《命根经》的注释
2. Jīvitindriyasuttavaṇṇanā
492492. 第三品第二经中,关于“女根”等词:“女根”就是在女性性态中起主导作用,“男根”就是在男性性态中起主导作用,“命根”就是在生命中起主导作用。据说这部经是应具体事缘而说的。当时僧团大众中出现了这样的讨论:“轮回根到底有多少种?”于是世尊为了开示轮回根,说了“诸比丘,有这三种……”等等内容。
492. Tatiyavaggassa dutiye itthindriyantiādīsu itthibhāve indaṭṭhaṃ karotīti itthindriyaṃ. Purisabhāve indaṭṭhaṃ karotīti purisindriyaṃ. Jīvite indaṭṭhaṃ karotīti jīvitindriyaṃ. Atthuppattikaṃ kiretaṃ suttaṃ. Saṅghamajjhasmiñhi ‘‘kati nu kho vaṭṭindriyānī’’ti kathā udapādi, atha bhagavā vaṭṭindriyāni dassento tīṇimāni bhikkhavetiādimāha.
《已知根经》的注释
3. Aññindriyasuttavaṇṇanā
493493. 在第三部经中,“未知当知根”是指:为了“我要了知在无始轮回中从未了知过的法”而修行的人,在入流道那一刹那生起的根。“已知根”是指:那些已经了知法的人,以更深入了知的方式,在入流果等六个阶位中生起的根。“具知根”是指:在已经完全了知的人——也就是阿拉汉果——的法中生起的根。这些名称其实都是指在不同情形下、以不同方式生起的智慧本身。这部经同样是依具体事缘而说的。因为在僧团大众中,出现了“出世间根有多少”的讨论,于是世尊为了开示这些根,便说:“诸比丘,有三种根……”等等。
493. Tatiye anaññātaññassāmītindriyanti ‘‘anamatagge saṃsāre ajānitapubbaṃ dhammaṃ jānissāmī’’ti paṭipannassa sotāpattimaggakkhaṇe uppannaṃ indriyaṃ. Aññindriyanti tesaṃyeva ñātadhammānaṃ ājānanākārena sotāpattiphalādīsu chasu ṭhānesu uppannaṃ indriyaṃ. Aññātāvindriyanti aññātāvīsu arahattaphaladhammesu uppannaṃ indriyaṃ. Tattha tattha tena tenākārena uppannassa ñāṇassevetaṃ adhivacanaṃ. Idampi suttaṃ atthuppattikameva. Saṅghamajjhasmiñhi ‘‘kati nu kho lokuttarindriyānī’’ti kathā udapādi, atha bhagavā tāni dassento tīṇimāni, bhikkhave, indriyānītiādimāha.
4.《一种子经》的注释
4. Ekabījīsuttavaṇṇanā
494第四项中,“比那个更柔和”应当理解为从观(vipassanā)的角度说的夺格关系。因为,已经圆满的五根就叫作阿拉汉道的观根;比那个更柔和的,是中般涅槃者的观根;比那个更柔和的,是生般涅槃者的观根;比那个更柔和的,是无行般涅槃者的观根;比那个更柔和的,是有行般涅槃者的观根;比那个更柔和的,是上流至阿迦腻吒天者的观根。在这里也一样,按照前面同样的方式,立足于阿拉汉道,导出这五种夺格关系。
494. Catutthe tato mudutarehīti vipassanato nissakkaṃ veditabbaṃ. Samattāni hi pañcindriyāni arahattamaggassa vipassanindriyāni nāma honti, tato mudutarāni antarāparinibbāyissa vipassanindriyāni, tato mudutarāni upahaccaparinibbāyissa, tato mudutarāni asaṅkhāraparinibbāyissa, tato mudutarāni sasaṅkhāraparinibbāyissa, tato mudutarāni uddhaṃsotaakaniṭṭhagāmissa vipassanindriyāni nāma. Idhāpi purimanayeneva arahattamagge ṭhatvā pañca nissakkāni nīharitabbāni.
不过,就像前面那种方式里,站在一来道时导出三种夺格,这里同样应当导出五种。因为入流道的观根比一来道的观根更柔软,而“一枚种子者”等圣者之道的观根又比入流道的那些观根更柔软。
Yathā pana purimanaye sakadāgāmimagge ṭhatvā tīṇi nissakkāni, evamidha pañca nīharitabbāni. Sakadāgāmimaggassa hi vipassanindriyehi mudutarāni sotāpattimaggassa vipassanindriyāni, sotāpattimaggassa ca tehi vipassanindriyehi mudutarāni ekabījiādīnaṃ maggassa vipassanindriyāni.
在这里,“一种子者”等名称当中,如果有人证得入流果之后,只再投生一次,就证得阿拉汉果,这个人就叫“一种子者”。正如经中所说:“什么样的人是‘一种子者’呢?在此教法中,有一类人因为断尽三结,成为入流者,不会堕入恶趣,必定趋向正觉。他只在人间流转投生一次之后,就彻底结束苦。这样的人就称为‘一种子者’。”(《人施设论》33)
Ettha ca ekabījītiādīsu yo sotāpanno hutvā ekameva attabhāvaṃ janetvā arahattaṃ pāpuṇāti, ayaṃ ekabījī nāma. Yathāha ‘‘katamo ca puggalo ekabījī, idhekacco puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, so ekaññeva mānusakaṃ bhavaṃ sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karoti. Ayaṃ vuccati puggalo ekabījī’’ti (pu. pa. 33).
如果有人流转投生到两三个“有”之后,就终结了苦,这种人就叫“家家”。正如经中所说:“什么样的人是‘家家’呢?在这里,有一类人因为断尽了三结,成为入流者,不会堕入恶趣,必定趋向正觉。他在两三个家族之间流转投生之后,就终结了苦。这样的人就叫‘家家’。”(《人施设论》32)这里所说的“家族”,应当理解为“有”(即投生之处)。“两个或三个”只是一种说法而已,实际上,即使流转到第六个“有”,他仍然属于“家家”。
Yo pana dve tayo bhave saṃsaritvā dukkhassantaṃ karoti, ayaṃ kolaṃkolo nāma. Yathāha ‘‘katamo ca puggalo kolaṃkolo. Idhekacco puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, so dve vā tīṇi vā kulāni sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karoti. Ayaṃ vuccati puggalo kolaṃkolo’’ti (pu. pa. 32). Tattha kulānīti bhavā veditabbā. ‘‘Dve vā tīṇi vā’’ti idaṃ desanāmattameva, yāva chaṭṭhabhavā saṃsaranto pana kolaṃkolova hoti.
一个人最多再生七次,不会再有第八次投生,这样的人就叫作极七返有者。就像经里说的:什么样的补特伽罗是极七返有者?在这个教法里,有一类人因为断尽了三结,成为入流者,不再堕入恶趣,决定趣向正觉,他在天界和人间来回流转七次之后,就彻底结束了苦。这样的人就叫作极七返有者。
Yassa sattakkhattuṃ paramā upapatti, aṭṭhamaṃ bhavaṃ nādiyati, ayaṃ sattakkhattuparamo nāma. Yathāha ‘‘katamo ca puggalo sattakkhattuparamo. Idhekacco puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, so sattakkhattuṃ deve ca manusse ca sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karoti, ayaṃ vuccati puggalo sattakkhattuparamo’’ti (pu. pa. 31).
这些名称,其实只是依据世尊所安立的名字来称呼他们。世尊说:“到达这个阶位的人,就叫作一种子者;到达那个阶位的人,就叫作家家者;到达另一个阶位的人,就叫作极七返有者。”世尊就是根据他们所到达的阶位来安立这些名称的。但并没有一种固定不变的规定说:“这个人就是一种子者,这个人就是家家者,这个人就是极七返有者。”
Bhagavatā gahitanāmavaseneva cetāni tesaṃ nāmāni. ‘‘Ettakañhi ṭhānaṃ gato ekabījī nāma hoti, ettakaṃ kolaṃkolo, ettakaṃ sattakkhattuparamo’’ti bhagavatā etesaṃ nāmaṃ gahitaṃ. Niyamato pana ‘‘ayaṃ ekabījī, ayaṃ kolaṃkolo, ayaṃ sattakkhattuparamo’’ti natthi.
那么,是什么决定了他们之间的这种差别呢?有些长老说,是“前世因”决定的;有些说是“初道”;有些说是“上面的三道”;有些说是“与三道相应的观”。在这些说法中,如果持“前世因决定”的观点,那就意味着初道的亲依止缘已经造作好了,而上面的三道却是在没有亲依止缘的情况下生起的。如果持“初道决定”的观点,那上面的三道就成了没有用的。如果持“上面的三道决定”的观点,那就会变成初道还没生起,上面的三道就已经生起了。而“与三道相应的观来决定”这个说法才是合理的。因为,如果与上面三道相应的观力量强,就成为“一枚种子者”;如果力量较弱,就成为“家至家者”;如果力量更弱,就成为“极七返有者”。
Ko pana nesaṃ etaṃ pabhedaṃ niyametīti? Keci pana therā ‘‘pubbahetu niyametī’’ti vadanti, keci ‘‘paṭhamamaggo’’, keci ‘‘uparima tayo maggā’’, keci ‘‘tiṇṇaṃ maggānaṃ vipassanā’’ti. Tattha ‘‘pubbahetu niyametī’’ti vāde paṭhamamaggassa upanissayo kato nāma hoti, upari tayo maggā anupanissayā uppannāti vacanaṃ āpajjati. ‘‘Paṭhamamaggo niyametī’’ti vāde upari tiṇṇaṃ maggānaṃ niratthakatā āpajjati. ‘‘Upari tayo maggā niyamentī’’ti vāde paṭhamamagge anuppanneva upari tayo maggā uppannāti āpajjati. ‘‘Tiṇṇaṃ maggānaṃ vipassanā niyametī’’ti vādo pana yujjati. Sace hi upari tiṇṇaṃ maggānaṃ vipassanā balavatī hoti, ekabījī nāma hoti, tato mandatarāya kolaṃkolo, tato mandatarāya sattakkhattuparamoti.
确实有一类入流者,内心倾向于轮回、乐于轮回,一次又一次地在轮回中流转、出现。比如给孤独长者、近事女毗舍佉、小车天子与大车天子、种种色天子、帝释天神、龙授天子——这些人都是倾向于轮回、乐于轮回的,他们从一开始就依次净化六欲天,最后生在色究竟天,在那里般涅槃。这些人在这里不算在内。不仅如此,那些只在人界流转七次就证得阿拉汉的,或者投生天界后就在天界中一再辗转流转七次而证得阿拉汉的,这些人在这里也不算在内。而时而在天界、时而在人界交替流转,然后证得阿拉汉的,才算在这里。因此应当知道,这里所说的“七返有者”,其实是针对安住于此种状态、在天人二趣交错中修干燥观的行者而说的名称。
Ekacco hi sotāpanno vaṭṭajjhāsayo hoti vaṭṭābhirato punappunaṃ vaṭṭasmiṃyeva vicarati sandissati. Anāthapiṇḍiko seṭṭhi, visākhā upāsikā, cūḷarathamahārathā devaputtā, anekavaṇṇo devaputto, sakko devarājā, nāgadatto devaputtoti ime hi ettakā janā vaṭṭajjhāsayā vaṭṭābhiratā ādito paṭṭhāya cha devaloke sodhetvā akaniṭṭhe ṭhatvā parinibbāyissanti , ime idha na gahitā. Na kevalañcime, yopi manussesuyeva sattakkhattuṃ saṃsaritvā arahattaṃ pāpuṇāti, yopi devaloke nibbatto devesuyeva sattakkhattuṃ aparāparaṃ saṃsaritvā arahattaṃ pāpuṇāti, imepi idha na gahitā. Kālena deve, kālena manusse saṃsaritvā pana arahattaṃ pāpuṇantova idha gahito. Tasmā sattakkhattuparamoti idaṃ idhaṭṭhakavokiṇṇasukkhavipassakassa nāmaṃ kathitanti veditabbaṃ.
随信行和随法行:在这个教法里,为了证得出世间法的人,有两种承担、两种主导、两种倾向——也就是信承担、慧承担,信主导、慧主导,信倾向、慧倾向。其中,如果有比丘这样想:“如果靠信能够证得,我就要靠信证得出世间道”,把信作为承担,来证得入流道,那么他在道的那一刹那,就叫随信行。到了果的那一刹那,他就成为信解脱者,然后分成三种:一种子者、还家者、七返有者。这三种里的每一种,又按照苦行道等差别分成四种,所以以信为承担的这一类,一共有十二种人。
Dhammānusārī saddhānusārīti ettha pana imasmiṃ sāsane lokuttaradhammaṃ nibbattentassa dve dhurāni, dve sīsāni, dve abhinivesā – saddhādhuraṃ, paññādhuraṃ , saddhāsīsaṃ, paññāsīsaṃ, saddhābhiniveso, paññābhinivesoti. Tattha yo bhikkhu ‘‘sace saddhāya sakkā nibbattetuṃ, nibbattessāmi lokuttaramagga’’nti saddhaṃ dhuraṃ katvā sotāpattimaggaṃ nibbatteti, so maggakkhaṇe saddhānusārī nāma hoti. Phalakkhaṇe pana saddhāvimutto nāma hutvā ekabījī kolaṃkolo sattakkhattuparamoti tividho hoti. Tattha ekeko dukkhāpaṭipadādivasena catubbidhabhāvaṃ āpajjatīti saddhādhurena dvādasa janā honti.
如果有人想:“如果靠智慧能够成就,我就要靠智慧成就出世间道”,把智慧当作首要依靠,从而成就入流道,那么他在道刹那名为“随法行”。在果刹那则成为“慧解脱”者,再按“一种子者”等分类,也有十二种。这样,两种道位的人在果刹那,合计就是二十四种入流者。
Yo pana ‘‘sace paññāya sakkā nibbattetuṃ, nibbattessāmi lokuttaramagga’’nti paññaṃ dhuraṃ katvā sotāpattimaggaṃ nibbatteti, so maggakkhaṇe dhammānusārī nāma hoti. Phalakkhaṇe pana paññāvimutto nāma hutvā ekabījiādibhedena dvādasabhedova hoti. Evaṃ dve maggaṭṭhā phalakkhaṇe catuvīsati sotāpannā hontīti.
据说三藏帝须长老为了“我要把三藏整理清净”而渡到对岸去。有一位家主用四种资具供养他。长老要回去的时候说:“我要走了,近事男。”对方问:“尊者,去哪里?”长老说:“去我们的阿阇梨和和尚那里。”对方说:“尊者,我没办法跟去。可是靠着您的教导,我才懂得了教法的功德。您不在以后,我该去亲近什么样的比丘呢?”于是长老对他说:“如果有比丘能指出二十四种入流者、十二种一来者、四十八种不来者、十二种阿拉汉,并且能给他们说法,这样的比丘就值得亲近承事。”在这部经里,说的是观。
Tipiṭakatissatthero kira ‘‘tīṇi piṭakāni sodhessāmī’’ti paratīraṃ gato. Taṃ eko kuṭumbiko catūhi paccayehi upaṭṭhāsi, thero āgamanakāle ‘‘gacchāmi upāsakā’’ti āha. ‘‘Kahaṃ bhante’’ti? ‘‘Amhākaṃ ācariyupajjhāyānaṃ santika’’nti. ‘‘Na sakkā, bhante, mayā gantuṃ, bhaddantaṃ pana nissāya mayā sāsanassa guṇo ñāto, tumhākaṃ parammukhā kīdisaṃ bhikkhuṃ upasaṅkamāmī’’ti? Atha naṃ thero āha – ‘‘yo bhikkhu catuvīsati sotāpanne dvādasa sakadāgāmī aṭṭhacattālīsa anāgāmī dvādasa arahante dassetvā dhammakathaṃ kathetuṃ sakkoti, evarūpaṃ bhikkhuṃ upaṭṭhātuṃ vaṭṭatī’’ti. Imasmiṃ sutte vipassanā kathitāti.
《纯净经》等经的注释
5-10. Suddhakasuttādivaṇṇanā
495-500495-500. 第五经里说:眼,以及它在眼门中生起的诸法,因为具有被称为“增上”的根义,所以也叫“眼根”。耳根等等也是同样的道理。其余各处都很浅显易懂。这一品中,第一经和第六经等,一共五经,都是依四谛来说的。
495-500. Pañcame cakkhu ca taṃ cakkhudvāre nibbattānaṃ dhammānaṃ ādhipateyyasaṅkhātena indaṭṭhena indriyañcāti cakkhundriyaṃ. Sotindriyādīsupi eseva nayo. Sesaṃ sabbattha uttānameva. Imasmiṃ vagge paṭhamasuttañceva chaṭṭhādīni ca pañcāti cha suttāni catusaccavasena kathitānīti.