2. 王园品
2. Rājakārāmavaggo
11. 入流相应义注 · 22 段
《千比丘尼僧团经》的注释
1. Sahassabhikkhunisaṅghasuttavaṇṇanā
10071007. 第二品第一经中说到“王园”:因为这座园林是国王所建,所以得到这个名字,它是憍萨罗王波斯匿建造的。据说,世尊初成道时,外道们看到世尊获得了最上的利养和最高的名声,心里想:“沙门乔达摩获得了最上的利养和最高的名声,但他并不是依靠什么戒律或禅定等修行才得到这样的利养和名声,而是占得了那块好地。如果我们也能在祇园附近建一座园林,我们也能获得最上的利养和最高的名声。”于是他们各自鼓动自己的侍从,筹到大约十万迦哈波那的钱,带着这些钱去见国王。国王问:“这是怎么回事?”他们说:“我们要在祇园附近建一座外道园林,如果沙门乔达摩或他的弟子们来阻止,请您不要答应他们阻止。”说完就送上了贿赂。国王收下贿赂后说:“去吧,去建吧。”
1007. Dutiyassa paṭhame rājakārāmeti raññā kāritattā evaṃ laddhanāme ārāme, taṃ raññā pasenadikosalena kataṃ. Paṭhamabodhiyaṃ kira lābhaggayasaggapattaṃ satthāraṃ disvā titthiyā cintayiṃsu – ‘‘samaṇo gotamo lābhaggayasaggapatto, na kho panesa aññaṃ kiñci sīlaṃ vā samādhiṃ vā nissāya evaṃ lābhaggayasaggapatto. Bhūmisīsaṃ pana tena gahitaṃ, sace mayampi jetavanasamīpe ārāmaṃ kārāpetuṃ sakkuṇeyyāma, lābhaggayasaggapattā bhaveyyāmā’’ti. Te attano attano upaṭṭhāke samādapetvā satasahassamatte kahāpaṇe labhitvā te ādāya rañño santikaṃ agamaṃsu. Rājā ‘‘kiṃ eta’’nti? Pucchi. Mayaṃ jetavanasamīpe titthiyārāmaṃ karoma, sace samaṇo gotamo vā samaṇassa gotamassa sāvakā vā āgantvā vāressanti, vāretuṃ mā adatthāti lañjaṃ adaṃsu. Rājā lañjaṃ gahetvā ‘‘gacchatha kārethā’’ti āha.
他们到了之后,叫自己的侍从把建筑材料运来,竖柱子等等,一边做一边大声喧闹,吵成一片。导师从香室出来,站在门口,问道:“阿难,那些大声喧闹的是谁?我还以为是渔夫在抢鱼呢。”阿难回答说:“尊者,是那些外道,他们在祇园附近建造外道园林。”导师说:“阿难,这些人违逆教法,会让比丘僧团住不安稳。你去禀报国王,让他出面制止。”
Te gantvā, attano upaṭṭhākehi dabbasambhāre āharāpetvā, thambhussāpanādīni karontā, uccāsaddā mahāsaddā ekakolāhalaṃ akaṃsu. Satthā gandhakuṭito nikkhamma pamukhe ṭhatvā ‘‘ke pana te, ānanda, uccāsaddā mahāsaddā kevaṭṭā maññe macchavilope’’ti?, Pucchi. Titthiyā, bhante , jetavanasamīpe titthiyārāmaṃ karontīti. Ānanda, ime sāsanena paṭiviruddhā bhikkhusaṅghassa aphāsuvihāraṃ karissanti, rañño ārocetvā vārāpehīti.
长老和比丘僧团一起去到王宫门前,站在那里。有人向国王禀报:“大王,长老们来了。”国王因为收了贿赂,没有出来。长老们回去后,把这件事告诉了导师。导师派舍利弗和目犍连去,国王也不肯见他们。他们回来告诉导师:“尊者,国王没有出来。”导师当即预言:“他不能在自己的国土上寿终正寝。”
Thero bhikkhusaṅghena saddhiṃ gantvā rājadvāre aṭṭhāsi. Rañño ‘‘therā, deva, āgatā’’ti nivedayiṃsu. Rājā lañjassa gahitattā na nikkhami. Therā gantvā satthu ārocayiṃsu. Satthā sāriputtamoggallāne pesesi. Rājā tesampi dassanaṃ na adāsi. Te āgantvā satthu ārocayiṃsu ‘‘na, bhante, rājā nikkhanto’’ti. Satthā taṅkhaṇaṃyeva byākāsi – ‘‘attano rajje ṭhatvā kālaṃ kātuṃ na labhissatī’’ti.
第二天,导师亲自带着比丘僧团前去,站在王宫门口。国王听说“导师来了”,就出来迎接,把导师请进宫内,请他在宝座上坐下,供养了粥和嚼食。导师吃完粥和嚼食后,国王心想:“趁饭食还没结束,我到导师跟前坐一会儿。”于是走过去,在已经坐下的国王旁边坐下。导师没有直接说“大王,你做了这样的事”,而是想:“我要用道理来说服他。”于是举出过去的一件事:“大王,出家修行的人之间是不应该互相使争斗的。过去就有仙人互相使争斗,结果那位国王连同整个国土都沉入了大海。”国王问:“导师,那是多久以前的事呢?”
Dutiyadivase ca sāmaṃyeva bhikkhusaṅghaparivāro gantvā rājadvāre aṭṭhāsi. Rājā ‘‘satthā āgato’’ti sutvā nikkhamitvā, nivesanaṃ pavesetvā, sārapallaṅke nisīdāpetvā, yāgukhajjakaṃ adāsi. Satthā paribhuttayāgukhādanīyo ‘‘yāva bhattaṃ niṭṭhāti, tāva satthu santike nisīdissāmī’’ti āgantvā nisinnaṃ rājānaṃ ‘‘tayā, mahārāja, idaṃ nāma kata’’nti avatvā, ‘‘kāraṇeneva naṃ saññāpessāmī’’ti idaṃ atītakāraṇaṃ āhari – mahārāja, pabbajite nāma aññamaññaṃ yujjhāpetuṃ na vaṭṭati. Atītepi isayo aññamaññaṃ yujjhāpetvā saha raṭṭhena rājā samuddaṃ paviṭṭhoti. Kadā bhagavāti?
大王,在过去,婆卢国有一位名叫婆卢的国王治理国家。有两群各五百人的仙人,为了取用咸酸的食物,从山脚来到婆卢城。在离城不远的地方有两棵树,先到的那群仙人坐在一棵树的树下,后到的也坐在另一棵的树下。他们随心所欲地住了一段时间后,就回到了山脚。他们再来的时候,也还是各自坐在自己那棵树的树下。日子久了,其中一棵树枯死了。那些树枯死后才来的苦行者想:“这棵树大,够我们和他们一起用的。”于是就在另一棵树下的一个地方坐了下来。后到的那群仙人来了以后,不进入树下,站在外面就说:“你们为什么坐在这里?”先来的说:“我们的树枯了,这棵树大,你们也进来吧,够你们用,也够我们用。”他们却说:“我们不进去,你们出来!”双方越吵越凶,还说:“你们哪会自己愿意出来。”就抓住他们的手等部位,把他们硬拖了出来。被拖出来的那些人心想:“好吧,我们要教训教训他们。”于是用神通变出两个金轮和一个银轴,让它们转动着来到王宫门口。有人向国王禀报:“陛下,有这样的苦行者带着礼物站在那里。”国王很高兴,说:“把他们叫来。”便让人把他们叫来,说:“你们做了大事,有什么需要我做的吗?”他们说:“是的,大王,我们有一个坐着的地方,是一棵树的树下,那地方被别的仙人占了,请让我们得到它。”国王派了人去,把那些苦行者赶走了。
Atīte, mahārāja, bharuraṭṭhe bharurājā nāma rajjaṃ kāreti. Pañcasatā pañcasatā dve isigaṇā pabbatapādato loṇambilasevanatthāya bharunagaraṃ gantvā nagarassa avidūre dve rukkhā atthi, paṭhamaṃ āgato isigaṇo ekassa rukkhassa mūle nisīdi, pacchāgatopi ekassāti. Te yathābhirantaṃ viharitvā pabbatapādaṃ eva agamaṃsu. Te puna āgacchantāpi attano rukkhamūleyeva nisīdanti. Addhāne gacchante eko rukkho sukkhi, tasmiṃ sukkhe āgatā tāpasā ‘‘ayaṃ rukkho mahā, amhākampi tesampi pahossatī’’ti itaresaṃ rukkhamūlassa ekapadese nisīdiṃsu. Te pacchā āgacchantā rukkhamūlaṃ apavisitvā bahi ṭhitāva ‘‘kasmā tumhe ettha nisīdathā’’ti āhaṃsu. Ācariyā amhākaṃ rukkho sukkho, ayaṃ rukkho mahā, tumhepi pavisatha, tumhākampi amhākampi pahossatīti. Te ‘‘na mayaṃ pavisāma, nikkhamatha tumhe’’ti kathaṃ vaḍḍhetvā ‘‘na tumhe attanova manena nikkhamissathā’’ti hatthādīsu gahetvā nikkaḍḍhiṃsu. Te ‘‘hotu sikkhāpessāma ne’’ti iddhiyā sovaṇṇamayāni dve cakkāni rajatamayañca akkhaṃ māpetvā pavaṭṭentā rājadvāraṃ agamiṃsu. Rañño ‘‘evarūpaṃ, deva, tāpasā paṇṇākāraṃ gahetvā ṭhitā’’ti nivedayiṃsu. Rājā tuṭṭho ‘‘pakkosathā’’ti te pakkosāpetvā ‘‘mahākammaṃ tumhehi kataṃ, atthi vo kiñci mayā kattabba’’nti āha. Āma, mahārāja, amhākaṃ nisinnaṭṭhānaṃ ekarukkhamūlaṃ atthi, taṃ aññehi isīhi gahitaṃ, taṃ no dāpehīti. Rājā purise pesetvā tāpase nikkaḍḍhāpesi.
那些被赶走的苦行者站在外面,心里想:“他们到底是送了什么东西才得到这地方的?”看清之后,就说:“我们也去送礼,然后再把它夺回来。”于是用神通变出一辆纯金的车架,带着它去了王宫。国王见了很高兴,问道:“尊者,有什么事要做?”他们回答说:“大王,在我们原来坐的那棵树下,现在住着另一群仙人,请您让人把那棵树下的地方给我们。”国王就派人去,把那些人赶走了。这两群苦行者互相争吵之后,心里懊悔:“我们做了不合身份的事。”于是回到了山脚。天神们因此发怒:“这个国王收了两群仙人的贿赂,让他们互相争斗!”于是把大海翻搅起来,把那位国王统治的、大约一千由旬那么大的地方,全都变成了大海。
Te bahi ṭhitā ‘‘kiṃ nu kho datvā labhiṃsū’’ti olokayamānā ‘‘idaṃ nāmā’’ti disvā ‘‘mayampi lañjaṃ datvā puna gaṇhissāmā’’ti iddhiyā sovaṇṇamayaṃ rathapañjaraṃ māpetvā ādāya agamaṃsu. Rājā disvā tuṭṭho – ‘‘kiṃ, bhante, kātabba’’nti?, Āha. Mahārāja amhākaṃ rukkhamūle añño isigaṇo nisinno, taṃ no rukkhamūlaṃ dāpehīti. Rājā purise pesetvā te nikkaḍḍhāpesi. Tāpasā aññamaññaṃ kalahaṃ katvā, ‘‘ananucchavikaṃ amhehi kata’’nti vippaṭisārino hutvā pabbatapādameva agamaṃsu. Tato devatā ‘‘ayaṃ rājā dvinnaṃ isigaṇānaṃ hatthato lañjaṃ gahetvā aññamaññaṃ kalahaṃ kārāpesī’’ti kujjhitvā mahāsamuddaṃ ubbaṭṭetvā tassa rañño vijitaṃ yojanasahassamattaṭṭhānaṃ samuddameva akaṃsūti.
“我听说,婆卢王在仙人之间制造了分裂。
那位国王连同他的国土一起被彻底消灭,已经归于毁灭。”
‘‘Isīnamantaraṃ katvā, bharurājāti me sutaṃ; Ucchinno saha raṭṭhehi, sa rājā vibhavaṅgato’’ti. (jā. 1.2.125) –
世尊这样开示了过去发生的这件事。因为诸佛的言教是令人信服的,所以那位国王回顾自己的所作所为,没有仔细考量,就想:“我做了不该做的业。”于是说:“去吧,把那些外道赶走!”把他们赶走之后,他又想:“我从来没有建过什么精舍,就在那个地方建一座精舍吧。”于是,他什么资具都没给那些外道,就建起了精舍。上面这段话就是针对这件事说的。
Evaṃ bhagavatā imasmiṃ atīte dassite yasmā buddhānaṃ nāma kathā okappaniyā hoti, ‘‘tasmā rājā attano kiriyaṃ sallakkhetvā anupadhāretvā mayā akattabbaṃ kammaṃ kata’’nti ‘‘gacchatha, bhaṇe, titthiye nikkaḍḍhathā’’ti nikkaḍḍhāpetvā cintesi – ‘‘mayā kārito vihāro nāma natthi, tasmiṃyeva ṭhāne vihāraṃ kāressāmī’’ti tesaṃ dabbasambhārepi adatvā vihāraṃ kāresi. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ.
2-3. 《婆罗门经》等的注释
2-3. Brāhmaṇasuttādivaṇṇanā
1008-9第二,“导向增长”是指在自己相应的时节里趋向增长。“愿你等待死亡”意思是愿你希求死亡,或者渴望死亡。第三则浅显易懂。
1008-9. Dutiye udayagāmininti attano samaye vaḍḍhigāminiṃ. Maraṇaṃ āgameyyāsīti maraṇaṃ iccheyyāsi, pattheyyāsi vā. Tatiyaṃ uttānameva.
4. 《恶趣怖畏经》的注释
4. Duggatibhayasuttavaṇṇanā
1010第四,所谓“超越了一切恶趣的怖畏”,就是指排除了人间的种种不幸。
1010. Catutthe sabbaduggatibhayaṃ samatikkantoti manussadobhaggaṃ paṭikkhittaṃ.
5. 恶趣堕处怖畏经的注释
5. Duggativinipātabhayasuttavaṇṇanā
1011第五种解说:所谓“已经超越了所有恶趣堕落的怖畏”,意思是连同人间的厄运在内,四种苦界都已被排除。
1011. Pañcame sabbaduggativinipātabhayaṃ samatikkantoti manussadobhaggena saddhiṃ cattāro apāyā paṭikkhittā.
6. 第一亲友经的注释。
6. Paṭhamamittāmaccasuttavaṇṇanā
1012第六经:“朋友”是指因为互相到对方家里受用财物而结成的交情朋友。“同僚”是指在打招呼、回应、行住坐卧等事情上一起做事的人。“亲属”是指岳父母、公婆那一系的人。“血亲”是指同一血脉的兄弟、姐妹、舅父等人。
1012. Chaṭṭhe mittāti aññamaññassa gehe āmisaparibhogavasena vohāramittā. Amaccāti āmantanapaṭimantanairiyāpathādīsu ekato pavattakiccā. Ñātīti sassusasurapakkhikā. Sālohitāti samānalohitā bhātibhaginimātulādayo.
7. 第二亲友经的注释
7. Dutiyamittāmaccasuttavaṇṇanā
10131013. 在第七经中,“变异”这个名字包含多种类型:信受的变异、状态的变异、趣向的变异、特相的变异、变坏的变异等等。其中,这里指的是四大种当中的状态变异。比如,地界本来是坚固的状态,当它消融变成水的时候,先前的状态消失了,状态变异就显现出来;但它的特相并没有消失,仍然是坚硬的特相。再比如,水界本来是液态流动的状态,当它干燥变成坚固的地界时,先前的状态消失了,状态变异就显现出来;但它的特相并没有消失,仍然是粘合的特相。而这里说的“此变异”,指的是趣向的变异,因为圣弟子已经没有那种趣向的变异了。信受的变异也根本不存在。这里只是为了说明信受的结果,才开示了趣向的变异。其余各处都很容易理解。
1013. Sattame aññathattaṃ nāma pasādaññathattaṃ bhāvaññathattaṃ gatiaññathattaṃ lakkhaṇaññathattaṃ vipariṇāmaññathattanti anekavidhaṃ. Tattha mahābhūtesu bhāvaññathattaṃ adhippetaṃ. Suvaṇṇādibhāvena hi ghanasaṇṭhitāya pathavidhātuyā vilīyitvā udakabhāvaṃ āpajjamānāya purimabhāvo vigacchati, bhāvaññathattaṃ paññāyati. Lakkhaṇaṃ pana na vigacchati, kakkhaḷalakkhaṇāva hoti. Ucchurasādibhāvena ca yūsākārasaṇṭhitāya āpodhātuyā sussitvā ghanapathavibhāvaṃ āpajjamānāya purimabhāvo vigacchati, bhāvaññathattaṃ paññāyati. Lakkhaṇaṃ pana na vigacchati, ābandhanalakkhaṇāva hoti. Tatridaṃ aññathattanti ettha pana gatiaññathattaṃ adhippetaṃ, tañhi ariyasāvakassa natthi. Pasādaññathattampi natthiyeva, idha pana pasādaphalaṃ pakāsetuṃ gatiaññathattameva dassitaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.