《萨曼德古德》注释巴利
Samantakūṭavaṇṇanā
恒常广布之名声,已摧破爱神之骄慢。
为利益三有而设之教法,乃一切世间之独一明灯。
无量智、无价、施寂静、须弥为髓者,
我稽首善逝——广大崇高,色相之精华。巴利
Satatavitata kittiṃ dhastakandappadappaṃ Tibhavahitavidhānaṃ sabbalokekaketuṃ, Amitamatimanagghaṃ santidaṃ merusāraṃ Sugatamahamudāraṃ rūpasāraṃ namāmi;
已摧破罪恶之严霜,灭尽痴暗泥沼与热恼。
其余众生心莲的开敷者,
摧落邪慧睡莲,升自佛陀东山之巅;
我今顶礼,宏大法日。巴利
Hataduritatusāraṃ mohapaṅkopatāpaṃ Manakamalavikāsaṃ jantunaṃ sesakānaṃ, Kumatikumudanāsaṃ buddhapubbācalaggā Uditamahamudāraṃ dhammabhānuṃ namāmi;
戒德清净圆满,涤除诸恶荆棘
为天人所尊仰,堪受供养、应受供奉
行于正道,为众生之福田
我以至诚之敬,顶礼智慧具足的僧团。巴利
Sakalavimalasīlaṃ dhutapāpārijālaṃ Suranaramahanīyaṃ pāhuneyyāhuneyyaṃ, Ujupathapaṭipannaṃ puññakhettaṃ janānaṃ Gaṇamahamabhivande sāradaṃ sādarena;
如是作礼已,摧破一切障难。
善逝无垢莲足所履,即成清净。
我将赞叹须摩那山之王,此乃天众所居、无与伦比,
愿善众侧耳倾听。巴利
Iti kaḷita paṇāmā hantva sabbopasagge Sugatavimala pādambhojasampāta pūtaṃ, Sumanasikharirājaṃ vaṇṇayissaṃ surānaṃ Vasati matulametaṃ sādhujantu suṇantu;
依于听闻、言语、正念与礼敬,
他得以正确地安乐,并证得涅槃。巴利
Savaṇā lapanā ceva satiyā cāpi vandanā, Yassa sammā sukhī hotī nibbāṇañcādhigacchati;
是故,希求此三成就的善人,
应以不被善人所呵责之心谛听。巴利
Tasmā sappurisehe’daṃ patthentehi tisampadaṃ, Savaṇīyañhi sādhūhi acikkhittena cetasā;
那位世间之顶严、依怙者,已圆满十种巴拉密,
您已生于兜率天身,以“满足”之名著称;巴利
Yo lokatilako nātho pūretvā dasa pāramī, Jātosi tusite kāye santusito’ti vissuto;
诸天殷勤劝请,仁者,今正是时;
汝既自度,当度此世,尘垢微薄者众多。巴利
Ārādhito surādīhi kālo mārisa te ayaṃ, Tiṇṇo tārayimaṃ lokaṃ bahū apparajakkhakā;
为此义故,勇士啊,你已圆满十种巴拉密。
犹如孩儿依于父亲的手臂,世间亦依止于你。巴利
Etadatthāya te vīra pūritā dasa pāramī, Bāhuṃ pitussa putto’va loko ālambate tuvaṃ;
Tesaṃ taṃ vacanaṃ sutvā mahāsatto mahāmatī, Vilokane viloketvā pañcāmala vilocano;
赡部洲中胜莲华,蕊心妍丽最可意;
迦毗罗卫汝为城,犹如饮甘露诸天之邑。巴利
Jambudīpaggakamale kaṇṇikā’va manoramā, Purī kapiḷavatthū’si visāṇā’va sudhāsinaṃ;
纯金光辉璀璨,高耸尖顶庄严具;
宝狮花窗遍缀饰,彼处宫殿共辉耀。巴利
Siṅgīnikkhamayābhāsa tuṅgasiṅgasamaṅgitā, Maṇisīhapañjarākiṇṇa pāsādā yattha bhāsare;
稠云蔽空,恒如数百电光迸耀;
无风自明之焰,于彼化作金色幢幡。巴利
Saghane gagane niccaṃ sateratasatāni’va, Anileritapajjota soṇṇaketu ahū yahiṃ;
此城以众人的青眸与面庞,
如蜜藤所缠之莲池,带来祥瑞荣光。巴利
Janānaṃ nīlanettehi vadanehi tu yā purī, Madhupālisamonaddha kañjinī sirimāvahe;
楼台高耸,骏马嘶鸣如雷,此城壮丽高峻。
此城犹如大海,浪高声响,动荡不息。巴利
Raṅgatuṅgaturaṅgehi gajjitehi ca yā purī, Saghosuttuṅgakallola lolasāgarasantibhā;
犹如天众中炫耀的手臂,却受人轻贱侮辱;
犹如微风吹拂下高耸的山峦,遍布种种欲染的旗帜;巴利
Avhamānā’va devānaṃ puralakhyā bhujā iva, Mandānileritā tuṅga nānārāgaddhajā yahiṃ;
那里身着种种服饰,佩戴各式庄严的宝饰。
具足种种圆满成就,于种种明处通达彼岸;巴利
Nānāvesadharā yasmiṃ nānābhūsaṇa bhūsitā, Nānāsampattisaṃyuttā nānāvijjāsu pāragā;
青春年少,姿容壮丽,容色悦意,
常乐正法,出身于不受轻贱之种姓。巴利
Navayobbana uddāmā rūpena ca manoharā, Saccesu niratā niccaṃ anakkuṭṭhakulā siyuṃ;
那城中常有男女嬉戏娱乐,
城中女子姿容端庄,言语甜蜜;巴利
Niccaṃ kīḷā vidaddhāhi naranārīhi sevitā, Yā purī sādhurūpā’si madhurālāpinīhi ca;
在这城中,有具足信心等德、出身甘蔗王族的人,
有位名为苏托达那者,在三界中广受称扬。巴利
Tasmiṃ saddhādayopeta okkākakulaketuko, Suddhodanavhayo āsī vissuto bhuvanattaye;
大地之上,诸王冠顶宝珠之光,
宛如在其足莲间嬉戏,连绵无间。巴利
Yassaṅghikamale sabba bhubhujānaṃ mahītale, Kirīṭamaṇihiṅgāli kīḷantī’va nirantaraṃ;
依彼遍照之威光,昼中日轮亦卑下;
犹如药王月天子,白昼游于虚空,光采尽失。巴利
Yassa patthaṭatejena puranetāpi divākaro, Vahanīca’mbare līlaṃ osadhīpatino divā;
其布施之流,流注种种乞求众生;
恒常漫越心海堤岸,相续不断。巴利
Yassa dānappavāho tu nānāyācaka jantunaṃ, Manodadhīsu velantetikkamantova sattataṃ;
智如天师祭主,财如财神俱毗罗,
貌如花箭迦摩,斯人光耀大地。巴利
Matiyā suramantīva dhanena dhanado viya, Rūpena kusumesu’va yo jumhati mahītale;
她蒙他灌顶为王后,号为摩诃摩耶,声名远播;
如旃提迦依于明月,如雪山之王出于持髑髅者。巴利
Tassābhisittā rajjena mahāmāyāti vissutā, Candikā viya candassa girirājā’va kapālito;
如吉祥天女之于瓦苏迭瓦,如悉多之于拉玛王,
你正是至尊大妃,体态曼妙,容颜端美,唇色娇妍。巴利
Lakkhī’va vāsudevassa sītā’va rāmarājino, Mahesīsi varārohā sundarī sundarādharā;
在她的腹藏之中,犹如无价的宝珠,
以三十二种祥相,令诸天神悉皆惊叹。巴利
Tassā kucchikaraṇḍamhi anaggharatanaṃ viya, Khattiṃsāhi nimittehi vimhāpento sadevakaṃ;
具白莲花手的圣者,犹如白象幼崽一般,
向母亲右绕之后,他便结生入于母胎;巴利
Sitambujakaro santo sitebhacchāpako viya, Katvā padakkhiṇaṃ mātu paṭisandhimagaṇhi so;
十或十一个月间,他如是生念:
为见亲族,往赴都城。巴利
Dasekādasamāsena tassevaṃ āsi cetanā, Passituṃ sakañātīnaṃ gantvāna nagaraṃ tadā;
既以此事禀于王,彼时随从众俱行;
行于王所严饰道,及于中途之路上。巴利
Nivedetvā tamatthaṃ sā rañño tena susajjite, Saparicchadā tadā magge gacchanti antarāpathe;
宛若令诸天神心生欢喜的欢喜园。
看见名为蓝毗尼的悦意园林,巴利
Devatānaṃ manonandakara nandana sannibhaṃ, Disvāna lumbiniṃ nāma uyyānaṃ mananandanaṃ;
怀着于其中嬉戏的兴致,进入那座园林之中,
他们嬉戏游玩,来至吉祥的沙罗树下。巴利
Tasmiṃ kīḷitumussāhā pavisitvāna taṃ vanaṃ, Kīḷanti upagantvāna maṅgalaṃ sālapādapaṃ;
嫩叶密布,摇曳多姿,繁花盛开,沉甸低垂。
她手持沙罗树枝,双手红润,犹如嫩叶。巴利
Vilola pallavākiṇṇaṃ suphullakusumonataṃ, Gahetvā sālasākhaṃ sā surattakara pallavā;
诸天神执持守护,与诸天神共礼敬;
摩耶于彼处诞下世间明眼之子。巴利
Devehi gahitā’rakkhā mahamāne sadevake, Janesi tanayaṃ māyā tatraṭṭhā lokalocanaṃ;
那时,梵天神、护世者与人们依次前来,
众人以金网、鹿皮等接住了这位令世人欢喜之子。巴利
Brahmāno lokapālā ca manussā kamato tadā, Soṇṇajālājinādīhi gaṇhiṃsu jananandanaṃ;
坚忍者安立于大地,然后观察十方。
面向北方,行七步后,安立于莲花之上。巴利
Mahiṃ patiṭṭhito dhīro passitvāna tato disā, Uttarābhimukho sattapadaṃ gaṇtvā’mbuje ṭhito;
眺望远方,目若盛开的莲花,
口出狮子之语:“我最上、我最胜”等;巴利
Disantamavaloketvā suphullambujalocano, Nicchāresāsabhiṃ vācaṃ aggo seṭṭho’tiādinā;
梵天神、不死者、人等所恭敬礼敬,
如白分月渐次增长。巴利
Brahmāmaranarādīhi pūjito ca namassito, Kamena abhivaḍḍhanto juṇhapakkhe sasī yathā;
在诸梵天之伞盖影下、曼陀罗花丛间,
由欣悦安乐之天众所持的拂尘轻轻摇动,处其中央。巴利
Brahmūnaṃ chattachāyāya mandārakusumantare, Sānandāmandadevehi dhutacāmaramajjhago;
凭着天界的色、声、香、味,
以及天界的种种触,内心多般喜悦;巴利
Dibbehi rūpasaddehi gandhehi ca rasehi ca, Phoṭṭhabbehi ca dibbehi modamāno anekadhā;
借由天界美妙的舞蹈与音乐,
以无数颂词赞美的功德海,巴利
Dibbehi ramaṇīyehi naccehi vāditehi ca, Padānekasahassehi thūyamānaguṇākaro;
至十六岁,于亲族大众中而为中坚,
尽示当时世间所存一切技艺,无所余遗。巴利
Patvā soḷasamaṃ vassaṃ ñātisaṅghassa majjhago, Dassetvā’sesasippaṃ taṃ loke vijjati yaṃ tadā;
亲族大众皆欢喜,天与世人亦同悦。
得亚索特拉天妃,生生世世为眷属。巴利
Ñātisaṅghaṃ pamodento deve ca manuje’pi ca, Laddhā yasodharaṃ deviṃ’nukūlaṃ jātijātiyaṃ;
容颜如金镜辉映,柔美庄严殊妙。
双眸如无尘的蓝莲花瓣,明净而修长。巴利
Soṇṇadappaṇasaṅkāsa sommānana vibhusitaṃ, Nīlanīrajasaṅkāsa visālāyata locanaṃ;
一双眉毛如展开的旗帜,庄严端立于狮子殿的门楣之上。
其鼻形犹如金色的铙钹,彰显出相好之庄严。巴利
Siṅgāramandiradvāre dhajopamabhamudvayaṃ, Hemakāhalasaṅkāsa nāsikaṃ rūpalakkhiyā
蓝白卷发交映,垂缀于髻顶两侧,
犹如恒常电光之轮,相好耳环,佩戴悦意;巴利
Nīlavellitadhammilla jimutobhaya koṭiyaṃ, Niccavijjullatācakka manuññakaṇṇapāsakaṃ;
色如金壶之光,双乳丰盈,似水罐相对,
黄金打造成的瀑布形璎珞,闪耀如流泉倾泻。巴利
Sātakumbhanibhābhāsa payodharaghaṭadvaṃ, Suvaṇṇadditaṭāyāta nijjharākārahārakaṃ
身如天树,双臂如垂枝气根;
指若嫩枝,指端滴水珠,指甲列明丽。巴利
Dehadevaddumālamba pārohābhabhujadvayaṃ, Aṅgulīpallavantambu binducāru nakhāvaliṃ;
身严花鬘璎珞光,毫毛缕缕相辉耀;
色身大海涌波涛,三道腹纹巧庄严。巴利
Dehamālālimālābha romarājivirājitaṃ, Rūpaṇṇavataraṅgāha valittaya vicittakaṃ;
双股圆润如金蕉,端妙可爱;
小腿纤秀似花蕾,庄严饰美。巴利
Soṇṇarambhāsamāvaṭṭa piṇorudvaya sundaraṃ, Sannirakalikākāra cārujaṅghā vibhūsitaṃ;
诸相昭然,身色端严,犹如嬉戏之聚。
功德宝藏,善妙圆满,如喜乐海中潮汐盈满。巴利
Paccakkharūpalakkhiñca līlānicaya sannibhaṃ, Guṇānamākaraṃ sādhu velaṃva ratisāgare;
可爱如春王,美丽如爱神,
如月令人悦目,如日充满光辉;巴利
Kanto vasantarājā’va kandappo’va surūpavā, Sasī’va dassanīyo ca sūriyo viya tejavā;
安住不动如须弥山,深邃寂静如大海。
他具足梵天之音,说亲切之语,智慧亦无可比拟。巴利
Acalattena merūva gambhīrenaṇṇavo viya, Brahmassaro piyaṃvādī pañgñāya ca anūpamo;
这位大雄正住在迦毗罗卫城,
于前往园林的途中,他看见了四种预兆。巴利
Vasanto so mahāvīro purasmiṃ kapilavhaye, Disvā nimitte caturo uyyāna gamanañjase;
依怙世尊乐出家,行至园林之地;
瞻波无忧龙华树,繁花竞放而庄严。巴利
Pabbajjābhirato nātho gantvā uyyānabhūmiyaṃ, Suphullacampakāsoka nāgādā’gehi maṇḍitaṃ;
盛开的莲花与红睡莲,水塘交织繁盛,
微风徐徐吹送,带着种种芳香。巴利
Phullapaṅkaja kaḷhāra jalājalaya satākulaṃ, Mandamandānilāyāta nānāmodehi vāsitaṃ;
湖泊相连汇聚,蜂群萦绕流连;
花果甘汁丰美,群鸟婉转和鸣。巴利
Sarā saraṃ samāyāta madhubbata nisevitaṃ, Phalapuppharasuddāma dvija saṅgha nikūjitaṃ;
孔雀醉舞恒翩跹,宛如清凉亭榭影;
鹿群嬉游竞腾跃,恰似欢乐游戏堂。巴利
Naccanta mattamorānaṃ niccaṃ maṇḍapasantibhaṃ, Dibbanta migasagghānaṃ kīḷāmaṇḍapa sannibhaṃ;
清凉的和风吹拂,带来宽阔的水流与飞溅的水雾。
水流沿柱廊成列而下,使人心生欢喜,殊为妙胜。巴利
Samīra sisirodāra dhārāsīkara vārihi, Dhārāmaṇḍapa pantīhi janānandakaraṃ varaṃ;
前往园林,犹如天王进入欢喜苑。
正当与亲子游乐时,听闻了他诞生的教法。巴利
Uyyānavanamāgamma devarājāva nandanaṃ, Kīḷanto nijaputtassa sutvāna jātasāsanaṃ;
由毗首羯磨所装扮,如千眼天王般庄严,
正入城时,吉萨·果达弥之言说;巴利
Nivatto vissakammena sahassakkhova bhūsito, Puraṃ pavisamānova kisā gotami bhāsitaṃ;
听闻那涅槃句,当时心意随顺,
知足且怀爱意,如星光般璀璨;巴利
Sutvāna nibbutapadaṃ tadā cittānukūlakaṃ, Santuṭṭho sānurāgo ca lakkhagghaṃ tārabhāsuraṃ;
将给提萨的宝物交付后,便前往自己的殿堂,
世尊以天王般的威仪,安坐于胜妙之座;巴利
Hāraṃ tissāya pesetvā gantvāna sakamandiraṃ, Devarājavilāsena nisīdi pavarāsane;
尔时众多舞女前来,围绕于侧;
中有女子高举大鼓,鼓声震响。巴利
Athāgamma tadā nekanāṭikā parivārayuṃ, Vajjanti bheriyo tāsu paggayha kāci nāriyo;
有些则合唱着曲调各异、相互交融的歌谣,
有的吹奏管乐,有的弹拨弦琴。巴利
Nānālayasamākiṇṇaṃ gītaṃ gāyanti kāci’pi, Dhamanti susiraṃ kāci kāci vādenti tantiyo;
唇若频婆,乳峰丰腴,姿容妍丽动人,
那时,她双眸广长澄碧,面容柔和如月,巴利
Cāru bimbādharāramma payodharabharā subhā, Visālāyata nīlakkhā somasommānanā tadā;
在他面前,她们于鼓阵环绕之中起舞,
犹如天女在舞台上,不绝地展现优美情态;巴利
Naccanti purato tassa bherimaṇḍala majjhagā, Devakaññāva raṅgamhī rasabhāvanirantaraṃ;
见彼希有即离染,于诸欲境心厌离;
复见捶胸大悲恸,鼓声齐震遍一切。巴利
Disvāna so tamacchariyaṃ viratto visaye tadā, Urattāḷañca addakkhi sabbantaṃ bheritāḷanaṃ;
于轮回大海中,听闻此歌,悲叹生起。
领袖思惟此舞,犹如风速变幻。巴利
Paridevaṃ’cupaṭṭhāsi gītaṃ saṃsārasāgare, Vāyuvega vikāraṃ’va naccaṃ cintesi nāyako;
何时能舍此家宅,披上出家之胜荣?
他如是思惟,便如入睡般卧于彼处。巴利
’Kadāhaṃ gharamossajja pabbajjāsiri mubbahe?’ Iccevaṃ cintayanto so supantova sayī tahiṃ;
我等在此耽于歌舞,皆因依止他;
他如今却睡着了,我们现在为谁而作?巴利
’Yaṃ nissāya mayaṃ ettha naccagītesu vyāvaṭā, So’yaṃ’dāni supī’ amhe kassadāni karoma taṃ?;
如是思惟,彼众于各自乐器中;
少女垂倚而卧,善念分明,不依他念。巴利
Iti cintiya te tattha turiyesu sake sake, Ālambā sayitā kaññā susaññāññamanissitā;
有些在咀嚼自己的牙齿,有些在淌着涎水;
有些在哭泣,有些在这里哀号悲泣;巴利
Khādanti kāci dantāni kāci lālā vahantiyo, Kāci rudantiyo tattha vilapanti athā’parā;
或有鼾声粗喘,吞痰啜涎;
鼻中作声,又吐咕噜之响。巴利
Kākacchanti’pi semhampi gilanti ca camanti ca, Karonti nādaṃ nāsāya gharū’ti ca khipanti ca;
那时有人随地便溺,有人隐密潜行;
那地方臭气弥漫,犹如未经火化的尸冢一般。巴利
Muttayanti tadā kāci rahassaṃ vicaranti ca, Duggandhaṃ vāti taṃ ṭhānaṃ susānaṃ āmakaṃ yathā;
夜半过后,觉悟者醒觉,即于彼处安坐。
那时,他看见她们现出种种变化之相。巴利
Pabuddho aḍḍharattamhi gate tattha nisīdiya, Addakkhi tāsaṃ nekāni vikārāni tahiṃ tadā;
当他如此观察时,于存在中生起畏怖之心。
心中确然现起三界犹如烈火燃烧之感;巴利
Tassevaṃ pekkhamānassa bhave saṃviggacetaso, Ādittaṃva upaṭṭhāsi mane khalu bhavattayaṃ;
犹如大林为野火所焚时的大象,
人王离家的心意,也正是如此。巴利
Dāvānala samāditta mahāraññāyathā gajo, Tathevāsi narindassa gehato gamane matī;
Tato vuṭṭhāya sayanā karonto abhinikkhamaṃ, Vitakkesi mahārājā passituṃ sakamatrajaṃ;
轻步入内室,其心寂静安详,
见亚索特拉与子同眠。巴利
Pavisitvā tato gabbhaṃ sanikaṃ santamānaso, Passitvā saha puttena niddāyantiṃ yasodharaṃ;
将久远而来的大爱,珍护于自心,
成佛之后,他思惟:“仍然可以见到她。”巴利
Cirāgataṃ mahāpemaṃ dhārayaṃ sakamānase, Buddho hutvāpi’maṃ sakkā passituṃ iti cintiya;
那时,导师已从该处离去,一心系于菩提;
就在那一天,他成为佛陀,何人不生希求?巴利
Gato nātho tato ṭhānā bodhiyā baddhamānaso Tadahevāsi buddhoti kāmuko ko na cintaye;
犹如拔起须弥山,举足迈步而出;
唤来恰那,牵来骏马犍陟。巴利
Sineru muddharantova pāduddhariya nikkhamaṃ, Channamāhūya ānītaṃ kanthakaṃ turagādhipaṃ;
夜间,他与恰那一同骑上那骏马王,
诸天神敞开了城门,他踏上大道前行。巴利
Assarājaṃ tamāruyha saha channena rattiyaṃ, Devehi vivaṭadvarā paṭipajji mahāpathaṃ;
于诸轮围世界,众多天神善来云集,
以灯火、薰香、幢幡,及香与花鬘而为供养;巴利
Cakkavāḷesu nekesu devatā susamāgatā, Dīpadhūpaddhajehe ca gandhamālehi pūjayuṃ;
在前方,诸天神各各执持六万炬柱之灯,
同样地,在右侧、左侧及后方布置。巴利
Purato saṭṭhīsahassāni daṇḍadīpāni dhārayuṃ, Tathā dakkhiṇapassamhi vāmapasse ca pacchato;
六天自虚空,洒落纷纷花雨:
曼陀罗花、红莲花,与芬芳绚丽的波吒厘花。巴利
Gaganā pupphavassāni vassāpesuṃ cha devatā, Mandāravaṃ kokanadaṃ sugandhaṃ cittapāṭa liṃ;
瞻波、无忧、天冠、龙树、槟榔等树所生;
末利、婆悉迦等种种藤蔓所生。巴利
Campakā soka punnāga nāgapūgāga sambhavaṃ, Mālatīvassikīyādī nānāvallīhi sambhavaṃ;
红莲、青莲、黄莲、白莲等水生诸花,悉皆盛开。
蜜般的甜香弥漫,群蜂为之沉醉,嗡嗡鸣唱。巴利
Padumuppala kalahāra kumudādyāmbu sambhavaṃ, Sugandhamadhu mattāhi chappadālīhi kūjitaṃ;
三十由旬坦途上,花雨缤纷而降;
骏马于彼生净信,尔时脱苦而去。巴利
Pupphavassaṃ pavassittha tiṃsayojanamañjase, Pasatto tattha turago dukkhato agamī tadā;
如是以诸供养仪,行抵阿诺摩大河;
皓白细沙遍弥布,群鱼族聚共纷纭。巴利
Evaṃ pūjāvidhānehi gantvā’nomaṃ mahānadiṃ, Sitasekata saṅkiṇṇaṃ bahumīnakulākulaṃ;
智者立于岸边,遥见恒河圣女,携甘美之流;
舒波涛为臂,捧鲜花而献供。巴利
Tīraṭṭho passi so dhīro gaṅgānāriṃ rasāvahaṃ, Karontiṃ vīcibābhāti eṇepupphopahārakaṃ;
以马腾跃,越过那条大河,大智者;
立于彼岸,清净细沙之地。巴利
Assena taṃ mahānomaṃ laṅghāpetvā mahāmatī, Paratīre patiṭṭhāsi vimale vālukā tale;
我正应即于此处出家,不应再沉溺于世间纷扰。
如此思惟之后,他脱下所佩戴的一切饰物,巴利
Pabbajituṃ mayettheva yuttaṃ no me papañcituṃ, Iti cintiya obhāya dhāritābharaṇāni so;
Channassa paṭiyādetvā kanthakañca hayādhipaṃ, Nisitaṃ khaggamuggayha samoliṃ chindi kuntalaṃ;
这样思惟后,世尊心想:“若我能成为善逝,”
说着“让它立于空中吧”,便将头巾抛向空中。巴利
Evamāvajjayaṃ nātho sace’haṃ sugato bhave, Tiṭṭhatu gagane gantvā iti ukkhipi ca’mbaraṃ;
于是,帝释天神以珍贵的宝匣,
接取后顶戴于首,携往天城而行;巴利
Tato sakko mahagghena maṇicaṅgoṭakena taṃ, Paṭiggahetvā sirasaṃ netvā devapuraṃ caraṃ;
他建造了一座宝石塔,将头发安奉于头顶之上。
他向诸天神众说:“我即是替代者,诸天神共为证见。”巴利
Kāretvā maṇithūpaṃ so nīdhetvā taṃ siroruhaṃ, Atthāhaṃ patimāneti sahadevehi nekadhā;
大梵所献八种资具,大智者纳受已;
彼时身著袈裟下裳,上披覆身。巴利
Mahābrahmopanītaṭṭhaparikkhāraṃ mahāmatī, Paṭiggahetvā kāsāvaṃ nivattho pāruto tadā;
往昔导师执持上衣,抛向虚空之际,
梵天神接取那袈裟后,携之周行于梵天城;巴利
Pubbe viyambaraṃ gayha ambare khipi nāyako, Paṭiggahetvā taṃ brahmā netvā brahmapuraṃ caraṃ;
建起十二由旬高之胜妙塔庙,
安置于彼处之后,恒常恭敬顶礼;巴利
Dvādasayojanubbedhaṃ katvā thūpavaraṃ subhaṃ, Tattha taṃ nidahitvāna paṇipāteti sabbadā;
愿行圆满,担荷出家胜福,
如覆欲窟,导师游步旷野。巴利
Sampuṇṇa manasaṅkappo pabbajjāsiri mubbahaṃ, Chādento kāmaleneva maruṃ caṅakkami nāyako;
于是,他前往芒果园,在其中寻得了由喜所生的安乐,
在那可爱的树下凉亭中,度过了七日;巴利
Tato ambavanaṃ gantvā vindanto pītijaṃ sukhaṃ, Vītināmayi sattāhaṃ ramme pādapamaṇḍape;
尔后,他前往王舍城,披上了袈裟,
手持摩尼宝色之钵,掌心如莲般托持巴利
Tato rājagahaṃ gantvā pārupitvā cīvaraṃ, Gahetvā maṇivaṇṇaṃ so pattaṃ karatalambujā;
具足三十二相,八十随好庄严
世尊身正如梵天,往诣人中最上者巴利
Battiṃsa lakkhaṇūpeto anubyañjana maṇḍito, Brahmujjugatto bhagavā puraseṭṭhamupāgami;
众人望见世间唯一之眼正行走于街巷之间
见后便这样想:“这不就是那位众生之主吗?”巴利
Visikhantarena gacchantaṃ lokekanayanaṃ janā, Disvā evaṃ vicintesuṃ nāyaṃ yo so janādhipo;
城中佳人婉而柔,情缘牵系为其因;
今夜明月已自来,自现容光入我念。巴利
Kāmaṃ puravadhusomma vattasambandhakāraṇā, Cando’yamāgato ajja sakavesena no mati;
有人闻已含笑,接言道:
此非明月,亦非繁星,彼即太阳,此我等之见也。巴利
Sutvāna taṃ tadā keci hasantā vacanantaraṃ, Nāyaṃ sasī sasaṅekā so bhānumeso’ti no mati;
为觉悟而来,随意(示现)于城中女子莲花般的面容;
以自身之相,令城中人惊叹。巴利
Bodhetumāgato kāmaṃ porīnaṃ vadanambuje, Sakīyeneva rūpena vimhayaṃ porimānuse;
诸位痴狂者,如今为何这样说?
那灼热者并非百光太阳,而是无身的爱神。巴利
Kiṃ bho ummattakā attha evaṃ mā vadathā’dhunā, Sataraṃsī uṇharaṃsī na so eso aviggaho;
耽溺欲乐之人,为嬉戏而来城中;
以其真容,我等心中实无疑惑。巴利
Kāmenālasajantuhi kīḷituṃ puramāgato, Sarūpena na no atthi saṃsayo balu mānase;
有些众生听闻他们的话语,便含笑说道:
你们确实不知,他可是身佩弓与箭的人;巴利
Tesaṃ taṃ vacanaṃ sutvā hasantā keci jantuno, Tumhe khalū na jānātha sabāṇe sadhanū hi so;
“ 国王的宫城,形胜险峻,楼台高耸。”
你们既已抵达这名为净白之处,便应就在此断除疑惑。巴利
Issaro kantarūpena tuṅgamandiratā puraṃ, Kelāso iti sampatto jahātha vimatiṃ idha;
闻彼言已,时有人笑言:
此非三目湿婆,亦非黑天鬘发者来此。巴利
Tesampi vacanaṃ sutvā hasanteke janā tadā, Nāyaṃ haro tinetto so kesaveso idhāgato;
今日,他为寻求吉祥,来到人中最胜者面前,
凭此异样的装束,我们在此确信无疑,巴利
Viciṇanto siriṃ ajja puraseṭṭhamupāgataṃ, Vesenaññena maññāma ettha no natthi saṃsayo;
有人拍手,众人闻此言后,
当时他们笑着说:“这确实不是瓦苏迭瓦。”巴利
Paharitvā karaṃ keci sutvā taṃ vacanaṃ narā, Hasantevaṃ tadāvocuṃ vāsudevo na ve ayaṃ;
虽如莲脐之辉,然其形矮小、肤色黝黑;
此降伏波迦之帝释,以某种幻化而来,为明显之教诫者。巴利
Kāmaṃ sarojanābho so vāmano kaṇhaviggaho, Ayamaññataracaṇṇena āgato pākasāsano;
他以为此城即是天城,具大光辉;
既已许诺“我将去看”,诸位且莫哀泣。巴利
Puraṃ devapurantetaṃ maññamāno mahājutiṃ, Passitunti paṭiññāto mā bhonto vilapantu ve;
闻其言已,有人便作种种戏弄,
说道:你们不识帝释天神,他可是手持金刚杵者。巴利
Sutvā tesaṃ giraṃ keci keḷiṃ katvāna nekadhā, Tumhe sakkaṃ na jānātha so hi bho vajirāyudho;
诸位,这是从梵天界来到此间的大梵天王,
放逸之人,怎能知晓城中梵亲族之事?巴利
Eso hi bho mahābrahmā brahmalokā idhāgato, Pamattā kinnu vedamhī brahmabandhu pure idha;
听闻这些无益之言后,有些智者种性者:
“ 这些并非月亮等物,朋友啊,切莫显露愚痴!”巴利
Athesaṃ vacanaṃ sutvā keci paṇḍitajātikā, Nete candādayo kāmaṃ mā mohaṃ bho pakāsatha;
此即四面大梵天王,名为月亮辉煌者。
身披遍身衣,手持梵杖,此梵天神殊特非凡。巴利
Caturānano mahābrahmā somasommānano ayaṃ, Samantapotthako brahmā pattahattho’yamabbhuto;
此人乃是巴拉密圆满具足的圣者,受人称赞,
常应礼敬、供养,恭敬赞叹这广大光明的圣者;巴利
Kāmaṃ pāramitāpuṇṇa pasattho puriso ayaṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha thomethetaṃ mahājutiṃ;
众市民众如是言说,
以香花供养、礼敬最上人,恭敬顶礼随其后。巴利
Evaṃ vadantā sabbe te nāgarā purisuttamaṃ, Gandhapupphehi pujentā namassantā tamanvaguṃ;
以眼为舵,众生驱舟行于牟尼色相之海;
以心意为舟,尔时未见彼岸。巴利
Nettārittehi pājentā munino rūpasāgare, Jantavo mananāvāyo pāraṃ passiṃsu no tadā;
那时,世间眼世尊沿街次第而行,
行乞只为维持身命,得食后便回到城外;巴利
Tadā lokekanayano sapadānena vīthiyaṃ, Caraṃ yāpanamattaṃva laddhāgamma purā bahi;
牟尼走近般荼婆山,安坐于山阴之下,
敷设桑喀帝已,人中之龙寂然端坐;巴利
Paṇḍavaṃ girimāsajja tassacchāyāya so muni; Saṅghāṭiṃ paññapetvāna nisajja purisāsabho;
昔所未见,见钵中杂食,
生起厌逆,以省察驱遣之。巴利
Adiṭṭhapubbaṃ disvāna patte missakabhojanaṃ, Sañjātapaṭikūlo taṃ nuditvā paccavekkhaṇā;
食之犹如甘露,以水漱净其口,
行持钵之仪轨,于彼稍作憩息。巴利
Amataṃ viya taṃ bhutvā vikkhāletvā mukhaṃ dakā, Patte vattaṃ caritvāna muhuttaṃ tattha vissami;
人主频婆娑罗王听闻此事后,
迅速来到他面前,得到许可后坐下;巴利
Pavattiṃ taṃ nisāmetvā bimbisāro narissaro, Sīghaṃ tamupagantvāna katānuñño nisīdiya;
以王位相邀,仙人之主无心纳受;
为摄受我,已成佛者今来此地,斯为应理。巴利
Nimantayitvā rajjena anicchante yatissare, Anuggahāya me yuttaṃ buddhabhūtenidhāgamaṃ;
如是受请,大慧者默然允之,
遂往优楼频螺;彼勇健无双,威猛无比。巴利
Evaṃ nimantito tenādhivāsetvā mahāmatī, Agamāsuruvelāya matuloru parakkamo;
勤修精进,经六年极难行;
为世间开示解脱,由是(而)彼无(可责)。巴利
Padhānaṃ padahitvāna chabbassamatidukkaraṃ, Pakāsetvāna lokassa mokkhaṃ natthiti tena so;
从此以后,他便行于中道;
调适身体之后,诸根便得圆满;巴利
Tatoppabhuti vattanto majjhimappaṭi pattiyaṃ, Kāyassānuggahaṃ katvā tato sampiṇiti’ndriyo;
在阿阇波罗榕树根处,大牟尼
以其自身的光辉照耀各方,端坐于彼巴利
Mūle’japālanigrodhapādapassa mahāmuni, Nisīdi nijasobhāhi obhāsento disodisaṃ;
那时,在聚落中,乳粥的供养者善生女
成就圆满心志,向树神恳请;巴利
Tadā senāni nigame sujātā khīra dāyikā, Sampuṇṇamanasaṅkappā yācitvā vaṭadevataṃ;
众人欢喜踊跃、心满意足,误以为这位智者是天神,
献上金钵乳糜后,如是说道。巴利
Dhīraṃ devoti maññanti tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā, Hemapātiṃ sapāyāsaṃ datvāna idama’bruvi;
大天啊,如我所愿已得成就,
愿你的心愿也速得圆满。巴利
Yathā mayhaṃ mahādeva iddhā patthita patthanā, Tatheva tava saṅkappo khippameva samijjhatu;
说竟此言,顶礼右绕彼已,
善生女既去,智者乃取钵。巴利
Iti vatvāna vanditvā katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ, Pakkantāya sujātāya dhīro pātiṃ samādiya;
他来到那碧水长流、极为悦意的河,
在名为善立的渡口河岸坐下。巴利
Upagantvānātirammaṃ nadiṃ so nīlavāhiniṃ, Suppatiṭṭhitanāmamhi nadītitthe nisīdiya;
食讫饭团未满五十,斋食既毕;
人中牛王放钵,令其逆流。巴利
Bhuñjitvā ūnapaṇṇāsa piṇḍaṃ katvāna bhojanaṃ, Vissajjetvā tato pātiṃ paṭisotaṃ narāsabho;
随后,在沙罗树园中,昼日安歇
于梦中见五种相,细细思维其义。巴利
Tato sālavanuyyāne vissamanto divādine, Disvāna supine pañca atthaṃ tesaṃ vicintiya;
从菩提树下开始,在诸天神所庄严的道上,
以宝珠拱门、满瓶、幢幡等。巴利
Ābodhimūlato magge devehi samalaṅkate, Maṇitoraṇapālīhi puṇṇakumbhaddhājādihi;
黄昏时分,世尊向菩提树近处走去,
看见名为苏提耶的婆罗门之尊,正受称颂赞扬。巴利
Sāyaṇhasamaye nātho gacchanto bodhi santikaṃ, Disvāna sotthiyaṃ nāma thūyamānaṃ dijuttamaṃ;
他接过苏提耶所给的八握吉祥草,草色青翠欲滴,
来到菩提树下,向右绕行致敬;巴利
Tena dinnaṭṭha muṭṭhintu gahetvā nīlasaddalaṃ, Bodhimūlamupāgamma katvāna taṃ padakkhiṇaṃ;
当时敷设草座,面朝东方;
于是大地裂分为二,大座席涌出。巴利
Akāsi tīṇasanthāraṃ pācīnābhimukhaṃ tadā, Tato mahiṃ dvidhā katvā samuṭṭhāsi mahāsanaṃ;
十四肘高之柱,种种纹彩斑斓所饰;
彼立于柱端,紧执此柱,其志坚定如是。巴利
Uccaṃ cuddasahatthena nānā citta vicittitaṃ, Abhaṭṭhanahittha tatraṭṭho iccevaṃ daḷhamānaso;
任凭皮、筋、骨残存,
愿我体内一切肌肉与血液悉皆枯竭消散;巴利
Kāmaṃ taco nahārū ca aṭṭhi ca avasissatu, Upasussatu me gatte sabbantaṃ maṃsalohitaṃ;
若不觉悟,我终不起,亦不舍弃精进。
他如是决意后,便端坐于金刚座上。巴利
Na uṭṭhahāmabujjhitvā na jahe vīriyaṃ mama, Adhiṭṭhahitvā evaṃ so nisīdi vajirāsane;
他安立不动,将脚踝叠放于另一脚踝之上
犹如将莲花叠于莲花,他结跏趺坐,交叠双足巴利
Anatikkamaṃ ṭhapetvāna caraṇaṃ caraṇupari, Kamalaṃ kamaleneva maṇibandhaṃ vidhāya so;
恰似柔嫩的无忧树叶,更胜幼嫩的无忧树新枝
胜者垂目敛视,双手叠放掌上,严持自制;巴利
Bālāsokadalāsatta paraṃ vā’sokapallavaṃ, Nidhāya nayanānatda pāṇiṃ pāṇitale jino;
犹如暮色中,金色尖峰的高山,
身披鲜红袈裟,妙相庄严,光辉无染;巴利
Yathā sañjhāghanālīḍha tuṅgakañcana pabbato, Surattacīvaracchanna cārigatta virājito;
犹如旭日初升,辉耀天际。
山顶之上,他的面容映现光芒,庄严璀璨。巴利
Udayāvalakoṭimhi dippantova divākaro Kandharopari dippanta mukhamaṇḍalamaṇḍito;
譬如金色宫殿中湛蓝的狮形窗牖,
以不颤的睫毛半掩着美目。巴利
Yathā cāmikarabyamhe sunīlaṃ sīhapañjaraṃ, Asampakampapamhehi pihitaddhasulocano;
碧莲成簇,夺众人眼目;
银杖交缠,彼乃亲触斯菩提树干。巴利
Nīluppalakalāpaṃca jananettālipātanaṃ, Sajjhudaṇḍasamābaddha bodhikkhandhamaphassi so;
端坐菩提树下,当断珊瑚般嫩芽;
周匝纷坠,宛如邪慧者威光殒落。巴利
Nisinno bodhito chejja pavāḷataruṇaṅkurā, Patamānā samantāsuṃ tejaṃ viya kubuddhīnaṃ;
十千天众迅即聚集于彼处,
莲花座天、龙众,以及持明仙、成就明咒者等,巴利
Devā tattha samāgañjuṃ khippaṃ dasasahassiyaṃ, Kamalāsanoragā ceva siddhavijjādharādayo
娑婆主大梵天王,为诸梵众所围绕,
手持白色伞盖,立于正自觉者近旁;巴利
Sahampati mahābrahmā brahmasenāpurakkhato, Sitātapattaṃ dhārento ṭhīto sambuddha santike;
吹奏名为胜捷、长百二十肘的宝螺,
明教者恭敬而立;巴利
Vīsaṃ ratana satāyāmaṃ vijayuttara nāmakaṃ, Saṅkhaṃ dhamento aṭṭhāsi sādaro pākasāsano;
须夜摩天王与天军偕行,称扬人主;
手持宝珠之扇,徐徐扇拂。巴利
Suyāmo saha senāya thomayanto narādhipaṃ, Maṇitālavaṇṭaṃ paggayha mandamandena vījati;
吉德基提居于藤蔓之顶,那里繁花盛放,
手持牦牛尾拂尘,他怡然安住于彼处;巴利
Jitakitti lataggamhi sassa pupphaṃca pupphītaṃ, Vāḷavijanimuggayha aṭṭhā santusito tahiṃ;
执贝鲁瓦琴,歌随种种旋律;
五髻立于彼处,作种种音声而咏。巴利
Beluvaṃ vīṇamādāya gītaṃ nānālayānugaṃ, Pañcasikho ṭhito tattha gāyamāno anekadhā;
大黑龙王,亦为龙众所围绕,
以九应供功德等称叹,伫立彼处。巴利
Mahākālo’pi nāgindo nāgasaṅghapurakkhato, Thomento tattha aṭṭhāsi navārahaguṇādihi;
筑成戏场,携取妙女;
廷巴卢与日照女,献供而伫立。巴利
Raṅgabhumiṃ māpayitvā gahetvāna varaṅganā, Upahāraṃ karontaṭṭhā timbarū sūriyavaccasā;
持国天王与众军俱来,身皓饰白,
先立于东方,作守护。巴利
Āgantvā saha senāya sitaṅgo sitabhusano, Dhataraṭṭho ṭhito pubbe ārakkhaṃ kurumānako;
增长天王以己之军,遍满南方;
蓝身蓝色庄严者,正作守护;巴利
Pūrento sakasenāya dakkhiṇassaṃ virūḷhako, Ārakkhaṃ kurumānaṭṭhā nīlaṅgo nīlabhusano;
广目天王也立于西方,守护后方之地。
身披红色衣饰,穿戴盔甲,由本部军众前导护卫;巴利
Virūpakkho’pi aṭṭhāsi pālayaṃ pacchimaṃ disaṃ, Rattaṅgābharaṇo vammī nijasenāpurakkhato;
在北方,统率军队履行守护之责。
身披金色璎珞,以人为乘者,立于此处。巴利
Uttarassaṃ sasenāya ārakkhaṃ kurumānako, Soṇṇavaṇṇaṅgābharaṇo aṭṭhāsi naravāhano;
何须于此多言说?生界诸天神皆已至,
无有一不来;一切咸集于此处。巴利
Kimettha bahulāpena jātikkhettamhi devatā, Nāgatā neva vāhesuṃ sabbe etthe’va osaṭā;
旗幡凌越虚空,双足立于大地;
龙象之属尚且不能撼动,诸旗之事何须多言。巴利
Gaganātotiṇṇaketu pādehi pathavītale, Nāgādayo na dhutāsuṃ ketunaṃ bahu kā kathā;
我等说:星宿在虚空,不为猛风所吹之旗足、旗幡所动;
彼处何有旗之执著?巴利
Na dhūtā dhajapādehi vāyutuddāmavuttihi, Tārakā gagane brūmo kinnu tattha dhajālutā;
东方轮围山石,其顶如幢;
足及后分等,皆依轮围山石。巴利
Pubbadisā cakkavāḷa silāyuggataketunaṃ, Pādāni parabhāgādi cakkavāḷasilanvaguṃ;
铁围山、须弥山、持双山等诸山,
住于花鬘装饰、各色庄严之处;巴利
Cakkavāḷa mahāmeru yugandhara nagādayo, Pupphāvataṃsakā’vāsuṃ nānāvaṇṇehi saṅkhatā;
丰美蜜滴簇拥可爱,
莲华弥满波涛涌动,汝居天幕。巴利
Vāmāmandamakaranda bindusandoha sundaraṃ, Ullola padumākiṇṇa vitānaṃ vāsi ambaraṃ;
诸天神、梵天神等天界众生,于彼处撒下芬芳的香粉,
在轮围之巅的楼阁中,显现如伞盖一般;巴利
Khittasogandhacuṇṇāni devabrahmādinā tahiṃ, Vitānaṃ viya khāyanti cakkavāḷaggamaṇḍape;
樟脑、沉香之烟处处升腾,
如乌云堆覆,何须再说其他?巴利
Kappūrāgarudhūpehī tattha tatthuggatehi mā, Kālabbhakūṭacchannova āsi maññaṃ kathemu kiṃ;
生处诸天神以芥花等献供,
大地不因重负而沉陷;奇哉!方象之力。巴利
Jātikkhettesu devehi katagghikusumādinā, Nosīnā dharaṇī bhārā disebhānaṃ balaṃ aho;
花环悬垂空中,
如诸天神为牵引大地而系紧的绳索,光辉照耀。巴利
Ambarālambamānānī pupphadāmāni bhūtalaṃ, Ākaḍḍhanāya devehi baddharajjuva bhāsare
Aññoññakaramuggayha gagane surasutdarī, Paribbhamantā gāyanti tattha tattha manoramaṃ;
一对天女舒展双臂,丽饰庄严,
如旋转的球丸,于虚空处处回旋。巴利
Ubho bhuje vikāsetvā maṇḍitaṃ surasutdarī, Bhamanti bhantabheṇḍuva tattha tatthambare yugā;
Nīluppalakalāpādī gahetvāna suraṅganā, Ṭhītāsuṃ parivāretvā pūjamānā narissaraṃ;
宝叶、白莲、红莲与青莲交织一处;
花中带水,纷然飘洒,馨香之水盈盈满溢;巴利
Ratnapallavakalahāra kamaluppala saṅgate, Sannīrakusumākiṇṇe puṇṇesogandhavārihī;
天女们手捧金瓶等,立于虚空,
将如来置于中央,从四面一同供养,巴利
Kañcanādighaṭe gayha ambare surasundarī, Katvāna sugataṃ majjhe pūjayiṃsu samantato
手持金镜的少女如是而立,
有些天女则执棕榈扇伫立。巴利
Kañcanādāsahatthā ca kācī kaññā tathā ṭhitā, Tālavaṇṭe gahetvāna ṭhītāsuṃ kāci devatā;
凡你以吉祥之言所祈愿者,
愿其成就,如是高声唱言,围绕胜者而立。巴利
Kāci maṅgala saṃyutta vacanā tava patthanā, Samijjhatuti ghosentī parivāretvā ṭhitā jinaṃ;
手执吉祥结等八种无上吉祥,
天女伫立虚空,环绕牟尼尊。巴利
Sirivacchādi paggayha aṭṭhamaṅgalamuttamaṃ, Ṭhitāsuṃ gagane nārī parivāretvā munissaraṃ;
有人起舞,有人嬉戏,有人扭摆,有人娇态逗人;
有人奏乐,有人歌唱,有人挥舞竹杖喧腾助兴。巴利
Naccanti keci kīḷanti selenti ca lalanti ca, Vādenti keci gāyanti velukkhepaṃ karonti ca;
众花供台列成行,灯供之台亦复然;
宝石黄金与白银,供台行列亦如是。巴利
Nekapupphagghipantī ca tathā dīpagghipanti ca, Maṇicāmīkarāsajjhu agghikā pantiyo tathā;
上至梵天界,遍绕轮围际;
佛吉祥庆会,明灯炽然立。巴利
Ābrahmabhavanuggamma cakkavāḷasamantato, Tiṭṭhanti jalamānāyo buddhassa maṅgalussave;
七宝所成众拱门,重重行列相连接;
或由黄金而成就,亦有以布帛织成。巴利
Sattaratanasambhutā nānā toraṇapantīyo, Hemarambhāmayā cāpi tathā dussamayā siyuṃ;
种种色华盖众多,无间遍覆;
轮围山腹之内,成为莲花丛集之池。巴利
Nānāvaṇṇehi nekehi chattehi ca nirantaraṃ, Cakkavāḷodaraṃ āsi saraṃca kamalākulaṃ;
那里,大地上陈列着许多光辉灿烂的灯轮之阵,
犹如繁星之网密布,辉耀于静谧的天穹;巴利
Tattha tatthujjalāneka yantadīpāvalī mahī, Tārakājālakākiṇṇa gaganaṅganasantibhā;
旌旗与伞盖错落交映,立于轮围山顶,
罐灯与门楼,无间闪耀;巴利
Dhajantarita chattā’suṃ cakkavāḷagirūpari, Nirantarā’suṃ tattheva ghaṭadīpā ca toraṇa;
种种乐器之声,种种歌唱雅韵,
众多赞叹善语,遍满轮围世界。巴利
Nānāturiyanādehi nānāsaṅgītitāhi ca, Sādhuvādehi nekehi cakkavāḷo phuṭo ahū;
啊!成办吉祥的世尊,其功德又何等广大殊胜,
谁能仅凭一张嘴,说尽那供养的种种殊胜?巴利
Aho mahantatā tassa buddhassa katamaṅgale, Pūjāvisesaṃ taṃ ko hi mukhenekena bhāsatī;
四面者、千眼者、二千眼龙神、十颈者,
彼等一切皆不能宣说此一切。巴利
Catummukho sahassakkho dvisahassanayano phaṇī, Dasakaṇṭho’pi taṃ sabbaṃ neva sakkonti bhāsituṃ;
如此,在天、阿修罗、梵天、金翅鸟、龙等众之间,
无间地举行着种种盛大的庆典,巴利
Evaṃ surāsurabrahma venateyyoragādihi, Nirantaraṃ katāneka mahāmaha samākule;
在那一天,魔王观察了眼前的世界,
便召集随从,怀着好奇,这样对他们说:巴利
Tasmintu vāsare māro passitvā bhuvanaṃ idaṃ, Āmantetvā sānuvare āhevaṃ sakutūhalo;
一切天宫今见空寂,犹如弃舍;
城守护神既已舍去,彼与诸天神众往何方?巴利
Sabbe dibbavimānā bho suññā dissanti chaḍḍitā, Purapālampahāpetvā kva gatā’suṃ sadevakā;
魔王,你为何不知?今日你可是迷醉昏睡?
这是净饭王之子悉达多,摩诃摩耶之子。巴利
Kimbho māra na jānāsi matto sutto’si ajja kiṃ, Suddhodaniya siddhattho māyāya tanayo ayaṃ;
圆满一切巴拉密,成办出离之行;
菩提树下汝端坐,心念:今日我成佛。巴利
Puretvā pāramī sabbā katvāna abhinikkhamaṃ, Bodhimule nisinno si ajja buddho bhavāmīti;
为彼供养之仪,十千世界诸天神云集,
欢喜踊跃,今日共行大典。巴利
Tassa pūjāvidhānatthaṃ dasasahassīsu devatā, Samāgatā haṭṭhatuṭṭhā karontajja mahāmahaṃ;
难道是你们的耳朵聋了,听不到?难道是你们的眼睛坏了,看不见?
看不见你们的旗帜飘扬,听不到你们的喧哗声响。巴利
Kinnu te badhiraṃ sotaṃ kinnu parihāyi locanaṃ, Dhajaggā te na dissanti ullolaṃ te na sūyati;
恶魔既闻彼众语,
忧苦愁戚意沮丧,为彼悲伤而作言:巴利
Tesaṃ taṃ vacanaṃ sutvā antako khalu pāpimā, Dukkhito dummano tesaṃ socanto idambruvi;
唉!这轮回的衰败何其巨大,真是深重啊。
轮回确实无有坚实,当悉达多归于寂灭。巴利
Aho vatā’tiparihāni saṃsārassa mahā ayaṃ, Asāro khalu saṃsāro siddhatthe vibhavaṃ gate;
呜呼!我等已失,三轮圆满具足;
噫,如烈火焚林,不幸哉!巴利
Aho vatā’ti naṭṭhamhā tivaṭṭaṃ paripuritaṃ, Hoti bho dahanā daḍḍhavanaṃvāti alakkhikaṃ;
三界黯然无光,犹如无日之白昼;
三界王权财富,尽遭劫夺,荡然无存。巴利
Nirālokaṃ tilokaṃ bho asuraṃ vāsaraṃ yathā, Parimosaratanaṃ hoti rajjaṃ vedaṃ jagattayaṃ;
悉达多童子已超离他们境界,
众人皆由此道而出离世间;巴利
Mamesa visayaṃ hitvā yāti siddhatthadārako, Tena yātena maggena nikkhamanti bahujjanā;
苏托达那王之子,尚未令此尊胜者(成事);
来吧,我们前去,令悉达多无所成就!巴利
Bhavantaṃ na karoteso yāva suddhodanatrajo, Etha gacchāma siddhatthamasiddhatthaṃ karoma bho;
莫要示现恐怖、可厌、难睹、粗厉之相,
唯以音声即令其逃散,犹如风卷棉絮。巴利
Māpetha bheravaṃ vaṇṇaṃ bībhacchaṃ duddasaṃ kharaṃ, Saddeneva palāpetha tūlabhaṭṭaṃva vāyunā;
听闻其语后,魔军便前来聚集,
化作种种形貌,手持各样兵器;巴利
Tassa taṃ vacanaṃ sutvā mārasenā samāgamuṃ, Nānāvesadharā hutvā nānāyudha samaṅgino;
那时,魔王率领着一支长达一百五十由旬的军队,从高处前来。
他登上基利美卡拉象,率军急速而来;巴利
Yojanānaṃ tadā māro diyaḍḍhasatamuccato, Girimekhalamāruyha senāya sahasā’gamī;
天众们远远望见魔王和他的军队正向这边来,
惊惶失措,急速向四方奔逃;巴利
Disvāna durato ettaṃ devā māraṃ savāhiniṃ, Bhayaṭṭāpagamuṃ khippaṃ dhāvamānā disodisaṃ;
梵天神匆忙收起华盖,转身疾驰;
帝释天神将法螺负于背后,仓皇逃窜。巴利
Saṃkhippa khippaṃ sacchattaṃ brahmā dhāvi parammukho, Katvāna piṭṭhiyaṃ saṅkhaṃ sakko dhāvi visaṅkito;
尔时大黑龙王亦潜没入地,
那尽义务而胆怯者,颓然倒向自家床榻。巴利
Mahākālo’pi nāgindo nimujja mahiyaṃ tadā, Vattadattakaro bhīru sake nipati mañcake;
舍弃种种供养仪轨后,诸天神大众皆已离去;
尔时此轮围世界,遂成空寂。巴利
Saṃ saṃ pūjāvidhānantu chaḍḍetvāna sadevakā, Gatāsuṃ suññakaṃ āsi cakkavāḷamidaṃ tadā;
那处所黯淡无光,既不美观,亦不调和,
众多供养器具散落在地,杂乱不堪;巴利
Nissirīkaṃ padesaṃ taṃ asobhaṃ asamañjasaṃ, Ahosi patitāneka pūjābhaṇḍasamākulaṃ;
唯有世尊独坐于金刚宝座之上,
犹如天际之日,以自身光辉照耀;巴利
Ekova tattha sugato nisīdi vajirāsane, Pajjalaṃ nijasiriyā sūriyova yugandhare;
不动不惧,远离了毛发竖立的恐惧;
无畏犹如狮子王,处群兽之中;巴利
Akampo ca asantrāsī lomahaṃsa vivajjito, Abhīto sīharājāva migacchāpānamaggato;
彼时,在法主面前,凶兆显现,
黑暗笼罩四方,空中现出彗星;巴利
Tato dhammissarassagge dunnimittāni jāyaruṃ, Andhakāraṃ disā āsuṃ dhūmaketu ca ambare;
这一天阴沉昏暗,太阳敛去了光芒,
流星也显现陨落,四方烈焰炽燃而起。巴利
Dinaṃ duddinakaṃ āsi hataraṃsi divākaro, Ukkāpato’pi paññāyi disāḍāhopapajjatha;
Aghane gagane āsuṃ indacāpavirajjutī, Analāsaniyo’dittā tattha tattha patantī ca
群鸦啼鸣,猫头鹰与鸱鸮亦鸣;
无头鬼魅游荡虚空,令人怖畏。巴利
Kākolasaṅghā vassiṃsu uṇṇa sakuṇakosiyā, Cariṃsu ambare’petā kabandhā ca bhayāvahā;
魔王整编军队后,随即猛冲过来。
他来到这轮围世界,站定后,凝视着那位胜利者。巴利
Senaṃ saṃvidahitvāna tato māro abhiddavi, Āgantvā cakkavāḷamhi ṭhito jinamudikkhiya;
Ekakassa manussassa santikopagamaṃ mama, Na yuttañhi gajo yāti gajaṃ no yāti kotthukaṃ;
心念:此非放逸之时,不可令其逃逸;
他愤怒地迅速化作如劫风般的狂风。巴利
Netaṃ garu palāpetuṃ kālo iti vicintiya, Māpesi kupito khippaṃ kappanila samānilaṃ;
迅疾将树木拔起抛向空中,
使整片森林连根拔除、彻底摧毁无余;巴利
Khipanto gagane khippaṃ uddharitvā vanaspatī, Katvāna vanamummūlaṃ viddhaṃsento asesakaṃ;
摇撼拔起棕榈、娑罗等树,掷向虚空;
又将马、狮、象等掷落于轮围山边。巴利
Cāletvā tālasālādiṃ luñcitvā gagane khipaṃ, Pātento cakkavāḷante vājisīha gajādayo;
击打掀翻群山峰顶,高高抛起,
在空中翻腾旋转,四处奔走;巴利
Paharitvā vivattetvā girikūṭāni ukkhipaṃ, Bhamayanto nabhomajjhe dhāvateva tato tato;
Silāhi silāsaṅghaṭṭa mahānādaṃ pavattayaṃ, Pātento dahanañcāpi dhūmamambara mukkhipaṃ;
Bhamayanto gahetvāna ambare chadaniṭṭhikā, Pāsāde parivattetvā paharanto nagādisu;
掘地取土,握持泥土,于虚空中,
如同捆缚周围大地,并撕裂高峻的山岳;巴利
Khananto pathaviṃ paṃsuṃ gahetvāmbaramaṇḍale, Bandhantova paraṃ bhumiṃ bhindanto tuṅgapabbate;
以令人怖畏的声音逼近大圣,
他连那僧衣的一丝一毫也无法撼动;巴利
Bhayānakena saddena upagamma mahāmuniṃ, Cāletuṃ neva so sakkhi aṃsumattampi cīvare;
当时,那是祥瑞具足的正自觉者的胜利,
在第一场与魔罗的战斗中,魔罗败下阵来。巴利
Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Paṭhame mārayuddhamhi mārassāsi parājayo;
应念人中御者具斯大威德,
恒当礼敬供养,彼永为汝等依怙。巴利
Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna narasārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
那目奇见智者不为风所害,
忧悲苦恼,瞋火炽盛焚其心。巴利
Disvā namuci dhīrassa mālutenānupaddavaṃ, Dukkhī ca dummano āsi kodhenāturamānaso;
现在,就让我以洪流冲走这位修行者吧!
制造这般大云,实足令我忧愁。巴利
Hotu dāni mahoghena pavāhemi imaṃ yatiṃ, Māpetvāna mahāmeghaṃ socanāya alaṃ mama;
魔王这样思惟后,便化现出大云。
一切方向皆被遮蔽,黑暗漫布,笼罩世间;巴利
Iti cintiya so māro mahāmeghamamāpayi, Disāsumpihitā sabbā andhakāro avatthari;
功德层层增上,纵有成千上百,
云聚如峦,大雨从四面八方倾泻;巴利
Uparūpari guṇā hutvā sahassāni satāni’pi, Dhārādharā mahādhārā vattayiṃsu samantato;
数千闪电交织成,长空宛若锦缯披;
处处方隅虹霓起,帝弓旋绕遍空垂。巴利
Sodāminīsahassehi vinaddhaṃva nabhaṃ ahū, Tattha tattha disābhāge indacāpā avattatha;
如以巨银之绳所缝缀的虚空,
为山岳与洪流之姿无间相续而运转;巴利
Mahārajatarajjūhi sibbitāva nabhāvanī, Dharādharorudhārāhi nirantarapavattihi;
处处落下恐怖的百雷。
大恐怖犹如天鼓,轰然震响于各处。巴利
Tattha tattha patantāni ghorāsanisatā ahuṃ, Mahābhīma nabho bherissanā āsuṃ tahiṃ tahiṃ;
拔起巨石之洪流,涌起势如凯拉萨峰顶;
卷举黑羚羊群堆,翻腾鼓荡而俱去。巴利
Uddharanto mahāsele mahogho ca tadubbhave, Kelāsa sikharākāra eṇepuñje samubbahaṃ;
其量如大塔,又如巨大泡沫般涌起;
它深邃、广阔而猛烈,直逼胜利者近前;巴利
Mahāthūpappamāṇādi mahābubbulamubbahaṃ, Gambhīro puthulo caṇḍo upagamma jinantikaṃ;
大洪水奔涌而至,竟不能沾湿佛身一毫毛;
此乃佛陀威德广大之故。巴利
Sarīre lomamattampi temetumasamatthako, Gato mahogho buddhassa’bho’nubhāvamahantatā;
尔时,彼祥瑞具足之正觉者赢得胜利,
第二番魔战之中,魔王遭逢败北。巴利
Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Dutiye mārayuddhamhi mārassāsī parājayo;
如是,思惟“彼大威德”已,对人中御者说。
你们应恒常礼敬、供奉他,因他确是你们永久的依止处。巴利
Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna nara sārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
尔时魔王不能以暴雨洪流害彼,
嫉恨交攻,嗔怒乱其心意。巴利
Tato māro asakkonto vassoghena upaddavaṃ, Kātuṃ tassa usūyādi kopākulamano tadā;
尊者,今日此事何足道?杀他又有何难?
我今以炽炭如雨,速将此身焚化。巴利
Bhavatajja kimetena māraṇe tassa kiṃ garu, Idānaṅgāravuṭṭhīhi jhāpemi sahasā imaṃ;
如是思惟后,魔化作了炭火之雨,
从空中向那位正自觉者身旁投去;巴利
Iti cintiya so māro māpetvāṅgāra vuṭṭhiyo, Pesesi nabhasā tassa sambuddhassa upantikaṃ;
如大山的炽燃炭堆,
具焰者从天空疾驰,彼处有大恐怖。巴利
Mahāpabbatasaṅkāsa jalitaṅgāra rāsayo, Dhāviṃsu nahasā tattha accimanto mahabbhayā;
噼啪爆裂之声,充塞四方远近。
浓烟漫涌,火星迸射,魔王见之亦生怖畏。巴利
Cicciṭāyana saddehi pūrayanto disantaraṃ, Dhūpāyanto phuliṅgehi mārassāpi bhayāvahā;
光焰映彻巨树,照曜面前山岭。
地狱中炽燃的烈火,如堆积的火焰般可怖,令人畏惧;巴利
Ujjālentā mahārukkhe pabbate’pi ca sammukhe, Narakodaruggatā aggī rāsīvāti bhayāvahā;
须臾趋前,至已安坐的牟尼至尊;
醉蜜群蜂嗡鸣,其声遍满四方。巴利
Upagantvā muhuttena nisinnaṃ munipuṅgavaṃ, Madhumattālijhaṅkāra nādākuladisāmukhā;
Pātenti satatāmanda makarandaja bindavo, Mālāvataṃsakā hutvā pādamule patiṃsu tā;
当时,那是祥瑞具足的正自觉者的胜利,
在第三次与魔的战斗中,魔遭遇了失败;巴利
Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Tatiye māra yuddhamhi mārassāsi parājayo;
如是,思惟“彼大威德”已,对人中御者说。
应当恒常礼敬、供养,因为他确实是你们永远的皈依。巴利
Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna narasārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
生主见佛无恼患,
愁苦难安,心忧戚已,愚痴之人作是思。巴利
Tenānupaddutaṃ buddhaṃ passitvāna pajāpati, Dukkhito dummano hutvā evaṃ cintesi dummati;
化作石雨,欲将此修行者粉碎摧折,
心念“我当摧灭”,遂降石雨纷纷。巴利
Pāsāṇavassaṃ māpetvā cuṇṇetvā panimaṃ yatiṃ, Viddhaṃsemīti cintetvā māpesūpalavassakaṃ;
尔时石雨降,喷烟带焰大可怖,
犹如炽燃炭,高低石块纷坠多。巴利
Tasmiṃ vasse’ti bībhacchā dhūmāyantā sajotikā, Jalitaṅgārasaṅkāsā pāsāṇuccāvacā bahū;
众手交相击触,迸发洪大可怖之声;
烟网弥布四方,遍令白昼昏晦成阴。巴利
Karānaññoññasaṅghaṭṭā mahantaṃ bheravaṃ ravaṃ, Duddinaṃ dhūmajālāhi kurumānā samantato;
他们来到世尊面前,犹如安静的蜂群,
它们带着不竭的喜悦,落在世尊吉祥的足上;巴利
Satthūpagantvābhimukhaṃ santamālāgulā viya, Patiṃsu siripāde te amandāmodavāhino;
当时,那是祥瑞具足的正自觉者的胜利,
在第四次与魔交战时,魔遭到挫败。巴利
Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Catutthe mārayuddhamhi mārassāsi parājayo;
如是,思惟“彼大威德”已,对人中御者说。
应当恒常礼敬供养,因为他即是你们永久的依怙;巴利
Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna narasārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
魔罗见已心不悦,嗔火炽燃焰遍身;
化现刀兵之雨,掷向佛前。巴利
Disvānattamano māro ditto kodhagginā tadā, Māpetvā’yudhavassaṃ so pesesi tadupantikaṃ;
诸如长弯刀、匕首、短矛、短棍、铁锤等各类兵器,
三叉刃炽热燃烧,散发着炽热光芒,如同闪电般令人怖畏。巴利
Nettiṃsacchūrikā satti heṇḍivāla gadādayo, Tiṇgadhārā pajjalitā acirajjuti sannibhā;
犹如花供腾空去,飘游虚空天女处;
如是回旋而坠落,纷落正觉者足前。巴利
Yathā pupphopahāropagantvāna gaganaṅganā, Evaṃ sambuddhapādesu patiṃsu parivattitā;
当时,那是祥瑞具足的正自觉者的胜利,
第五次与魔交战时,魔便败退。巴利
Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Pañcame mārayuddhamhi mārassāsi parājayo;
如是,思惟“彼大威德”已,对人中御者说。
应常礼敬、常供养,他永远是你们的依止。巴利
Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna narasārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
恶魔看见他,心生愤怒,心想:“我要对他做这做那。”
然而如今,他连任何一点邪恶的企图都无法实现。巴利
Taṃ disvā pāpimā kuddho yaṃ yaṃ tassa karoma’haṃ, Taṃ taṃ’dānī na sakkoti kiñci kākumu’pakkamaṃ;
他降下灼热灰烬之雨,直袭如今遭魔侵扰的牟尼;
那雨自空中炽燃飞落,腾烟吐火,熊熊而焚。巴利
Māpesi kukkulaṃ vassaṃ māramīta’dhunā muniṃ, So’gā’kāsā sampaditto dhūmāyantova pajjalaṃ;
火炭趋至胜者之前,翻转身形,
化作清凉旃檀之尘,纷纷流散。巴利
Jinassābhimukhaṃ gantvā kukkulo parivattiya, Candanassa sitabbhassa dhūlī hutvāna pagghari;
当时,那是祥瑞具足的正自觉者的胜利,
在第六次战斗中,魔罗彻底败北;巴利
Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Chaṭṭhe namuci yuddhamhi mārassāsī parājayo;
如是,思惟“彼大威德”已,对人中御者说。
应当恒常敬礼、恭敬,因为他就是你们永恒的皈依。巴利
Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna narasārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
黑魔见彼已,黑军前导,
恚怒大发,便于彼处降下沙石之雨。巴利
Tato disvāna taṃ kaṇho kaṇhasenā purakkhato, Saṅkuddho pesayi tattha vassaṃ so sikatāmayaṃ;
从天而降的沙粒,灼灼如儿茶炭火,
飘落在胜者足前,皆化成了香粉。巴利
Khadīraṅgāra saṅkāsā vālukā gaganāgatā, Bhassantā jinapādante vāsacuṇṇattamāgatā;
当时,那是祥瑞具足的正自觉者的胜利,
第七次魔战中,魔王遭遇失败;巴利
Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Sattame mārayuddhamhi mārassāsi parājayo;
如是,思惟“彼大威德”已,对人中御者说。
恒常礼敬供养,他即是你们永久的依止;巴利
Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna nara sārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
见彼亦不执著、无惭、以怒为帜,
我于彼处造诸泥沼,使彼沉陷其中。巴利
Tampi disvā asajjanto ahirī kopaketuko, Māpetvā palipandāni tattha osīdayāmi taṃ;
如是思已造泥沼,深厚稠密遣之去;
烟腾火炽疾行空,瞬息凌虚而远逝。巴利
Iti cintiya māpetvā pesesi palipaṃ ghanaṃ, Dhūpāyanto pajjalanto gantvā so nabhasā lahuṃ;
抵达正自觉者殊胜足下,即入涅槃,
化为种种妙香和合的香泥。巴利
Sambuddhasiripādamhi sampatto nibbuto tato, Nānāsugandhasambhuta gandhakaddamataṃ gato;
当时,那是祥瑞具足的正自觉者的胜利,
在第八次与魔的战斗中,魔被击败;巴利
Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Aṭṭhame mārayuddhamhi mārassāsi parājayo;
如是,思惟“彼大威德”已,对人中御者说。
应当恒常恭敬礼拜,他实是你们永远的依止。巴利
Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna narasārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
魔王望去,见魔敌赫奕光明,
见后,不能令心欢喜,心生嗔怒;巴利
Olokento tato māro mārāriṃ siriyujjalaṃ, Disvā cittampasādetumasakkonto’ti kopavā;
今日,将他投入黑暗之中,欲令迷惑;
他思忖“这是我的责任”后,造出了浓密的黑暗。巴利
Ajjetamandhakārasmiṃ pakkhipitvā pamohituṃ, Mayhaṃ bhāroti cintetvā māpesi timiraṃ ghanaṃ;
生于诸世界之间,犹如可怖之黑暗,
彼行于虚空已,到达圣者近前。巴利
Lokantaresu sambhuta timiso’va bhayāvaho, Gantvāna gaganā so hi patvāna munisantikaṃ;
犹如日轮升起时,黑暗归于灭尽,
同样地,在胜者的教法中,那样的无明黑暗亦复如是消亡。巴利
Yathā timiramāyāti vināsaṃ suriyuggate, Evamāsi jinaggamhi andhakāro tathāvidho;
当时,那是祥瑞具足的正自觉者的胜利,
在第九番魔战中,魔军败阵;巴利
Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Navame mārayuddhamhi mārassāsi parājayo;
如是,思惟“彼大威德”已,对人中御者说。
常应礼敬、供养,他确是你们永久的皈依处;巴利
Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna narasārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
如是,魔王以九种现起造作大恐怖;
不见其有灾患,却为炽燃怒火所乱。巴利
Evaṃ navahi vuṭṭhihi katvā māro mahā bhavaṃ, Na tassopaddavaṃ disvā dittakopānalākulo;
随即执取那为护身而备置的威光大轮宝,
忿怒者迅疾掷出,势不可挡。巴利
Gahetvāna tato khippaṃ ṭhapitaṃ attaguttiyā, Cakkāyudhaṃ mahātejaṃ kupito khipi vegasā;
怒执彼擎云者而奋击,
生主如斫嫩笋,无滞而劈碎之。巴利
Dhārādharaṃ tamuggayha kuddho paharate yadī, Kalīraṃva asajjanto vikhaṇḍeti pajāpati;
同样地,愤怒的魔罗猛烈地掷向大地,
药草与众生不会枯竭,湖泊等亦不干涸。巴利
Tatheva so mahiṃ kuddho māro khipati vegavā, Na bhavantosadhā pāṇā visussanti sarādayo;
如是嗔心所激,彼投此于大海,
水中众生尽归毁灭,浩瀚大洋亦复枯竭。巴利
Tatheva kupito tena khipate so mahambudhiṃ, Vilayaṃ jalajā yanti sussate so mahaṇṇavo;
如是,彼具大威神力者行于水天之间,
既至,即化作花鬘,坠落于世尊。巴利
Evaṃ mahānubhāvo so gacchanto jalambare, Patvāna patito nāthaṃ hutvāna pupphacumbaṭaṃ;
当时,那是祥瑞具足的正自觉者的胜利,
在第十次与魔的战斗中,魔王败北。巴利
Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Dasame mārayuddhamhi mārassāsi parājayo;
如是,思惟“彼大威德”已,对人中御者说。
恒常礼敬供养吧,因他永远是你们的依止;巴利
Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna narasārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
尔时魔王之心为嗔火所炽燃,
胜者以悲悯之水浇洒令息,端坐。巴利
Iti kopagginā dittamanaṃ māraṃ tadā jino, Karuṇājalasekena nibbāpento nisīdi so;
如是作已彼嗔者,当时犹未得胜果,
乃唤己之军众前,如劫尽火可怖畏。巴利
Evaṃ katvāpi so kuddho aladdhavijayo tadā, Āmantesi sakaṃ senaṃ palayānalabheravaṃ;
来啊,我的魔使们,如今你们当顺从我!
你们要穿上种种服饰,手中各持各式兵器。巴利
Ethāsu vata’re mayhaṃ assavā mārakiṅkarā, Nānāvesadharā hotha dhāretha vividhāyudhe;
以声宣说此法,你们去执取、去束缚,
执其双足,从此处抛向轮围之外;巴利
Saddehetaṃ palāpetha yātha gaṇhatha bandhatha, Pāde gahetvā khipatha cakkavāḷantaraṃ ito;
魔军与诸声俱来,可怖可畏;
马、虎、象、狮等形,狰狞骇人。巴利
Athagā saha vācāhi bhiṃsā sā māravāhinī, Turaṅga vyaggha mātaṅga sīhādirūpa bhiṃsanā;
她在魔王两侧显现,各广二十四由旬;
立于西方,以轮围山石为边界;巴利
Sā mārassubhato passe catuvīsatiyojane, Ṭhitā pacchimabhāgamhī cakkavāḷasilāvadhiṃ;
其厚度圆满具足九由旬。
夜叉、饿鬼、毗舍遮等以种种形相散布怖畏;巴利
Bahalattena sā āsi sampuṇṇa navayojanā, Yakkha peta pisācādi vesehi bhayavāhinī;
如同劫风猛吹,大海随之激荡一般;
巨浪滔天,发出怖畏巨响,远达梵天城界;巴利
Saṃvaṭṭa vātasampāta khubhītambudhino viya, Ullola bhimaghoso tu gato brahmapurāvadhiṃ;
齿牙相啮,迸出火鬘交织,纷乱如网;
那些狱卒怒目圆睁,灼灼炽燃,宛如炭火。巴利
Danta saṅghaṭṭa sañjāta jālāmālā samākulā, Tesaṃgārā’va dittāsuṃ kodhummīlita locanā
口鼻窟间烟云腾涌,
舌屡被拔出,已趋入怖畏大蛇之境。巴利
Vahanti dhūmakkhandhāni mukhakoṭara koṭihī, Nīhaṭā nīhaṭā jivhā subhīmoragataṃ gatā;
Uddharitvāna tālādi karitvāna sarāsane, Bhujaṅge ca guṇe keci gāḷhamākaḍḍhayanti ca;
当时,白莲花便掷出狮子等兵器,迎向对面之敌。
他们拿起武器奔跑着,前方是炽燃的山峰;巴利
Puṇḍarīkaccha sīhādī khipantābhimukhe tadā, Dhāvanteke samuggayha purato dittapabbate;
可怖!诸多头颅化现于同一躯体上;
有些仆从化作(此形),向前奔来。巴利
Bhayānakāti nekāni sīsāneka kalebare, Māpayitvāna purato dhāvanti keci kiṅkarā;
头如狮子,身似人形,
有些魔王的仆从朝着世尊奔去,巴利
Sīsena sīhasaṅkāsā gattena manujopamā, Buddhassābhimukhaṃ keci dhāvanti māra kiṅkarā;
颈项粗硬,身形如罗刹,面目凶恶,
化作魔王的仆从,奔走效力;巴利
Kaṇṭhīravākāradehā mukhena khalu rakkhasā, Hutvāna abhidhāvanti kecimārassa kiṅkarā;
执杖者以首为杖,其威可怖。
有些仆役化作罗刹之身,四处奔窜;巴利
Daṇḍamānavakā sīsabhāgenā’tibhayāvahā, Gattena rakkhasā hutvā keci dhāvanti kiṅakarā;
豹、熊、象与良马,猛虎、犀牛及野猪;
水牛之类众兽,以耳为衣诸龙。巴利
Dīpacchebha turaṅgānaṃ vyaggha khaggavisāṇinaṃ, Varāha mahisādīnaṃ kaṇṇapāvura bhoginaṃ;
于与所显之头形相违的巨大身躯中,
有些魔罗的奴仆,将它造作出来之后,便向彼冲去;巴利
Sīsākāra mahāsīse tabbiruddhe kalebare, Māpetvā abhidhāvanti keci mārassa kiṅkarā;
魔仆以手指揪扯面颊,
当面张露大獠牙,纷纷趋前。巴利
Ākaḍḍhentā kapolānaṃ karasākhāhi sammukhe, Dassayantā mahādāṭhaṃ kecenti mārakiṅkarā;
或有铦爪自剖腹,曳肠缠颈疾奔走;
余者差役亦复然,纷纭驰逐无止息。巴利
Tikhiṇagganakhā keci phālayantā sakodare, Ante gale pilandhitvā dhāvanti kiṅkarāpare;
有些蛇类吞咽又吐出,
于头、颈、耳、臂、指等处亦复如是。巴利
Gilantā keci phaṇino uggirantā tatheva ca, Sīsa kandhara kaṇṇanta bāhu aṅguli ādisu;
有人遍身毒烟烈火所缠,
手执毒蛇,奔突于前,状极可畏。巴利
Sakalesu sarīresu visadhūmaggi saṅkule, Dhārentā’sivise keci dhāvantyagge bhayāvahā;
有人执取炽燃铁丸,四处抛掷;
有人从炽燃山顶,抛下火盆之壳。
紧咬嘴唇,目露恐惧,仓皇奔走。巴利
Padittāyogule gayha khipanteke anekadhā, Dittapabbatamuddhacca keci aggikapālake, Khipannā abhidhāvanti daṭṭhoṭṭhā bhīmalocanā;
Lālayantā sakā jivhā khandhe katvāna muggare, Mattabhujaṅga vesena dhāvanti apare bhaṭā;
有些饮血,有些啖食腐肉;
有些如同鬼魅般游荡,聚集于牟尼王面前;巴利
Pibantā lohitāneke khādantā pisite pare, Pisācāva’caruṃ keci munirājassa aggato;
有些夜叉纵身跳跃,游走奔驰,手持燃烧的武器;
有些夜叉形貌恐怖,皱着怒容;巴利
Ullaṅghantā ca selentā dhāvantā jalitāyudhā, Bhimavesadharā yakkhā kecenti bhakuṭīmukhā;
箭雨、长矛与投枪齐落,
刀剑飞轮盘旋,遍满四方天地之间。巴利
Paṇuṇṇa saravassehi kuntatomara vuṭṭhihi, Bheṇḍivālā’sicakkehi nibbharāsi digantaraṃ;
世人但凭见闻之量,便趣入死亡与心乱;
此义无余,何人能尽宣?巴利
Yaṃ diṭṭha suta mattena maraṇaṃ citta vibbhamaṃ, Yāti loko kathaṃ ko taṃ nissesaṃ bhāsate naro;
千万象牙喷烈焰,
象沥如瀑泻奔湍,可怖象吼如雷鸣。巴利
Nekadantasahassehi nikkhantaggisikhāyutaṃ, Dānanijjharasampātaṃ bhīmagajjanagajjitaṃ;
数百臂手齐执铁杵等诸器,
铠甲严身,吉利美伽罗巨象巍然如山。巴利
Nekasata karaggehi dhatāyolaguḷādikaṃ, Sannaddhaṃ kavacādīhi giriṃca girimekhalaṃ;
恶魔登临其处,高擎胜利之幢,
獠牙宽阔卷曲、尖端外露,鼻头扁平断折。巴利
Ārūḷho pāpimā tattha ussāpetvā jayaddhajaṃ, Visālāvatta dāṭhaggo cipiṭagga bhagga nāsiko;
龇露其齿,面如怒尊,双眉紧蹙,额现深纹;
为忿火所炽燃,巨目圆睁,齿若赤铜;巴利
Daṭṭhoṭṭha bhīmavadano bhakuṭī vali lalāṭako, Kodhānalehi sandiddha mahakkho tambadāṭhīko;
身似青山,肢体畸曲,大腹便便;
蝮蛇、爬蛇及诸蛇类所成,形貌极可怖畏。巴利
Nīlapabbata saṅakkāsa visamaṅgo mahodaro, Gonasoraga sappādi aṅgīkata subhiṃsano;
现千臂身,持短刀、棍杖与短矛,
并持硬弓、毒箭,以及轮、枪、杵等。巴利
Sahassabāhuṃ māpetvā chūrikā yaṭṭhi satti ca, Kodaṇḍacaṇḍabāṇe ca cakka kuntagadādi ca;
手持尖槊、藤杖、斧、套索、锤矛与铁钩,
更执投枪、三叉戟及金刚杵等兵器。巴利
Saṅku vetālikā pharasu pāsamuggara aṅkuse, Gahetvā kaṇayañcātha tisūla vajirāyudhe;
Parivattesi ākāse tesamaññoñña ghaṭṭanā, Uggatehi phuliṅgehi dhāvantehi samantato;
火轮环绕自身,
令梵天、诸天神、圣者及成就者等心生恐惧,
那统领魔军的魔罗,来到世尊面前;巴利
Aggi cakkaparītaṃca kurumāno nijaṃ tanuṃ, Āvahanto bhayaṃ brahma sura siddhādīnaṃ tadā, Sa māraseno so māro bhagavantamupāgami;
犹如旭日临于云峰,照耀辉煌
又如须弥山,牢固耸立于三峰之巅,安住不动巴利
Udayāvalakūṭamhi bhāsantova pabhākaro, Suppatiṭṭhitamerū’va tikūṭācala muddhani;
背靠菩提树,坐于金刚座,
世尊端坐,极其安稳不动,光辉灿烂。巴利
Katvāna piṭṭhito bodhiṃ bhūruhaṃ vajirāsane, Nisinno bhagavā’tīva niccalo atirocati;
那位牟尼不动不摇,于道中展现了自身的力量;
他具足正精进与悲悯,是为大圣者。巴利
Akampo so munī evamagge’kāsi nijaṃ balaṃ, Sammappadhānasaṃyutto dayāmetto mahesiko;
瞻见名为四佛地的胜利之地;
于门垛处,联结四摄事。巴利
Catubuddhabhumisaṅkhāta jayabhumimudikkhiya, Catussaṅgahavatthūnaṃ yojetvā dvārakoṭṭhake;
于此,将信根与力根坚固地建立为门垛后,
以念处为城墙,以不可破坏的根门为城楼;巴利
Yojetvāna thiraṃ tattha saddhādibalakoṭṭhake, Satipaṭṭhānapākāre abhejjindriya gopure;
于智慧坚定的战场,披慈心铠甲,
无畏之语,以众鼓与螺为前导,巴利
Thirañāṇayudhākiṇṇe mettā sannāha vammito, Abhīta bhāratī bhuri bherisaṅkha purakkhato;
具足四正勤之崇高勇猛,汇聚如同象肩之躯;
以功德积聚的广大重担,震动大地表面;巴利
Caturaṅgaviriyuttuṅga mātaṅgakkhandhasaṅgato, Puññasambhārabhārena kampayaṃ vasudhātalaṃ;
高举名为三行之胜利幢,
如是严备已,破魔者铺陈降魔大战之坛场;巴利
Cariyattaya saṅkhāta’mussāpita jayaddhajo, Evaṃ vidhāya mārāri mārasaṅgāma maṇḍalaṃ;
召集了布施等大勇士,连同俱生众;
“ 诸君,请听我言:今日汝等将有大威德!”巴利
Dānādayo mahāyodhe āhūya sahajātake, Suṇātha bho giraṃ mayhaṃ bhavatajja mahā bhavo;
来吧,同行共和合,莫退堕,自清净;
在魔战中取胜,非一切众生所能。巴利
Etha yātha samaggattha na ossakkatha sujjhatha, Vijetuṃ mārayuddhamhī na sakkā’sesajantuhi;
今日彼趣向究竟,诸位巴拉密勇士啊,
当以奋勇,于我道上各显己之精进。巴利
Ajja gacchati niṭṭhānaṃ so bho pāramitābhaṭā, Sahussāhā mamaggamhi dassetha vīriyaṃ sakaṃ;
于是施者勇士拍振双臂,
对大雄说:现在请看我摧破魔罗的威力。巴利
Atha dānabhaṭo āha apphoṭaṃ diguṇaṃ bhujaṃ, Passadāni mahāvīra balaṃ me māradhaṃsane;
胜义巴拉密与近巴拉密,二者俱备于彼勇士;
置此二者为两翼,遂率军勇猛奔驰。巴利
Paramatthapārami yodhaṃ tathe’va upapāramiṃ, Ubho passe karitvāna saseno dhāvi dappavā;
如是名戒巴拉密,最胜士夫;
与军众同出离,攻破魔军。巴利
Tatheva sīlanāmavho pāramībhaṭa’muttamo, Nikkhamma saha senāya mārasenamabhiddavī;
同样地,这位名为出家者,也是整装备甲的勇士,勇猛无畏,
如豹般勇敢奔去,击杀魔军中的鹿群;巴利
Tathānekkhammanāmopi sannaddho’sabhaṭo bhaṭo, Mārasenāmige hantuṃ dhāvi dīpī’va sāhaso;
智慧之战士前行时,也满怀倨傲,奋威疾驰,
今日,我必将如大须弥山般的魔王连同其军队一并根除!巴利
Paññāyodho’pi gacchanto sāṭopo dhāvi dappavā, Māramerumahā ajja sasenummūlayāmiti;
精进巴拉密之勇士,咬牙切齿发怖吼,
我以威光令魔海枯竭;如是言已,即迎魔海而趋赴。巴利
Vīriyapāramitā yodho daṭṭhoṭṭho bhīmagajjano, Sosemi mama tejena vadaṃ’gā māra sāgaraṃ;
有以忍辱与真谛为名者,复有坚如城堡的决意战士,
急速奔走,为击倒魔罗的鳄鱼幢;巴利
Khantisaccavhayā ceva tato’dhiṭṭhānako bhaṭo, Āsu dhāviṃsu pātetuṃ mārassa makaraddhajaṃ;
此魔虽名为大勇士,实则染污我心意。
纵是那泰然自若的勇士,也被魔军所诳惑而败。巴利
Mettānāmo mahāyodho māro mayhamalanti’gā, Upekkhako’pī so yodho mārasenaṃ padālituṃ;
胜者如是遣出猛勇之军,其身坚毅,安坐;
仗其威光,彼军气力尽失。巴利
Pesetvevaṃ jino senaṃ’sarīraṃ daḷhavikkamaṃ, Nisidi tassa tejena nirussāhāsi sā camū;
善哉诸君,今且谛听我牟尼之稀有奇迹:
彼独坐一处,便已胜伏魔与魔军。巴利
Aho bho vimhayaṃ dāni suṇātha munino mama, Jeti eko nisinnova samāraṃ māravāhiniṃ;
那被嗔火焚烧、邪恶凶暴的生主,
无嗔的正自觉者降伏了他,这便是他的威神之力。巴利
Kopānalena sandittaṃ duṭṭha ruṭṭhaṃ pajāpatiṃ, Aduṭṭho jeti sambuddho ānubhāvo hi tādiso;
即使自在者投出炽燃的武器、射中之时,
无有武器,他却战胜了他;这即是那样的威神力。巴利
Dittāyudhe khipante’pi vijjhante vasavattinī, Nirāyudho’va taṃ jeti ānubhāvo hi tādiso;
那时,魔王带着骄慢、我执与炫耀的排场,
正自觉者安住不动,便战胜了他;这即是那样的威神力。巴利
Sahāṭopaṃ sahaṅakāraṃ māraṃ sāḍambaraṃ tadā, Niccalo jeti sambuddho ānubhāvo hi tādiso;
如同骏马拉着车,由坚固的车辕牵引而疾驰,
胜者即便端坐亦能降伏他们——其威德力确实如此殊胜;巴利
Hatthassa rathapattīhi dhāvantaṃ tamitocito, Nisinnova jino jeti ānubhāvo hi tādiso;
死魔以种种粗厉刺耳之声言语,
正觉者寂静却能胜之,其威德确实如此。巴利
Bhāsantaṃ nekadhā kaṇṇa kaṭhora giramantakaṃ, Nissaddo jeti sambuddho ānubhāvo hi tādiso;
魔罗近前伫立,无力逾越佛光焰墙;
炽然高耸,坚牢不摧。巴利
Māropāgamma aṭṭhāsi laṅghituṃ asamatthako, Buddhatejaggi pākāraṃ dittamabbhuggataṃ thiraṃ;
尔时魔罗忿怒,挥举手臂,如是说道:
悉达多,速去!此座为我所有,速速离去。巴利
Tadāha namuci kuddho bhujamukkhippa’mīdisaṃ, Khippaṃ siddhattha he gaccha santakedaṃ mamāsanaṃ;
若你不去,我便用指甲剖开你的心脏,
抓住你的双脚,在地上将你碾碎。巴利
No ce gacchasi te hadayaṃ phālemi nakhasattihi, Vicuṇṇemi tuvaṃ pāde gahetvā pathavītale;
看我浩荡军阵,看这兵器堆叠。
我以此摧伏你,你速速远离此地!巴利
Passa me mahatiṃ senaṃ passa āyudhasañcayaṃ, Tena taṃ abhimaddāmi tuvaṭaṃ gacchidaṃ mama;
闻彼语已,胜者甘露妙音问道:
魔王!你为金刚座,何时圆满诸巴拉密?巴利
Athassa vacanaṃ sutvā jino’ha madhuraṅgiro, Kadā te pūritā māra pallaṅkatthāya pāramī;
你何时曾布施头颅等物?你的戒行如何?
为此,请说:谁是你的见证者?巴利
Kadā adāsi sīsādī dānaṃ sīlaṃ kathaṃ tava, Tadatthāya kathāpehi ke te paccakkhakārakā;
这时,粗野的魔罗说道:“牟尼尊者,这不是我的;”
这整个僧团,都是他的对治者。巴利
Athā’ha pharuso māro netaṃ garu mune mama, Ayaṃ sā parisā sabbā tassa paccakkhakārakaṃ;
大军齐声呼喊,众鸟亦各各啼鸣,彼伏此起。
犹如大地震动一般,随即生起一阵喧腾。巴利
Ugghosesi mahāsenā pakkhī’hanti visuṃ visuṃ, Bhumudriyana mattova tato kolāhalo ahu;
魔言:沙门,我已令人为我作证;
你的证人是谁?速速说与我听。巴利
Athāha māro samaṇa ahaṃ sakkhi kathāpayiṃ, Tava ko sakkhi yajjatthi kathāpehi lahuṃ mama;
于是世尊为他说出甚深甜美的言音,
如孔雀之妙鸣,又如膨颈之蛇的吐声。巴利
Athāha bhagavā tassa gambhīraṃ madhuraṃ giraṃ, Nicchārentā mayūrassa sunādaṃ phaṇino yathā;
那时你处,我身边并无有情之人亲眼为证;
如今替我作证的,却只有那无知无觉之物。巴利
Taveva me na santīdha paccakkhatthaṃ sacetanā, Acetanāva medāni santi paccakkhavādino;
如是说已,魔王镇伏内心,
以离系之相,如电光闪耀,手持金光之索;巴利
Iti vatvāna mārāri sañtdhā jimūta gabbhato, Nikkhanta vijjusaṅkāsaṃ karaṃ cāmīkarajjutiṃ;
尔时,胜者从赤色袈裟的胎中取出(手),
面向大地,示意地居女神。巴利
Ratta cīvaragabbhamhā nīharitvā jino tadā, Dharaṇyabhimukhaṃ’kāsi uddissa bhumikāminiṃ;
我生生世世行布施、礼敬等业,[大地]皆为之震动;
胜者出言问曰:“汝今何故寂默无声?”巴利
Dānamānādikamme me kampantī jātijātiyaṃ, Kimajja nissaṇāsī’ti jino vācamudāharī;
大地犹如姝女,扬声作证:“我今为证”;
水陆所界之土,轰然长鸣,即时起舞。巴利
Sakkhi’hanti vadantīva tato bhumivaraṅganā, Saḷilāvanipariyantā gajjanti nacci tāvade;
Mahī sāgara ūmī’va uṭṭhāpenti mahūmiyo, Chaddhā kampi kulālassa cakkaṃvāti paribbhami;
雪山之王与持双等诸山,
高举峰峦,宛如舞者起舞。巴利
Himavā girirājā ca yugandhara nagādayo, Kūṭabāgā samukkhippa nacciṃsu naṭakā viya;
见闻彼奇事,歌声令心惊;
魔军尽溃散,如决堤沧海。巴利
Disvā sutvā tamaccheraṃ gayenubbigga mānasā, Mārasenā pabhinnāsi bhinnavelova sāgaro;
恐惧惨叫、慌乱失措,彼此互相冲撞搏击,
披头散发,转身奔逃,魔众四散逃窜。巴利
Bhayenaṭṭassarā bhantā patantaññoñña ghaṭṭanā, Vikiritvā kace piṭṭhe dhāviṃsu mārakiṅkarā;
丢弃所持武器,以手遮面;
仅着身上衣物,无所顾恋而奔。巴利
Gahitāyudhāni chaḍḍentā pidahantānanaṃ karā, Nivatthavatthamatte’pi dhāviṃsu anapekkhakā;
有人将手指塞入口中,哭泣不止
有些人顶礼致敬,他们祈请:“尊主,请赐予我们无畏。”巴利
Aṅguliyo mukhe keci pakkhipanti rudanti ca, Keci vandanti yāvanti abhayaṃ sāmi dehi no;
此是悉达多,难道已遭败?气息断绝言语塞;
余人惊惶回望背后,仓皇奔窜四散逃。巴利
Siddhattho’yaṃ jito kinnu nissāsā ruddhabhāsanā, Piṭṭhipassamudikkhanti dhāviṃsu cakitā pare;
那时,基利梅卡拉象王亦以膝跪倒,
魔王亦迅速坠落,疾驰而去,隐没不见;巴利
Girimekhalo’pi nāgindo jannukena patī tadā, Māro’pi patito khippaṃ dhāvitvā’dassanaṃ gato;
彼时导师胜名之幢既升,
如引领诸天等众,直至梵天界域。巴利
Taṅkaṇe uggato āsi satthu kitti jayaddhajo, Avahentova surādīnaṃ brahmalokāvadhiṃ gato;
当时,那是祥瑞具足的正自觉者的胜利,
在最后的魔战中,魔罗遭遇了败绩。巴利
Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Carime mārayuddhamhi mārassāsi parājayo;
如是,思惟“彼大威德”已,对人中御者说。
应常礼敬、供养,因为他永远是你们的皈依。巴利
Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna narasārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
佛陀既得最胜胜利,安坐金刚座上之时,
诸天等众纷至沓来,围绕瞻仰,一如往昔。巴利
Laddhābhivijaye buddhe nisinne vajirāsane, Parivārayuṃ gatāgamma pure viya surādayo;
诸天神众悉皆奉种种供养之仪,
欢喜为牟尼作广大胜妙吉祥。巴利
Devā te nikhilā netvā nānāpūjāvidhiṃ tato, Santuṭṭhā munino’kāsuṃ mahantaṃ jayamaṅgalaṃ;
夜妃今已至,欲礼牟尼圣中尊;
前后垂空以为衣,清凉耳饰自庄严。巴利
Sampattātha nisākantā mānetuṃca munissaraṃ, Pubbāparambare lagga sasīṇakkaṇṇa bhusaṇa;
深蓝天空的发髻上,佩戴着繁星缀成的花环,
四方仿佛伸出手臂,摇曳着开满花的芒果树拂尘;巴利
Sunīlākāsa dhammille dhatta tārālimālikā, Vījentīva disā bāhā phullacūtaka cāmare;
尔时茉莉含苞缀,沉醉蜂群簇拥依;
宛如吹奏法螺声,嗡嗡鸣出甜美音。巴利
Mallikā mukulāsatta sammattāligaṇā tadā, Dhamentā viya saṅkhāni kūjenti madhuraṃ giraṃ;
和煦的微风携着花蜜的香甜,轻轻吹拂,
新人在胜者的圣影前,沐浴着清凉之水。巴利
Sāmoda makarandehi mandamandānilāgatā, Sajuṇhā jinabimbamhi utuṃ gāhenti sītalaṃ;
无明为其大根,三轮为坚干,
彼时彼即着手连根拔除这轮回毒树。巴利
Avijjādi mahāmūlaṃ tivaṭṭatthira khandhakaṃ, Saṃsāra visarukkhaṃ so āraddhummulituṃ tadā;
初夜修习时,随念蕴之相续,
已得宿命随念智,人中最胜者巴利
Bhāvento purime yāme saranto khandhasantatiṃ, Pubbenivāsānussati ñāṇaṃ laddhā narissaro;
Tathā majjhima yāmamhi dibbacakkhu visodhanā, Cutupapāta ñāṇañca adhigaṃtvāna sabbaso;
Rattiyā pacchime yāme cintayanto jarādayo, Vipassitvā nāmarūpe āropetvā tilakkhaṇaṃ;
正思维已,自心离染清净
于漏尽智成就,此时证得无上果;巴利
Sammasanto kilesehi vivecetvā sakaṃ manaṃ, Āsavānaṃ khaye ñāṇā laddhā aggaphalaṃ tadā;
已至涅槃城,以觉支为宝自在主,
既成正法王,演说欢喜之语。巴利
Patto nibbāṇanagaraṃ bojjhaṅga ratanissaro, Saddhammarājā hutvāna pītivācamudāharī;
多生轮回中,我流转寻觅而未得见——
寻找造屋者,反复经历痛苦的生死;巴利
Anekajāti saṃsāraṃ sandhāvissaṃ anibbisaṃ, Gahakārakaṃ gavesanto dukkhā jāti punappunaṃ;
造屋者!你已被见,你将不再建造这屋舍。
你所有的肋骨都已破碎,屋梁已被拆毁;
心已抵达无为之境,证得渴爱的灭尽。巴利
Gahakāraka diṭṭhosi puna gehaṃ na kāhasi, Sabbā te phāsukā bhaggā gahakūṭaṃ visaṅkhitaṃ, Visaṅkhāragataṃ cittaṃ taṇhānaṃ khayamajjhagā;
如是善巧指明正道者,
以广大慈悲福德之心,
已至有海无边苦之彼岸,
此乃胜者所修积的无上巴拉密。巴利
Icceva maggamatadānavidhippavīṇa, Kāruññapuññahadayena mahodayena, Patvā bhavaṇṇavamapāramanantadukkhaṃ, Yenocitā paramapāramitā jinena;
尽舍一切财富与王位,
出家行抵那颤叶大树。
菩提根下安坐,降伏统御魔军、势力强盛之魔王,
亦战胜诸恶之敌;愿此胜者垂赐寂静安宁。巴利
Yoceva sabbavibhavaṃ paṇuditva rajjaṃ Nikkhamma patva calapattamahīruhassa, Mūle nisajja sabalaṃ pabalañca māraṃ, Pāpārayo ca vijito sa dadātu santiṃ;
那时,三界之主、善逝世尊,
宣说此感兴之语:
于树王之下结跏趺坐——
于金刚座上,如是思维;巴利
Tilokanātho sugato tato tadā Udānavācaṃ samudāharitvā, Pallaṅkamābhujja dumindamūle Cintesi evaṃ vajirāsanasmiṃ;
积集布施等诸巴拉密,
历尽无数阿僧祇劫,
如同床座破损的缘故,
将其舍弃、远离、摒弃;巴利
Dānādayo pāramitā cinitvā Asaṅkhakappāni ca khepayitvā, Asseva pallaṅkavarassa hetu Sandhāvitaṃ taṃ bhajitaṃ vayajja;
只要我的心愿依然充盈,
我安然住此,不复起身,
胜者忆念已,其数逾千计
于彼入等至巴利
Yāvassu puṇṇa mama cetanāyo Tāvettha acchāmi na vuṭṭhahāmi, Maṃtvāna so nekasahassasaṅkhā Jino samāpatti valañji tattha;
天中胜天,三界唯一依怙;
已断受生之机,五魔悉皆降伏。
为梵天等所尊崇,
导师度过七日。巴利
Devātidevo tibhavekanātho Hatāvakāso jitapañcamāro, Pitāmahādīhi mahīyamāno Khepesi satthā divasāni satta;
因他始终不舍此座,
如同关节紧密契合般端坐,
至今仍有所应作之事。
对天人之所欲,心中生疑;巴利
Yasmāsanaṃ neva jahāti tasmā Tisandhiyuttena nisīditeva, Ajjāpi kattabbamanena atthi Devānamicchāsi manamhi kaṅkhā;
如来以心知彼等心,
为除彼众心中之疑。
从彼处起身,飞腾虚空,
向他们示现了牟尼的神通变化。巴利
Tesaṃ manaṃ so manasā viditvā Vinodanatthaṃ vimatintu tesaṃ, Uṭṭhāya tamhā nabhamuppatitvā Dassesi tesaṃ munipāṭiheraṃ;
善逝驱散了
彼饮甘露者心中犹疑之尘。
从座腾空而起,降于东北方;
如日轮入水。巴利
Vinodayitvā sugato tadevaṃ Sudhāsinaṃ cetasi kaṅkharāsiṃ, Pallaṅkato uttarapubbakaṇṇaṃ Ākāsatoruyha jalaṃ ravīva;
胜者坐于树王座,威仪庄严,
随念众多饶益恩德,
安住其位,毫无动摇,
于诸世间,不取不舍,心无迷乱;巴利
Jino dumindassa ca āsanassa Bahūpakārattamanussaranto, Ṭhito padaṃ kiñci akopayanto Ito cito loka na mujjahanto;
青眸修长,澄澈如净水;
雨流倾注,沐彼树中之王。
七日倾注无间,
以不瞬之眼瞻礼彼。巴利
Nīlāyatakkhāmalakantitoya Dhārānipātena dumindarājaṃ, Nisiñcamāno divasāni satta Pūjesi taṃ’nimisalocanehi;
至今,在那片土地上
所造之塔,正以此名称之
曾有天人、人与龙,
他们崇敬彼塔,因而升入天界;巴利
Ajjāpi tasmiṃ dharaṇippadese Katassa thūpassa tadeva nāmaṃ, Ahosi devā ca naro’ragā ca Mahenti te tena divaṃ payanti;
于是诸天神以种种珍宝,
为天中尊庄严彼经行处。
趺坐于最胜座之中央,
正当前后卧榻相接之间。巴利
Devā tato devavarassa tassa Sucaṅkamaṃ’kaṃsu maṇīhi nānā, Pallaṅkato ṭhānavarassa majjhe Pubbāparāsāyanamantarāle;
受人王、龙王与天王所恭敬供养,
以六色光芒辉映闪耀,
如同蓝色天幕中闪耀的星月。
这位尊者在那里经行七日;巴利
Narinda nāginda surinda pūjito Chabbaṇṇaraṃsīhi samujjalanto, Nīlambare tārakito sasī’va So caṅkamī satta ahāni tattha;
至今在那个地方,
那座塔正是以此名号著称。
曾有天人、人与龙,
他们崇敬彼塔,因而升入天界;巴利
Ajjāpi tasmiṃ dharaṇippadese Katassa thūpassa tadeva nāmaṃ, Ahosi devā ca naroragā ca Mahenti te tena divaṃ payanti;
于是,诸天与阿修罗之主,
于大地西北方,在树王(菩提树)处,
建立众宝所成之殿堂顶;
彼即在此处,安坐殊胜座榻之上。巴利
Tato dumindassa surāsurindā Mahītale pacchimottarāyaṃ, Māpiṃsu nānāratanālayaggaṃ Nisajja pallaṅkavare tahiṃ so;
极难见、难测度,无此岸无彼岸,
遍一切处而生,如涛如浪。
法海无涯,智如须弥超然其上;
波涛汹涌,沉溺诸有情。巴利
Sududdasāgādhamapārapāraṃ Samantapaṭṭhānataraṅgabhaṅgiṃ, Dhammodadhiṃ ñāṇasumerumatthā Sālolayaṃ khepayahāni satta;
至今,在那片土地上,
所造之塔,其名即彼;
曾有天人、人与龙,
他们崇敬彼塔,因而升入天界;巴利
Ajjāpi tasmiṃ dharaṇippadese Katassa thūpassa tadeva nāmaṃ, Ahosi devā ca naroragā ca Mahenti te tena divaṃ payanti;
于是,胜者行至牧羊人树根下,
体验着解脱所生的妙果,
彼已度七日时光,
天中之天,慈悲功德至上。巴利
Tato jino gantva’japālamūle Vimuttijaṃ sāduphalaṃ’nubhonto, Sattāhamattaṃ ativattayī so Devātidevo karuṇāguṇaggo;
尔时魔女自其父处前来,
欲诱牟尼圣尊。
她们于此所施的方便,仅如一滴水,
因其现起,故述说此事。巴利
Tadāgatā māravadhū munitdaṃ Palobhituṃ yā pituno sakāsā, Tāsaṃ payogampidha bindumattaṃ Kathīyate taṃ samupāgatattā;
彼时,魔王于战阵中被胜利者所败,
溃败而去,忧恼悲戚,威势尽失,
心生惭耻,低头面朝下;
默然独坐,以指划地,满怀怨恨与懊恼;巴利
Tadā sa māro samare jinena Parājito socanako’pagaṃtvā, Pajjhāyamāno’tha adhomukho’ca Nisīdi tuṇhī vilikhaṃ chamāyaṃ;
败绩归我,过失亦在我;
彼实无咎,我何故伤彼并自毁?
头颅、眼睛、血肉等,以及妻子儿女。
未曾咒骂,仅在心中如此思惟。巴利
Parājayaṃ mayha mameva doso Na tassa kasmāhamayaṃ’ca nāsiṃ, Sīsakkhimaṃsādi ca puttadāre Nādanti evaṃ manasī karonto;
听闻魔幢者此事:
渴爱、厌离与贪染,
魔罗于彼悲恼时,
诸女惊惶刹那至。巴利
Pavattimetaṃ makaraddhajassa Sutvāna taṇhā aratī ragā ca, Yatthacchi māro parisocayanto Tatthāgamuṃ tā cakitā khaṇena;
见他在那里如此安坐,
屏住呼吸,发出言语
犹如霜珠凝结的精粹
那宽大的双眼,宛如莲瓣一般。巴利
Disvāna taṃ tattha tathā nisinnaṃ Nissāsaruddhaṃ giramuggirantī, Tusāra bindunivahehi’sāra Paṅkeruhākāra visālanettā;
哀哉吾儿,哀哉吾儿,汝今何如?
岂已失之?汝且道来,汝复何求?
谁是你的仇敌?你被谁击败?
我们该带来什么?我们该杀谁?巴利
Hā tāta hā tāta kimāsi tedaṃ Naṭṭhannu te kiṃ vada patthasī kiṃ, Ko te diso kena parājito’si Kimānayissāma hanāma kaṃ no;
此刻为何不见此?
净饭王子,声名迸发如流,
我口中之月已尽,
强力超越境域;巴利
Kimhotiyodāni na passathetaṃ Suddhodanīyaṃ tatakittighosaṃ, Mukhamhi mayhaṃ masimakkhayantaṃ Aticca yantaṃ visayaṃ pasayha;
贤友,令人生起沉重感并非难事;
谁能令我屈服?
以贪欲之绳缚彼醉象,如缚狂象;
既缚已,牵之而来。巴利
Na bhāriyā tāta manussabhūtaṃ Kattuṃ vasaṃ ko vasameti nāmhaṃ, Taṃ rāgapāsena gajaṃ’va mattaṃ Subandhakaṃ bandhiya ānayema;
不为贪欲罗网所牵,
已超越魔罗之境。
离贪染的阿拉汉,坚住不动;
我等是幸福之子,故得安眠。巴利
Na rāgapāsena hi ānanīyo Mārassa dheyyaṃ samatikkamīva, Apetarāgo arahā akampo Sovāma tasmā subhagā tanujā;
其人既生而为人,自当有思有觉;
若我辈趋近无知觉之物,
我们令他随顺我们,于此何奇?
且观此心力,刹那便见。巴利
Sacetano so hi manussabhuto Acetanañce samupāgamāma, Karoma taṃ no vasagaṃ kimettha Cittaṃ balaṃ passatha no khaṇena;
以殊妙悦意之色悦眼,
以香悦鼻,以声悦耳。
以触悦身,以味悦知味者,
心为欲生之索所缚。巴利
Rūpena nettaṃ sumanoharena Gandhena ghāṇaṃ savaṇaṃ sarena, Phassena gattaṃ rasasā rasaññaṃ Manañca pāsena ca kāmajena
其颈为善臂之套索所系,
双臂佩戴花鬘链饰,
将他捆缚,我们即刻就把他带来;
孩子啊,如今且看我们的力量!巴利
Subāhupāsena ca tassa gīvaṃ Bāhudvayaṃ dhāritamāladāmā, Bandhitvadāneva tamā’nayāma Balañhi no passatha tāta’dāni;
说完父亲这番话,
俯身恭敬捧起双足,
魔敌辉耀之处,
彼众欢欣疾速赴。巴利
Vatvāna evaṃ vacanaṃ pitussa Paṇamma pādāni pagabbhitantā, Yatthacchi mārāri virocamāno Tatthā’gamuṃ khippamudaggacittā;
发髻庄严,聚以华鬘,以为顶严。
她丰满的胸脯佩戴藏红花环,引人注目,
红唇明艳,光彩照人,
令众人心神陶醉。巴利
Sāmodamālākulakesabhāra Payodharā kuṅakkumahārihārā, Bimbādharā cārusabhā pabhāsā Ummādayantī janamānasāni;
调以酥油,深浸甘美;
润以脂膏,滋味彻透。
他们所说的话语,深入人心。
仅仅以目光,便夺人智慧。巴利
Muddhena missaṃ madhure nimuggaṃ Snehena tintaṃ rasato’nuviddhaṃ, Bhāsiṃsu vācaṃ hadayaṅgamantā Vilokaneneva dhitiṃ harantī;
春意悦人,你正年少青春。
你色如真金,端庄悦心。
独坐榕树根下,
贤淑的夫人啊,夫君今在何方?巴利
Vasantakanto navayobbano’si Suvaṇṇavaṇṇo hadayaṅgamo’si Eko nisinno’si vaṭassa mūle Simantinī sāmi kuhinnu tuyhaṃ;
纵无浪涛,大海犹披浪鬘;
纵无明月,此夜亦然,夫君啊——
天鹅已离去,莲池盛放;
不见娇艳,夫君亦已舍离。巴利
Taraṅgahīno’pi taraṅgamālī Sasaṅkahīnā rajanī ca sāmī, Haṃsā’lihīnā sarasī suphullā Nābhāti kantā virato dhavo’pi;
正是春季,林间繁花盛开,
夜晚月色照耀,群蜂低吟轻唱,
甜香弥漫,微风徐徐吹拂。
你亦以青春焕发出光彩。巴利
Vasantakālo ca vanaṃ suphullaṃ Nisākarābhā bhamarāligītaṃ, Sugandhamandopagatā samīrā Virocasi tvampi ca yobbanena;
如今我们已聚集于此,
顺合心意、形貌悦意,
今日心中为何燃起这般的欲火?
如今,欲焰已熊熊燃起,缠住了我们。巴利
Mayampi cettheva samāgatamha Mano’nukūlā ca manuññarūpā, Karoti kiṃtva’jja sakāmadāho Kāmākaro’dāni samāgato no;
莫以袈裟,遮覆如是青春韶色、
端正妙好之身。
正以此故,主人啊,置我等于轻蔑之地——
莫让我陷入成为你奴仆的炽燃之苦;巴利
Mā tedisaṃ yobbanarūpasāraṃ Suviggahaṃ chādaya cīvarena, Teneva no nettamanamhi sāmi Mā dehi dāhaṃ tava dāsibhute;
手足赤红指甲上,
如帝青宝贯丝线。
我主啊,你于莲花般的面容中,
那眼眸的蜂群为何不来?巴利
Nakhaṃsu sutte’ruṇapānipāde Nettindanīlāni’va āvuṇanto, Tvamacchi no sāmi mukhambujesu Na enti kinte nayanālimālā;
石灰、石砾、砖瓦、铁木,
智者,汝非由此等所造。
汝容端正,汝性温良,我主啊,
何故心中犹将欲贪驱遣?巴利
Sudhāsilāgīñjaka lohadāru Jātehi tvaṃ dhīra na nimmito’si, Rūpī’si sommo’si tathāpi sāmi Kiṃ kāmarāgaṃ manasā nudesi;
此女于诸欲乐中巧黠,却仍是愚者;
当舍心中疑——莫疑其为痴。
盛放的花簇为何摧折?
正当蜂王亲吻之时。巴利
Ayañca bālā caturā ratīsu Bāleti kaṅkhaṃ jaha mānasamhi, Kiṃ mañjarī bhijjati sampaphullā Mattālirāje paricumbamāne;
又如这位妩媚动人的女子,
大腿丰腴,臀部圆润。
在繁花丛中,对那女子心生爱恋。
如天鹅深深迷恋莲蕊的花粉;巴利
Ayañca rāmā ramaṇīyarūpā Pīṇorugaṇḍā kuvamaṇḍalā ca, Taṃ kāminiṃ kāmaya phullakañje Haṃso yathā kesara sampagiddho;
得如意宝珠、善瓶与如意树,
由是远离贫穷。
众生确实因不幸而不前行,
正如你侍奉双足于我。巴利
Cintāmaṇiṃ bhaddaghaṭañca kappa Taruṃ samāpajja daḷiddabhāvā, Nāpenti sattā khalu dubbhagattā Tatheva no’sī tava pādasevā;
如是,她们
一千八百,言辞悦耳动人。
巧妙化作种种装扮,
以种种方式诱惑牟尼王。巴利
Evañhi tā rañjanamañjubhāsā Sahassamekañca satāni aṭṭha, Vesāni sammā abhinimmiṇitvā Palobhayuntaṃ bahūdhā munindaṃ;
是夜叉,是迷醉者,是石心者。
是无意识者,或是铁制的无情之物
若亲近未离贪且有意识者,
我等以此方便亲近。巴利
Yakkhosi mattosi silāmayosi Acetanosā’tha ayomayosi, Avītarāgañhi sacetanañce Anenupāyenu’pasaṅkamāma;
彼心当速迸裂,
热血自口中涌出。
他可能须臾之间即心狂乱,
达到癫狂状态;巴利
Phaleyya khīppaṃ hadayañhi tassa Uṇhaṃva rattaṃ mukhatu’ggameyya, Siyāva khippaṃ api cittakhepaṃ Ummādabhāvaṃca sa pāpuṇeyya;
如被砍断的芦苇掷于青石上,
为日光所炙而干枯。
如此,他便解除了愁忧,得以安稳。
他得以解脱,超越迷惑,灭尽诸苦。巴利
Yathā palutto haritopalamhi Khitto naḷo sussati ātapena, Evaṃ visusseti visādameti So mucchati muyhati dukkhameti;
你满怀忧伤,却在林中独自禅观?
是丧失财富,还是心存期盼?
是在村落中造了什么过失吗?
你为何不以人为证?巴利
Sokāvakiṇṇe nu vanamhi jhāyasi Vittannu jito uda patthayāno, Āgunnū gāmasmiṃ akāsi kiñci Janena kasmā na karosi sakkhiṃ;
[为]得义利成就与心寂静
断除可爱可意之军
我独自禅修,体证了安乐,
因此我不与世人结交。巴利
Atthassa pattiṃ hadayassa santiṃ Chetvāna senaṃ piyasātarūpaṃ Eko’haṃ jhāyaṃ sukhamanubodhiṃ Janena tasmā na karoma sakkhiṃ;
身被火焚的猕猴,
以及冢间可厌的女饿鬼,
此可厌之游动秽聚,
智者见已,谁复贪求?巴利
Paluṭṭhagattaṃ dahanena makkaṭiṃ Susānapetiñca jigucchanīyaṃ, Jegucchiyaṃ jaṅgama mīḷharāsiṃ Disvāna ko taṃ varaye sapañño;
比丘应如何多修而住?
已渡五重暴流者,今更渡越第六(瀑流)。
禅修者如何多修?
欲想成为外在,未得彼者;巴利
Kathaṃ vihārī bahulo ca bhikkhu Pañcoghatiṇṇe atarīdha chaṭṭhaṃ, Kathaṃ jhāyiṃ bahulaṃ kāmasaññā Paribāhirā honti aladdha yo taṃ;
身已轻安,心善解脱。
无有造作,具念,无著。
了知法者,无寻禅修者。
不愤怒,不散乱,不昏沉巴利
Passaddhakāyo suvimuttacitto Asaṅkharāno satimā anoko, Aññāya dhammaṃ avitakka jhāyī Na kuppatī nassaratī na thīno;
如是安住而精勤修习的比丘
已渡五重暴流,更渡第六重
如是多修禅定者,
欲想被摒除于外;其未得此者……巴利
Evaṃ vihārī bahulo ca bhikkhu Pañcoghatiṇṇe atarīdha chaṭṭhaṃ, Evaṃ jhāyiṃ bahulaṃ kāmasaññā Paribāhirā honti aladdha yo taṃ;
行于众中,已断渴爱。
确实,众多具足信根者将得超越。
此无执著者诚将断截众多人之(缚),
引领彼等渡死王彼岸。巴利
Acchecchi taṇhaṃ gaṇasaṅghacārī Addhā tarissantī bahū ca saddhā, Bahuṃ vatāyaṃ janata’manoko Acchijja nessati maccurājassa pāraṃ;
大雄如来,以正法引导;
于依法受导之智者,何有嫉妒?巴利
Nayanti ve mahāvīrā saddhammena tathāgatā, Dhammena nayamānānaṃ kā usūyā vijānataṃ;
闻胜者殊胜妙法已,
彼耽乐贪等、放逸者之友。
它们根本无力诱惑他,
很快就回到了父亲身边。巴利
Sutvāna taṃ dhammavaraṃ jinassa Pamattabandhussa ragādirāmā, Palobhituṃ ne’va samatthakā taṃ Agaṃsu khippaṃ pituno sakāsaṃ;
魔王当时唯从远处观望,
见她们到来,仅此而已。
莫将我语认作欲贪,
渴鹿欲饮阳焰之水。巴利
Māro tadārā’va samekkhamāno Disvāgatā kevalameva tāyo, Mā kattha kāmaṃ mama bhāsitāni Kāmattha pātuṃ migataṇhikāpaṃ;
愚者以莲茎搅动山岳,
以指甲挖掘山岭,以牙齿咀嚼铁块。巴利
Bālā kumudanāḷehi pabbataṃ abhimanthatha, Giriṃ nakhena khaṇatha ayo dantehi khādatha;
应自头顶将石头沉入地底深处,
应在胸前掘出深坑,令乔达摩陷入其中;巴利
Selaṃva sirasi ūhacca pātāle gādhamesatha, Khānuṃva urasā’sajja nibbijjāpetha gotamā;
魔如是说已,心怀忧恼,
怏怏然前往其生处;
导师之心已从贪欲解脱,
你于彼处舍弃了七日。巴利
Vatvāna evaṃ vimano sa māro Saṭītuko sambhavanaṃ payāsi, Satthātha rāgā parimuttacitto Jahāsi tasmiṃ divasāni satta;
现今以树枝作伞盖的你,
仅凭亲身所体验,便皆崇仰。
由此彼诸生天者,于天宫之中,
受无与伦比之欲乐而欢悦;巴利
Ajjāpi taṃ sākhivarampitena ’Nubhutamattena mahenti sabbe, Teneva te saggagatā vimāne Modanti kāmehi anūpamehi;
随后,牟尼王来到目恰林达树根下,
到达后,坐于殊胜之座。
如同朝日从持双山升起,放射光芒;
以光网遍满世间;巴利
Tato munindo mucalindamūle Nisīdi gantvā pavarāsanamhi, Yugandhare bālaravī’va raṃsi Jālāhi lokaṃ paripūrayanto;
于时,百千雨云聚集,
满盈天空,雷鸣电闪,
与凉风俱,云泻雨注;
辉光闪耀,电芒如棘。巴利
Athāna megho jaladā satehi Papūrayaṃ khaṃ thanayaṃ savijju, Sasītavāto kiramambudhāraṃ Virocamāno visakaṇṭhikāhi;
安然无畏,不喜不忧,于目恰林达湖中自在饮食者
见牟尼王端坐于目恰林达树下
以宽广盘绕之身周匝环绕
有冠之蛇以其头冠严加覆盖巴利
Amandanaṇdo mucalindabhogī Disvā munindaṃ mucalindamūle, Parikkhipitvāna visālabhogā Chādetva sammā saphaṇo phaṇena;
他为摄益他而请他就座
他走到那里,坐于蛇座上
那时,导师正安住于银殿。
心意清净,得大自在,成就七种殊胜。巴利
Ajjhesi so tassa anuggahāya Nisīdi gantvā bhujagā’sanamhi, Satthā tadā rūpiyamandireva Sattāmahattaṃ suvimuttacitto;
现今以树枝作伞盖的你,
他们仅凭亲身体证,便了知那广大境界,
由此彼诸生天者,于天宫之中,
受无与伦比之欲乐而欢悦;巴利
Ajjāpi taṃ sākhivarampi tena ’Nubhutamattena mahenti sabbe, Teneva te saggagatā vimāne Modanti kāmehi anūpamehi;
尔时苦行之王既离彼处,
安坐于王树根下。
七日之久,受用解脱所生喜乐;
悲悯功德,最为第一。巴利
Tato’pagantvā yatirāja rājā Nisīdi rājāyatanassa mūle, Vimuttijaṃ pītisukhaṃ’nubhonto Sattāhamattaṃ karuṇāguṇaggo;
现今以树枝作伞盖的你,
唯因曾亲蒙其惠故。
由此彼诸生天者,于天宫之中,
受无与伦比之欲乐而欢悦;巴利
Ajjāpi taṃ sākhivarampi tena ’Nubhutamattena mahentī sabbe, Teneva te saggagatā vimāne Modanti kāmehi anūpamehi;
断除饮食诸务者,
安享解脱所生乐。
彼胜者,诸根悦豫
如是,度过七日七夜巴利
Āhāra kiccādi vivajjitassa Sukhānubhontassa vimuttijāni, Sampīṇitaṅgassa jinassa tassa Iccaccaguṃ sattadināni satta;
天帝释从彼处奉上的
受用了漱口水等之后
苦行者之王啊,当国王们刚坐下时,
两位商人刹那间来到那里。巴利
Devānamindena tato’panīta Mukhodakādimparibhuñjiyāna, Nisinnamatte yatirāja rāje Tatthā’gamuṃ dve vāṇijā khaṇena;
得到殊胜天神的善加策励,
他那如同血亲的兄弟——德布萨与跋离咖,
手持甘美炒麦与蜜团,
趋前向怙主如是启白。巴利
Ussāhitā devavarena sammā Sālohitā tassa tapussa-bhallikā, Manthañca sāduṃ madhupiṇḍikañca Ādāya nāthaṃ idamabruvunte;
贤者啊,此施实为摄受我等;
请纳受已,享用此布施。
带来利益与安乐,
此于未来无数劫中。巴利
Idañhi no dhīra anuggahāya Paṭiggahetva paribhuñja dānaṃ, Hitāya taṃ hoti sukhāya ceva Anappakappesu anāgatesu;
牟尼受取天神所赐之钵,
其钵乃极珍贵之石所成,
受食既毕,为令彼等随喜,
乃宣说备受称赞、能赐殊胜之法。巴利
Paṭiggahetvā muni devadinna Pattena paccagghasilāmayena, Bhutvāna tesaṃ anumodanatthaṃ Desesi dhammaṃ varadaṃ pasatthaṃ;
有两位商人兄弟,于佛陀处
听闻正法,心生欢喜,
二人既成二语皈依近事男,
遂乞求那应供者(赐)一可供奉之物。巴利
Dve bhātikā vāṇījakā jinassa Dhammaṃ suṇitvāna pasannacittā, Dve vācikopāsakataṃ gatāsuṃ Yāciṃsu te taṃ puna pūjanīyaṃ;
胜者抚摩自己的头后,
便赐予一握髻发舍利。
他们因此喜悦满足,满心欢喜。
带领他们去往与财富相称之处;巴利
Parāmasitvāna siraṃ tato so Adā jino kuntala dhātumuṭṭhiṃ, Te tena tuṭṭhā sumanā patītā Mahiṃsu netvā vibhavānurūpaṃ;
导师便前往阿阇波罗树根处,
犹如千道光耀于持双山间,
安坐之后,他观照着世间众生,
心意如是思惟;巴利
Satthā’tha gantvā ajapālamūle Sahassa raṃsīva yugandharamhi, Nisajja lokaṃ anulokayanto Vitakki evaṃ manasā vitakkaṃ;
我已沉浸于殊胜法髓,
犹如兔临无岸之江海,彼岸难可跻及。
今日我将向谁宣说此法?
因世间确实愚暗。巴利
Mayajjhapanno varadhammasāro Sasassa sindhū’va agādhapāro, Abuddhasattehi tamajja kassa Pakāsayissañhi jaḷo hi loko;
若我说示此殊胜微妙之法,
犹如那燃尽之焰,于我心中——
在此般苦难中,竟仍有人思虑此事?
牟尼在教说中,开示了这条由受具足戒者所宣说、戒师所阐明的法。巴利
Desemi ce dhammavaraṃ paṇītaṃ Kilantabhāvova mamassa asmā, Kimattadukkhe niti cintayanto Nuyyāmamākā muni desanamhi;
娑婆主,号为造化,
以自心了知彼心。
此一切世间实当归于毁灭,
若未宣说;如是战栗着。巴利
Sahampatī nāma tato vidhātā Sacetasā tassa manaṃ viditvā, Vinassatīdaṃ khalu sabbalokaṃ Adesite teni’ti kampamāno;
怀敬偕同梵天众,
往诣彼胜者近前。
屈膝至地,
恭敬顶礼,而作如是言:巴利
Sakāsamāgamma jinassa tassa Sagāravo brahmagaṇena tattha, Nihacca jānuṃ pathavītalamhi Namassamāno idamabrūvī so;
您乃天中天,善慧之时,
凝望此坏败之世间。
舍弃了燃灯佛足下已证得的无死涅槃,
以悲悯之德故。巴利
Tvaṃ devadevo sa sumedhakāle Palokitaṃ lokamudikkhamāno, Vihāya dīpaṅkarapādamūle Laddhā’mataṃ taṃ karuṇāguṇena;
步入轮回之险难丛林,
施舍肉、眼、头等为布施,
你宣说无量难忍之苦,
那于你实为利他,非为己故。巴利
Pavissa saṃsāravanaṃ viduggaṃ Maṃsakkhisīsādima’dāsi dānaṃ, Vedesi dukkhaṃ amitaṃ asayhaṃ Taṃ te paratthaṃ’va na attahetuṃ;
此间实有贪欲微薄之众生
堪能了知善逝所宣之法
悲悯功德最胜者,已为我所劝请,
恳请您以哀愍之心,开示正法;巴利
Santīdha sattā khalu mandarāgā Ñātuṃ samatthā sugatassa dhammaṃ, Ārādhito me karuṇāguṇaggo Desehi dhammaṃ anukampamāno;
时节既至,
陆生水生种种花竞放;
如是被法光所触,
众多之人皆得绽放。巴利
Kāle vikāsanti kharaṃsu missā Thalambujātā kusumāni nānā, Tathe’va te dhammakarābhiphuṭṭhā Vikāsamāyantī janā anekā
明行具足,正念具足
持最后身,光辉具足
接受了他的邀请
于心中,对众生生起慈悲。巴利
Sampanna vijjācaraṇo satīmā Jutindharo antimadehadhārī, Paṭiggahetvāssa nimantaṇaṃ so Janesi satte karuṇā manasmiṃ;
不死之门已为他们敞开。
让诸具闻者,生起信心。
我因顾虑徒增劳苦,
梵天神啊,未在人间宣说这娴熟殊胜之法。巴利
Apārutā tesaṃ amatassa dvārā Ye sotavanto pamuñcantu saddhaṃ, Vihiṃsasaññī paguṇaṃ na bhāsiṃ Dhammaṃ paṇītaṃ manujesu brahme;
心生欢喜,因彼已纳受,
四面者应允了我的请求,
偕同眷属礼拜怙主后
刹那之间便离去了那处居所;巴利
Paṭiggahesīti udaggacitto Ajjhesanaṃ me caturāṇano so, Natvāna nāthaṃ sahapārisajjo Pakkāmi tamhā bhavanaṃ khaṇena;
尔时胜者既允其请,
遍观而宣说:我为谁宣说?
智者谛观阿喇拉与郁陀迦,
了知彼等舍寿未久、逝去不久。巴利
Tato jino tena gahitanuñño Desemi kasseti udikkhamāno, Āḷāra-udde samudikkha dhīro, Mantvāna tesaṃ aciraccutittaṃ;
我何时宣说此无上法轮
非由他人所能转动者
思惟世间如意宝已被摧碎,
当转妙法。巴利
Kahannukho’haṃ varadhammacakkaṃ Aññena kenāpi avattanīyaṃ, Lokassa cintāmaṇisantibhaggaṃ Pavattayissantī vicintayanto;
牟尼见五比丘众已,
持钵及三衣
导师行向波罗奈城鹿野苑,
踏上迢迢长途大道。巴利
Disvāna bhikkhū muni pañcavagge Ādāya pattañca ticīvarañca, Bārāṇasīyaṃ migadāyamento Addhānamaggaṃ paṭipajji satthā;
在那里,由天众与梵众所清净。
道上有蛇、鸟,以及种种四足走兽,
林间诸天神,树神与山神,
以种种奇妙,众多共敬奉。巴利
Tatthāmarabrahmagaṇehi pūta Pathe phaṇī pakkhi catuppadā ca, Āraññadevā tarupabbatā ca Mahiṃsu nekehi suvimhayehi;
于是,他顺着鹿野苑之路而去;
见到多位修行者,修行者们来到近前后,
以践行为要义者履行义务,
他于彼处转起法轮。巴利
Tatopagā so migadāyamagge Disvā yatīsaṃ yatayo’pagantvā, Akaṃsu vattaṃ paṭipattisārā Pavattayī tattha sa dhammacakkaṃ;
以孔丹尼亚等为上首,
十八俱胝迦尼迦花化生之众
八亿僧众亦皆清净,
彼时彼等依次证悟圣道。巴利
Aññādikoṇḍaññavasippadhānā Koṭīnamaṭṭhārasa kañjayonī, Asītikoṭī’pi sudhāsi saṅghā Aññāsumaggaṃ kamato tadā te;
正值酷暑时节
当雨季来临时,
智者便在此入雨安居,
具足调御者安住了整整三个月。巴利
Aticcayātamhi nidāghakāle Vassānakāle samupāgatasmiṃ, Tattheva vassaṃ upagamma dhīro Temāsamattaṃ avasī vasīso;
其后,将亚萨及其同伴一并
安立于阿拉汉道中。
使众生获得增长与成熟。
他在那里结束了雨季。巴利
Tato yasaṃ tassa sahāyakepi Patiṭṭhapetvā arahattamagge, Bhutiṃ janānaṃ anubrūhayanto Vassassa antaṃ akarī tahiṃ so;
雨季安居既尽,牟尼之王、世间明者,
唤彼诸行者,并其子嗣。
他们离欲网、合掌而来,
无量慧者对他们说此言。巴利
Vassaccaye lokavidū munindo Āmantayī te yatayo saputte, Te’thāgamuṃ nibbaṇathā katañjalī ’Damabruvi tesama’nanta pañño;
你们宣说我的法音
你们擂响我的法鼓
善妙地吹奏我之法螺,
你们当游行于人天之中;巴利
Ugghosayantā mama dhammaghosaṃ Samāhanantā mama dhammabheriṃ, Sādhuṃ dhamentā mama dhammasaṅkhaṃ Carātha tumhe sanarāmarānaṃ;
高举我胜利幢于世间者。
高扬我法幢者,
汝等高举我法幢,
游化于诸天世间。巴利
Jayaddhajaṃ me bhuvanukkhipantā Ussāpayantā mama dhammaketuṃ, Athukkhipantā mama dhammakuntaṃ Carātha lokesu sadevakesu;
不死之道,善加庄严;
地狱之途,荆棘丛生。
魔罗之面被炭黑涂抹,
应向包含诸天神的世间宣说;巴利
Susajjitattaṃ amatassa maggaṃ Sakaṇṭakattaṃ narakāyanassa, Mārānanasmiṃ masimakkhitattaṃ Kathetha lokassa sadevakassa;
无佛出世之际,解脱之门紧紧封闭,不得通行;
昔为众生敞开的解脱广门,如今闭塞难入。
世尊如今已为我等开启,
诸位请如今日这般,宣说一切。巴利
Buddhantaraṃ suppihitaṃ acāraṃ Purassa mokkhassa visāladvāraṃ, Avāpurī no bhagavā’dhunā bho Yathajja sabbetī nivedayavho;
今日,我于此世间生起的存在,
佛法之显现也是如此,
已生起之事物,与如幻般的虚妄状态
昭然示现于世间,游行于其间巴利
Uppannabhāvaṃ bhuvane mamajja Tatheva dhammassa ca pātubhāvaṃ, Uppannabhāvañca mamorasānaṃ Pakāsayantā jagatiṃ carātha;
在幽林之中,在深山岩窟深处
或于树下,或于空屋,
已调御自身者,
当于世间,为诸天与人众,宣说我之法道。巴利
Vanamhi pante girigabbharāyaṃ Rukkhassa mūle’pi ca suññā’gāre, Vasaṃ yatattā mama dhammamaggaṃ Desetha loke sanarāmarānaṃ;
世尊如是说已,遣诸行者散往诸方,
遂往优楼频螺村。
随后启程就道,行至中途,
遂入卡帕西卡林中。巴利
Vatvāna evaṃ yatayo disāsu Pesetva nātho uruvelagāmī, Paṭipajji maggaṃ atha antarāle Kappāsikavhaṃ vipinaṃ pavissa;
当他在约三十位王子中嬉戏时,
那位殊胜者调伏后,
施不死法,宣示已,
如象王行,往优楼频螺;巴利
Tasmiṃ ramante samatiṃsamatte Rājorase so pavaro vinetvā, Datvā’mataṃ dhammamathuddisitvā Agoruvelaṃ gajarājagāmī;
其中,有一位伍卢韦拉·迦叶长老。
他声名远扬,携弟子众,
他使最上之果圆满成熟,
安居时节,于诸自在者中,最为尊上;巴利
Tatthoruvelādhikakassapoti Pasiddhanāmassa sasissakassa, Aggaṃ phalaṃ so paripāvayanto Vasī vasante vasīnaṃ variṭṭho;
那时,市镇与都城居民带来祭祀供物,
献给苦行者大迦叶。
胜者以心知彼心,
自在者各为净信之因。巴利
Tadāharuṃ negama nāgarā ca Yaññaṃ mahākassapa tāpasassa, Jino viditvāssa manaṃ manena Vasī visuṃ tassa pasāda hetu;
那时,世尊前往北拘卢洲
托钵乞食后,游历于秀丽的雪山
圣者来至阿耨达池,其水甘美充盈、悦意可人,
受用已毕。巴利
Gantvāna uttarakuruṃ bhagavā tadāni Piṇḍañcaritva ramaṇīya himālayaddiṃ, Āgamma sādurasa nīra bharābhirāme ’Notattake munivaro paribhuñjiyāna;
我如是思惟:我将安住于教法中极短之时;
我之所证,尚属未来。
于兰卡岛境内,现有一处非人所在;
我的教法存于此处,因此我当往彼处;巴利
Cintesi evamahamappataraṃva kālaṃ Ṭhassāmi sāsana mamañhi anāgatesu, Laṅkātale bhavati tattha idāni yakkha Sambādhamatthi mama tattha gatesu’dāni;
一切由非人生起之恐惧,皆当灭尽。
如此思惟后,那位最胜牟尼出于悲悯,对诸众生,
暮云裹红日
熟榕果般粪扫衣。巴利
Sabbā’manussaja bhayaṃ pavinassatī’ti Mantvā tato yativaro karuṇāya satte, Sañjhāghanehi parinaddha ravīva ratta Nigrodhapakka sadisaṃ carapaṃsukūlaṃ;
手持美丽的石钵
放射六色光辉,遍满十方
成道后第九个月,弗沙月满月之夜,
为降伏兰卡岛,他自虚空降临。巴利
Dhāretva selamaya sundara pattahattho Chabbaṇṇaraṃsi nivahaṃ disi pūrayanto, Sambodhito navama phussaja puṇṇamāyaṃ Laṅkātalaṃ vijayituṃ nabhasā’gamāsi;
梵天神、阿修罗、天人、龙、金翅鸟,以及诸成就者,
持明者等众,并其眷属,
彼等以伞盖、宝瓶、灯炬及彩门,
于天衢之上,广作盛大供养。巴利
Brahmāsurāmara phaṇi garuḷā ca siddha Vijjādharādi janatā sahapārisajjā, Ketā’tapatta ghaṭa dīpuru toraṇehi Pūjaṃ akaṃsu mahatiṃ gaganāyanamhi;
宛如兰卡女胸前璀璨的星珠璎珞,
清凉悦意,盈满之水。
在那大洲中,有一条名为瓦卢卡的大河,
流经大地中央,夺人眼目,极为可爱。巴利
Laṅkaṅganā urasi bhāsura tāra hāra Saṅkāsa sītala manohara nīra pūrā, Tasmiṃ mahādipada vāluka nāma gaṅgā Bhumajjhagāsi jana netta harābhirāmā;
离彼不远处,有一清净殊妙之地,
纵长三由旬,横广亦尔。
四伽浮他,赏心悦目怡神;
泉瀑清冽,飞流声震如雷。巴利
Tassāvidūra suci rammatare padese Āyāmato mitatiyojana vitthatena, Cattāri gāvutamitaṃ nayanābhirāmaṃ Āsāra sītajala nijjhara bhurighosaṃ;
狂醉的蜂群与飞鸟交织成歌,音声和合悦意;
那片林间,为心醉神迷的鹿群所依止、所栖居。
众多孔雀聚集一处,翩翩起舞,足趾相并,
这是一座名为优楼那迦林的园林;巴利
Mattālipāli khaga gītija missarāgaṃ Sammatta citta migasaṅgha nisevitaṃ taṃ, Naccanta nekasikhi saṅgata pādapiṇḍaṃ Uyyānamāsi urunāgavanābhidhānaṃ;
那时,在宝岛胜境兰卡的庄严秀美之地,
在名为诃利坎达咖的夜叉众仆役之中,
在邬昙跋罗、苏玛那峰、丹都莱耶,
在塞利诸山、摩拉吉里,名为弥萨迦与阿利塔者巴利
Ramme tadā ratanadīpavaramhi laṅkā Lokābhidhāna harikaṇḍaka yakkhadāse, Odumbare sumanakūṭaka taṇḍuleyye Selesu māragiri missakariṭṭhanāme;
还有其他诸山,即是森林中令人悦意的游息之处,
恒河、山窟与沙石底地,
那里住着隐秘而粗暴、不受禁制者,
耽于杀生,狡诈虚伪的夜叉。巴利
Ye’ññepi santi girayo vanarāmaṇeyyā Gaṅgā nadī giriguhā sikatātalā ca, Tatthāvasanti rahasā pharusāniruddā Pāṇātipāta niratā saṭhakūṭa yakkhā;
他们汇聚于那片广大的龙林之中,
与一众扈从及随侍共同计议;
你是何人!彼此以尖锐之言辞相责,
以利箭般的言辞互刺。巴利
Saṅgamma te mahati nāgavanamhi tamhi Sammantayiṃsu sabhaṭā saha pārisajjā, Tvaṃ ko’si re! Iti paro aparaṃ kharena Tikkhena vādakaṇayena aruntudantā;
他们因种种不愉快的缘由而彼此忿怒、憎嫌。
因言辞上的争斗、激愤之情与轻率鲁莽,
心被种种烦恼所烧灼,躁动不安,犹如遭遇风暴般激荡,
并以争胜骄慢之心四处喧嚷;巴利
Kujjhiṃsu te athitarītara kāraṇena Vākyena yuddha pariraddha pagabbhitattā, Saṅkhābhitāpaga patīva’navaṭṭhacittā Sārambhagabbitamanā parirāvayanti;
此时,正自觉者世尊心怀善意,现于虚空。
以大悲心,降临他们的所在。
如空中屋椽,光鬘严饰,妙好悦意;
彼功德宝,居乎其间,宛如宝顶之珠。巴利
Tasmiṃ khaṇe’bhimatado sugato nabhamhi Āgamma tesa’manukampita mānasena, Gopānasī sama manohara raṃsimāli Tatthacchi khe guṇamaṇī maṇikaṇṇikāva;
为息彼众之争阋,
胜者化作暴雨、黑暗、狂风、严寒与怖畏。
彼处雷云震吼,虹弓射出雨箭奔流,
贯穿夜行鬼众,其形为之摧破。巴利
Tesaṃ jino kalahavūpasamāya hetu Māpesi vuṭṭhi timirā’nilasītabhītiṃ, Tatthāsi gajjitaghano suracāpakhitta Dhārāsarehi vitudaṃ nisivāra saṅghaṃ;
他们恰如失明者,深陷于浓重的黑暗之中,
他们愚昧迷妄,在恐惧中既不辨方向,也不识四方。
狂风摧折山巅巨树,
崩落惊惶泣觅生路。巴利
Andhāva te ghanatare timire nimuggā Muḷhā disañca vidisaṃ na vidiṃsu bhītā, Caṇḍāniluddhaṭa mahā girikūṭarukkha Sampāta bhīta ruditā gatimesayanti;
彼诸飞鸟为寒所逼,
齿战相攀,共相号泣。
种种令人惊惧的景象与警告声,
因此,各式各样的恐惧在他们当中生起;巴利
Sītena te atha dije parikoṭayantā Aññoññagattamavalamba parodayiṃsu, Rūpāni nekabhayadāni ca ghosaṇāni Vattiṃsu tena vividhaṃ bhayamāsi tesaṃ;
即便是佛陀,内心虽感忧苦,却不会因他人所加的苦难而动摇煎熬。
“ 为何会如此?”对此不应妄加思惟。
世间以刀剑杀害,因树结果之故;
清凉如月,日日摧伏群敌。巴利
Buddhāpi dukkhitamanā paradukkhakena Kasmā karonti anayaṃ’ti na cintanīyaṃ, Loko hanāti viṭapi phaladāna hetu Satthena soma ripugāhaka vāsaramhi;
尔时除暗世尊,悲心殷切,
见彼隐匿之众,恐惧忧悲。
如虚空中的日轮,驱尽一切雨、暗与风,
他彰显了自身,无有悭吝。巴利
Satthā tato tamanudo sabhaye sasoke Disvāna guyhaka jane karuṇāyitatto, Vuṭṭhiṃ tamañca pavanaṃ paṇuditva sabbaṃ Dassesi attamakhilaṃ dumaṇīva khamhi;
彼众见最胜牟尼,于莲池畔合掌,
以首顶礼,作如是言:
我们恳请您,愿您亲自赐予我们无畏的庇护。
对于仆役,智者应当行持悲悯。巴利
Disvāna te munivara’ñjali paṅkajehi Sajjetva sīsa sarasī idama’bruviṃsu, Yācāma no’bhayapadaṃ bhavato sakāsā Dāsesu dhīra karuṇaṃ karaṇīyameva;
那时,胜者以甜美音声这般说道:
俯首的夜行非人众啊,我已召唤你们,我已观察。
你们若能赐予某一处所,
令一切为厚重风寒所苦者,皆得止息;巴利
Evaṃ tadā’vaca jino madhurassarena Āmanta te nisicare’vanate samekkha, Tumhe dadātha yadi ṭhānamamekadesaṃ Sabbe apentī ghanavātaja sītadukkhā;
若由此能除苦恼,我等便当行之。
智者若欲全洲渚,请取之。
说罢,从他们所指的地上道路下来,
在那里广铺了一张皮革。巴利
Yajjevamītima’payāti karoma bho taṃ Gaṇhāhi dhīra yadi icchasi sabbadīpaṃ, Vatvāna tehi paridinna chamāya maggo Ogamma tattha puthu patthari camma kaṇḍaṃ;
坐于彼处,入火遍定已,
化作焰聚缠绕、炽盛燃烧之火。
烟焰如柱,升入高空,犹如高耸的山峰,
炽燃轰鸣,如雷震响,令山林回声,惊动四方;巴利
Tasmiṃ nisajja kasiṇaṃ samāpajja tejo Jālākulaṃ jalita maggīmamāpayī so, So dhūmaketu gaganuggata tuṅgasiṅgo Sandaḍḍhayaṃ girivanānu’rughosayanto;
腾树越林跨山冈,
如追猿猴与飞鸟。
火神韦珊那罗奔游林野,遍历鹿豕,
心念夜叉鬼众。巴利
Rukkhehi rukkhavana pabbata laṅghanena Sākhāmige ca vihage anubandhayaṃ’va, Vessānaro vanamarū migasūkare’pi Sandhāvi guyhaka jane iti cintayanto;
见那烈火燃烧之处,火焰炽盛,火花四散飞溅。
此火交织如网,隐密而汇聚,宛如在深洞内燃烧的幽火。
披头散发,泪眼婆娑,
携妻挈子,仓皇奔逃,求觅生路。巴利
Disvāna tattha pacurātana vipphuliṅga Sammissa jāla dahanaṃ guhakā samecca, Dhāvuṃ vikiṇṇakaca bappajala’ddanettā Dārattajehi sahitā gatimesamānā;
正觉威光所灼,身心俱焚;
奔至海岸,四处奔窜。
纵然在那里也未能寻得庇护,
随即众人皆齐集于地面;巴利
Sambuddhateja paridaḍḍha sarīracittā Āhacca sāgarataṭaṃ paridhāvamānā, Tasmimpi te pavisituṃ saraṇaṃ na laddhā Chamhi tato sapadi sannipatiṃsu sabbe;
圣者见彼诸同伴悲戚忧伤,
复见拉玛广大之身,尔时已入大海中央。
以己神通将山岛移来此处,安置众夜叉于其上;
既安置已,复令彼还归原处。巴利
Disvāna te munivaro sahaye sasoke Rammaṃ tadā jaladhimajjhagataṃ mahantaṃ, Iddhīhi sehi giridīpami’dhānayitvā Āropayitva nikhile puna tattha’kāsi;
如是平息彼灾患已,
世尊即于彼处,光逾众会,端然安坐。
梵天神、诸天神、阿修罗、龙蛇、金翅鸟等诸成就者,
齐集一堂,共成此盛大庄严之盛会。巴利
Katvevame’samasamo’pasamanta’mītiṃ Tattheva bhāsurataro bhagavā nisīdi, Brahmāmarā’suraphaṇī garuḷādi siddhā Saṅgamma’kaṃsu mahatiṃ mahama’ggarūpaṃ;
胜者于会中宣说微妙善法;
其法常断诸漏,施予众生清凉吉祥;
闻法之众,数以千万计,
那时,他们一同获得了照见诸行法的法眼。巴利
Desesi saṃsadi jino sutisādhu dhammaṃ Tasmiṃ sadāsavanudaṃ sivadaṃ janānaṃ, Sutvāna nekasatakoṭi pamāṇa pāṇā Laddhā tadā samabhavuṃ caradhammacakkhuṃ;
那一天,安住于殊胜的善妙峰顶上,
具足光明、神通、智慧与威德,名为善妙者,
天人怀清净欢喜之心,于三宝前,
已自证得最初、最殊胜之果。巴利
Tasmiṃ dine sumanakūṭa varādhivāso Tejiddhibuddhivibhavo sumanābhidhāno, Devo pasannahadayo ratanattayamhi Sampāpuṇittha paṭhamaṃ phalamuttamaṃ so;
起身欢颜,合掌虔恭,
沉入胜者趾甲光耀之乳海。
礼敬已毕,作如是言:
无等勇者、坚毅丈夫、世间无上之士,赐最胜者、圣主明哲!巴利
Uṭṭhāya tuṭṭhavadano katapañjalīko Muggo jinagga nakharaṃsi payodadhimhi Vanditva evamavacā’tula vīra dhīra Lokagga puggala varaṃ dada sāmi dhīsa;
我是您的仆人,是您莲足的礼敬者。
我拥有信等之财,是您的儿子。
若无你们,我片刻不愿存留世间。
故请世尊赐我应受礼敬者。巴利
Dāsosmi te caraṇa paṅkaja pūjakohaṃ Saddhādayādi vibhavo tanayo’hamasmi, Tumhe vinā khaṇalavaṃ vasituṃ na icche Tasmā dadātu bhagavā mama pūjanīyaṃ;
慧女闻已,
以群蜂缭绕莲华般的手抚摩其头。
以手握持自身青黑发所成的舍利之拳
应以宝珠容器供养之巴利
Sutvāna taṃ dhitimatī parimajja sīsaṃ Saṃsatta chappada saroruha sannibhena, Hatthena nīla saka kuntala dhātumuṭṭhiṃ Dajjātha so maṇimayena karaṇḍakena;
你高举双臂,躬身礼拜,
满心欢喜,犹如将冠冕戴在头上。
随后,他与三十三天众一同,作了殊胜的供养,
智者应以宽恕与慈悲对待世间众生;巴利
Paggayha bāhuyugalena ṭhīto namitvā Muddhā dadhāsi makuṭaṃ viya pīṇitatto, Katvā’tha so vara mahaṃ tidivehi saddhi ’Mappetva dhīra pharibhutta vasundharāyaṃ;
他以蓝宝石等极贵重之物,
建起高七肘、量如七宝之塔。
那座塔于导师住世之时便已矗立;
此塔犹如能赐予三界安乐的如意宝珠一般。巴利
So’kāsi nīlaratanehi mahārahehi Ubbedhato ratana satta pamāṇa thūpaṃ, Nāthe dharantasamayeva patiṭṭhahī so Thūpo tilokasukhado maṇi kāmado’va;
三界皈依处既已般涅槃,
漏尽、具大威德、萨拉布仙尊。
从火葬堆中取来胜者颈骨舍利,
于彼处安奉,建起十二肘高之塔。巴利
Pacchā tilokasaraṇe parinibbutamhi Khīṇā savo samahimo sarabhu yatindo, Ādāya taṃ citakato jinagīvadhātuṃ Tasmiṃ nidhāya’kari bārasa hatthathūpaṃ;
其后之时,秋喇阿跋亚王,
建三十二肘殊胜塔。
杜塔嘎玛尼王在诛灭泰米尔人后,
造作肩披,长六十四手;巴利
Cūḷābhayahvavanipo samaye’parasmiṃ Battiṃsa hatthama’kariyattha varoruthūpaṃ, Duṭṭhādigāmaṇi nupo damiḷe hananto Kāresi kañcukamatho catusaṭṭhihatthaṃ;
如是,他生于锡兰大湖中央,
宛如白莲,为群蜂所亲近。
大地之女掌中,白净宽广之塔;
愿此塔赐予众生寂灭之安乐。巴利
Evaṃ sa sīhalamahāsaramajajharūḷhaṃ Setambujaṃ’va madhupāvali sevanīyaṃ, Bhumaṅganā karatale sitavitthalīlo Thūpo dadātu masamopasamaṃ janānaṃ;
消除兰卡灾厄,令兰卡得安稳;
以自身殊胜发界(舍利),……
圣者令自身愈增辉耀,为作吉祥,
沿星空之道,径直前往优楼频螺。巴利
Laṅkopasaggama’vadhūya vidhāya khemaṃ Laṅkaṃ nijāya varakuntala dhātuyā taṃ, Katvāna bhāsurataraṃ muni maṅgalāya Pāyāsi tāraka pathe’nuruvelameva;
于彼示现种种希有神变,
复摧诸仙及其弟子之邪见网。
施予具千弟子者涅槃寂静之境,
令涅槃殊妙之城圆满成就。巴利
Tasmiṃ vidhāya bahuvimhita pāṭiheraṃ Bhetvā sasissaki’sino puna diṭṭhijālaṃ, Datvāna nibbutipadaṃ sahasissakassa Nibbāṇa sundara puraṃ paripūrayittha;
彼容光如盛放莲林,
诸漏尽者周匝围绕,行步如善逝、如壮象稳步而行。
你向王舍城,踏上殊胜大道;
如日临莲池,绽开可度群生。巴利
Tamhā vikāsita kusesaya kānanābha Vītāsavehi nivuto sugatebhagāmī, Pāyāsi rājagaha gāmī’mudāramaggaṃ Veneyya jantu kamalākara bhānurūpo;
当那位胜者离去时,殊胜的频婆娑罗王
与诸天神众一同举行了盛大的供养
于彼集会中,众多众生获得,
安立于道、果及皈依。巴利
Tasmiṃ gate jinavare vara bimbisāro Pūjaṃ akāsi mahatiṃ saha devatāhi, Tasmiñhi saṃsadi labhiṃsu anappapāṇā Magge phale ca saraṇe ca patiṭṭhahiṃsu
国王便来到那处宽广而可爱怡人的竹林园。
其间缀以种种树木所成的亭阁,
以右手注水而行布施,
令大地持载者与雪山皆震动。巴利
Rājā tato vipula veluvanābhirāmaṃ Sālaṅkataṃ vividha pādapa maṇḍapehi, Pādāsi dakkhiṇakare jalapātanena Katvā dharādharadharaṃ himavañca kampaṃ;
于彼处,具普眼、悦目之圣尊,
恒常增长众生之福祉。
普降法雨之流,周遍洒落。
第二年雨季时,他独自安住雨安居;巴利
Tasmiṃ samantanayano nayanābhirāmo Bhutiṃ janassa satataṃ abhivaḍḍhayanto, Dhammambu vuṭṭhi nikaraṃ parivassayanto Vassaṃ vasī adutiyo dutiyamhi vasse;
天帝以顶髻庄严您的双足,
恒常精勤于利益世间之行,
正是在那里,世尊于第三年乃至第四年,
善逝在此吉祥安稳的住处而住;巴利
Devinda moli samalaṅkata pādapiṭṭho Lokassa atthacaraṇe satatābhiyutto, Tattheva so hi tatiye’pi catutthavasse Vāsaṃ akāsi sugato sirisantivāso;
恒常为世间运持无垢之法,
于舍卫城可爱祇园可意之处。
于第五年,施安乐之牟尼在此安住
观察着可调众生之时节巴利
Lokassa dhamma ma’malaṃ satataṃ vahanto Sāvatthiyaṃ rucira jetavane’bhirāme, Vāsaṃ akāsi sukhado munipañcamasmiṃ Veneyya sattasamayaṃ samudikkhamāno;
那时,世尊正住在名为祇园的园林中
此林庄严华美,具足吉祥之相
阿马拉城宛如天界天众的欢喜园,
为龙众栖居之所,形色悦意。巴利
Atha bhagavati tasmiṃ jetanāme vanasmiṃ Nivasati satilaṅkā maṅgalā’vāsarūpā, Upavanamiva nāke nandanaṃ devatānaṃ Amara uragavāsā rammarūpā babhūva;
彼处光丽,婆檀摩那等山岩渐增;
甜美之水奔流,蓝摩、迦利尼迦等悦意美善之处。
大海之中有群蛇栖居,龙岛之畔,
拥有广大威力的龙众群聚而住。巴利
Tahimati rucirasmiṃ vaḍḍhamānādi sele Madhura salilavāhe rammakalyāṇikādo, Udadhi bhujagavāse nāgadīpantike ca Mahati mahima yuttā nāgasaṅghā vasanti;
往昔具大威神,住于增长不动山中,
曾是众蛇之主,名为小腹龙王者,
名为大腹者,居于龙洲大海中;
尔时,山居之主、龙王,居于彼众之处。巴利
Pacura mahima yutto vaḍḍhamānācalasmiṃ Adhipati bhujagānaṃ āsi cūlodaravho, Mahudara iti nāmo nāgadīpodadhimhi Nivasati atha tesaṃ pabbateyyo’ragindo;
另一人当时将龙王之女——那极为可爱美丽的龙女——
纳为妻室。
那时,他将给女儿的赠礼递过去,
便送上光洁如宝石的坐具;巴利
Itara bhujaga rañño dhītaraṃ nāgakaññaṃ Piyatarama’bhirūpaṃ’kāsi dāraṃ tadā hi, Atha ca duhituyā so dīyamānaṃ dadanto Rucira maṇīmayagghaṃ āsanañcāpadāsi;
女儿命终之时,为争床座故,
水生陆生诸龙,皆整阵以待战。
尔时陆生群蛇,心乱如碎浪成鬘,
骄慢如是,昂首嘶鸣。巴利
Duhitari matakāle te’tha pallaṅkahetu Jalaja thalaja nāgā yuddhasajjā ahesuṃ, Atha thalaja bhujaṅgā bhaṅgakallolamālā Sadisa lūlita cittā gabbitevaṃ ravanti;
水中毒蛇的名声与财富,对我们有何用?
或论名声与随从,其力量与成就又有何用?
以我、我见而生的执取,对他们有何意义?
驱散黑暗之敌,令日轮之道高扬;巴利
Kimu’dadhija phaṇīnaṃ kitti sampattiyā no Api yasaparivārā kiṃ baleniddhiyā kiṃ, Ahamahamīti gabbā kiṃ kimissāya tesaṃ Bhavati timira’rīnaṃ bhānumaggunnatī kā;
继而,水中之龙发出雷鸣般的咆哮,
那令人怖畏的凶猛吼声,在树林间轰然震响,
我乃主宰,喂!喂!山居者之此[声],
以利喙相啄,粗厉地如此啼叫。巴利
Atha jalaja’lagaddā gajjanaṃ gajjayantā Bhayajanaka pagabbhā phoṭayantā bhūjānaṃ, Ahamaha pabhū re!Re! Pabbateyyāna’metaṃ Paṭutaraḍasitoṭṭhā kakkha’ḷevaṃ ravanti;
狮子尚未现于眼前,
象群便已吼得愈发威猛。
犹如陆生草木,竞相萌发齐绽,和合成丛,
映入眼路者,便不空寂虚妄;巴利
Paṭutara garunādā tāva gajjanti dantī Nayana pathamu’pente yāva kaṇṭhiravānaṃ, Tathariva thalajātā jumhayantā samaggā Nayana pathagatā no suññadappā bhavanti;
如是,两军互相怒吼,彼此冲击。
挥舞种种兵器,互相砍杀,喊声震天。
恒时激荡,犹如大海波涛般翻腾。
他们心潮涌动,一心迎战,立于阵中;巴利
Iti tadubhayasenā ghaṭṭayantā’ññamaññaṃ Vividha paharaṇho uggirantī giranti, Satata khubhita velā sāgarūmīva bhantā Lulita lulita cittā yuddhaninnā ṭhitāsuṃ;
尔时牟尼主,于夜末分,
张启智慧之网,观照世间。
见陷于战事、受其制御之诸龙众,得睹将来之荣华;
更睹其上增益——兰卡国土日益昌隆。巴利
Atha tadahu munindo yāminīyāma’mante Patiniya matijālaṃ lokamolokayanto, Samara vasagatānaṃ bhogīnaṃ bhāvibhutiṃ Tadupari ca’bhivuddhiṃ passi laṅkātalassa;
尔时牟尼,于春月伍波萨他日、黑分之时,
圆满诸仪轨,取桑喀帝等衣物。
五眼者从四方遍观随顺者,
善意者见到名为“善意”、具足圆满的天人;巴利
Atha muni madhumāse’posathe kālapakkhe Kata nikhila vidhāno gayha saṅghāṭikādiṃ, Anugatikamudikkhaṃ pañcanetto samantā Sumana sumana nāmaṃ passi devaṃ samiddhiṃ;
其时,善天天人正住于祇园
于近门楼之处,有座名为胜妙之精舍
他立于枝叶繁茂的乳树之下
日日以赞颂礼敬善逝者巴利
Tadahu sumanadevo jetanāme suramme Adhivasati vihāre dvārakoṭṭhopakaṭṭhe, Ṭhita viṭapa samiddhe khīrikāpādapasmiṃ Sugata mabhinamanto anvahaṃ pūjayanto;
见到那位暗暗的沙门,诵其偈后,于他去世之后
我这样说道:“尊者,请与我同往兰卡,
愿你昔日所住之地,连同你的宅舍,
成为你的依止;财富丰盛,日益增长。”巴利
Tamasammuni disvā’mantayitvā’gate taṃ Idamavaca mayā bho saddhimāgaccha laṅkaṃ, Saha tava bhavanamhā pubbavutthappadese Tava bhavati patiṭṭhā bhoginañjā’bhivuddhi;
于是,他将这名为“心”的要点从圣者言教中把握之后,
内心好似从那树根里拔起而生的嫩芽一般升起,
尊崇并将如来供奉于头顶,以此托持着全然绽放的,
以层层密叶展为伞盖,悬于天际;巴利
Atha munivacanaṃ so muddhanāma’ggahetvā Samuditahadayo taṃ rukkhamuddhacca mūlā, Sugatamupari katvā dhārayanto suphullaṃ Barihi barihi chattākāramāgā nabhamhī;
十力者身光所触,彼树王如颤动宝珠,
以种种光辉而堪称赞。
犹如林木、岩石等一切也都光耀辉焕,
舍离了自己的色泽,具足殊胜美色。巴利
Dasabala tanubhā’bhissaṅgamā so dumando Tarala maṇīva nānā’bhāhi sambhāvanīyo, Vilasita iva sabbe rukkhaselādayo’pi Apagata sakavaṇṇāvaṇṇavantā virejuṃ;
飞鸟、龙蛇与诸天等,为六色光所照,
皆迷于各自的夫与妻,彼此相忘。
无染虚空之中,牟尼王辉耀放光,
舒散种种光芒,如日轮般行去。巴利
Khaga bhujaga surādi massitā chappabhāhi Nijapati nijajāyā svaññamaññāsu muyhuṃ, Asita gagana majjhe sobhamāno munindo Vitata vividha raṃsī raṃsimālīva gañchi;
于浓密云层之中,迸发雷电,击裂而出。
其身光明闪耀于外,犹如皎洁的明月。
树荫覆蔽,光明赫奕;
往赴龙蛇争战之处,端坐虚空。巴利
Jalada paṭala saṇḍe vajjhamuddāḷayitvā Bahi vilasitakāyo sommadosākaro,va Katupari taruchāyo jotamāno samāno Uraga samaraṭhānaṃ ganthvā’kāse nisajja;
他以神通收聚浓稠黑暗,
那于彼处极可怖畏、凶猛狂暴的(黑暗),
百雷齐落,暴雨狰狞;
弥天浓云,化作凉风。巴利
Ghanatara timiraṃ so iddhiyā saṅgharitvā Tahimatirava bhīmaṃ ghorasaṃrambhavantaṃ, Asani sata nipātaṃ vassadhārā karālaṃ Urutara tata meghaṃ māpayī sītavātaṃ;
如是,三界之主为除龙众之骄慢,
示现可怖之相。
导师见彼凶顽已离,
即于彼处当下除灭所生怖畏。巴利
Iti tibhuvananātho dappite nāgasaṅghe Vimada karaṇa hetu dassayī bheravānī, Atha’pagata pagabbhe te viditvāna satthā Apanudi bhayajātaṃ taṅkhaṇaṃyeva tattha;
如旭日之光辉,如华鬘之璀璨闪耀,
面容光泽明净,身布诸相庄严。
众龙王了知彼能灭三有者,
手持尾饰供物,恭敬作礼。巴利
Taruṇa taraṇisobhā ketumālāvilāsiṃ Subharuci mukhavandaṃ lakkhaṇākiṇṇagattaṃ, Tibhava vibhavadāyiṃ taṃ viditvāna nāgā Cutapaharaṇa hatthā vandamānā mahiṃsu;
双手合于头顶,以红莲花为饰;
面若初绽,双眸如新发青莲,皎洁不萎。
各各所持种种色之铠甲等,
以众花、衣幔与明耀灯幡而为庄严。巴利
Sirasī nihitapāṇī rattapaṅkeruhehi Vikaca vadana nettā’manda kañjuppalehi, Saka saka dhata nānāvaṇṇa vammādikehi Vividha kusumavatthā’manda dīpaddhajehi;
蛇宫幽居的龙女们相聚一堂,
娉婷袅袅,轻摇千只壶形酥胸。
她们身佩优美华丽的金饰,怡然自得,
她们口中赞语连连,音声悦耳,演示了善妙的戏乐;巴利
Uraga bhavanavāsā nāgakaññā samecca Kuca kalasa sahassaṃ dhārayanti salīlaṃ, Lalita kaṇaka valli līlamādhatta gattā Thuti mukhara mukhā tā sādhu kīḷaṃ akaṃsu;
尔时牟尼为息诸龙之争,
发出善慧者所爱悦的妙梵音。
不老不死之道,为智者所善赞叹,最胜之法;
具胜慧者宣说,为诸蛇众。巴利
Atha muni uragānaṃ viggahaṃ taṃ sametuṃ Sutimana kamanīyaṃ niccharaṃ brahmaghosaṃ, Ajaramamara maggaṃ suppasatthaṃ sudhihi Varamati varadhammaṃ desayī naṃ phaṇīnaṃ;
诸位仁者啊,轮回之中实无坚实,连一滴精要亦不可得;
炽燃烈火之内,清凉何时可得?
贪爱之病与种种恶行恒常摧折众生;
寿命亦如朝露迎向朝阳般坠落。巴利
Na bho bho saṃsāre khalu bhavati sāraṃ lavampi Visesā taṃ sītaṃ jalita dahane vijjati kadā, Sadā rāgaṃ rogaṃ byadhati janataṃ nekaduritaṃ Tathāpā’yuṃ pāto ravirabhimukhussāva sadisaṃ;
此身乃三十二分所成之躯,犹如尸骸,无有坚实。
短暂的青春,如花一般凋谢,已然失去光彩。
积聚之财终须舍,弃此而去;
朋友,事既如此,何有智者愿受生?巴利
Sarīro’yaṃ battiṃsa vidha kuṇapo sāra rahito Parittaṃ yobbaññaṃ kusuma sadisaṃ niggatasiri, Pahantvā gantabbaṃ bhavaja vibhavaṃ sambhatamidaṃ Athevaṃ sante bho varayati bhavaṃ ko nu hi budho;
凶暴者、抹灭他德者、为瞋所噬者、恃慢自大之人,
命终舍此身,友啊,堕入极惨烈之地狱。
毒蛇、猫与穴居的猿猴,为数众多。
他们相互残杀,所感受的此苦,何其无依无怙。巴利
Palāsī makkhī kodhūpaha mato mānavibhavo Jano’tīto’to bho payati narakaṃ dāruṇataraṃ, Phaṇī majjāro sā guhaka kapayo bhūya bahuso Vadhentaññoññaṃ te nanubhavamidaṃ dukkhama’nisaṃ;
昔有乌鸦与猫头鹰,林生颤动之箭;
于非处结怨,长时受痛苦与祸殃。
唉!汝等当忆历劫之恶,此怨结所生也。
斯处无乐,诸君,斗诤中无一毫之乐;唯慈爱乃不死甘露。巴利
Pure kāko’lukā atha vanabhavā phandana isā Karitvā’ṭṭhāne’ghaṃ ciramanubhavuṃ dukkhamanisaṃ, Aho kappaṭṭhantaṃ saratha duritaṃ verajamidaṃ Na hetthassādo bho’ṇumapi kalahe mettima’mataṃ;
愚人之力,唯足自毁;
昔有小鹌鹑,痛失其雏。
醉象愚痴,纵有强力亦非依怙;
于无益处,何故精勤自毁福乐。巴利
Balaṃ bālānaṃ bho saka saka vadhāyeva bhavati Atītekā khuddā laṭukikadijā naṭṭhatanayā, Gajaṃ bālaṃ mattaṃ pavidhi na balaṃ hoti saraṇaṃ Athaṭṭhāne kiṃ bho kurutha vīriyaṃ bhuti hananaṃ;
那些远离纷诤、心意专一的人,便无苦迫。
往昔那些无益的言语、傲慢与亲昵之词,全都消散了。
昔日彼众安居乐,尔时离散失所依;
一朝堕入病魔掌,呜呼!争斗之力猛如斯。巴利
Na dukkhaṃ tesaṃ ye vigata kalahā ekamanasā Atīte bho lāpā aghaṭita mānā peyyavacanā, Sukhaṃ vāsaṃ’kāsuṃ yadahani bhavuṃ te’tha vidhurā Vasaṃ vyādhassāguṃ tadahani aho!Medhaga balaṃ;
如是,锐慧智者,为令彼众和合,
乃说殊胜妙法——萨度,为智者所叹。
尔时,彼诸龙欢喜心满足,
为彼供养宝成无等之座。巴利
Iti tikhiṇa sudhimā kattumete samagge Avadi pavara dhammaṃ sādhu viññuppasatthaṃ, Atha muditamanā te pīṇitā tassa nāgā Maṇimayama’tulaṃ taṃ āsanaṃ pūjayiṃsu;
尔时牟尼从天空降下,降临大地,
如初升之日,安坐彼座,绽放光明。
随后,龙众们以天界的种种妙食等
供养圣者之后,善听正法。巴利
Atha muni gaganamboruyha bhumippadesaṃ Taruṇa raviva tasmiṃ āsane āsi bhāsaṃ, Atha bhujagagaṇā te dibba khajjādikehi Parivisiya munindaṃ sādhu dhammaṃ suṇiṃsu;
尔时水陆诸众生,赴战而来无央数,
八十俱胝诸蛇众,齐集彼处战场中。
无垢者于皈依与戒律善住、极满足,
曾作导师之极崇高供养仪轨;巴利
Atha jala thalajānaṃ tattha yuddhā’gatānaṃ Agaṇita bhūjagānaṃ’sītikoṭī bhujaṅgā, Vimala saraṇasīle suppatiṭṭhā sutuṭṭhā Akaru’matimuḷāraṃ satthu pūjāvidhānaṃ;
那时,大腹王的舅父乃是龙王,
名为摩尼那耶那迦,居于瑞丽吉祥之地,
因与龙族交战,来到龙岛;
见到善逝至尊之身,顶礼后如此说道。巴利
Atha mahudara rañgño mātulo nāgarājā Maninayanakanāmo rammakaḷyāṇadesā, Uraga samara hetū āgato nāgadīpaṃ Sugatavara sarīraṃ disva natvālapevaṃ;
善逝若未至此地,
我等早已互相残杀,命尽身亡。
血流染遍这片土地,
我见这炽燃之物,你当如云以水覆灭它;巴利
Yadi sugata! Imaṃ tvaṃ nāgato assa ṭhānaṃ Mayamapagata pāṇā homa jhatvā’ññamaññaṃ, Rudhiravaha vikiṇṇo assa bhumippadeso Pasami dahana dittaṃ ambudeneva taṃ tvaṃ;
世尊!我往昔曾见过您这般身相,
光耀庄严之身,遍满光芒之网,
乃至在天众中,宣说极为甜美的正法。
十力尊,往昔所闻之法与您的威德,您皆已亲证。巴利
Mama bhagava! Purāme diṭṭhapubbaṃ tavetaṃ Rucira sirisarīraṃ raṃsijālā’bhikiṇṇaṃ, Api sumadhura dhammaṃ desayante surānaṃ Dasabala sutapubbaṃ ānubhāvañca tuyhaṃ;
昔我实为汝所闻名之仆,
若汝心中复于仆有悲悯。
最胜宝洲之中有善妙恒河,
我之所爱安住于彼;渴仰欲见,故我诚心祈请。巴利
Ahamasama pure te vissutoyeva dāso Yadi manasi dayā te hoti dāse punā’pi, Pavara ratanadīpe hoti kaḷyāṇigaṅgā Mama vasati tahiṃ taṃ daṭṭhukāmo’bhiyāce;
于是,修行之主领受了她的恳请,
在自己熟习之地,营建塔庙。
并为他们设下了由宝石严饰的座位,
采集美丽的树王之花,布置供养。巴利
Iti yatipati tassā’rādhanaṃ paggahetvā Saka paricita bhumyā cetiyatthaṃ vidhāya, Maṇimaya paribhuttaṃ āsanaṃ cā’pi tesaṃ Sa sumana taru rājaṃ pūjanatthaṃ vidhāya;
龙啊,此一切皆具足十力者之所受用,
故汝舍利,宛如摩尼宝珠,光莹明净。
常应崇敬、顶礼我,如我施与天界与解脱;
导师如是言已,予以教诫。巴利
Dasabala paribhuttaṃ sabbametaṃ bhujaṅgā Maṇiriva rucīdaṃ te dhātuyoyeva tasmā, Mahatha namatha niccaṃ maṃva saggā’pavaggaṃ Dadati iti ca vatvā ovaditvāna satthā;
佛光腾入虚空,天龙敬奉世尊。
蓝黄诸色遍洒十方。
摄受众生的心与眼目,世间之精华
犹如太阳从空中来到祇园精舍;巴利
Nabhatala’mu’pagantvā devanāge mahente Disi disi visaranto nīlapītādi raṃsi, Mana nayana haranto jantunaṃ lokasāro Agami ravi’va khamhā jetanāmaṃ vihāraṃ;
此后,于人天世间中,对于那些未得成就等的众生,
持续为诸毒蛇宣说甘露法者,
于美妙可爱的山林住处,在曼古罗龙王之处。
在第六年,牟尼作了安居。巴利
Atha manujamarānaṃ nattasiddhādikānaṃ Satata’mamata dhammaṃ desayanto phaṇīnaṃ, Vanabhavana suramme maṅkulavhe naginde Akari muni nivāsaṃ chaṭṭhame hāyanamhi;
神城园林,波利质多树根之畔;
牟尼之主,在微红柔石上说法。
向诸天众宣说极其精妙的阿毗达摩,
于第七年,在此处作了殊胜的安居;巴利
Surapurupavane’tho pārijātassa mūle Aruṇa mudusilāyaṃ bhāsamāno munindo Sunipuṇa’mabhidhammaṃ desayanto surānaṃ Akari varanivāsaṃ sattame tattha vasse;
那时,施予安乐的世尊,安住于祇陀林中。
第八年的秋季,无垢慧者(世尊)于此安住。
自证无老、无死的寂静,为诸众生。
以种种方便宣说教法,巴利
Atha sukhada munindo jetanāme vihāre Avasi vimalapañño aṭṭhame sāradasmiṃ, Ajara’mamara santiṃ phasamāno paresaṃ Vividha naya vicittaṃ desanaṃ desayanto;
如此,胜利者住于祇树给孤独园,
依止舍卫城而住,
那时,这座城是怎样的呢?
那祇树给孤独园的精舍又是何种样貌?巴利
Evaṃ jino jetavane vasanto Nīssāya sāvatthipuraṃ vihāsi, Sā kidisī āsi purī tadānī Taṃ kīdisaṃ jetavanaṃ vihāraṃ;
安住于大地之女的头顶上,
种种珍宝璀璨,光华悦目可爱。
富丽堂皇,如宽广的坛城,具足广大财宝。
那在南赡部洲成为了一处妙境。巴利
Bhūmaṅganāyāhita uttamaṅge Bhāsanta nānāratanābhirāmā, Visālamolīva visālabhogā Sā jambudīpamhī babhuva rammā;
吉祥之居,携来吉祥,
她照耀在大地之上,
宛如天王阿摩罗婆提城般绮丽,
又如多闻天王阿罗迦城般怡人。巴利
Sirīnikete sirimāvahantī Virājate yā vasudhā talasmiṃ, Sā devarājassa’marāvatī’va Rañño kuverassa’lakāva rammā;
福德智慧具足之人所居,
金等珍宝充盈的商肆遍布街衢。
高大的象、骏马与华丽的车辇,
那黄金的宫殿楼阁闪耀光辉。巴利
Sā puññapaññālu janādhivutthā Soṇṇādi puṇṇāpanākiṇṇavīthī, Uttuṅga mātaṅga turaṅga raṅgā Sā rājate kañcana mandirālī;
那位王女光辉灿烂,
以福德之相嬉戏游乐,
已渡吠陀支彼岸,善巧辩议,
十种音声常恒鸣响。巴利
Rarāja sā bhāsura rājaputtā Puññaṅganālāsa vilāsayantī, Vedaṅgapāraṅgata vippacārā Dvipañca saddehi ca niccaghosā;
众多工匠混杂而聚,
来自各方之商队首领
众多漏尽者所踏足的清净之地
她的光辉宛如吉祥的殿堂;巴利
Anekasippī sata sampakiṇṇā Nānādisāhā’gata satthavāhā, Pahutakhīṇāsavapādapūtā Babhāsa sā maṅgala mandiraṃ’va;
他生修习梵行时,
依止鹦鹉,以德而住。
祭树以果与嫩叶,令其成满,
虽叶落尽亦为祭支之见证。巴利
Bhavantare yo cariyaṃ caranto Suvo’panissāya vasaṃ guṇena, Yaññaṅgasākhiṃ matasīnapattaṃ Akā samiddhaṃ phalapallavehi;
如今,已达有的边际。
依止于那位牟尼王所安住之处,
谁能无余尽述她的功德?
她以雨季之喻而说。巴利
Idāni patvāna bhavassa antaṃ Nissāya yaṃ so vasate munindo, Tassā guṇaṃ ko hi asesayitvā Katheti sā vassū’pamāya tassā;
犹如无价之宝,与之相契。
悦意美妙,为最上众生所依止,
此精舍因众人所赞叹,
以祇园等林苑之名而著称。巴利
Tassopakaṭṭhe ratanaṃva’nagghaṃ Manoharo uttamasattasevi, Janānamākakhiṅatado vihāro Babhuva jetādi vanavhayena;
六足蜂群醉心繁花与花蜜之香,
嗡嗡声与丝弦之音相和而鸣。
沉醉无尽,飞鸟婉转啼唱;
树木如善舞的伶人般挺立。巴利
Samaphulla puppharasa modita chappadālī Jhaṅkāra nāda parivādita tantinādā, Sammatta’nanta dija kujita gītavantā Tiṭṭhanti yattha taravo naṭakāva chekā;
从乳海取来,以乳水洗净
晒于银山,皎洁如月光
在沙砾撒落堆积之处,
她的花环璎珞粲然辉耀,宛如乳海。巴利
Khīraṇṇavāhariya dhoviya khīranīrā Sosetva sajjhumalaye sasikanti massaṃ Yatthokiritva tanitā viya vālukāyo Sā mālakāvali babhāsa payodadhi’va;
宝颜赫奕耀明光,
阶梯作鬘;阶节相衔如踝齿,欢笑流布。
此时,我对天宫生起了厌离。
“ 香炉”者,指放置香料以供熏香之处也。巴利
Vijjotamāna ratanappamukhānanamhi Sopāna māla padagaṇṭhidujehi hāsaṃ, Katveva devabhavanānamahaṃ virāga Vantī’ti gandhakuṭi yattha pahāsayittha;
铁匠的熔炉口及其上方,满是炽热熔铁,
如同在炽燃密林中窜出的火焰之网,
佛身所出光鬘,
施胜处所出光束,于彼遍散。巴利
Kammāra gaggari mukho’pari sampapuṇṇā Aṅgāra kantara viniggata jālakāva, Sambuddhadeha pariniggata raṃsimālā Dāyagga niggata karā visaranti yasmiṃ;
纵被讥云“汝等因与世人交游故有贪染”,
我辈实为有福,因与无垢者相具足故。
摩竭欢欣笑语盈,天树葱茏掩映清;
苦行所依树王下,巍巍辉耀此中明。巴利
Tumhe sarāga janasaṅgamato’ti gītā Dhaññā mayantī vimalehī samaṅgitattā, Tuṭṭhāva hāsa makarā surapādapānaṃ Rājenti yattha yatinissita pādapindā;
蓬那伽树、尼波树、巴库拉树、阿周那王树
那伽树、阿伽树、芒果树、对叶树、黄玉兰
大地为繁花与种种珍宝所遍满
犹如隐匿的天宫,于此熠熠生辉;巴利
Punnāga nīpa vakula’jjuna rājarukkha Nāgā’ga cūta yugapattaka campakānaṃ, Pupphābhikiṇṇa dharaṇī ratanehi nānā Pacchanna dibbabhavanaṃ viya bhāti yattha;
梵天神、天神、阿修罗、人与龙,具相成就
及持明诸众,皆以恭敬礼敬,
凡以吉祥赞颂歌咏之声宣唱之处,
彼等心眼之众皆令欢喜。巴利
Brahmāsurāsura naroraga liṅgisiddha Vijjādharādi janatā katavandanehi, Teheva ghuṭṭha thutimaṅgala gītikāhi Yatthopagāna mananettagaṇā mudenti;
清澄无垢,极清凉的泉水涌流,
汇入湖沼;沉醉的种种鸟类鸣声回荡。
石坛之上,花蕊花瓣纷披散落;
行者之心,恒常于此欢喜欣悦。巴利
Nigghositāmala susītala nijjharehi Sammatta nekadija ghuṭṭha jalāsayehi, Kiñjakkha patta parikiṇṇa silātalehi Tussanti yattha satataṃ yatīnaṃ manāti;
若有于无数劫中,积集善根聚藏者,
亦能舍离迦毗罗卫城那般无量的荣华,
既至善逝大仙欣然安住之处,
此处言说者所称之舅父,究竟为谁?巴利
Yo neka kappa sata sañcita puññarāsi Hitvā’mitaṃ kapilavatthu mahāsirimpi, Āgamma yattha nīrato sugato mahesi Ko tattha bhuti matulaṃ kathiko katheti;
彼时胜者住祇园精舍,
犹如帝释天神居难陀欢悦妙林。
如梵天住梵宫,与祖辈梵众共俱;
如明月临太虚,为星鬘周匝围绕。巴利
Tasmiṃ jino vasati jetavane vihāre Indo yathā rucira nandana kānanamhi, Brahmā’va brahmabhavane sapitāmahehi Tārāvalī parivuto gagane’va vando;
尔时,名为摩尼眼之大龙王,
从兰卡岛来至胜者足下,舒展蛇冠,如是白佛言。巴利
Tadāgamma mahānāgo maṇi akkhikanāmako, Laṅkāto jinapādasmiṃ phaṇiṃ pacceda’mabruvi;
正觉贤者出于世间,为令世间利益增长;
主啊,我等无贪,唯以慈悲怜念于汝。巴利
Sambuddhā dhīra lokasmiṃ lokassatthābhivuddhiyā, Jāyanti sāmi tumhākaṃ dayāyanto’gadhā mayaṃ;
是故我身为奴仆,久系轮回坚牢之狱;
你若愿我解脱,当受此请。巴利
Tena me dāsabhutassa saṃsārandugharā thirā, Muttiṃ yadicchase mayhaṃ gahaṇīyaṃ nimantaṇaṃ;
Sutvāna taṃ mahānāgo mahānāga nimantaṇaṃ, Paṭiggahesi taṃ tuṇhībhāvena karuṇāya so;
苏玛那之龙闻知此事,随即来到锡兰,
于此令心愉悦的大地之上,贤善河畔一带;巴利
Ñatvā taṃ sumano nāgo lahumāgamma sīhalaṃ, Kaḷyāṇāpagapassamhi manonandana bhutale;
白银、黄金、摩尼、真珠、珊瑚、金刚所成,
于堪负重任之巨柱,安置瓶器等物。巴利
Sajjhu kambumaṇi mutta pavāla vajirāmaye, Vahārahe mahāthūne ghaṭakādiṃ nidhāpiya;
梁木等余物已施,殿堂诸处亦如是;
雕纹猛兽狮子等,行列亦复如是陈。巴利
Datvā tulādayo sesa mandiraṅge tatheva ca, Viṭaṅka vyāla sīhādi pantiyo’pi tathevahi;
黄金所成,种种彩绘善庄严;
造作椽木,于两翼及顶饰。巴利
Sātakumhamayā’neka cittehi sādhu cittitaṃ, Nimmāya gopānasiyo pakkhapāse ca kaṇṇikaṃ;
悬挂铜铃、铃铛以及种种装饰珠玉,
还制作了金铃串、项链及耳环等庄严。巴利
Siṅgi nikkhena siṅgañca chadanindamaṇīhi ca, Soṇṇa kiṅkiṇi mālāyo kaṇṇamālā ca māpiya;
织成绚丽华盖,悬垂珍珠璎珞处处
复以香鬘花鬘,周匝交络庄严巴利
Cittavitānaṃ bandhitvā muttolambe tahiṃ tahiṃ, Katvāna gandhadāmehi pupphadāmehi saṅkulaṃ;
于靛青宝地中央,设无价大座;
四周亦为其余诸比丘设妙座。巴利
Indanīlamayaṃ bhumi majjhe’naggha mahāsanaṃ, Māpesi parito sesa bhikkhūnañca subhāsane;
宝石栏楯,依止藤蔓;
珍珠细沙遍铺,园林悦意可爱。巴利
Ratanehe’vāpassaye vedikā eḷikāmaye, Muttā vāluka saṅkiṇṇaṃ mālakañca manoramaṃ;
Satta ratana sambhuta toraṇū’pari toraṇe, Santīra kusumā’kiṇṇa hāṭakādi ghaṭākulaṃ;
遍悬众多彩旗,华盖庄严,
灯烛与熏香辉映,芬芳与鲜花弥漫;巴利
Neka rāgaddhajākiṇṇa vitāna samalaṅkataṃ, Dīpa dhūpāli saṅkiṇṇa gandhapuppha samākulaṃ;
以如是种种色彩而为庄严,
建造起最胜殿堂,宛如天宫。巴利
Evamādihi nekehi vaṇṇehi samalaṅkataṃ, Māpetvā maṇḍapaṃ seṭṭhaṃ devamaṇḍapa santibhaṃ;
铺上清凉细沙,敷以柔软草叶,
如是建造了这宏伟庄严的大道,光明璀璨,端严妙好。巴利
Sīta vāluka sañchannaṃ mudu pādapaṭatthataṃ, Māpetvevaṃ mahāmaggaṃ surañjasa samañjasaṃ;
那些龙族聚集了各种嚼食、啖食与果物,
备办了丰盛的天食天饮,当时便前往迎接。巴利
Sañcinitvāna te nāgā khajja bhojja phalāphale, Dibbannapāne pacure paṭimaggaṃ gamuṃ tadā;
此后,大悲导师于成道后第八年,
卫塞月圆之日,召集诸弟子;巴利
Tato kāruṇiko nātho bodhito aṭṭhame same, Vesākha puṇṇamāsimhi sannipātiya sāvake;
诸比丘,来此兰卡岛,为饶益诸龙;
马尼阿奇卡净信世尊教法,欢喜劝请。巴利
Ethajja bhikkhavo laṅkaṃ nāgānaṃ’nuggahāya bho, Maṇiakkhiko nimantesi pasanno buddhasāsane;
闻彼吉祥正觉尊之语已,
诸比丘柔顺和善,摄心同声应诺。巴利
Sutvāna vacanaṃ tassa sambuddhassa sirīmato, Assavā pesalā bhikkhū paccassosuṃ samāhitā;
那时,长老舍利弗以智慧第一、能负重担而卓越,
持衣钵,前往胜者的近前;巴利
Sāriputto tato thero paññāya’gga dhurandharo, Pattacīvaramā’dāya agamā jinu’pantikaṃ;
大长老目犍连是第二位上首弟子。
手持衣钵,来到胜者近前。巴利
Moggallāno mahāthero dutiyo aggasāvako, Pattacīvaramādāya sopāga jina santikaṃ;
弃除恶行,头陀支最胜,名为大迦叶。
持衣与钵,前往胜者之处。巴利
Dhūtapāpo dhutaṅgaggo mahākassapa nāmako, Pattacīvaramādāya āgamā jinasantikaṃ;
于教法中,精通律藏第一者,名为优波离,已自我调伏,
持衣与钵,来到了胜者跟前。巴利
Sāsane vinayañña namaggo’ pālivhayo yata, Pattacīvaramādāya jinantikamu’pāgami;
天眼众中称第一,调伏诸恶折骄慢;
长老阿那律、能施胜愿者,已来牟尼尊前。巴利
Dibbacakkhūnamaggo yo ruddhapāpāri dappako, Thero’nuruddho varado sopāga munisantikaṃ;
如摩尼宝能满所欲,名为伍巴瓦那——诸欲已吹灭,如是著称;
具智慧、有徒众、应受供养的长老,趋近于胜者之侧。巴利
Maṇiva kāmado kāmamu’pavāno’ti vissuto, Ñāṇī gaṇī dakkhiṇeyyo theropāga jinantikaṃ;
巴咕拉尊者,清净无垢,是戒、定等功德之宝藏,
当时,他携带资具,来到比丘众的集会中;巴利
Bakkulo vimalo sīla samādhādi guṇākaro, Āgato saparikkhāro bhikkhūnaṃ samitiṃ tadā;
荷担佛法传承的长老,正是指鬘。
他整装与世尊同行,迅疾而去。巴利
Buddhasāsana dhorayho thero aṅgulimālako, Sahā’gantuṃ munindena sannaddho sahasā gato;
如日轮耀于教法兴隆之峰巅,
此罗睺罗长老亦迅疾往诣父所。巴利
Sāsanodaya selagge sūriyo viya bhāti yo, So’yaṃ rāhulathero’pi lahu’gā pitu santikaṃ;
那位名为跋迪亚的长老,品行端正,如同满载吉祥之罐,
他在世间闻名遐迩,也已前往正自觉者座前。巴利
Bhaddācāro bhaddiyavho thero bhaddaghaṭo viya, Pākaṭo bhuvane so’pi gato sambuddha santikaṃ;
犹如天树于世间,随其所欲而施与;
胜者之子金诺罗,塞拉亦至正觉前。巴利
Devaddumo’va lokassa yo dadāti’cchiti’cchitaṃ, Jinorasopi selavho gato sambuddhasantikaṃ;
犹如夜晚的主宰者,照耀在教法的虚空中,
玛哈那玛大长老,来到圣者近前;巴利
Yāminī sāmiko’vāti bhāti yo sāsanambare, Mahānāma mahāthero sopāga munisantikaṃ;
如雄黄岩上奋威的狮子,
须菩提大长老今来至佛陀近前。巴利
Manosilātalaggamhi jumhamāno’va kesarī, Subhutivha mahāthero buddhupantika māgato;
佛法如六牙象池,名闻提萨长老亦如池中水鸟,
赴比丘集会。巴利
Buddhasāsana chaddanta sarasī sāraso viya, Vissuto tissathero’pi gato bhikkhusamāgamaṃ;
进入胜者教法这朵盛开的莲花之中;
如蜜蜂般的拉特长老,亦迅速前往。巴利
Jinasāsana samphullasarasīruha majjhago, Madhubbata nibho rādhathero’pi sahasā gato;
跋古、达巴与伍巴塞那、孔丹尼亚、阿说示、斯瓦离,
这些胜者之子——大长老们,已往诣牟尼面前。巴利
Bhagu dabbopa’seno ca koṇḍañña’ssaji sīvali, Ete jinatrajā therā gatāsuṃ munisantikaṃ;
童子·咖沙巴、布纳、须那、输毗陀、雷瓦达,
此诸长老已证得神通,往诣世尊之所;巴利
Kumārakassapo puṇṇosoṇosobhita revatā, Therāpete abhiññātā gatāsuṃ satthusantikaṃ;
旺吉萨、娑竭陀、难陀、跋拉瓦迦、嘎旺巴提
持衣钵,往诣如来所巴利
Vaṅgīso sāgato nando bhāradvājo gavampati, Pattacīvaramādāya gatāsuṃ jinasantikaṃ;
如是五百大龙象,皆胜者之亲生子;
随同牟尼世间主,齐来集会共趋临。巴利
Evamādi mahānāgā pañcasata jinorasā, Samāgañchuṃ sahāgantuṃ muninā lokasāminaṃ;
于是,那位世间喜悦者,为悲心所充盈,
犹如闪电以种种光辉环绕须弥山;巴利
Tato so jagadānando karuṇāyābhirādhito, Meruṃ parikkhipantova anekajjuti vijjuyā;
穿上下衣,清净光洁,内裳舒展映辉,
胜者复于其上,系好红色腰带;巴利
Nivāsetvā suddharaṃsi visarantaravāsakaṃ, Tassūpari jino rattaṃ bandhitvā kāyabandhaṃ;
巍然挺拔如大宝塔,焕发柔和美妙金色光芒,
如同用红色毛毯覆盖着。巴利
Accuggataṃ mahāthūpaṃ cāru cāmīkarajjutiṃ, Paṭicchādayamānova rattakambala kañcunā;
色如榕树熟果般深红的粪扫衣,
裁作桑喀帝,成具褶之上衣。巴利
Vaṇṇa nigrodhapakkaṃva surattaṃ paṃsukulikaṃ, Saṅghāṭiyā karitvāna saguṇaṃ uttarīyakaṃ;
着衣覆体皆齐整,
为受钵故伸其手;网纹交错如染之色。巴利
Hutvāna supaṭicchanto pārupitvāna sādhukaṃ, Pattatthāya pasāresi jālākulakarañjino;
承世尊威光之力,从彼处得蜜已,
手入莲华之内,既至而取之。巴利
Lokanāthappabhāvena tato pattamadhubbato, Pāṇi saroruhassanto sampattosi tamaggahi;
尔时导师携弟子,腾空飞入苍穹间;
踏散种种彩云已,动身启程向前行。巴利
Tato sasissako nātho uggantvā gaganaṅganaṃ, Nānāvaṇṇambude tattha maddanto gantumārahabhi;
于是,从正自觉者的身体放射出六道光芒,
如同从金色花蕊放射,犹如宝石椽子一般;巴利
Tato sambuddha dehasmā nikkhantāsuṃ cha raṃsiyo, Hemakaṇṇikato yāta maṇigopānasī yathā;
牟尼身中流出蓝色光明,如蓝莲花与水晶,
众星仿佛掩覆(其光)。巴利
Bāṇindīvara pupphehi meva’kindamaṇihi ca, Chādenti viya nakkhattā nīlaṃ’su munidehato;
以瞻波花与乌达拉花编成的花环,以及洒有金粉的衣袍,
胜者身上放射的黄色光芒,似乎遍覆为衣。巴利
Campakuddālamālābhī hemacuṇṇambarehi ca, Pūrayanti viyāsaṅga pītaṃsū jinadehato;
以红色花簇与红宝石而为严饰,
从牟尼之身放出红光,遍满诸方。巴利
Bhaṇḍīpupphakadambehi lohitaṅkamaṇihi ca, Lohitābhā papūrenti disā’gā munidehato;
如璎珞、花鬘、水晶等饰,
洁白光明从牟尼身中流现,遍满虚空。巴利
Hāra mallika mālāhi somaṃsu phalikādihi, Pūrayanti viyāsaṅga odātā munidehato;
茜色花簇与莲色宝珠,
遍覆十方,从胜者之身涌出茜红光辉。巴利
Piñjumañjeṭṭharāsīhi padumābhamaṇīhi ca, Disaṃ chādayamānāgā mañjiṭṭhābhā jinaṅgato;
犹如鲜花美果在一日间盛放,
心壁崩摧,弃舍好善,行如战胜者;巴利
Nekindacāpa kiṇṇaṃva divasaṃ ratanutthataṃ, Cittapaṭaṃva muñcantaṃ missābhāgā jinaṅgato;
六色光芒,宛若山顶殿阁般恢弘。
相逐奔涌,彼此交相辉映。巴利
Girikūṭa kūṭāgāra mattā chabbaṇṇa raṃsiyo, Āvelavelā dhāvanti dippamānetaretarā;
行进中激荡冲撞,直抵铁围山的峰峦。
水涌出后,流向远方,如同瀑布一般;巴利
Gacchamānā’hanitvāna cakkavāḷa siluccaye, Uggantvā parato yantī nīra nijjhara sannībhā;
树木、山峦等彼此迎面相对,
展现各自色彩,河流亦在奔流不息;巴利
Sammukhe sammukhe tāyo rukkhapabbata ādayo, Kārayantā sakaṃ vaṇṇaṃ dhāvantā’pi ca sindhavo;
那时,天空的云朵被向上涌起的光芒染成金黄,
新生的日轮再次穿上缤纷霞衣,辉耀天空;巴利
Uddhamuggataraṃsīhi rañjitā jaladā tadā, Nānāvaṇṇe punevāsi nūtano ravimaṇḍalo;
诸天神们已隐没于胜者所流布的清净光辉之中。
那时,他们以各自绚丽多彩的形相恭敬礼赞他。巴利
Jinappahā pavāhesu nimuggā devatā gatā, Pūjetuṃva nijattehi nānāvaṇṇā siyuṃ tadā;
天女们没入佛光之中,
一时迷乱,竟认不出自己的丈夫。巴利
Paviṭṭhā buddharaṃsīnamantaraṃ devadhītaro, Asañjānīya muyhiṃsu muhuttaṃ attano dhavaṃ;
天、阿修罗、龙、梵天、成就者与持明众等,
以拂尘、伞盖、幢幡供养,随逐胜者。巴利
Surā suroraga brahma siddha vijjādharādayo, Cāmaracchattaketuhi pūjayantā jinantvaguṃ;
有人将成串的花环悬于门楼之上、门楼之间;
有人于彼处四周布置陶罐灯盏。巴利
Agghikaṃ pantiyo keci toraṇūpari toraṇe, Ghaṭadīpāliyo tantha karonti abhito’bhito;
于足毯上铺展,于华盖间张开;
其上复散无数鲜花。巴利
Pādapaṭe pattharanti vitatvanti vitānake, Tatthūpari anekānī kusumāno’kiranti ca;
世间最上导师,今往何天界而去?
为往梵天界,抑或我等居处?巴利
Katamaṃ devalokannuyāti lokagganāyako, Yāti kiṃ buhmalokannu amhākaṃ bhavanannu kho;
诸天神之天,以摄受谁之智,欲往何处?
有者疑‘彼往何处’,遂从此处流转至彼处。巴利
Kattha nu kho devadevo kassanuggahabuddhīyā, Yātī’ti kaṅkhitā keci saṃsaranti itocito;
于道路两侧建造了宝石所成的亭阁,
敷设坐卧具后,有诸天女恭立其间;巴利
Māpetvā abhito magge maṇḍape ratanāmaye, Sayanāsanaṃ paññapetvā kāci tiṭṭhanti devatā;
处处敷设清净甘美之水,
有人侍立,有人礼赞胜者。巴利
Tahiṃ tahiṃ paṭṭhapentā sudhanta madhurodakaṃ, Yāvamānā jinaṃ keci tiṭṭhanti ca mahanti ca;
如是,当无可比拟的盛大庆典正在进行时,怙主
以正等觉之光辉(照耀),犹如新升的太阳。巴利
Evaṃ mahāmahe nātho vattamāne anūpame, Jalaṃ sambuddhasiriyā nūtano sūriyo viya;
梵天军队列于两侧,车乘护卫,娑婆主梵天亦相伴而行,
天军两侧护卫,车乘如帝释天神之座般庄严华丽。巴利
Brahmasenābhito yāna brahmāvātha sahampati, Surasenābhito yāna sakkova samalaṅkato;
宝石四面簇拥,车乘如星宿珍宝般璀璨。
恰如持国天王的金翅鸟王,为天鹅大军作前导。巴利
Gagālimabhito yāna gahaṅgā maṇi sannibho, Dhataraṭṭhakhagindova haṃsasenāli pubbago;
贪嗔永离、痴惑尽除、
已证无碍解智的诸声闻弟子,悉皆随从而为围绕。巴利
Apeta rāgadosehi vītamohehi sabbaso, Paṭisambhidatta sampatta sāvakehi anuggato;
凡于心中所存种种疑惑者,
即为他们一一消释其疑,宣说甘露之法;巴利
Yesaṃ yesaṃ manasmiṃ yaṃ yamatthi kiñci saṃsayaṃ, Tesaṃ taṃ taṃ paṇudento desanāya sudhāsinaṃ;
处处应机示神变,
令世间众生眼目,悉没入欢喜泪中。巴利
Tattha tatthānurūpena pāṭihāriya kambunā, Lokassa nayanālī so tosassusu nimujjayaṃ;
是时,那广作庄严的龙,来到了兰卡岛,他的大威光遍布四方。
他们于各处开辟道路,极为宏大而辉煌;巴利
Sampatto’laṅkataṃ laṅkamathāgu phaṇino tadā, Paṭimaggaṃ karontā te tattha tattha mahāmahaṃ;
龙众之间有诸天神,彼诸天神间有梵天神;
如是杂处遍世间,梵界之众咸充盈。巴利
Uragānamantare devā brahmāsuṃ tesamantare, Evaṃ sammissako loke brahmalokā papūrayi;
凡见胜者与弟子众、光辉赫奕者,
彼等善得眼目,彼乃真眼。巴利
Ye passanti jinaṃ tattha sasissaṃ siriyā jalaṃ, Suladdhā tehi nettāni tesamakkhīni locanā;
尔时闻此法,法主所开演;
是人善得耳,斯耳为真耳。巴利
Ye suṇanti tadā dhammaṃ dhammissara pabhāvitaṃ, Suladdhā tehi sotāni tesaṃ sotāni sotakā;
赞佛功德者,以德自庄严;
彼等舌善得,其舌实知味。巴利
Ye lapanti tadā buddhaguṇañhi guṇabhūsaṇā, Suladdhā tehi ve jivhā tesaṃ jivhā rasaññakā
凡于虚空界中礼敬胜者、如来及僧团者,
彼等善得手,彼等之臂亦善得。巴利
Ye vandanti jinaṃ yantaṃ sasaṅghaṃ gaganaṅgane, Suladdhā tehi hatthāni tesaṃyeva bhujā bhujā;
尔时得见如来者,于佛欢喜心满足;
愿此欢喜常无尽,恒归一切诸如来。巴利
Tadā tathāgataṃ disvā ye santuṭṭhā tathāgataṃ, Tathāgatānaṃ sabbesaṃ yo toso hotu sabbadā;
世尊已往善处,如同在天界中那般尊大。
谁又能凭一张口,说尽对他们的供养仪式?巴利
Gato kalyāṇīyaṃ nātho mahentevaṃ sadevake, Tesaṃ pūjāvidhānaṃ ko mukhenekena bhāsati;
尔时恒河,
以柔软之波为臂,执取彼携子已至者之莲足。巴利
Tato gaṅgā manuññañhi sampattaṃ taṃ saputtakaṃ, Taraṅga mudu bāhāhi gahetvā caraṇambuje;
以泡沫与花瓣,善洗濯其双足;
随后从彼处取水,作身体之护养。巴利
Pāde pakkhālayi sammā pheṇa pupphupahārikā, Tato tatotuṃ gaṇhitvā akā dehassanuggahaṃ;
于是,受恳请的导师在诸龙礼敬中,
来到那座令人心旷神怡的华丽殿阁。巴利
Tato so yācito satthā nāgasaṅghehi vandiya, Agamā maṇḍapaṃ rammaṃ manonandanamāvahaṃ;
步入堂阁正中,登上堪配佛陀的大座;
安坐后,如旭日初升,光照诸方。巴利
Gantvā maṇḍapa majjhamhi buddhāraha mahāsane, Nisīdobhāsayaṃ āsā ravīva udayāvale;
于是比丘众各就己座,次第安坐;
彼时棚阁辉耀,宛如莲花盛开的池沼。巴利
Tato bhikkhu nisīdiṃsu patta pattāsane tadā, Babhāsa maṇḍapaṃ’tīva saraṃva padumākulaṃ;
众人眼目如蜂,飞赴和悦面容之莲;
吮取善法之味,饱足欢喜而去。巴利
Jananettālino’gamma vasī sommamukhambuje, Patantā kusalāmode gaṇhantā tittino gatā;
牟尼色身大海中,诸龙象比丘,
非以眼根摩尼宝舟,不能渡抵彼岸。巴利
Tathā sabhikkhukā nāgā munino rūpasāgare, Nettinda maṇināvāhi pāraṃ gantuṃ na te pabhu;
于是,众人以如宝石般的净信之眼,
恭敬地亲手以饮食供养善逝及僧众,令得饱足;巴利
Tato sasaṅghaṃ sugataṃ sajano maṇi akkhiko, Sakkaccaṃ sakahatthehi annapānena tappayī;
如来饭讫,手离钵已;施主虔敬趋前,
为请说法随喜,恭请世尊。巴利
Athonīta pattapāṇima’ccayitvā tathāgataṃ, Bhattininno nimantesi desanatthānumodanaṃ;
尔时导师出梵音,宣梵声教;
以自音声说法,普令众生皆得了知。巴利
Tato brahmassaro satthā niccharaṃ brahmaghosanaṃ, Viññāpento jane sabbe sakasaddena desanaṃ;
世尊于此教法中,示现灭烦恼等诸法,
能生起喜与悦乐,带来涅槃甘露;巴利
Desesvevaṃ jino dhamma’manilāsanakādinaṃ, Pītipāmojja jananaṃ nibbāṇāmata’māvahaṃ;
咄咄!诸龙谛听:此轮回大海,
恶敌、鳄鱼、摩竭鱼充满,险难难渡。
人们若舍离了佛陀那坚固、深广的巨舟,
何时才能于正道中得立身?巴利
Bho bho suṇātha bhujagā bhavasāgaramhi Pāpārinakkamakarākula duggamamhi, Maggā janā khalu labhanti kadā patiṭṭhaṃ, Ohāya buddhathirasāratariṃ visālaṃ;
久劫方逢难得之牟尼出世时,
龙族众等,慎勿放逸。
生、老、死、苦与忧悲,
于流转轮回、未至彼世者,皆悉难免。巴利
Laddhāna dullabhataraṃ munipātubhūta Kālaṃ cirena bhujagā na pamādayittha, Jātī jarā maraṇa dukkha pariddavā ca Saṃsārikassa na tatopa’gatassa hoti;
青春如水莲之盛美,须臾暂住;
众生生命,如霜露一滴,虚脆无实。
视诸受用如海中浪花之碎灭,
心恒常为种种忧悲之焰所烧灼。巴利
Tāruññamambujasiriṃva parittakālaṃ Pāṇaṃ tusāralava’sārataraṃ janānaṃ, Bhogaṃ dadhāti jaladhimhi taraṅgabhaṅgiṃ Niccaṃ mano dahati sokasikhībhi nānā;
即使已断除贪欲之箭,猿鸟之类仍是愚钝无慧。
哪怕是贪著色相的妇女,对花朵也心生染著。
往昔退失禅那者,实已遭此殃;
是故善慧者,勿贪于色。巴利
Katvāna rāgamisayo’pi khagā dupaññā Thirūpi nārikusumesupi rūpagiddhā, Pattā’nayaṃ khalu pure parihīna jhānā Rūpe na rajjatha tato khalu sādhupaññā;
昔有孔雀,耽于声爱;
闻彼雌孔雀甘美之音,身乃绚然严饰。
彼陷猎人手中缚,是故
众生诸苦中,无有更苦于音声。巴利
Saddānurāgamanugopi pure sikhaṇḍī Sutvāna mori madhuraṃ giramañjitaṅgo, Vyādhassa hatthamagamāsi bhavesu tasmā Nattheva saddasamadukkhakaraṃ janānaṃ;
于种种香花般的外道欲望中,舍弃了对他方的爱染,
那贪恋醉象颞颥所散香气的蜜蜂,
蜜蜂被象耳棕叶击碎,纤小之躯支离;
三界之中,实无如香气之罗网。巴利
Ohāya nekakusumesu parāgarāgaṃ Mattebhakumbha magamā madagandhaluddho, Bhiṅgo pabhagga tanuko karikaṇṇatālā Nattheva gandhasadisaṃ tibhavesu pāsaṃ;
深水为宅、广居自适的鱼,
为贪滋味,竟吞鱼钩。
得难量之苦,而非于诸味中得乐。
心生骄慢,自以为有所恃,便沉溺于感官欲乐的滋味。巴利
Gambhīra nīradhibhavo pavurāsano’pi Miccho gilitva balisaṃ rasagedhahetu, Pappoti dukkhamatulaṃ na rasesu sāta Matthiti mantva pajabhātha rasesu gedhaṃ;
嗟!从梵天界而来的清净有情,
菩萨亦决定成佛。
因与女人交会,纵有染者亦退失;
是故实无灾祸,堪与触患相比拟。巴利
Bho buhmalokā’gata suddhasatto Buddhattameva niyato api bodhisatto, Thisaṅgamāya parihāyi sarajjato’pi Tasmā hi phassasadiso anayo navatthi;
以恐吓、搅扰、愚弄之因而无实际利益,
众生虽喜布施,却如施与摩尼宝光辉之假象,
蛇已达解脱胜城,
谁为富者、求寂静而不施?巴利
Bheraṇḍa pelaka kapu’ddaka hetuhīna Sattāpi dānaruci dānamaṇippabhāvā, Pattā’pavagga varasārapuraṃ bhujaṅgā Ko nappadāti dhaniko siva’mesamāno;
守持无垢戒律,纵是毗沙甘提迦,
亦为因陀罗欢喜园中亲爱之正妃。
是故,若你等希求殊胜之福,
当护持清净无垢之戒,如护己命。巴利
Pāletva sīlama’malaṃ visakaṇṭhikāpi Indassa nandanavane’si piyā mahesī, Tasmā pasatthavibhavaṃ yadi patthayavho Pāletha sīlama’malaṃ khalu jivitaṃ’va;
天界广博众宝遍盈,
天女婵娟彼处庄严。
莲池盛开,林木等境,于彼处悦意;
彼处不死之众,如不死天,无间欢娱。巴利
Saggo visāla ratanālaya sampakiṇṇo Sānanda’manda surasundari sundaro so, Phullambujākara vanādihi nandanīyo Tatthāmarā viya’marā’virataṃ ramanti;
由此,善妙者,梵天众之庄严,及彼可爱之境,皆所不及;
不死涅槃最为第一,受尊崇更逾于彼。
是故,乐求己利、具慧之众,
为令渴爱灭尽,应恒常精进。巴利
Tamhāpi bho rucira brahmanikāya bhuti Rammā tatopi mahitaṃ amataṃ variṭṭhaṃ, Tasmāttakāma niratā janatā sapaññā Taṇhakkhayāya satataṃ vīriyaṃ karotha;
如是,善逝为诸龙众宣说了这最胜的正法之道;
龙众闻已,欢喜踊跃,与无老(诸天)等共作盛大欢庆。
他们的教说犹如天树,具足义利,在那里生起。
愿依怙主世尊、那法、以及世尊的弟子们,护佑你们。巴利
Evaṃ saddhammamaggaṃ varamati sugato desayi pannagānaṃ Sutvā te sampahaṭṭhā mahamahamakaruṃ nijjarādīhi saddhiṃ, Tesaṃ ve desanāyaṃ suraviṭapi samā sātthikā tattha jātā So nātho tañca dhammaṃ bhagavati tanayā te ca vo pālayantu
名为善心的山王之中,
善慧亦名善心者,安住。
尔时天神偕众眷属,降临迦罗尼耶;
于彼与诸龙族俱。巴利
Nagādhirāje sumanābhidhāne Vasaṃ sumedho sumanābhidhāno, Devo tadā’gamma sapārisajjo Kalyāṇiyaṃ tattha phaṇīhi saddhiṃ;
施予解脱之因的布施,
听闻清凉之法后,
心怀欢喜,前往礼敬世尊。
合掌恭敬,如是礼拜。巴利
Datvā’pavaggassa nidānadānaṃ Sutvāna dhammaṃ sutisītibhutaṃ, Pahaṭṭhacitto upagamma buddhaṃ Natvāha evaṃ katapañjalīko;
非蛇类之(所敬),亦非人之(所敬),
非诸天之(所敬),亦非诸祖之(所敬)。
世间怙主悲德最胜,
为利群生降生于世。巴利
Na ve phaṇīnaṃ napi mānusānaṃ Nānimmisānaṃ na pitāmahānaṃ, Hitattha mevākhila lokanāthā Jāyantī loke karuṇāguṇaggā;
我等如今确实也含摄于您的慈悲之中,
因此(得)脱免诸蛇之患。
贤者啊,请将您那极为清净的双足,
踏入我的居所。巴利
Antogadhā nūna mayampi tuyhaṃ Dayāya tasmā phaṇīnaṃ vimesaṃ, Karohi mayhaṃ bhavanamhi dhīra Pādaṃ’sunā’tīva pavittarūpaṃ;
此去东方,见彼山巍然显现,
承载着大地女神顶髻的辉光。
遍眼者啊,
世人知此遍峰是我的居所。巴利
Yo’yaṃ nago dissati’to purattha Bhumaṅganā molisiriṃ vahanto, Samantakūṭoti samantacakkhu Jānāti loko vasatiṃ mametaṃ;
那以种种青色林丛而绚丽者
瀑流充盈满溢的山峦
披覆着黄、蓝、红诸色嫩芽的枝丛
宛如升起的云峰般显现巴利
Yo nīla nānā vanarāji rājito Āsāra dhārā giri nijjharākulo, Āpīta nīlāruṇa pallavāvalī Jimūtakūṭo viya bhāti uggato;
若能以胸膛劈开信度河水,
来此唯为顶礼您双足之故。
犹如手持轮宝者光辉赫奕,
巍然高耸,为持地之王。巴利
Yo sindhuvāriṃ urasā pabhejja Āgamma te pādapaṇāma hetu, Vijjotamāno viyacakkapāṇi Mahāti tuṅgagga dharādharindo;
恒河之新娘,头戴峰冠威仪者,
边塞铁骑军团的统领者,
正是这位持地之主、伟大的国君。
他统治着兰卡的都城与乡野。巴利
Gaṅgāvadhū kuṭakirīṭadhārī Sāmanta selinda camūpatīko, Yo’yaṃ dharādhāra mahāmahīpo Ra rāja laṅkā nagaraṅgaṇamhi;
象牙如芽,彩峰为额,
长鼻流注,多刺之象。
如天帝之象王,
情液如瀑奔流。巴利
Pāroha danto citakūṭa kumbho Aneka soṇḍikkha savanti hattho, Yo nijjharāsāra madappavāho Gajorivā’bhāti surādhipassa;
繁花团簇,叶落无遗,
朱红嫩芽,结成冠冕华鬘。
柔藤缠其躯,
树王立如王。巴利
Samphūlla pupphatthabakā’napattā Satdhatta rattaṅkuramolimālā, Kantālatā’liṅgita khandhadehā Tiṭṭhanti bhūpāva yahiṃ kujindā;
悉达天女,艳如红莲成行;
手佩宝钏璎珞,串串相联。
孔雀尾翎与青莲花为花环,
此地岩面辉耀。巴利
Siddhaṅganā rattapadambujālī Samhinna hatthābharaṇāli yuttā, Kekīkalāpuppala mālamālī Silātalākañja nibhanti yattha;
蒙古拉鱼、帕提那鱼、蛇形鱼与辛古鱼
红珊瑚与茅草绳,沾满雨季的泥泞,
螃蟹、鳄鱼与不瞬之鱼、嗜血水蛭,
恣意啮咬这疥癞之躯。巴利
Maṅgura pāṭhīna savaṅka siṅgu Rohicca muñjā?Mara pāvusehi, Kulīranakkāda’nimesakehi Nikīḷītaṃ daddara rattapehi;
白鹭、灰雁与雁群,
常相喧鸣共呼唤。
如鹤群之池馆,
天鹅群栖之吉祥住处;巴利
Niccañhi saṃrāva virācitānaṃ Balāka kādamba kadambakānaṃ, Āpānasālā viya sārasānaṃ Haṃsālinaṃ maṅgala vāsabhūtaṃ;
由无间欢悦而心生意乐,
如盛开的莲花芬芳馥郁,
香睡莲与青睡莲,以珂罗花蕊,
覆盖于种种色之水面;心(如是被庄严)。巴利
Nirantarāmoda mudāvagehi Suphulla kokāsa’ravindakehi, Sogandhi’kindīvara keravehi Kiñjakkha channaṇṇatalehi cittaṃ;
清凉澄澈,甘水盈满;
莲花遍饰,地界庄严。
此处于城中闪耀,形貌悦意可爱。
彼山名为遍峰,正是四面环山之地。巴利
Sītaccha sātodaka sampapuṇṇa Sarojinī laṅkata bhumibhāgo, Yo’yaṃ pure bhāti manuññarūpo Samantakūṭo sa samantakūṭo;
林丛四散而开,岩石环抱之处,
令前来聚集的大众心生欢喜,
摩度迦、榕树、咖雷利、菩提、柠檬与婆利,
竭地罗、诃子、盛开的迦昙波、栓皮榄、波罗奢树。巴利
Dalita vipinasaṇḍā yattha sele samantā Samupagata janānaṃ cittamāmodayanti, Madhuka vaṭa kareri bodhi jambīra bhalli Khadira’bhaya kadambā phulla sellū palāsā;
波罗蜜、余甘子、毕罗迦、黑柄、阿迦、罗望子,
猴面果、跋陀利、尼波,摇曳宛如青莲花。
摩俱罗、阿萨那、毗耶拉、迦达婆汉达、阿周那,
迦木迦、萨罗、真度迦、优昙婆罗、庵婆、阿萨迦纳。巴利
Paṇasa’mata pilakkhā kaṇhavaṇṭa’kkha ciñcā Labuja badari nīpā phandani’ndīvarāva Makula’sana piyālā gaddabhaṇḍa’jjunā ca Kamuka salla tindu’dumbarambassa’kaṇṇā;
奔那伽、瞻卜迦、木莲、石榴与佉阇利树,
多罗、山茉莉、阿输迦,及多罗树。
欣达罗树、那伽树、尼普罗树、瑜伽波陀树、阿梨咤树
悉昙婆树、伊罗婆陀迦树,以及劫他迦树巴利
Punnāga campaka dumuppala dāḍimā ca Khajjūri tāla girimallika’soka tālā, Hintāla nāga nivulā yugapatta’riṭṭha Setamba eravatakāpi ca ketakā ca
盛开的班迪花、须摩那花、阿迦花与优提迦花
婆散提花、奇德咖花、迦波花与罗毗摩罗提花
君陀花、余甘子果、古兰达花与枸橼
素馨花、草尖与微风巴利
Samaphullabhaṇḍi sumana’jjaka yūthikā ca Vāsanti cittaka japā ravimālatī ca, Kundassa’māraka kuraṇḍaka bījapūra Sephālikā ca tiṇasūla samīraṇā ca;
甘蔗、竹、姜黄、毗朗基、宾比,
蓝靛、菖蒲、乌头、葫芦及那伽藤。
藤蔓、秋生、无敌花、瓦鲁与香根草
种种果实与无数树林辉耀其间;巴利
Vocu’cju kīcaka haliddi viḷaṅgi bimbi Nīlī vacā’tivisālābu ca nāgavallī, Vallīha sārada’parājitavāru’sīrā Phalādi neka vanarāji virājito so;
有些树木亭亭而立,散发着芬芳,
就在那里,有些结满了甜美的果实,
藤蔓摇曳,花果敷荣,
或缠附于枝杈关节之间,灼灼生辉。巴利
Tiṭṭhanti keci taravo surabhiṃ kirantā Tattheva keci phalitā madhurapphalāni, Andolitā phalitapallavitā latāyo Sandhārayaṃ viṭapa jattusu bhanti keci;
于彼人众群集处,恒令欢喜。
树王硕果累累,虽被摧折亦悦人;
它们仿佛以目光所及之处
被风拂动的嫩红新叶,向人发出召唤。巴利
Sāmantage janagaṇe satataṃ dumindā Sampīṇayanti dalitā phalino ca yasmiṃ, Te avhayanti viya locana gocarehi Vāte’ritehi taruṇāruṇa pallavehi;
在此林间,林神们与各自的美女,
于悦意的石地、湖泊与沙地旁,
舞者起舞,乐器奏响,
持花鬘者引吭高歌,恒常欢喜;巴利
Tasmiṃ vane vanasurā nijavasundarīhi Ramme silātaladahe sikatātale ca, Naccanti tanti turiyāni ca vādayanti Gāyanti mālabharino satataṃ patītā;
成就者与成就女众,在彼处彼处嬉戏游娱,
欣乐于花、果、叶、汁。
彼等亦住于山麓林木可爱之处,
心与瑜伽相应,虽已息灭热恼。巴利
Siddhā ca siddhavanitā hi tahiṃ tahiṃ te Dibbanti pupphaphala pattarasāhinandi, Acchanti tattha giripādapa rāmaṇeyye Yogehi saṅgata manā bahitāpasāpi;
在这片林中,有鹿、赤鹿、白莲色鹿,
有牛耳鹿、豪猪、兔、豺狼、野猪,
枝栖群猿、羚羊之群、猫鼬、噜噜鹿与黑羚,
巨蜥、鼷鼠、水獭、猕猴,及诸牛类众生。巴利
Tasmiṃ vane hariṇa rohita puṇḍarīka Gokaṇṇa salla sasa jambuka sūkarā ca, Sākhāmige’ṇivaga babbu rurū kuruṅga Godhā’khu pampaka kapī gavayā ca’nekā;
彼等成群而行,马、虎等类,
种种四足之群,欢喜而住。
飞鸟亦有鸱鸮、鸽与蓝颈鸟,
乌鸦、鹌鹑、杜鹃与蜜蜂。巴利
Te vagga vagga carino hayamārakādī Nānā catuppadagaṇā muditā vasanti, Pakkhīpi kosiya kapotaka nīlagīva Dhaṅkā’ṭa lāpa parapuṭṭha madhubbatāva;
无舌鸟、丁迪哈鸟、鹧鸪与八哥,
鸳鸯、鹦鹉、鱼鹰、鹞鹰和苍鹭。
杂色翼鸟、甜鸣鸟与种种鸟类,
聚集彼处者,形色皆可意;巴利
Nijjivha dindiha cakoraka sāḷikā ca Cakkavha kīra kurarā kulalā ca kaṅkā, Citracchadā madhura kūjaka nekapakkhī Saṅgamma yattha nivasanti manuññarūpā;
他们林端,宛如舞伎之场;
恰似歌者之堂,歌声缭绕。
对禽兽而言,犹如饮水之地,
常年欢庆,令人喜乐,赏心悦目;巴利
Tesaṃ vanantamatha nāṭakamaṇḍalā’ca Gītālayaṃ viya ahosi ca gāyakānaṃ, Āpānabhumi sadisaṃ migapakkhikānaṃ Niccussavaṃ ratikaraṃ nayanābhirāmaṃ;
林野如是辉耀,
群峰庄严,众多天女严饰。
其色极似高昂的孔雀颈项之蓝,
这为群山环抱的山,正是牟尼主所居。巴利
Evaṃ vidho vipinarāji virājitehi Kūṭehi nekasura sundari maṇḍitehi, Atyucca nīlasikhigīva samāna vaṇṇo Eso samantagiri me vasatī muninda;
心怀欢喜,名为善意者,
说毕此言,稽首那无与伦比、适于前行之圣者。
迦尸牟尼亦因彼语,
与诸比丘俱,胜者出而游于虚空。巴利
Evaṃ patīta manaso sumanābhidhāno Vatvāna natvamasamaṃ gamanopayuttaṃ, Kāsātha sopi muni tassa vacaṃ paṭicca Sabbhikkhu nikkhami jino gaganāyanamhi;
无觉知者、山与林木,
龙、金翅鸟、走兽、飞鸟,及有因者。
明咒持者、天人、阿修罗,乃至四面梵天,
欢喜云集,共举盛大庆典。巴利
Niccetanāpi giripādapa ādayopi Nāgā supaṇṇa miga pakkhika hetukāpi, Vijjādharāmara’surā caturāṇanāpi Saṅgamma’kaṃsu sumanā mahamabbhutaṃ te;
牟尼主行进之时,三界丰饶;
山王欢喜,树王觉醒。
兽王极喜,鸟王善鸣,
大因陀罗降雨,热恼止息;巴利
Muninde payante samiddhaṃ tilokaṃ Girindābhinandā dumindā pabuddhā, Migindā sutuṭṭhā khagindā sughuṭṭhā Pavuṭṭho mahindo paṇaṭṭho nidāgho;
当您乘虚空之道而行,彼时您是善逝者中的光明,
云层遮蔽了日光与炎热,大地涌出清凉之水,
微风徐徐,芬芳馥郁,带来清凉与安乐,
天人等众手持旗帜、华盖与拂尘,供养并恭敬。巴利
Gacchante gaganāyanena sugate bhānu’si santo tadā Vāresuṃ sūriyātapañca jaladā siñjiṃsu bhumyā jalaṃ, Mandāmanda sugandha muddha pavano pāpeti sitaṃ sukhaṃ, Devādi dhaja chatta cāmarakarā pūjenti mānenti ca;
萨尼罗藤、兴达拉树、辛达棕榈与槟榔树,
多罗树、芒果树、婆罗树等诸大树木,
他们犹如手持拂尘者般挺立,
无垠虚空,亦为花所遍布;巴利
Sannīra hintāla’ga sindi pūga Tālambasālādi mahīruhitdā, Tiṭṭhanti te cāmarahatthakā’va Pupphehi channo gaganaṅganopi;
以此方式,世间无上怙主
当盛大庆典正在举行之时,
以六色光芒遍满四方四隅,
世尊趋近那山王。巴利
Anena vidhinā jagadeka nātho Pavattamānesu mahāmahesu, Disañca vidisaṃ paripūrayanto Jabbaṇṇaraṃsīhi agā nagindaṃ;
在那山王顶上,世间之护者
将六色光芒之聚遍散诸方,
无上色相者,为诸比丘所围绕,
遥望大海彼岸,伫立而观。巴利
Tasmiṃ samantanagamuddhani lokanātho Chabbaṇṇaraṃsi nikaraṃ disi pattharanto, Bhikkhūhi so parivuto parasāgarantaṃ Olokayaṃ ṭhitimakāsi aanomavaṇṇo;
庄严兰卡新妇,须摩那峰为其冠顶。
无价人王摩尼大宝
三界之中无与伦比,施与所愿、施与吉祥;
诸贤今当亲近侍奉,一切时中依止于彼。巴利
Laṅkāvadhū sumanakūṭa kirīṭa kūṭaṃ Sajjesi’naggha jana rāja maṇī mahanto, Icchatthadaṃ sivadamappaṭimaṃ tiloke Taṃ’dāni bho bhajatha sevatha sabbakālaṃ;
尔时,诸天神中尊胜者与诸天女,
在兰卡山峰之巅,盛大集会共聚,
一切鼓自然齐鸣,
天界的众花鬘与饰物,从空中缤纷飘落,巴利
Kāsuṃ tadā suravarā surasundarīhi Laṅkāya selasikharesu mahāsamajjaṃ, Vajjiṃsu bheri vikatī sayameva sabbā Bhassiṃsu dibbakusumābharaṇā nabhamhā;
兰卡全境,皆为宝盖华伞覆罩;
种种离染幢旗,纷纭交错。
种种妙香花等,遍满十方界,
种种灯鬘,辉映虚空。巴利
Laṅkambaraṃ nikhilamāsi ca chattachattaṃ Nānā virāga dhaja ketu samākulañca, Nānāsugandha kusumādi disantarālaṃ, Nānagghikāvali virājita mantaḷikkhaṃ;
那一天,宝石与摩尼宝门楼交相辉映,
灯火成列,满瓶成行,庄严殊胜。
正觉者身周遍满六色光明,
天地间动静万物悉皆染红。巴利
Tasmiṃ dine’si ratanaṃ maṇitoraṇehi Dīpāli puṇṇaghaṭapantīhi dassanīyaṃ, Sambuddha dehaparitogata chappabhāhi Rattaṃ nabhāvani carācara sabbadabbaṃ;
四周群山如花鬘为饰,齐齐俯身礼敬而旋绕,
宛如有心识一般。
彼处一切树木、藤蔓等物,
低垂其顶而舞动,犹如天舞者;巴利
Mālāvataṃsa samakā girayo samantā Hutvā namanti ca bhamanti sacetanā’va, Sabbepi tattha taravoca latādayo ca Naccanti dibbanaṭakā viya onataggā;
那时,由佛陀威力所生的广大稀有神变
在此显现的当下
如此,那位沙门饮用了智者之行的甘露。
他如此宣说后,心中极喜,欢喜踊跃;巴利
Evaṃ tadā mahata vimhaya pāṭihere Buddhānubhāva janite idha vattamāne, Tatvāna dhīracaraṇaṃ samano sudhāsī Evaṃ vadī parama pitimano udaggo;
那双柔软、娇嫩、红润的双足,
宛似盛开的红莲花一般,
足趾圆润,依次修长,
趾甲铜色光洁,趾端高隆;巴利
Ye te mudu komala rattapādā Suratta phullamburuhopamānā, Vaṭṭānupubbāyata aṅgulikā Sutambatuṅgagga nakhāvalīkā;
足背隆起,犹如金龟之背,
踝骨隐而不显,足跟丰满修长。
整个足底平正安稳。
皮肤细滑洁净,不为尘垢所染。巴利
Suvaṇṇakummu’nnata pādapiṭṭhi Niguḷha gopphāyata paṇhibhāgā Samacchamāyaṃ sakalaṃ patiṭṭhitā Na limpate succhavitā rajādi;
如醉象王、牛王、鹅王、狮王,
以一如之威仪举步而行,随其所往。
大地平坦如鼓面,无有凹凸;
复以种种花卉,庄严妙饰。巴利
Sammatta hatthosabha haṃsa sīha Samāna līlāya yahiṃ payāti, Ninnunnatā bheritalā’va bhumi Hotātha pupphādi sumaṇḍitā ca;
道路自成障碍,桩杌遍布;
一切荆棘根株与碎石硬地,
深水急流,泥沼难行;
舍弃自性,遂成悦意。巴利
Apenti maggā sayameva khāṇu Sakaṇṭamūlā kaṭhalā ca sabbe, Gambhīra nīrāpaga paṅkaduggā Hitvā sabhāvaṃ ramaṇīyamenti;
诸山自东方入于大地
当胜者舒展足掌时,
纵在地狱腹中,烈焰亦皆熄灭;
莲花等亦来捧承其足。巴利
Vajanti bhumiṃ girayo purattha Pasārite pādavare jinassa, Nibbāti aggī narakodarepi Gaṇhanti pāde padumādayo ca;
苦行之主,此即您足底之
具毂、辋,辐条齐列者,
形态端正,具足千辐,
殊胜宏大的轮相,朗然显现;巴利
Idañhi te pādatale yatīsa Sanābhi nemi ghaṭikāvalīhi, Susaṇṭhitaṃ cā’rasahassavantaṃ Sandissate cakkavaraṃ mahantaṃ;
周匝围绕此轮相,
室利靺蹉与卍字,并诸花鬘为严饰。
殿阁、宝座、盈满之钵,
白伞、宝剑,及手执孔雀羽者。巴利
Tameva cakkaṃ parivārayitvā Sirivaccha sovatthi’vataṃsakā ca, Pāsāda bhadrāsana puṇṇapāti Sitātapattāsi mayūrahatthā;
种种青、莲、青莲等各色莲花,
须弥山、七重山、大海洋,
七大河、七大湖,
雪山与轮围山等。巴利
Nīlādibhedā kamaluppalā ca Sameru sattaddi mahāsamuddā, Sattāpagā satta mahāsarā ca Himālayo cakkavāḷaddiko ca;
日月星辰与六欲天界,
梵天居处并人间。
金船、肩舆与法螺
凯拉萨山、旗帜与牌坊;巴利
Candakkatārā ca chadevalokā Pitāmahāvāsa manussalokaṃ, Suvaṇṇa nāvā sivikā ca saṅkhaṃ Kelāsaselaṃ dhajatoraṇā ca;
如意宝珠、头巾与有犊的母牛,
双鱼、转轮王及其军队,
狮子、骏马、象王、虎王,
天鹅、公牛、紧那罗、孔雀;巴利
Cintāmaṇuṇhīsa savaccha dhenū Mīnadvayaṃ cakkavatti saseno, Sīha’ssa mātaṅga viyaggharājā Haṃsosabho kimpuriso mayūro;
鹤与埃拉瓦纳象王,
鸳鸯、摩竭鱼等诸相,
种种广大吉祥之相,
粲然光辉,恒常焕耀。巴利
Koñcā ca erāvaṇa hatthirājā Sacakkavākā makarādayo ca, Nānā mahāmaṅgala lakkhaṇā te Virocamānā vilasanti niccaṃ;
降诞刹那,大地震动;
七朵广大莲花,应时涌现。
凡他们所承接的足行,
这些在世间皆是稀有奇事。巴利
Jātakkhaṇe yassa mahiṃ pabhejja Visāla sattuddaya paṅkajāni, Paṭiggahesuṃ caraṇāni yāni Te tānimānacchariyāni loke;
提婆罗,在诸父携汝去礼拜之时,
为礼敬苦行之尊。
双足曾踏上他的发髻,
啊,尊者!那正是您的双足。巴利
Vandāpanatthāyu’panītakāle Pitūhi te devala tāpasindaṃ, Pādāni gantvāna jaṭāsu tassa Āsuṃ tave’taṅghiyugaṃ aho bho;
苏托达那王,这位人主。
他以喜悦之水充盈身心,
您的头顶清净如莲华,
双足如莲池。巴利
Suddhodanavhassa narādhipassa Santosa toyehi papūritassa, Siro visuddhambu ruhākarassa Saroru hāsuṃ caraṇāni tuyhaṃ;
那些在经行结束时的经行道上,
须弥山等诸山峰顶皆俯首低垂,
世人承接彼之足迹,
此于世间本不足奇。巴利
Ye caṅkame caṅkamaṇāvasāne Onamma merūdaya pabbaniṇdā, Paṭiggahesuṃ caraṇāni yāni Te tānimā’nacchariyāni loke;
那位三十三天之主所礼敬者,
凭其威神力,即使寿尽之人
贤者!大威德者!在释迦族之地,
汝之莲足不复如是(而来)。巴利
Yaṃ vandamāno tidivādhipo so Yassānubhāvena gatāyukopi, Sakiyaṭhāne’sinapunāpi te’vaṃ Pādambujaṃ dhīra!Mahānubhāvaṃ;
有身者中之最胜者,月之怨敌,
虽骄矜高举,亦在你安卧之下。
连你足的末端也无法看见;
这双足的形貌真是稀有奇特!巴利
Dehīnamaggopi nisākarāri Mānunnato so sayitassa tuyhaṃ, Pādassa antampi na sakkhi daṭṭhuṃ Acchera rūpaṃ idamaṅghikañjaṃ;
恒河之主尊前时,
南摩达河畔,蜿蜒者之岸。
牟尼主留下了足印
愿彼慈悲亦属于我。巴利
Gaṅgāya gaṅgāpati sannidhāne Tīre tadā nammada jimhagassa, Pādassa lañchaṃ akarī muninda Mayhaṃ’pi hotaṃ karuṇā tavesā;
萨恰咖已为苦行者所满足。
萨恰咖,你在缚石处作了。
为利世间作足印,
愿彼摄受亦摄我。巴利
Ārādhito saccaka tāpasena Akā tuvaṃ saccaka baddhasele, Pādassa lañchaṃ jagato hitāya Mayhampi hotaṃ tamanuggahante;
护主闻此语后
预见未来世之大利益,
于世间,受诸世间所敬仰者
以左脚留下了印记;巴利
Sutvāna nātho girametamassa Passaṃ mahābhuti’manāgatesu, Lokassa lokehi mahīya māno Akāsi vāmena padena lañchaṃ;
正觉后第八个秋季,
牟尼于毗舍佉月满月之日,
午后时分,示现足印之智;
于天人、沙门恭敬大众中;巴利
Sambodhito aṭṭhama sāradasmiṃ Vesākhamāse muṇi puṇṇamāyaṃ, Pādassa’bhiññāṇamakā’paraṇhe Sadevake sassamaṇe mahente;
蜂蜡的火漆印封于顶端,
正如刹帝利以印章所作的印记,
如是,这胜者足下的印记
于沙曼达拘达山上,堪受礼敬;巴利
Pataṅakgikā sitthaka matthakamhi Yathaṅkitā khattiya muddikāya, Āseva’mevaṃ jinapādalañchaṃ Samantakūṭamhi namassanīyaṃ;
而后,非时之云降下甘霖
种种珍宝从大地纷纷降下,
同样地,四方遍布花云,
金粉,其色如胜者之光;巴利
Akālamegho ca tato pavassi Vassiṃsu nānāratanāni khamhā, Tathā parito kusumambarāni Suvaṇṇacuṇṇāni jinekavaṇṇā;
遂从彼处离去,行步如善逝象王,
进入那山腰岩窟之中。
为了日间禅住,他在那里坐下——
那山洞著名,被称为“世尊洞”。巴利
Tato’pagantvā sugatebhagāmī Tasmiṃ nitambe girigabbharāyaṃ, Divāvihārāya nisīdi yattha Supākaṭaṃ taṃ bhagavāguhā’ti;
于是诸阿拉汉,悉是善逝真子,
以香等物,善作供养。
顶礼并右绕之后——
他们各于其处,作昼住;巴利
Tatorahantā sugatorasā te Gandhādinā sādhu mahetva sabbe, Vanditva katvāna padakkhiṇantaṃ Tahaṃ tahaṃ’kaṃsu divāvihāraṃ;
藤蔓攀附,枝条摇曳,
花鬘悬垂,枝叶四布繁茂,
盛开的悦意花序芬芳,
恍若俯首致敬,枝梢常自低垂。巴利
Lataṅganāyo viṭapīdhavāna Mālamba sākhāputhulaṃ’sapasse, Suphulla namañjūkara mañjarīhi Namassamānā’va sadonataggā;
那里,树木如同舞者伫立,
盛开着花朵的枝条高高扬起,
树梢低垂,宛如在恭敬顶礼。
慢与悭的烦恼,恒常流转;巴利
Tiṭṭhanti rukkhā naṭakā’va tattha Suphulla sākhākara’mukkhipitvā, Namassamānā viya onataggā Vattanti mānacchariyāni niccaṃ;
同样地,高低错落的群山,
仿佛正恭敬地顶礼那双足印,
焰尖倒垂,周匝森立;
此亦彼处恒常之奇观。巴利
Tatheva uccāvaca pabbatā ca Namassamānā viya pādalañchaṃ, Tiṭṭhanti ninnagga sikhā samantā Idampi niccababhutameva tattha;
在那座印有佛陀胜足印迹的山岳之上,
在打谷场般空旷的处所,
纵使众人聚集,
仍有空间,可容立足;巴利
Tasmiṃ nage pādavaraṅkitasmiṃ Khalamaṇḍalokāsa padesamatte, Samosarante bahuke janepi Hoteva okāsama,ho padaṅkaṃ;
聚集之后,向有情众致敬,
雨云初现时即已汇集,
以水流善巧地净化诸垢,
这也是那里常有的不寻常之事。巴利
Samosaritvāna mahetva satte Nikkhantamatte jaladā samecca, Sodhenti māla’mbuvahehi sādhu Idampi niccabbhutameva tattha;
足触石地,
即现如是种种奇瑞之事。
世间唯一怙主、无漏者
如此殊胜之事,谁能言说?巴利
Pādena phuṭṭhassa silātalassa Etādisānacchariyāni honti, Lokekanāthassa anāsavassa Mahabbhutaṃ konu kathaṃ bhaṇeyya;
世尊与僧众一起,在那里作昼间安住;
停留片刻后,
当为诸天神所崇仰之时,
随即从空中离去,前往罗诃那。巴利
Divāvihāraṃ bhagavā sasaṅgho Katvāna tasmiṃ pana kiñcikālaṃ, Mahīyamānesu sadevakesu Tato gato rohaṇamambaramhā;
牟尼与僧团安住于长瓦毕湖畔,
在塔基所在的最胜之地上,
彼作重行,
以灭尽定而坐于彼大地,身带尘垢;巴利
Tasmiṃ sasaṅgho muni dīghavāpiyaṃ Thūpassa ṭhāne paramāya bhumiyā, Garuṃ karonto pana taṃ mahītalaṃ Nirodhabhāvena nisīdi satrajo;
尔后,世尊从虚空行至阿努拉达,
及菩提树立足之地,
住于大吉祥塔之处,
同样地,住于不能容忍者所在之处;巴利
Tato’nurādhaṃ bhagavā nabhamhā Gantvāna bodhiṭṭhitabhumiyā ca, Ṭhāne mahāmaṅgalacetiyassa Tatheva akkhantinahitassa ṭhāne;
到达无碍喜乐后,
他与弟子们坐下,观察未来之事。
我的菩提界已安立,
世人于世间行持,为众生增长。巴利
Nisīdi patvāna nirādhapītiṃ Sasāvako pekkhama’nāgataddhaṃ, Patiṭṭhitā me pana bodhidhātu Karonti loke’ti janassa vuddhiṃ;
世尊从灭尽定起身,欢喜满足,
行至石塔殊胜之处。
安立彼处,宣说法义,阐明真理,
从虚空去至可爱的祇园;巴利
Vuṭṭhāya tuṭṭho bhagavā nirodhā Gato silāthūpavarassa ṭhānaṃ, Ṭhito tahiṃ dhammamathuddisitvā Gato nabhā jetavanaṃ surammaṃ;
如是,那位法王为利益众生而住,已离嗔恚,敌对尽除,
在那可爱的兰卡园、秀丽的须摩那山巅,他留下了那足迹。
当心纯净、净信生起时,那足迹便赐予你们天界与解脱,令你们等同牟尼。
因此,诸位!请满怀欢喜,礼敬那伟大、善妙、为善士所称叹的足迹!巴利
Evaṃ so dhammarājā janahitavihito vīta dosārivaggo Laṅkārāmāya ramme sumanagirisire’kāsi yaṃ pādalañchaṃ Taṃ vo saggā’pavaggaṃ dadati munisamaṃ citta matte pasanne Tasmā bho!Bho! Pahaṭṭhā namatha mahatha taṃ sādhu sādhuppasatthaṃ;
圆满妙说如花鬘,于此即时得显现。
众生善愿同如是,愿皆速疾得成就。巴利
Anantarā samattāyaṃ sumaṇaddisu vaṇṇanā, Tatheva sādhū saṅakappā khippaṃ pappontu pāṇinaṃ;
那位林中住者、功德之藏,为具慧者
罗睺罗长老——其名遍扬大地——之所恳请;巴利
Yo yācito’raññavāsī guṇādhāra sudhīmatā, Rāhulattheranāmena vissutena mahītale;
如日轮行于苍穹之中,阿兰若宝喜大长老名闻遍满大地;
彼为大众之首,僧团之尊。巴利
Bhuvanodaramhi paññāto ravīvambara maṇḍale, Araññaratanānanda mahāthero mahāgaṇī;
宛如世尊教法之生命,他是伟大的诗人;
他是正行之精粹,已渡世尊法海而至彼岸。巴利
Jīvitaṃ viya yo satthusāsanassa mahākavī, Sāro suppaṭipattīsu satthasāgara pārago;
你是他的弟子——那位远离俗尘、于传承中如炬独耀的阐扬者。
他是族姓的传承者、林栖者,以戒等功德为庄严。巴利
Tassa sisso’si yo vippagāma vaṃseka ketuko Ñātāgamo’raññavāsī sīlādi guṇabhūsaṇo;
那位以锡兰语造锡兰文法者,
即仁爱具戒的韦迭欣长老所作。巴利
Yo’kā sīhalabhāsāya sīhalaṃ saddalakkhaṇaṃ, Tena vedehatherena katāyampiyasīlinā;