《萨曼德古德》注释(续2)
圣足山赞 · 450 段
随即执取那为护身而备置的威光大轮宝,
忿怒者迅疾掷出,势不可挡。
Gahetvāna tato khippaṃ ṭhapitaṃ attaguttiyā, Cakkāyudhaṃ mahātejaṃ kupito khipi vegasā;
怒执彼擎云者而奋击,
生主如斫嫩笋,无滞而劈碎之。
Dhārādharaṃ tamuggayha kuddho paharate yadī, Kalīraṃva asajjanto vikhaṇḍeti pajāpati;
同样地,愤怒的魔罗猛烈地掷向大地,
药草与众生不会枯竭,湖泊等亦不干涸。
Tatheva so mahiṃ kuddho māro khipati vegavā, Na bhavantosadhā pāṇā visussanti sarādayo;
如是嗔心所激,彼投此于大海,
水中众生尽归毁灭,浩瀚大洋亦复枯竭。
Tatheva kupito tena khipate so mahambudhiṃ, Vilayaṃ jalajā yanti sussate so mahaṇṇavo;
如是,彼具大威神力者行于水天之间,
既至,即化作花鬘,坠落于世尊。
Evaṃ mahānubhāvo so gacchanto jalambare, Patvāna patito nāthaṃ hutvāna pupphacumbaṭaṃ;
当时,那是祥瑞具足的正自觉者的胜利,
在第十次与魔的战斗中,魔王败北。
Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Dasame mārayuddhamhi mārassāsi parājayo;
如是,思惟“彼大威德”已,对人中御者说。
恒常礼敬供养吧,因他永远是你们的依止;
Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna narasārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
尔时魔王之心为嗔火所炽燃,
胜者以悲悯之水浇洒令息,端坐。
Iti kopagginā dittamanaṃ māraṃ tadā jino, Karuṇājalasekena nibbāpento nisīdi so;
如是作已彼嗔者,当时犹未得胜果,
乃唤己之军众前,如劫尽火可怖畏。
Evaṃ katvāpi so kuddho aladdhavijayo tadā, Āmantesi sakaṃ senaṃ palayānalabheravaṃ;
来啊,我的魔使们,如今你们当顺从我!
你们要穿上种种服饰,手中各持各式兵器。
Ethāsu vata’re mayhaṃ assavā mārakiṅkarā, Nānāvesadharā hotha dhāretha vividhāyudhe;
以声宣说此法,你们去执取、去束缚,
执其双足,从此处抛向轮围之外;
Saddehetaṃ palāpetha yātha gaṇhatha bandhatha, Pāde gahetvā khipatha cakkavāḷantaraṃ ito;
魔军与诸声俱来,可怖可畏;
马、虎、象、狮等形,狰狞骇人。
Athagā saha vācāhi bhiṃsā sā māravāhinī, Turaṅga vyaggha mātaṅga sīhādirūpa bhiṃsanā;
她在魔王两侧显现,各广二十四由旬;
立于西方,以轮围山石为边界;
Sā mārassubhato passe catuvīsatiyojane, Ṭhitā pacchimabhāgamhī cakkavāḷasilāvadhiṃ;
其厚度圆满具足九由旬。
夜叉、饿鬼、毗舍遮等以种种形相散布怖畏;
Bahalattena sā āsi sampuṇṇa navayojanā, Yakkha peta pisācādi vesehi bhayavāhinī;
如同劫风猛吹,大海随之激荡一般;
巨浪滔天,发出怖畏巨响,远达梵天城界;
Saṃvaṭṭa vātasampāta khubhītambudhino viya, Ullola bhimaghoso tu gato brahmapurāvadhiṃ;
齿牙相啮,迸出火鬘交织,纷乱如网;
那些狱卒怒目圆睁,灼灼炽燃,宛如炭火。
Danta saṅghaṭṭa sañjāta jālāmālā samākulā, Tesaṃgārā’va dittāsuṃ kodhummīlita locanā
口鼻窟间烟云腾涌,
舌屡被拔出,已趋入怖畏大蛇之境。
Vahanti dhūmakkhandhāni mukhakoṭara koṭihī, Nīhaṭā nīhaṭā jivhā subhīmoragataṃ gatā;
Uddharitvāna tālādi karitvāna sarāsane, Bhujaṅge ca guṇe keci gāḷhamākaḍḍhayanti ca;
当时,白莲花便掷出狮子等兵器,迎向对面之敌。
他们拿起武器奔跑着,前方是炽燃的山峰;
Puṇḍarīkaccha sīhādī khipantābhimukhe tadā, Dhāvanteke samuggayha purato dittapabbate;
可怖!诸多头颅化现于同一躯体上;
有些仆从化作(此形),向前奔来。
Bhayānakāti nekāni sīsāneka kalebare, Māpayitvāna purato dhāvanti keci kiṅkarā;
头如狮子,身似人形,
有些魔王的仆从朝着世尊奔去,
Sīsena sīhasaṅkāsā gattena manujopamā, Buddhassābhimukhaṃ keci dhāvanti māra kiṅkarā;
颈项粗硬,身形如罗刹,面目凶恶,
化作魔王的仆从,奔走效力;
Kaṇṭhīravākāradehā mukhena khalu rakkhasā, Hutvāna abhidhāvanti kecimārassa kiṅkarā;
执杖者以首为杖,其威可怖。
有些仆役化作罗刹之身,四处奔窜;
Daṇḍamānavakā sīsabhāgenā’tibhayāvahā, Gattena rakkhasā hutvā keci dhāvanti kiṅakarā;
豹、熊、象与良马,猛虎、犀牛及野猪;
水牛之类众兽,以耳为衣诸龙。
Dīpacchebha turaṅgānaṃ vyaggha khaggavisāṇinaṃ, Varāha mahisādīnaṃ kaṇṇapāvura bhoginaṃ;
于与所显之头形相违的巨大身躯中,
有些魔罗的奴仆,将它造作出来之后,便向彼冲去;
Sīsākāra mahāsīse tabbiruddhe kalebare, Māpetvā abhidhāvanti keci mārassa kiṅkarā;
魔仆以手指揪扯面颊,
当面张露大獠牙,纷纷趋前。
Ākaḍḍhentā kapolānaṃ karasākhāhi sammukhe, Dassayantā mahādāṭhaṃ kecenti mārakiṅkarā;
或有铦爪自剖腹,曳肠缠颈疾奔走;
余者差役亦复然,纷纭驰逐无止息。
Tikhiṇagganakhā keci phālayantā sakodare, Ante gale pilandhitvā dhāvanti kiṅkarāpare;
有些蛇类吞咽又吐出,
于头、颈、耳、臂、指等处亦复如是。
Gilantā keci phaṇino uggirantā tatheva ca, Sīsa kandhara kaṇṇanta bāhu aṅguli ādisu;
有人遍身毒烟烈火所缠,
手执毒蛇,奔突于前,状极可畏。
Sakalesu sarīresu visadhūmaggi saṅkule, Dhārentā’sivise keci dhāvantyagge bhayāvahā;
有人执取炽燃铁丸,四处抛掷;
有人从炽燃山顶,抛下火盆之壳。
紧咬嘴唇,目露恐惧,仓皇奔走。
Padittāyogule gayha khipanteke anekadhā, Dittapabbatamuddhacca keci aggikapālake, Khipannā abhidhāvanti daṭṭhoṭṭhā bhīmalocanā;
Lālayantā sakā jivhā khandhe katvāna muggare, Mattabhujaṅga vesena dhāvanti apare bhaṭā;
有些饮血,有些啖食腐肉;
有些如同鬼魅般游荡,聚集于牟尼王面前;
Pibantā lohitāneke khādantā pisite pare, Pisācāva’caruṃ keci munirājassa aggato;
有些夜叉纵身跳跃,游走奔驰,手持燃烧的武器;
有些夜叉形貌恐怖,皱着怒容;
Ullaṅghantā ca selentā dhāvantā jalitāyudhā, Bhimavesadharā yakkhā kecenti bhakuṭīmukhā;
箭雨、长矛与投枪齐落,
刀剑飞轮盘旋,遍满四方天地之间。
Paṇuṇṇa saravassehi kuntatomara vuṭṭhihi, Bheṇḍivālā’sicakkehi nibbharāsi digantaraṃ;
世人但凭见闻之量,便趣入死亡与心乱;
此义无余,何人能尽宣?
Yaṃ diṭṭha suta mattena maraṇaṃ citta vibbhamaṃ, Yāti loko kathaṃ ko taṃ nissesaṃ bhāsate naro;
千万象牙喷烈焰,
象沥如瀑泻奔湍,可怖象吼如雷鸣。
Nekadantasahassehi nikkhantaggisikhāyutaṃ, Dānanijjharasampātaṃ bhīmagajjanagajjitaṃ;
数百臂手齐执铁杵等诸器,
铠甲严身,吉利美伽罗巨象巍然如山。
Nekasata karaggehi dhatāyolaguḷādikaṃ, Sannaddhaṃ kavacādīhi giriṃca girimekhalaṃ;
恶魔登临其处,高擎胜利之幢,
獠牙宽阔卷曲、尖端外露,鼻头扁平断折。
Ārūḷho pāpimā tattha ussāpetvā jayaddhajaṃ, Visālāvatta dāṭhaggo cipiṭagga bhagga nāsiko;
龇露其齿,面如怒尊,双眉紧蹙,额现深纹;
为忿火所炽燃,巨目圆睁,齿若赤铜;
Daṭṭhoṭṭha bhīmavadano bhakuṭī vali lalāṭako, Kodhānalehi sandiddha mahakkho tambadāṭhīko;
身似青山,肢体畸曲,大腹便便;
蝮蛇、爬蛇及诸蛇类所成,形貌极可怖畏。
Nīlapabbata saṅakkāsa visamaṅgo mahodaro, Gonasoraga sappādi aṅgīkata subhiṃsano;
现千臂身,持短刀、棍杖与短矛,
并持硬弓、毒箭,以及轮、枪、杵等。
Sahassabāhuṃ māpetvā chūrikā yaṭṭhi satti ca, Kodaṇḍacaṇḍabāṇe ca cakka kuntagadādi ca;
手持尖槊、藤杖、斧、套索、锤矛与铁钩,
更执投枪、三叉戟及金刚杵等兵器。
Saṅku vetālikā pharasu pāsamuggara aṅkuse, Gahetvā kaṇayañcātha tisūla vajirāyudhe;
Parivattesi ākāse tesamaññoñña ghaṭṭanā, Uggatehi phuliṅgehi dhāvantehi samantato;
火轮环绕自身,
令梵天、诸天神、圣者及成就者等心生恐惧,
那统领魔军的魔罗,来到世尊面前;
Aggi cakkaparītaṃca kurumāno nijaṃ tanuṃ, Āvahanto bhayaṃ brahma sura siddhādīnaṃ tadā, Sa māraseno so māro bhagavantamupāgami;
犹如旭日临于云峰,照耀辉煌
又如须弥山,牢固耸立于三峰之巅,安住不动
Udayāvalakūṭamhi bhāsantova pabhākaro, Suppatiṭṭhitamerū’va tikūṭācala muddhani;
背靠菩提树,坐于金刚座,
世尊端坐,极其安稳不动,光辉灿烂。
Katvāna piṭṭhito bodhiṃ bhūruhaṃ vajirāsane, Nisinno bhagavā’tīva niccalo atirocati;
那位牟尼不动不摇,于道中展现了自身的力量;
他具足正精进与悲悯,是为大圣者。
Akampo so munī evamagge’kāsi nijaṃ balaṃ, Sammappadhānasaṃyutto dayāmetto mahesiko;
瞻见名为四佛地的胜利之地;
于门垛处,联结四摄事。
Catubuddhabhumisaṅkhāta jayabhumimudikkhiya, Catussaṅgahavatthūnaṃ yojetvā dvārakoṭṭhake;
于此,将信根与力根坚固地建立为门垛后,
以念处为城墙,以不可破坏的根门为城楼;
Yojetvāna thiraṃ tattha saddhādibalakoṭṭhake, Satipaṭṭhānapākāre abhejjindriya gopure;
于智慧坚定的战场,披慈心铠甲,
无畏之语,以众鼓与螺为前导,
Thirañāṇayudhākiṇṇe mettā sannāha vammito, Abhīta bhāratī bhuri bherisaṅkha purakkhato;
具足四正勤之崇高勇猛,汇聚如同象肩之躯;
以功德积聚的广大重担,震动大地表面;
Caturaṅgaviriyuttuṅga mātaṅgakkhandhasaṅgato, Puññasambhārabhārena kampayaṃ vasudhātalaṃ;
高举名为三行之胜利幢,
如是严备已,破魔者铺陈降魔大战之坛场;
Cariyattaya saṅkhāta’mussāpita jayaddhajo, Evaṃ vidhāya mārāri mārasaṅgāma maṇḍalaṃ;
召集了布施等大勇士,连同俱生众;
“诸君,请听我言:今日汝等将有大威德!”
Dānādayo mahāyodhe āhūya sahajātake, Suṇātha bho giraṃ mayhaṃ bhavatajja mahā bhavo;
来吧,同行共和合,莫退堕,自清净;
在魔战中取胜,非一切众生所能。
Etha yātha samaggattha na ossakkatha sujjhatha, Vijetuṃ mārayuddhamhī na sakkā’sesajantuhi;
今日彼趣向究竟,诸位波罗蜜勇士啊,
当以奋勇,于我道上各显己之精进。
Ajja gacchati niṭṭhānaṃ so bho pāramitābhaṭā, Sahussāhā mamaggamhi dassetha vīriyaṃ sakaṃ;
于是施者勇士拍振双臂,
对大雄说:现在请看我摧破魔罗的威力。
Atha dānabhaṭo āha apphoṭaṃ diguṇaṃ bhujaṃ, Passadāni mahāvīra balaṃ me māradhaṃsane;
胜义波罗蜜与近波罗蜜,二者俱备于彼勇士;
置此二者为两翼,遂率军勇猛奔驰。
Paramatthapārami yodhaṃ tathe’va upapāramiṃ, Ubho passe karitvāna saseno dhāvi dappavā;
如是名戒波罗蜜,最胜士夫;
与军众同出离,攻破魔军。
Tatheva sīlanāmavho pāramībhaṭa’muttamo, Nikkhamma saha senāya mārasenamabhiddavī;
同样地,这位名为出家者,也是整装备甲的勇士,勇猛无畏,
如豹般勇敢奔去,击杀魔军中的鹿群;
Tathānekkhammanāmopi sannaddho’sabhaṭo bhaṭo, Mārasenāmige hantuṃ dhāvi dīpī’va sāhaso;
智慧之战士前行时,也满怀倨傲,奋威疾驰,
今日,我必将如大须弥山般的魔王连同其军队一并根除!
Paññāyodho’pi gacchanto sāṭopo dhāvi dappavā, Māramerumahā ajja sasenummūlayāmiti;
精进波罗蜜之勇士,咬牙切齿发怖吼,
我以威光令魔海枯竭;如是言已,即迎魔海而趋赴。
Vīriyapāramitā yodho daṭṭhoṭṭho bhīmagajjano, Sosemi mama tejena vadaṃ’gā māra sāgaraṃ;
有以忍辱与真谛为名者,复有坚如城堡的决意战士,
急速奔走,为击倒魔罗的鳄鱼幢;
Khantisaccavhayā ceva tato’dhiṭṭhānako bhaṭo, Āsu dhāviṃsu pātetuṃ mārassa makaraddhajaṃ;
此魔虽名为大勇士,实则染污我心意。
纵是那泰然自若的勇士,也被魔军所诳惑而败。
Mettānāmo mahāyodho māro mayhamalanti’gā, Upekkhako’pī so yodho mārasenaṃ padālituṃ;
胜者如是遣出猛勇之军,其身坚毅,安坐;
仗其威光,彼军气力尽失。
Pesetvevaṃ jino senaṃ’sarīraṃ daḷhavikkamaṃ, Nisidi tassa tejena nirussāhāsi sā camū;
善哉诸君,今且谛听我牟尼之稀有奇迹:
彼独坐一处,便已胜伏魔与魔军。
Aho bho vimhayaṃ dāni suṇātha munino mama, Jeti eko nisinnova samāraṃ māravāhiniṃ;
那被嗔火焚烧、邪恶凶暴的生主,
无嗔的正自觉者降伏了他,这便是他的威神之力。
Kopānalena sandittaṃ duṭṭha ruṭṭhaṃ pajāpatiṃ, Aduṭṭho jeti sambuddho ānubhāvo hi tādiso;
即使自在者投出炽燃的武器、射中之时,
无有武器,他却战胜了他;这即是那样的威神力。
Dittāyudhe khipante’pi vijjhante vasavattinī, Nirāyudho’va taṃ jeti ānubhāvo hi tādiso;
那时,魔王带着骄慢、我执与炫耀的排场,
正自觉者安住不动,便战胜了他;这即是那样的威神力。
Sahāṭopaṃ sahaṅakāraṃ māraṃ sāḍambaraṃ tadā, Niccalo jeti sambuddho ānubhāvo hi tādiso;
如同骏马拉着车,由坚固的车辕牵引而疾驰,
胜者即便端坐亦能降伏他们——其威德力确实如此殊胜;
Hatthassa rathapattīhi dhāvantaṃ tamitocito, Nisinnova jino jeti ānubhāvo hi tādiso;
死魔以种种粗厉刺耳之声言语,
正觉者寂静却能胜之,其威德确实如此。
Bhāsantaṃ nekadhā kaṇṇa kaṭhora giramantakaṃ, Nissaddo jeti sambuddho ānubhāvo hi tādiso;
魔罗近前伫立,无力逾越佛光焰墙;
炽然高耸,坚牢不摧。
Māropāgamma aṭṭhāsi laṅghituṃ asamatthako, Buddhatejaggi pākāraṃ dittamabbhuggataṃ thiraṃ;
尔时魔罗忿怒,挥举手臂,如是说道:
悉达多,速去!此座为我所有,速速离去。
Tadāha namuci kuddho bhujamukkhippa’mīdisaṃ, Khippaṃ siddhattha he gaccha santakedaṃ mamāsanaṃ;
若你不去,我便用指甲剖开你的心脏,
抓住你的双脚,在地上将你碾碎。
No ce gacchasi te hadayaṃ phālemi nakhasattihi, Vicuṇṇemi tuvaṃ pāde gahetvā pathavītale;
看我浩荡军阵,看这兵器堆叠。
我以此摧伏你,你速速远离此地!
Passa me mahatiṃ senaṃ passa āyudhasañcayaṃ, Tena taṃ abhimaddāmi tuvaṭaṃ gacchidaṃ mama;
闻彼语已,胜者甘露妙音问道:
魔王!你为金刚座,何时圆满诸波罗蜜?
Athassa vacanaṃ sutvā jino’ha madhuraṅgiro, Kadā te pūritā māra pallaṅkatthāya pāramī;
你何时曾布施头颅等物?你的戒行如何?
为此,请说:谁是你的见证者?
Kadā adāsi sīsādī dānaṃ sīlaṃ kathaṃ tava, Tadatthāya kathāpehi ke te paccakkhakārakā;
这时,粗野的魔罗说道:“牟尼尊者,这不是我的;”
这整个僧团,都是他的对治者。
Athā’ha pharuso māro netaṃ garu mune mama, Ayaṃ sā parisā sabbā tassa paccakkhakārakaṃ;
大军齐声呼喊,众鸟亦各各啼鸣,彼伏此起。
犹如大地震动一般,随即生起一阵喧腾。
Ugghosesi mahāsenā pakkhī’hanti visuṃ visuṃ, Bhumudriyana mattova tato kolāhalo ahu;
魔言:沙门,我已令人为我作证;
你的证人是谁?速速说与我听。
Athāha māro samaṇa ahaṃ sakkhi kathāpayiṃ, Tava ko sakkhi yajjatthi kathāpehi lahuṃ mama;
于是世尊为他说出甚深甜美的言音,
如孔雀之妙鸣,又如膨颈之蛇的吐声。
Athāha bhagavā tassa gambhīraṃ madhuraṃ giraṃ, Nicchārentā mayūrassa sunādaṃ phaṇino yathā;
那时你处,我身边并无有情之人亲眼为证;
如今替我作证的,却只有那无知无觉之物。
Taveva me na santīdha paccakkhatthaṃ sacetanā, Acetanāva medāni santi paccakkhavādino;
如是说已,魔王镇伏内心,
以离系之相,如电光闪耀,手持金光之索;
Iti vatvāna mārāri sañtdhā jimūta gabbhato, Nikkhanta vijjusaṅkāsaṃ karaṃ cāmīkarajjutiṃ;
尔时,胜者从赤色袈裟的胎中取出(手),
面向大地,示意地居女神。
Ratta cīvaragabbhamhā nīharitvā jino tadā, Dharaṇyabhimukhaṃ’kāsi uddissa bhumikāminiṃ;
我生生世世行布施、礼敬等业,[大地]皆为之震动;
胜者出言问曰:“汝今何故寂默无声?”
Dānamānādikamme me kampantī jātijātiyaṃ, Kimajja nissaṇāsī’ti jino vācamudāharī;
大地犹如姝女,扬声作证:“我今为证”;
水陆所界之土,轰然长鸣,即时起舞。
Sakkhi’hanti vadantīva tato bhumivaraṅganā, Saḷilāvanipariyantā gajjanti nacci tāvade;
Mahī sāgara ūmī’va uṭṭhāpenti mahūmiyo, Chaddhā kampi kulālassa cakkaṃvāti paribbhami;
雪山之王与持双等诸山,
高举峰峦,宛如舞者起舞。
Himavā girirājā ca yugandhara nagādayo, Kūṭabāgā samukkhippa nacciṃsu naṭakā viya;
见闻彼奇事,歌声令心惊;
魔军尽溃散,如决堤沧海。
Disvā sutvā tamaccheraṃ gayenubbigga mānasā, Mārasenā pabhinnāsi bhinnavelova sāgaro;
恐惧惨叫、慌乱失措,彼此互相冲撞搏击,
披头散发,转身奔逃,魔众四散逃窜。
Bhayenaṭṭassarā bhantā patantaññoñña ghaṭṭanā, Vikiritvā kace piṭṭhe dhāviṃsu mārakiṅkarā;
丢弃所持武器,以手遮面;
仅着身上衣物,无所顾恋而奔。
Gahitāyudhāni chaḍḍentā pidahantānanaṃ karā, Nivatthavatthamatte’pi dhāviṃsu anapekkhakā;
有人将手指塞入口中,哭泣不止
有些人顶礼致敬,他们祈请:“尊主,请赐予我们无畏。”
Aṅguliyo mukhe keci pakkhipanti rudanti ca, Keci vandanti yāvanti abhayaṃ sāmi dehi no;
此是悉达多,难道已遭败?气息断绝言语塞;
余人惊惶回望背后,仓皇奔窜四散逃。
Siddhattho’yaṃ jito kinnu nissāsā ruddhabhāsanā, Piṭṭhipassamudikkhanti dhāviṃsu cakitā pare;
那时,基利梅卡拉象王亦以膝跪倒,
魔王亦迅速坠落,疾驰而去,隐没不见;
Girimekhalo’pi nāgindo jannukena patī tadā, Māro’pi patito khippaṃ dhāvitvā’dassanaṃ gato;
彼时导师胜名之幢既升,
如引领诸天等众,直至梵天界域。
Taṅkaṇe uggato āsi satthu kitti jayaddhajo, Avahentova surādīnaṃ brahmalokāvadhiṃ gato;
当时,那是祥瑞具足的正自觉者的胜利,
在最后的魔战中,魔罗遭遇了败绩。
Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Carime mārayuddhamhi mārassāsi parājayo;
如是,思惟“彼大威德”已,对人中御者说。
应常礼敬、供养,因为他永远是你们的皈依。
Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna narasārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
佛陀既得最胜胜利,安坐金刚座上之时,
诸天等众纷至沓来,围绕瞻仰,一如往昔。
Laddhābhivijaye buddhe nisinne vajirāsane, Parivārayuṃ gatāgamma pure viya surādayo;
诸天神众悉皆奉种种供养之仪,
欢喜为牟尼作广大胜妙吉祥。
Devā te nikhilā netvā nānāpūjāvidhiṃ tato, Santuṭṭhā munino’kāsuṃ mahantaṃ jayamaṅgalaṃ;
夜妃今已至,欲礼牟尼圣中尊;
前后垂空以为衣,清凉耳饰自庄严。
Sampattātha nisākantā mānetuṃca munissaraṃ, Pubbāparambare lagga sasīṇakkaṇṇa bhusaṇa;
深蓝天空的发髻上,佩戴着繁星缀成的花环,
四方仿佛伸出手臂,摇曳着开满花的芒果树拂尘;
Sunīlākāsa dhammille dhatta tārālimālikā, Vījentīva disā bāhā phullacūtaka cāmare;
尔时茉莉含苞缀,沉醉蜂群簇拥依;
宛如吹奏法螺声,嗡嗡鸣出甜美音。
Mallikā mukulāsatta sammattāligaṇā tadā, Dhamentā viya saṅkhāni kūjenti madhuraṃ giraṃ;
和煦的微风携着花蜜的香甜,轻轻吹拂,
新人在胜者的圣影前,沐浴着清凉之水。
Sāmoda makarandehi mandamandānilāgatā, Sajuṇhā jinabimbamhi utuṃ gāhenti sītalaṃ;
无明为其大根,三轮为坚干,
彼时彼即着手连根拔除这轮回毒树。
Avijjādi mahāmūlaṃ tivaṭṭatthira khandhakaṃ, Saṃsāra visarukkhaṃ so āraddhummulituṃ tadā;
初夜修习时,随念蕴之相续,
已得宿命随念智,人中最胜者
Bhāvento purime yāme saranto khandhasantatiṃ, Pubbenivāsānussati ñāṇaṃ laddhā narissaro;
Tathā majjhima yāmamhi dibbacakkhu visodhanā, Cutupapāta ñāṇañca adhigaṃtvāna sabbaso;
Rattiyā pacchime yāme cintayanto jarādayo, Vipassitvā nāmarūpe āropetvā tilakkhaṇaṃ;
正思维已,自心离染清净
于漏尽智成就,此时证得无上果;
Sammasanto kilesehi vivecetvā sakaṃ manaṃ, Āsavānaṃ khaye ñāṇā laddhā aggaphalaṃ tadā;
已至涅槃城,以觉支为宝自在主,
既成正法王,演说欢喜之语。
Patto nibbāṇanagaraṃ bojjhaṅga ratanissaro, Saddhammarājā hutvāna pītivācamudāharī;
多生轮回中,我流转寻觅而未得见——
寻找造屋者,反复经历痛苦的生死;
Anekajāti saṃsāraṃ sandhāvissaṃ anibbisaṃ, Gahakārakaṃ gavesanto dukkhā jāti punappunaṃ;
造屋者!你已被见,你将不再建造这屋舍。
你所有的肋骨都已破碎,屋梁已被拆毁;
心已抵达无为之境,证得渴爱的灭尽。
Gahakāraka diṭṭhosi puna gehaṃ na kāhasi, Sabbā te phāsukā bhaggā gahakūṭaṃ visaṅkhitaṃ, Visaṅkhāragataṃ cittaṃ taṇhānaṃ khayamajjhagā;
如是善巧指明正道者,
以广大慈悲福德之心,
已至有海无边苦之彼岸,
此乃胜者所修积的无上波罗蜜。
Icceva maggamatadānavidhippavīṇa, Kāruññapuññahadayena mahodayena, Patvā bhavaṇṇavamapāramanantadukkhaṃ, Yenocitā paramapāramitā jinena;
尽舍一切财富与王位,
出家行抵那颤叶大树。
菩提根下安坐,降伏统御魔军、势力强盛之魔王,
亦战胜诸恶之敌;愿此胜者垂赐寂静安宁。
Yoceva sabbavibhavaṃ paṇuditva rajjaṃ Nikkhamma patva calapattamahīruhassa, Mūle nisajja sabalaṃ pabalañca māraṃ, Pāpārayo ca vijito sa dadātu santiṃ;
那时,三界之主、善逝世尊,
宣说此感兴之语:
于树王之下结跏趺坐——
于金刚座上,如是思维;
Tilokanātho sugato tato tadā Udānavācaṃ samudāharitvā, Pallaṅkamābhujja dumindamūle Cintesi evaṃ vajirāsanasmiṃ;
积集布施等诸波罗蜜,
历尽无数阿僧祇劫,
如同床座破损的缘故,
将其舍弃、远离、摒弃;
Dānādayo pāramitā cinitvā Asaṅkhakappāni ca khepayitvā, Asseva pallaṅkavarassa hetu Sandhāvitaṃ taṃ bhajitaṃ vayajja;
只要我的心愿依然充盈,
我安然住此,不复起身,
胜者忆念已,其数逾千计
于彼入等至
Yāvassu puṇṇa mama cetanāyo Tāvettha acchāmi na vuṭṭhahāmi, Maṃtvāna so nekasahassasaṅkhā Jino samāpatti valañji tattha;
天中胜天,三界唯一依怙;
已断受生之机,五魔悉皆降伏。
为梵天等所尊崇,
导师度过七日。
Devātidevo tibhavekanātho Hatāvakāso jitapañcamāro, Pitāmahādīhi mahīyamāno Khepesi satthā divasāni satta;
因他始终不舍此座,
如同关节紧密契合般端坐,
至今仍有所应作之事。
对天人之所欲,心中生疑;
Yasmāsanaṃ neva jahāti tasmā Tisandhiyuttena nisīditeva, Ajjāpi kattabbamanena atthi Devānamicchāsi manamhi kaṅkhā;
如来以心知彼等心,
为除彼众心中之疑。
从彼处起身,飞腾虚空,
向他们示现了牟尼的神通变化。
Tesaṃ manaṃ so manasā viditvā Vinodanatthaṃ vimatintu tesaṃ, Uṭṭhāya tamhā nabhamuppatitvā Dassesi tesaṃ munipāṭiheraṃ;
善逝驱散了
彼饮甘露者心中犹疑之尘。
从座腾空而起,降于东北方;
如日轮入水。
Vinodayitvā sugato tadevaṃ Sudhāsinaṃ cetasi kaṅkharāsiṃ, Pallaṅkato uttarapubbakaṇṇaṃ Ākāsatoruyha jalaṃ ravīva;
胜者坐于树王座,威仪庄严,
随念众多饶益恩德,
安住其位,毫无动摇,
于诸世间,不取不舍,心无迷乱;
Jino dumindassa ca āsanassa Bahūpakārattamanussaranto, Ṭhito padaṃ kiñci akopayanto Ito cito loka na mujjahanto;
青眸修长,澄澈如净水;
雨流倾注,沐彼树中之王。
七日倾注无间,
以不瞬之眼瞻礼彼。
Nīlāyatakkhāmalakantitoya Dhārānipātena dumindarājaṃ, Nisiñcamāno divasāni satta Pūjesi taṃ’nimisalocanehi;
至今,在那片土地上
所造之塔,正以此名称之
曾有天人、人与龙,
他们崇敬彼塔,因而升入天界;
Ajjāpi tasmiṃ dharaṇippadese Katassa thūpassa tadeva nāmaṃ, Ahosi devā ca naro’ragā ca Mahenti te tena divaṃ payanti;
于是诸天神以种种珍宝,
为天中尊庄严彼经行处。
趺坐于最胜座之中央,
正当前后卧榻相接之间。
Devā tato devavarassa tassa Sucaṅkamaṃ’kaṃsu maṇīhi nānā, Pallaṅkato ṭhānavarassa majjhe Pubbāparāsāyanamantarāle;
受人王、龙王与天王所恭敬供养,
以六色光芒辉映闪耀,
如同蓝色天幕中闪耀的星月。
这位尊者在那里经行七日;
Narinda nāginda surinda pūjito Chabbaṇṇaraṃsīhi samujjalanto, Nīlambare tārakito sasī’va So caṅkamī satta ahāni tattha;
至今在那个地方,
那座塔正是以此名号著称。
曾有天人、人与龙,
他们崇敬彼塔,因而升入天界;
Ajjāpi tasmiṃ dharaṇippadese Katassa thūpassa tadeva nāmaṃ, Ahosi devā ca naroragā ca Mahenti te tena divaṃ payanti;
于是,诸天与阿修罗之主,
于大地西北方,在树王(菩提树)处,
建立众宝所成之殿堂顶;
彼即在此处,安坐殊胜座榻之上。
Tato dumindassa surāsurindā Mahītale pacchimottarāyaṃ, Māpiṃsu nānāratanālayaggaṃ Nisajja pallaṅkavare tahiṃ so;
极难见、难测度,无此岸无彼岸,
遍一切处而生,如涛如浪。
法海无涯,智如须弥超然其上;
波涛汹涌,沉溺诸有情。
Sududdasāgādhamapārapāraṃ Samantapaṭṭhānataraṅgabhaṅgiṃ, Dhammodadhiṃ ñāṇasumerumatthā Sālolayaṃ khepayahāni satta;
至今,在那片土地上,
所造之塔,其名即彼;
曾有天人、人与龙,
他们崇敬彼塔,因而升入天界;
Ajjāpi tasmiṃ dharaṇippadese Katassa thūpassa tadeva nāmaṃ, Ahosi devā ca naroragā ca Mahenti te tena divaṃ payanti;
于是,胜者行至牧羊人树根下,
体验着解脱所生的妙果,
彼已度七日时光,
天中之天,慈悲功德至上。
Tato jino gantva’japālamūle Vimuttijaṃ sāduphalaṃ’nubhonto, Sattāhamattaṃ ativattayī so Devātidevo karuṇāguṇaggo;
尔时魔女自其父处前来,
欲诱牟尼圣尊。
她们于此所施的方便,仅如一滴水,
因其现起,故述说此事。
Tadāgatā māravadhū munitdaṃ Palobhituṃ yā pituno sakāsā, Tāsaṃ payogampidha bindumattaṃ Kathīyate taṃ samupāgatattā;
彼时,魔王于战阵中被胜利者所败,
溃败而去,忧恼悲戚,威势尽失,
心生惭耻,低头面朝下;
默然独坐,以指划地,满怀怨恨与懊恼;
Tadā sa māro samare jinena Parājito socanako’pagaṃtvā, Pajjhāyamāno’tha adhomukho’ca Nisīdi tuṇhī vilikhaṃ chamāyaṃ;
败绩归我,过失亦在我;
彼实无咎,我何故伤彼并自毁?
头颅、眼睛、血肉等,以及妻子儿女。
未曾咒骂,仅在心中如此思惟。
Parājayaṃ mayha mameva doso Na tassa kasmāhamayaṃ’ca nāsiṃ, Sīsakkhimaṃsādi ca puttadāre Nādanti evaṃ manasī karonto;