṃ rājāti attho. Buddhānaṃ saddahitvāti buddhānaṃ sāsanaṃ saddahitvā. Caṅkamanasatānīti iti-saddo ādyattho. Tena hi aggisālādīni pabbajitasāruppāni ṭhānāni saṅgaṇhāti.
“善游戏”说的是应当对诸圣者般涅槃之处所作的供养。“没有放逸,没有病,圣者们”是显示问候的方式。“已经般涅槃了,天女!”是王后给出的回答。“准备好之后”就是交出去之后。“沙门出家”是指诸恶已平息的那些圣者所应实践的出家。那位国王因为见过独觉佛的威仪,心想“这才是好的”,就采取了同样那样的形相。“就在那里”指就在梵天界。“在第二十年到来时”要接起来理解。因为他从梵天界死后投生到这里,而且梵行的重任长久以来已经成就,所以他说:“不要这样说这样的话。”有人说“二十陀罗那尼出去”,另一些人说“五巴拉出去”。“如是之相”指女宝出生之处。“圣者之女”指我们圣者的女儿,意思是跋陀跋达咖毕喇尼。“等同之文”指相似之文、相似之字,即王子与少女相应的文书。那些男子从聚会之处出发,前往摩揭陀国的摩诃提婆村和摩达国的萨嘎喇城,互相遣散,所以说“从这里和从那里派去”。巴利
Sādhukīḷitanti ariyānaṃ parinibbutaṭṭhāne kātabbasakkāraṃ vadati. Nappamajji, nirogā ayyāti pucchitākāradassanaṃ. Parinibbutā devāti devī paṭivacanaṃ adāsi. Paṭiyādetvāti niyyātetvā. Samaṇakapabbajjanti samitapāpehi ariyehi anuṭṭhātabbapabbajjaṃ. So hi rājā paccekabuddhānaṃ vesassa diṭṭhattā ‘‘idameva bhaddaka’’nti tādisaṃyeva liṅgaṃ gaṇhi. Tatthevāti brahmaloke eva. Vīsatime vasse sampatteti āharitvā sambandho. Brahmalokato cavitvā nibbattattā, brahmacariyādhikārassa ca cirakālasambhūtattā ‘‘evarūpaṃ kathaṃ mā kathethā’’ti āha. Vīsati dharaṇāni nikkhanti vadanti, pañcapalaṃ nikkhanti apare. Itthākaroti itthiratanassa uppattiṭṭhānaṃ. Ayyadhītāti amhākaṃ ayyassa dhītā, bhaddakāpilānīti attho. Samānapaṇṇanti sadisapaṇṇaṃ sadisalekhaṃ kumārassa kumārikāya ca yuttaṃ paṇṇalekhaṃ. Te purisā samāgataṭṭhānato magadharaṭṭhe mahātitthagāmaṃ maddaraṭṭhe sāgalanagarañca uddissa apakkamantā aññamaññaṃ vissajjantā nāma hontīti ‘‘ito ca etto ca pesesu’’nti vuttā.
花鬘是指有象鼻那么大的花环。那些是指两人各自编好的两串花鬘。他们是指跋达和毕钵离王子这两位。以世间染着是指以欲乐的滋味。不交杂是指不相混杂,因为他们的心被如瓶中燃烧之灯般在意乐中闪耀的解脱种子所振奋。犹如机械连接是指为了完成农作,在各处按照门闩装置而设置的出水槽。耕处是指从事耕作的地方。奴村是指奴隶们居住的村庄。投入已就是放进去之后。依威仪及行为是指根据姿态和行为。不相称是指与出家之身不相符合。于其顶是指在道路分岔成两股的岔口处。要对他们作摄受是合适的,因此坐下,这是关联。然而,为了显示在那里世尊的坐姿是这样的,说了“然而,坐下时”等。其中,诸佛在不可限量时间中积聚的、不可思议不可衡量的福德资粮所生起的、色身威光为佛的功德所光辉的、以三十二大丈夫相和八十随形好而光耀的、以一寻光焰之鬘庄严的、由自性成就故非人为造作的色身之美,那正是为了增长大迦叶前所未有的净信,世尊没有隐藏它而坐下,所以说“取佛之威仪……坐”。遍满八十肘之处,因为持续遍满,所以说八十肘。多枝是指有很多树枝、无数树枝。颜色如黄金,因为被佛光从四面八方无间隔地遍满。巴利
Pupphadāmanti hatthihatthappamāṇaṃ pupphadāmaṃ. Tānīti tāni ubhohi ganthāpitāni dve pupphadāmāni. Teti ubho bhaddā ceva pippalikumāro ca . Lokāmisenāti kāmassādena. Asaṃsaṭṭhāti na saṃyuttā ghaṭe jalantena viya padīpena ajjhāsaye samujjalantena vimokkhabījena samussāhitacittattā. Yantabaddhānīti sassasampādanatthaṃ tattha tattha dvārakavāṭayojanavasena baddhāni nikkhamanatumbāni. Kammantoti kasikammakaraṇaṭṭhānaṃ. Dāsikagāmāti dāsānaṃ vasanagāmā. Osāretvāti pakkhipitvā. Ākappakuttavasenāti ākāravasena kiriyāvasena. Ananucchavikanti pabbajitabhāvassa ananurūpaṃ. Tassa matthaketi dvedhāpathassa dvidhābhūtaṭṭhāne. Etesaṃ saṅgahaṃ kātuṃ vaṭṭatīti nisīdatīti sambandho. Sā pana tattha satthu nisajjā edisīti dassetuṃ – ‘‘nisīdanto panā’’tiādi vuttaṃ. Tattha yā buddhānaṃ aparimitakālasambhūtācinteyyāpariññeyyapuññasambhārūpacayanibbattā rūpappabhāvabuddhaguṇavijjotitā dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇaasītianubyañjanasamujjalitā byāmappabhāketumālālaṅkatā sabhāvasiddhitāya akittimā rūpakāyasirī, taṃyeva mahākassapassa adiṭṭhapubbappasādasaṃvaddhanatthaṃ aniggūhitvā nisinno bhagavā ‘‘buddhavesaṃ gahetvā…pe… nisīdī’’ti vutto. Asītihatthappadesaṃ byāpetvā pavattiyā asītihatthāti vuttā. Satasākhoti bahusākho anekasākho. Suvaṇṇavaṇṇova ahosi nirantaraṃ buddharasmīhi samantato samokiṇṇabhāvato.
“在三处”是指在远处、不太远的地方和近处这三个地方。“以三种教诫”就是以下面这三种教诫:“因此,迦叶,你应当这样学:‘对长老、新学和中年的比丘们,我的强烈的惭与愧将现前安住。’迦叶,你应当这样学。因此,迦叶,你应当这样学:‘无论我听到什么与善相应的法,我都要把它当作核心,用心作意,全心投入,侧耳倾听来听法。’迦叶,你应当这样学。因此,迦叶,你应当这样学:‘与乐俱行的身至念不会从我这里消失。’迦叶,你应当这样学。”(《相应部》2.154)就是以这三种教诫。在这里,世尊说第一种教诫,是为了断除长老因为出身婆罗门种姓而生的族姓骄慢;第二种,是为了断除依靠多闻而生的我慢;第三种,是为了断除凭借资具圆满而生的自我贪爱。“你的这件确实是柔软的”,意思是你的这件袈裟确实很柔软。世尊为什么这样说呢?因为他想和长老交换袈裟。为什么想交换呢?因为他想把长老安置在自己的位置上。难道没有舍利弗和目犍连吗?有。然而他心里这样想:“这两位将不会久住,而迦叶的寿命有一百二十岁,他将在我般涅槃后,住在七叶窟,结集法与律,使我的教法延续五千年之久。”所以把他安置在自己的位置上。这样比丘们就会认为应该亲近承事迦叶。因此他这样说。巴利
Tīsu ṭhānesūti dūrato nātidūre āsanneti tīsu ṭhānesu. Tīhi ovādehīti ‘‘tasmātiha te, kassapa, evaṃ sikkhitabbaṃ ‘tibbaṃ me hirottappaṃ paccupaṭṭhitaṃ bhavissati theresu navesu majjhimesū’ti. Evañhi te, kassapa, sikkhitabbaṃ. Tasmātiha te, kassapa, evaṃ sikkhitabbaṃ ‘yaṃ kiñci dhammaṃ suṇissāmi kusalūpasaṃhitaṃ, sabbaṃ taṃ aṭṭhiṃ katvā manasi karitvā sabbaṃ cetasā samannāharitvā ohitasoto dhammaṃ suṇissāmī’ti, evañhi te, kassapa, sikkhitabbaṃ. Tasmātiha te, kassapa, evaṃ sikkhitabbaṃ ‘sātasahagatā ca me kāyagatāsati na vijahissatī’ti, evañhi te, kassapa, sikkhitabba’’nti (saṃ. ni. 2.154) imehi tīhi ovādehi. Ettha hi bhagavā paṭhamaṃ ovādaṃ therassa brāhmaṇajātikattā jātimānappahānatthamabhāsi, dutiyaṃ bāhusaccaṃ nissāya uppajjanakaahaṃkārappahānatthaṃ, tatiyaṃ upadhisampattiṃ nissāya uppajjanakaattasinehappahānatthaṃ . Mudukā kho tyāyanti mudukā kho te ayaṃ. Kasmā pana bhagavā evamāha? Therena saha cīvaraṃ parivattetukāmatāya. Kasmā parivattetukāmo jātoti? Theraṃ attano ṭhāne ṭhapetukāmatāya. Kiṃ sāriputtamoggallānā natthīti? Atthi, evaṃ panassa ahosi ‘‘imena ciraṃ ṭhassanti, kassapo pana vīsativassasatāyuko, so mayi parinibbute sattapaṇṇiguhāyaṃ vasitvā dhammavinayasaṅgahaṃ katvā mama sāsanaṃ pañcavassasahassaparimāṇakālappavattanakaṃ karissatīti attano ṭhāne ṭhapesi. Evaṃ bhikkhū kassapassa sussūsitabbaṃ maññissantī’’ti. Tasmā evamāha.
“如月”是指像月亮一样。是因为它形状圆满吗?不是。而是说,就像月亮运行在天空中时,不和任何人建立亲密关系、贪恋或执著,可它仍然被大众所喜爱、所喜欢;同样,这位比丘也因为不和任何人建立亲密关系等,而成为被大众所喜爱、所喜欢的“如月”之人,然后前往刹帝利家等四种姓之家。这就是这段话的意思。“身抽离,心抽离”是指:正是由于不建立亲密关系等,把身体和心都抽开、移走。这就是它的意思。“常新”是指永远保持新鲜,恒常保持如初来者的状态,如同客人。所谓客人,就是依次来到人家,如果主人看见他,心生怜悯,想“我们的子弟兄弟远行在外,也是这样游历”,便请他坐下,供养他食物;他吃完后,只说“拿你们的钵吧”,就起身离去,不和他们建立亲密关系,也不为他们料理事务。同样,这位比丘依次进入人家,人们对他的威仪心生欢喜而布施,他接受之后,便断绝亲密关系,不参与他们的应办事务,然后离去。这段话就是在说明这一点。巴利
Candūpamoti candasadiso hutvā. Kiṃ parimaṇḍalatāya? No, apica kho yathā cando gaganatalaṃ pakkhandamāno na kenaci saddhiṃ santhavaṃ vā sinehaṃ vā ālayaṃ vā karoti, na ca na hoti mahājanassa piyo manāpo, ayampi evaṃ kenaci saddhiṃ santhavādīnaṃ akaraṇena bahujanassa piyo manāpo candūpamo hutvā khattiyakulādīni cattāri kulāni upasaṅkamatīti attho. Apakasseva kāyaṃ apakassa cittanti teneva santhavādīnaṃ akaraṇena kāyañca cittañca apakaḍḍhitvā, apanetvāti attho. Niccaṃ navoti niccanavakova, āgantukasadiso hutvāti attho. Āgantuko hi paṭipāṭiyā sampattagehaṃ pavisitvā sace naṃ gharasāmikā disvā ‘‘amhākampi puttabhātaro vippavāsaṃ gantvā evaṃ vicariṃsū’’ti anukampamānā nisīdāpetvā bhojenti, bhuttamattoyeva ‘‘tumhākaṃ bhājanaṃ gaṇhathā’’ti uṭṭhāya pakkamati, na tehi saddhiṃ santhavaṃ vā karoti, kiccakaraṇīyāni vā saṃvidahati, evamayampi paṭipāṭiyā sampattaṃ gharaṃ pavisitvā yaṃ iriyāpathe pasannā manussā denti, taṃ gahetvā chinnasanthavo tesaṃ kiccakaraṇīye abyāvaṭo hutvā nikkhamatīti dīpeti.
“不傲慢”就是说不傲慢,意思是远离了八种身傲慢、四种语傲慢和多种意傲慢。所谓八种身傲慢,就是在僧团中、在群体中、在个人面前、在食堂、在浴室、在洗澡的码头、在乞食的路上,以及进入俗人家中时,用身体做出不恰当的行为。所谓四种语傲慢,就是在僧团中、在群体中、在个人面前和在俗人家中,说出不恰当的话。所谓多种意傲慢,就是在这些场合中,即使没有通过身体和言语犯过失,心里却想着欲寻等念头。因为完全没有了这些傲慢,所以成为不傲慢的人,然后去接近各家。另外,结合《迦叶相应》,为了说明月光道长老在头陀功德中最为第一这一点,所以说“以这迦叶相应的第八事由为因缘而说”。巴利
Appagabbhoti nappagabbho, aṭṭhaṭṭhānena kāyapāgabbhiyena, catuṭṭhānena vacīpāgabbhiyena, anekaṭṭhānena manopāgabbhiyena ca virahitoti attho. Aṭṭhaṭṭhānaṃ kāyapāgabbhiyaṃ nāma saṅghagaṇapuggalabhojanasālajantāgharanahānatitthabhikkhācāramaggesu antaragharapavesane ca kāyena appatirūpakaraṇaṃ. Catuṭṭhānaṃ vacīpāgabbhiyaṃ nāma saṅghagaṇapuggalaantaragharesu appatirūpavācānicchāraṇaṃ. Anekaṭṭhānaṃ manopāgabbhiyaṃ nāma tesu tesu ṭhānesu kāyavācāhi ajjhācāraṃ anāpajjitvāpi manasā kāmavitakkādīnaṃ vitakkanaṃ. Sabbesampi imesaṃ pāgabbhiyānaṃ abhāvena appagabbho hutvā kulāni upasaṅkamatīti attho. Kassapasaṃyuttena ca candūpamappaṭipadāditherassa dhutavādesu aggabhāvassa bodhitattā vuttaṃ ‘‘etadeva kassapasaṃyuttaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā’’ti.
阿那律长老的故事巴利
Anuruddhattheravatthu
192 192. 第五种中,“唯以食物为事”,是指在行乞的村落里,为了托钵而行走、称为受用食物的这种唯以食物为事。“灯树”,是指铜制、象牙制、木制的大灯树。即使那些铜制的灯架,按习惯也称为灯树,应当这样理解。其余的灯则有垂挂灯、圆盘灯、游行灯等。巴利
192. Pañcame bhojanapapañcamattanti gocaragāme piṇḍāya caraṇāhāraparibhogasaññitaṃ bhojanapapañcamattaṃ. Dīparukkhānanti lohadantakaṭṭhamayānaṃ mahantānaṃ dīparukkhānaṃ. Lohamayesupi hi tesu dīpādhāresu dīparukkhakāti ruḷhiresā daṭṭhabbā. Olambakadīpamaṇḍaladīpasañcaraṇadīpādikā sesadīpā.
他绕行,是以右绕的方式行走。“我以此”——意思是“凡是你需要的,我就用这个来供养你,因此你拿去享用吧。”饭食直接在他的金钵里出现,是天神的威力让它出现的,没有任何煮饭的过程。他思惟了七种大人之思惟,就是思惟了“这法是少欲之人的法,不是多欲之人的法”等七种大人之思惟。第八种,就是“这法是远离戏论之人的法,不是戏论之人的法”这一大人之思惟。巴利
Anupariyāyi padakkhiṇakaraṇavasena. Ahaṃ tenāti yena tuyhaṃ attho, ahaṃ tena pavāremi, tasmā taṃ āharāpetvā gaṇhāti attho. Suvaṇṇapātiyaṃyevassa bhattaṃ uppajjīti devatānubhāvena uppajji, na kiñci pacanakiccaṃ atthi. Satta mahāpurisavitakke vitakkesīti ‘‘appicchassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo mahicchassā’’tiādike satta mahāpurisavitakke vitakkesi. Aṭṭhameti ‘‘nippapañcārāmassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo papañcārāmassā’’ti etasmiṃ purisavitakke.
了知我的意图后,也就是知道了我的这个想法:法是给少欲的人的,不是给多欲的人的等等;这个想法是以大人之思惟的方式生起的,但因为还没有能力把它推到顶点、让它达到究竟,所以停在了那里。以意所成身,意思是像由心所造出来的一样,由心变化出来的,也就是变化而成的身。以神通,指的是这样的决意神通:愿这个身体变得像这个心一样。巴利
Mama saṅkappamaññāyāti ‘‘appicchassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo mahicchassā’’tiādinā (dī. ni. 3.358; a. ni. 8.30) mahāpurisavitakkavasena āraddhamattaṃ matthakaṃ pāpetuṃ asamatthabhāvena ṭhitaṃ mama saṅkappaṃ jānitvā. Manomayenāti manomayena viya manasā nimmitasadisena, pariṇāmitenāti attho. Iddhiyāti ‘‘ayaṃ kāyo idaṃ cittaṃ viya hotū’’ti evaṃ pavattāya adhiṭṭhāniddhiyā.
当我生起这个念头时,也就是在那个时候,我心里生起了这样的想法:“这第八种大人之思惟,到底是什么样的呢?”当我生起这个念头时,世尊知道了我的念头,就以神通力来到我面前,进一步为我开示。这里的“进一步开示”,是指完整地宣说了这第八种大人之思惟:“这个法属于远离戏论、乐于远离戏论的人,不属于喜好戏论、贪着戏论的人。”为了显示所开示的法,接着说道:“佛陀乐于无戏论,开示了无戏论之法。”所谓戏论,就是贪等烦恼;因为烦恼止息、不再存在,所以出世间法称为无戏论。世尊如实证得此法,也便如此开示此法,意思是:他开示了以自证而称叹的四圣谛教说。巴利
Yadā me ahu saṅkappoti yasmiṃ kāle mayhaṃ ‘‘kīdiso nu kho aṭṭhamo mahāpurisavitakko’’ti parivitakko ahosi, yadā me ahu saṅkappo, tato mama saṅkappamaññāya iddhiyā upasaṅkami, uttari desayīti yojanā. Uttari desayīti ‘‘nippapañcārāmassāyaṃ dhammo nippapañcaratino , nāyaṃ dhammo papañcārāmassa papañcaratino’’ti (dī. ni. 3.358; a. ni. 8.30) imaṃ aṭṭhamaṃ mahāpurisavitakkaṃ pūrento upari desayi. Taṃ pana desitaṃ dassento āha – ‘‘nippapañcarato buddho, nippapañcamadesayī’’ti, papañcā nāma rāgādayo kilesā, tesaṃ vūpasamanatāya tadabhāvato ca lokuttaradhammā nippapañcā nāma. Yathā taṃ pāpuṇāti, tathā dhammaṃ desesi, sāmukkaṃsikaṃ catusaccadesanaṃ adesayīti attho.
我明白了导师所开示的法之后——也就是了解了那位导师所教导的法。所谓“安住”,是指我依照他的教导去实践,并这样安住下来。所谓“乐于教法”,是指对包含三学的教法深深爱乐。所谓“证得三明”,是指宿命明、天眼明、漏尽明这三明,我已证得、已亲自体证。正因为这样,我才算完成了佛陀的教法,遵行了他的教导与教诫——这就是这段话的意思。巴利
Tassāhaṃ dhammamaññāyāti tassa satthu desanādhammaṃ jānitvā. Vihāsinti yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjanto vihariṃ. Sāsane ratoti sikkhattayasaṅgahe sāsane abhirato. Tisso vijjā anuppattāti pubbenivāsañāṇaṃ, dibbacakkhuñāṇaṃ, āsavakkhayañāṇanti imā tisso vijjā mayā anuppattā sacchikatā. Tato eva kataṃ buddhassa sāsanaṃ, anusiṭṭhi ovādo anuṭṭhitoti attho.
跋迪亚长老的故事巴利
Bhaddiyattheravatthu
193 第六篇里说,“uccā”这个词和“ucca”意思相同,所以解释道:“uccākulikānaṃ”就是“出生在高贵家族的人”。“kāḷī sā devī”意思是:那位咖莉王后,因为肤色黝黑,所以叫咖莉王后。按家族顺序继承王位,只有大贵族家出身的人才能做到,因此接着说道“正是他”等等。巴利
193. Chaṭṭhe ucca-saddena samānattho uccā-saddoti āha – ‘‘uccākulikānanti ucce kule jātāna’’nti. Kāḷī sā devīti kāḷavaṇṇatāya kāḷī sā devī. Kulānukkamena rajjānuppatti mahākulinassevāti vuttaṃ – ‘‘soyeva cā’’tiādi.
矮个子跋提亚长老的故事巴利
Lakuṇḍakabhaddiyattheravatthu
194 在第七句里,“空”是指没有可供布施的东西。“随念功德”的意思是:先了解世尊色身的功德,以及威仪具足等功德,又清楚自己心里的意愿,然后接受并享用芒果等物,像这样,对那些当下现起的功德加以随念。巴利
194. Sattame rittakoti deyyavatthurahito. Guṇe āvajjetvāti bhagavato rūpaguṇe ceva ākappasampadādiguṇe ca attano adhippāyaṃ ñatvā ambapakkassa paṭiggahaṇaṃ paribhuñjananti evamādike yathāupaṭṭhite guṇe āvajjetvā.
平多拉婆罗堕长老的故事巴利
Piṇḍolabhāradvājattheravatthu
195 第八段中,因为具有无所畏惧的特质,所以像狮子的吼声一样,称为“狮子吼”。他们具有这种狮子吼,所以称为“具狮子吼者”,这里说的是那些具狮子吼者的情形。对于应当呵责和应当赞叹的法,只有如实了知的人,他的呵责和赞叹才是恰当的,因此说“诸佛确实名为……”等。“生已尽”等句,显示的是省察智的所行境界。圣弟子以那种智省察时,了知“生已尽”等。那么,他的什么“生”已尽,又是怎样了知的呢?并不是他过去的生已尽,因为过去早已灭尽;也不是未来的生已尽,因为未来他没有再努力造作;也不是现在的生已尽,因为现在还存在。然而,那种生,若未修习道,本会在一种、四种或五种生存处中,以一种、四种或五种蕴的差别生起;如今因为已修习道,它达到了不再生起的法性,所以称为已尽。他省察由修道所断除的烦恼后,了知:“烦恼不存在时,即使还有业存在,未来也不会再有结生。”他就是以这种方式了知。巴利
195. Aṭṭhame abhītanādabhāvena sīhassa viya nādo sīhanādo, so etesaṃ atthīti sīhanādikā, tesaṃ sīhanādikānaṃ. Garahitabbapasaṃsitabbadhamme yāthāvato jānantasseva garahā pasaṃsā ca yuttarūpāti āha – ‘‘buddhā ca nāmā’’tiādi. Khīṇā jātītiādīhi paccavekkhaṇañāṇassa bhūmiṃ dasseti. Tena hi ñāṇena ariyasāvako paccavekkhanto ‘‘khīṇā jātī’’tiādiṃ pajānāti. Katamā panassa jāti khīṇā, kathañca pajānātīti? Na tāvassa atītā khīṇā pubbeva khīṇattā, na anāgatā anāgate vāyāmābhāvato, na paccuppannā vijjamānattā. Yā pana maggassa abhāvitattā uppajjeyya ekacatupañcavokārabhavesu ekacatupañcakkhandhappabhedā jāti, sā maggassa bhāvitattā anuppādadhammataṃ āpajjanena khīṇā. Taṃ so maggabhāvanāya pahīnakilese paccavekkhitvā ‘‘kilesābhāve vijjamānampi kammaṃ āyatiṃ appaṭisandhikaṃ hotī’’ti jānanto pajānāti.
“已住”是指已经住过、完全住过,也就是已作、已行、已完成的意思。“梵行”是指道梵行。因为连同凡夫善人在内,加上七有学圣者,可以说都安住于道梵行中;而漏已尽的人则是已经住完了。所以,圣弟子回顾自己的梵行住时,清楚地知道“梵行已住”。“应作已作”的意思是:在四圣谛上,通过四条圣道,以遍知、断除、证悟、修习这四种通达方式,所应完成的十六种任务都已经完成了。因为凡夫善人等人还在做那些任务,而漏已尽的人则已经做完了,所以圣弟子回顾自己的应作时,清楚地知道“应作已作”。“不受后有”的意思是:如今为了再度进入这些生命状态、再办那十六种任务,或为了断尽烦恼而再修道,于我皆无此必要。或者,“不受后有”是指在此状态之后,于我不再有如现在这样相续流转的五蕴;而这五蕴已完全被遍知,如断根之树而立,它们将随着最后一识的止灭而熄灭,如同无燃料之火熄灭一样——如此了知。巴利
Vusitanti vuṭṭhaṃ parivuṭṭhaṃ, kataṃ caritaṃ niṭṭhitanti attho. Brahmacariyanti maggabrahmacariyaṃ. Puthujjanakalyāṇakena hi saddhiṃ satta sekkhā maggabrahmacariyaṃ vasanti nāma, khīṇāsavo vuṭṭhavāso. Tasmā ariyasāvako attano brahmacariyavāsaṃ paccavekkhanto ‘‘vusitaṃ brahmacariya’’nti pajānāti. Kataṃ karaṇīyanti catūsu saccesu catūhi maggehi pariññāpahānasacchikiriyābhāvanābhisamayavasena soḷasavidhaṃ kiccaṃ niṭṭhāpitanti attho. Puthujjanakalyāṇakādayo hi taṃ kiccaṃ karonti, khīṇāsavo katakaraṇīyo. Tasmā ariyasāvako attano karaṇīyaṃ paccavekkhanto ‘‘kataṃ karaṇīya’’nti pajānāti. Nāparaṃ itthattāyāti idāni puna itthabhāvāya evaṃ soḷasavidhakiccabhāvāya, kilesakkhayāya vā maggabhāvanāya kiccaṃ me natthīti pajānāti. Atha vā itthattāyāti itthabhāvato imasmā evaṃpakārā idāni vattamānakkhandhasantānā aparaṃ khandhasantānaṃ mayhaṃ natthi, ime pana pañcakkhandhā pariññātā tiṭṭhanti chinnamūlakā rukkhā viya, te carimakaviññāṇanirodhena anupādāno viya jātavedo nibbāyissantīti pajānāti.
满慈子长老的故事巴利
Mantāṇiputtapuṇṇattheravatthu
196 第九句:因为他在十八种技艺上都达到了圆满,所以说他“于一切技艺中成为善巧”。又因为在那里所能得到的,只是能引生神通与胜智的法,所以说“未见到解脱法”。因此他才说“这即所谓三吠陀”等。确实,仅凭这些,连脱离恶趣都极其困难。而他由于获得了以神通为伴的八等至,自身也得到了一分寂静,于是赞叹那位已达最上成就、证得无上调伏与寂静、不与任何外道共的世尊,说出了“此人……”等话。“他们取钵过来”,意思是取了钵器,来到这无主之地。“诸佛”是出于恭敬而用复数。“受用”是指他受用了天神投入的天食,以及林间的树根野果。实际上,钵刚一放好,天神们就立刻把天食投了进去。“正思惟后”意思是审察之后,也有人说是反复思惟之后。“他们证得阿拉汉果”是指摩诃德瓦长老讲说随喜语时,借着渐次说法而作证,使他们的心相续极为清净,从而证得阿拉汉果。巴利
196. Navame aṭṭhārasasupi vijjāṭṭhānesu nipphattiṃ gatattā ‘‘sabbasippesu kovido hutvā’’ti vuttaṃ. Abhidayāabbhaññāvahasseva dhammassa tattha upalabbhanato ‘‘mokkhadhammaṃ adisvā’’ti vuttaṃ. Tenāha – ‘‘idaṃ vedattayaṃ nāmā’’tiādi . Tathā hi anena duggatiparimuccanampi dullabhaṃ, abhiññāparivārānaṃ aṭṭhannaṃ samāpattīnaṃ lābhitāya sayaṃ ekadesena upasanto paramukkaṃsagataṃ uttamadamathasamathaṃ anaññasādhāraṇaṃ bhagavantaṃ sambhāvento ‘‘ayaṃ puriso’’tiādimāha. Piṭakāni gahetvā āgacchantīti phalabhājanāni gahetvā assāmikāya āgacchanti. Buddhānanti gāravavasena bahuvacananiddeso kato. Paribhuñjīti devatāhi pakkhittadibbojaṃ vanamūlaphalāphalaṃ paribhuñji. Patte patiṭṭhāpitasamanantarameva hi devatā tattha dibbojaṃ pakkhipiṃsu. Sammasitvāti paccavekkhitvā, parivattetvāti ca vadanti. Arahattaṃ pāpuṇiṃsūti mahādevattherassa anumodanakathāya anupubbikathāsakkhikāya suvisodhitacittasantānā arahattaṃ pāpuṇiṃsu.
以十种论事:少欲论、知足论、远离论、不杂住论、精进策励论、戒成就论、定成就论、慧成就论、解脱成就论、解脱智见成就论,就是这十种论事。生于本地之居民,指住在世尊出生国的人;意思是住在世尊出生地的人。随视其头,是指跟在前面走的人身后,一路注视着那人的头。注意到机会,是指留意到交谈的适当时机。询问七清净的次第,是以“贤友,是否为了戒清净而于世尊座下修梵行?”等语,问及七种清净。由于他特别获得了这十种论事,便被安立在说法者中最上的位置。巴利
Dasahi kathāvatthūhīti appicchakathā santuṭṭhikathā pavivekakathā asaṃsaggakathā vīriyārambhakathā sīlasampadākathā samādhisampadākathā paññāsampadākathā vimuttisampadākathā vimuttiñāṇadassanasampadākathāti imehi dasahi kathāvatthūhi. Jātibhūmiraṭṭhavāsinoti jātibhūmivantadesavāsino, satthu jātadesavāsinoti attho. Sīsānulokikoti purato gacchantassa sīsaṃ anu anu passanto. Okāsaṃ sallakkhetvāti sākacchāya avasaraṃ sallakkhetvā. Sattavisuddhikkamaṃ pucchīti ‘‘kiṃ nu kho, āvuso, sīlavisuddhatthaṃ bhagavati brahmacariyaṃ vussatī’’tiādinā (ma. ni. 1.257) satta visuddhiyo pucchi. Dhammakathikānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi savisesena dasakathāvatthulābhitāya.
玛哈咖佳亚那长老的故事巴利
Mahākaccānattheravatthu
197 197. 在第十个事例中,“为略说法义者”,就像《蜜丸经》等开示中那样,是指对以简略方式所说的法义。“将彼开示广分别”,是指把那简略的开示从处等角度详细展开。“分析义理而解说”,是指把那简略开示的义理分析之后加以解说。“或以义”,是指能够依“这些是此义理”的方式,从义理上圆满开示;“或以言辞”,是指能够依“这些是根据开示应当说的言辞”的方式,从言辞上圆满开示。然而这位玛哈咖佳亚那长老两种方式都能做到,因为他能把简略提示的法义,随顺世尊的意趣详细阐说,所以在这里被称为最上。“依照前述的方式”,是指如前面所说的“清晨用过美好的饮食后,受持伍波萨他戒……”等等。“以他人的”,是指用其他女人的头发,那些头发极长。不仅长,而且光滑、乌黑、柔软、卷曲。“少发”,是指头发稀少,如同所说的“少女腹平”一样。巴利
197. Dasame saṃkhittena kathitadhammassāti madhupiṇḍikasuttantadesanāsu viya saṅkhepena desitadhammassa. Taṃ desanaṃ vitthāretvāti taṃ saṅkhepadesanaṃ āyatanādivasena vitthāretvā. Atthaṃ vibhajamānānanti tassā saṅkhepadesanāya atthaṃ vibhajitvā kathentānaṃ. Atthavasena vāti ‘‘ettakā etassa atthā’’ti atthavasena vā desanaṃ pūretuṃ sakkonti. Byañjanavasena vāti ‘‘ettakāni ettha byañjanāni desanāvasena vattabbānī’’ti byañjanavasena vā pūretuṃ sakkonti. Ayaṃ pana mahākaccānatthero ubhayavasenapi sakkoti tassa saṅkhepena uddiṭṭhassa vitthārena satthu ajjhāsayānurūpaṃ desanato, tasmā tattha aggoti vutto. Vuttanayenevāti ‘‘pātova subhojanaṃ bhuñjitvā uposathaṅgāni adhiṭṭhāyā’’tiādinā heṭṭhā vuttanayeneva. Aññehīti aññāsaṃ itthīnaṃ kesehi ativiya dīghā. Na kevalañca dīghā eva, atha kho siniddhanīlamudukañcikā ca. Nikkesīti appakesī yathā ‘‘anudarā kaññā’’ti.
货物就是可以拿去卖的东西。思惟之后,是指思惟头发作为亲依止缘,以及它恢复自然状态这件事。以敬意,是说即使已经剃了光头,出于对长老们的敬重,只凭一句话就赶来了。邀请之后,是指邀请长老们接受明天的供养。对这个女人,是指前面说的那位长者的女儿。唯是现法受,这是一个排除不可能情况的限定说法,意思是她就是在现世获得了荣盛。所谓荣盛,就是获得了殊胜的成就。因为在七个速行心里,第一个速行心感得现世受的果报,最后一个速行心感得来世受的果报,中间五个感得未来世的果报。因此,除了第一个思之外,其余的思在未来各自都会圆满地成熟果报,而第一个思只现前成就了现世的荣盛。巴利
Paṇiyanti vikketabbabhaṇḍaṃ. Āvajjetvāti upanissayaṃ kesānaṃ pakatibhāvāpattiñca āvajjetvā. Gāravenāti muṇḍasīsāpi there gāravena ekavacaneneva āgantvā. Nimantetvāti svātanāya nimantetvā. Imissā itthiyāti yathāvuttaseṭṭhidhītaramāha. Diṭṭhadhammikovāti avadhāraṇaṃ aṭṭhānapayuttaṃ, diṭṭhadhammiko yasapaṭilābhova ahosīti attho. Yasapaṭilābhoti ca bhavasampattipaṭilābho. Sattasu hi javanacetanāsu paṭhamā diṭṭhadhammavedanīyaphalā, pacchimā upapajjavedanīyaphalā, majjhe pañca aparāpariyavedanīyaphalā, tasmā paṭhamaṃ ekaṃ cetanaṃ ṭhapetvā sesā yathāsakaṃ paripuṇṇaphaladāyino honti, paṭhamacetanāya pana diṭṭhadhammiko yasapaṭilābhova ahosi.
1 2 3 4 5 6 7