1-2. 第一《玛哈那玛经》等的注释
1-2. Paṭhamamahānāmasuttādivaṇṇanā
1017-18第三品第一项的“丰裕”,是指以油、蜜、糖浆等而丰足。“繁荣”,是指以手饰、头饰、颈饰等各种装饰而繁盛,犹如花开得正盛。“人群密集”,是指人烟稠密,没有空隙。“拥挤的含聚”——所谓“含聚”,是指无法绕行的街道,只能从进去的路原路出来;这些街道既拥挤又多,所以叫“拥挤的含聚”。这也说明城市居住非常稠密。“游荡”,是指从这里到那里四处徘徊,行为掉举。第二项容易明白。
1017-18. Tatiyassa paṭhame iddhanti telamadhuphāṇitādīhi samiddhaṃ. Phītanti hatthūpagasīsūpagagīvūpagādialaṅkāravasena supupphitaṃ. Ākiṇṇamanussanti nirantaramanussaṃ. Sambādhabyūhanti byūhā vuccanti avinibbiddharacchāyo, yā paviṭṭhamaggeneva niggacchanti, tā sambādhā byūhā bahukā etthāti sambādhabyūhaṃ. Imināpi nagarassa ghanavāsameva dīpeti. Bhantenāti ito cito ca paribbhamantena uddhatacārinā. Dutiyaṃ uttānameva.
3. 释迦族果达经的注释
3. Godhasakkasuttavaṇṇanā
1019在第三经里,世尊自己能了知:这个人具足这些法,或者不具足这些法。帝释天神说这句话,他的意思是:世尊能了知具足三法的人入流的状态,或者具足四法的人入流的状态。
1019. Tatiye bhagavāva etaṃ jāneyya etehi dhammehi samannāgataṃ vā asamannāgataṃ vāti idaṃ so sakko tīhi dhammehi samannāgatassa puggalassa sotāpannabhāvaṃ, catūhi vā dhammehi samannāgatassa sotāpannabhāvaṃ bhagavāva jānātīti adhippāyena āha.
若有某种法的生起会生起,意思就是:若有某种因缘就会生起。若一方是世尊,另一方是比丘僧团,意思是:当某个因缘出现时,世尊和比丘僧团见解不同,世尊说一种主张,成为一方;比丘僧团也说一种主张,成为另一方。所以他说“你们持什么主张,我就采纳那个主张”。难道圣弟子对三宝的净信会有差别吗?那他为什么还这样说呢?因为世尊具足一切知。他心里是这样想的:“比丘僧团没有一切知,即使不知道也可能说出来,但导师绝没有不知道这回事。”所以他这样说。“除了善的,除了善的”,意思是:我只说善,只说善,不是说脱离善与善的。而且对他来说,这即是无过失、无过咎。
Kocideva dhammasamuppādo uppajjeyyāti kiñcideva kāraṇaṃ uppajjeyya. Ekato assa bhagavā, ekato bhikkhusaṅghoti yasmiṃ kāraṇe uppanne bhagavā bhikkhusaṅghena nānāladdhiko hutvā ekaṃ vādaṃ vadanto ekato assa, bhikkhusaṅghopi ekaṃ vadanto ekatoti attho. Tenevāhanti yaṃ vādaṃ tumhe vadetha, tamevāhaṃ gaṇheyyanti. Nanu ca ariyasāvakassa ratanattaye pasādanānattaṃ natthi, atha kasmā esa evamāhāti? Bhagavato sabbaññutāya. Evañhissa hoti ‘‘bhikkhusaṅgho attano asabbaññutāya ajānitvāpi katheyya, satthu pana aññāṇaṃ nāma natthī’’ti. Tasmā evamāha. Aññatra kalyāṇā aññatra kusalāti kalyāṇameva kusalameva vadāmi, na kalyāṇakusalavimuttanti. Apicassa anavajjanadoso esoti.
4. 第一萨罗那释迦人经的注释
4. Paṭhamasaraṇānisakkasuttavaṇṇanā
1020在第四经的注释里,“玛哈那玛,在此有某一种人”这句话,不只是为了说明“仅仅凭皈依就能从恶趣解脱”,而是为了进一步指出:这些人也同样已经解脱了。“以适度的方式审察之后能够接受”,意思是按照适当的程度去观察之后能够认可。这是用来指出处于随法行道上的那个人。“不堕地狱”:对于处在行道阶段的人,不能说他已经从恶趣完全解脱,也不能说他将来才会解脱,而应该说“正在解脱”。正因为他正在解脱,所以不能说他是“走向恶趣的人”,因此称为“不堕者”,意思是不去地狱。“仅仅有信,仅仅有喜爱”:这是用来指出处于随信行道上的那个人。“大娑罗树”:这是指着近处那四棵大心材树说的。“临命终时受持学处”:这是说明在命终那一刻,他成了三学的圆满实践者。
1020. Catutthe idha mahānāma ekacco puggaloti idaṃ na kevalaṃ saraṇāni eva apāyato mutto, imepi puggalā muttāti dassetuṃ āraddhaṃ. Mattaso nijjhānaṃ khamantīti pamāṇena ca olokanaṃ khamanti. Iminā dhammānusārimaggaṭṭhapuggalaṃ dasseti. Agantā nirayanti maggaṭṭhapuggalo hi apāyato parimuttoti vā parimuccissatīti vā vattuṃ na vaṭṭati, parimuccatīti pana vattuṃ vaṭṭati. Yasmā ca parimuccati, tasmā gantā nāma na hotīti, ‘‘agantā’’ti vutto, na gacchatīti attho. Saddhāmattaṃ pemamattanti iminā saddhānusārimaggaṭṭhapuggalaṃ dasseti. Mahāsālāti samīpe ṭhiteva cattāro mahāsārarukkhe dassento āha. Maraṇakāle sikkhaṃ samādiyīti maraṇasamaye tīsu sikkhāsu paripūrakārī ahosīti dasseti.
5. 第二萨拉那尼释氏经的注释
5. Dutiyasaraṇānisakkasuttavaṇṇanā
1021第五种,“恶田”是指不平整的田。“劣地”是指盐碱地,被盐分破坏的地。“破损的”是指破裂的。“腐烂的”是指用水浸过之后变得腐坏的。“被风吹日晒所坏的”是指因为风吹日晒而坏掉、失去生机的。“没有取到精华的”是指没有吸取到精华、没有获得精华的。“没有安稳放置的”是指没有放进仓库等地方好好存放的。“安稳放置的”是指从放置的地方起,四个月都没有移动过的。
1021. Pañcame dukkhettanti visamakhettaṃ. Dubbhūmanti ūsarabhūmiṃ loṇūpahataṃ. Khaṇḍānīti paribhinnāni. Pūtīnīti udakena temetvā pūtibhāvaṃ āpannāni. Vātātapahatānīti vātātapena hatattā nirojabhāvaṃ gatāni. Asārādānīti anādinnasārāni agahitasārāni. Asukhasayitānīti na koṭṭhādīsu pakkhipitvā suṭṭhu ṭhapitāni. Sukhasayitānīti ṭhapitaṭṭhānato cattāro māse acalitāni.
第6篇 第一给孤独经第一的注释
6. Paṭhamaanāthapiṇḍikasuttavaṇṇanā
10221022. 在第六经中,“以处而受止息”:意思是受以刹那而止息下来。“以邪智”:指以错误的省察。“以邪解脱”:指那种无法导向出离的解脱。“因此,信与戒”:这首偈颂的意义已经说明过了。“何处名为”:即那个名为……者。
1022. Chaṭṭhe ṭhānaso vedanā paṭippassambheyyāti khaṇena vedanā paṭippassambheyya. Micchāñāṇenāti micchāpaccavekkhaṇena micchāvimuttiyāti aniyyānikavimuttiyā. Tasmā saddhañca sīlañcāti gāthā vuttatthā eva. Yatra hi nāmāti yo nāma.
7. 《第二给孤独经》的注释
7. Dutiyaanāthapiṇḍikasuttavaṇṇanā
1023在第七经中,关于来世的死亡恐怖,是指以来世为因缘的死亡恐怖。适合在家人的行为,是指适合在家人的那些做法。其余内容在各处都很清楚。
1023. Sattame samparāyikaṃ maraṇabhayanti samparāyahetukaṃ maraṇabhayaṃ gihisāmīcikānīti gihīnaṃ anucchavikāni. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.