2. 《集经》的注释
2. Samudayasuttavaṇṇanā
408以所缘为特征的念处,才是这里所说的“有所缘的念处”,而不是以念本身为特征的念处。
408.Sārammaṇasatipaṭṭhānāti ārammaṇalakkhitā satipaṭṭhānā kathitā, na satilakkhaṇā.
《念经》的注释
4. Satisuttavaṇṇanā
410将“纯粹”处理后,再一一分开。经中也正是这样说的:“比丘们,或于身……”
410.Suddhikaṃ katvā visuṃ visuṃ katvā. Tathā ca vuttaṃ pāḷiyaṃ ‘‘kāye vā bhikkhū’’ti.
《巴帝摩卡防护经》的注释
6. Pātimokkhasaṃvarasuttavaṇṇanā
412“最上戒”是指精勤戒。因为在经典中,提到戒主要是依巴帝摩卡防护而来的。因此他说“三藏小护长老又说”等等。此处“巴帝摩卡防护即是戒”这一限定,表明了其余三支有一部分含摄在巴帝摩卡之中。比如,不应看而看、为了活命而违犯六学处、对病缘资具不加省察便受用,对这些情况都制定了犯戒。“三者”指根律仪等。所谓“根本没有一处被称为戒”,意思是,在任何经中都不曾以戒的同义词把它们称为戒;这就在否定它们具有非譬喻意义上的戒性。所谓“仅是六门的守护”,是说明它的轻省,因为只需将心念系于此,便能恢复常态;对其余二者也是同样道理。“仅是缘的生起”:这是以果来显示因,因为诸缘的生起正是由于有生起它们的因。“此义”:指它的目的,也就是“受用此缘乃是为了这个目的”的意思。“以非譬喻的方式”:通过这个词说明,根律仪等三者是借着守护与净化精勤戒而运作的,它们只是譬喻意义上的戒。现在,为了通过反面、正面以及譬喻来阐明巴帝摩卡戒本身的精勤地位,他说“凡是”等等。其中,“那个”指巴帝摩卡防护,“其余的”指根律仪等。而巴帝摩卡这个词的含义,在《清净道论》的注释等中已有详细说明,因此应按照那里所说的方式来理解。
412.Jeṭṭhakasīlanti padhānakasīlaṃ. Sīlaggahaṇañhi pāḷiyaṃ pātimokkhasaṃvaravaseneva āgataṃ. Tenāha ‘‘tipiṭakacūḷanāgatthero panā’’tiādi. Tattha pātimokkhasaṃvarova sīlanti avadhāraṇaṃ itaresaṃ tiṇṇaṃ ekadesena pātimokkhantogadhabhāvaṃ dīpeti. Tathā hi anolokiyolokane ājīvahetu ca chasikkhāpadavītikkamane gilānapaccayassa appaccavekkhitaparibhoge ca āpatti vihitāti. Tīṇīti indriyasaṃvarādīni. Sīlanti vuttaṭṭhānaṃ nāma natthīti sīlapariyāyena tesaṃ katthaci sutte gahitaṭṭhānaṃ nāma natthīti nippariyāyasīlataṃ tesaṃ paṭikkhipati. Chadvārarakkhaṇamattamevāti tassa sallahukatamāha cittādhiṭṭhānamattena paṭipākatikabhāvappattito. Itaradvayepi eseva nayo. Paccayuppattimattakanti phalena hetuṃ dasseti. Uppādanahetukā hi paccayānaṃ uppatti. Idamatthanti idaṃ payojanaṃ imassa paccayassa paribhuñjaneti adhippāyo. Nippariyāyenāti iminā indriyasaṃvarādīni tīṇi padhānasīlassa paripālanaparisodhanavasena pavattiyā pariyāyasīlāni nāmāti dasseti. Idāni pātimokkhasīlasseva padhānabhāvaṃ byatirekato anvayato ca upamāya vibhāvetuṃ ‘‘yassā’’tiādimāha. Tattha soti pātimokkhasaṃvaro. Sesāni indriyasaṃvarādīni. Pātimokkhasaddassa attho pana visuddhimaggasaṃvaṇṇanādīsu vitthārito, tasmā tattha vuttanayeneva veditabbo.
具足行仪与行境:就是具足所谓不违越身行和心行的行仪,以及所谓不接近妓女家等行境,意思是行仪和行境都具足。于极微细者:指那些极其微细、还不足以构成犯戒的过失。另一些人说:是指仅仅属于恶作和恶说这类过失。于应回避者:指不应做的事、应受呵责的事。而这些必定是不善的,所以说于不善法中。见怖畏者:习惯于从怖畏的角度来看待过失,即使极微细的过失,也把它看得像须弥山一样大。正确受持后:就是如实、恭敬、完全地受持。于诸学处:这是表示从整体中抽出部分的处格,为了显示这个意思,他说在学处中,对此学处、对彼学处。意思是应当受持、应当学习的学处。学就是增上戒学。前面的句字意思是决定,这里应理解为部分,所以说于诸学分中。凡是依根本制立、随制立等分类而应修学、应圆满的戒,若从门的角度说,只有两种,所以说或属身,或属语。在这个义理分析中,于诸学处是依格,表示在那些学分的范围内,不单独执取某一项戒。因此说彼彼一切。由于经中说“比丘,那时你依止戒……”,无贪、无嗔、正见亦被称为戒,因此在本经中说“仅论述了巴帝摩卡律仪戒”。
Ācārena ca gocarena ca sampannoti kāyikacetasikaavītikkamasaṅkhātena ācārena ca navesiyādigocaratādisaṅkhātena gocarena ca sampanno, sampannaācāragocaroti attho. Appamattakesūti atiparittakesu anāpattigamanīyesu. ‘‘Dukkaṭadubbhāsitamattesū’’ti apare. Vajjesūti akaraṇīyesu gārayhesu. Te pana ekantato akusalā hontīti āha – ‘‘akusaladhammesū’’ti. Bhayadassāvīti bhayato dassanasīlo, paramāṇumattampi vajjaṃ sineruppamāṇaṃ viya katvā dassanasīlo. Sammā ādiyitvāti sammadeva sakkaccaṃ sabbaso ca ādiyitvā. Sikkhāpadesūti niddhāraṇe bhummanti samudāyato avayavaniddhāraṇaṃ dassento ‘‘sikkhāpadesu taṃ taṃ sikkhāpada’’ntiādimāha. Sikkhāpadaṃ samādātabbaṃ sikkhitabbañcāti adhippāyo. Sikkhāti adhisīlasikkhā. Pubbe pada-saddo adhiṭṭhānaṭṭho, idha bhāgatthoti daṭṭhabbanti āha – ‘‘sikkhākoṭṭhāsesū’’ti. Mūlapaññattianupaññattiādibhedaṃ yaṃkiñci sikkhitabbaṃ pūretabbaṃ sīlaṃ, taṃ pana dvāravasena duvidhamevāti āha – ‘‘kāyikaṃ vā vācasikaṃ vā’’ti. Imasmiṃ atthavikappe sikkhāpadesūti ādhāre bhummaṃ sikkhābhāgesu kassaci visuṃ aggahaṇato. Tenāha – ‘‘taṃ taṃ sabba’’nti. ‘‘Tato tvaṃ bhikkhu sīlaṃ nissāyā’’ti vacanato anabhijjhā abyāpādasammādiṭṭhiyopi sīlanti vuttā, tasmā imasmiṃ sutte ‘‘pātimokkhasaṃvarasīlameva kathita’’nti vuttaṃ.
《恶行经》的注释
7. Duccaritasuttavaṇṇanā
413这里也要说明:意善行就叫作戒,所以才说“后面三种也是”。应当知道,无贪、无嗔、正见这些法也是戒;因为讲了身善行、语善行和意善行之后,又说“比丘,你依止戒,立足于戒”。其余部分按前面说的方式理解即可。第六品和第七品中,没有新的内容。因此说“按前面所说的方式就能理解其含义”。不过,从品的概要来看,在这部《念处相应》中,虽然只收摄了少数几品,但因为它们没有义理上的差别,有些写本只标出开头就省略了,有些则极为简略;把这些简略的合起来算作两部分,所以说“第六品和第七品”。
413. Etthāpi manosucaritaṃ sīlaṃ nāmāti dassetīti katvā vuttaṃ ‘‘pacchimāpi tayo’’ti. Anabhijjhāabyāpādasammādiṭṭhidhammā sīlaṃ hotīti veditabbā kāyavacīsucaritehi saddhiṃ manosucaritampi vatvā ‘‘tato tvaṃ bhikkhu sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāyā’’ti vuttattā. Sesaṃ vuttanayameva. Chaṭṭhasattamesūti chaṭṭhasattamavaggesu apubbaṃ natthi. Tena vuttaṃ ‘‘heṭṭhā vuttanayeneva attho veditabbo’’ti. Vaggapeyyālato pana imasmiṃ satipaṭṭhānasaṃyutte katipayavaggā saṅgahaṃ ārūḷhā, tathāpi tesaṃ atthavisesābhāvato ekaccesu potthakesu mukhamattaṃ dassetvā saṃkhittā, ekaccesu atisaṃkhittāva, te saṅkhepavasena dve katvā ‘‘chaṭṭhasattamesū’’ti vuttaṃ.