《萨曼德古德》注释显示巴利原文
Samantakūṭavaṇṇanā
Satatavitata kittiṃ dhastakandappadappaṃ Tibhavahitavidhānaṃ sabbalokekaketuṃ, Amitamatimanagghaṃ santidaṃ merusāraṃ Sugatamahamudāraṃ rūpasāraṃ namāmi;
其余众生心莲的开敷者,
摧毁邪慧睡莲的过去诸佛之顶极,
我顶礼那已升起的宏大法光。
显示巴利原文 Hataduritatusāraṃ mohapaṅkopatāpaṃ Manakamalavikāsaṃ jantunaṃ sesakānaṃ, Kumatikumudanāsaṃ buddhapubbācalaggā Uditamahamudāraṃ dhammabhānuṃ namāmi;
戒德清净圆满,涤除诸恶荆棘
为天人所尊仰,堪受供养、应受供奉
行于正道,为众生之福田
我以至诚之敬,顶礼智慧具足的僧团。
显示巴利原文 Sakalavimalasīlaṃ dhutapāpārijālaṃ Suranaramahanīyaṃ pāhuneyyāhuneyyaṃ, Ujupathapaṭipannaṃ puññakhettaṃ janānaṃ Gaṇamahamabhivande sāradaṃ sādarena;
我将赞叹那为天众所称叹的贤王之城,
栖居此处的亲族善众,请侧耳倾听。
显示巴利原文 Iti kaḷita paṇāmā hantva sabbopasagge Sugatavimala pādambhojasampāta pūtaṃ, Sumanasikharirājaṃ vaṇṇayissaṃ surānaṃ Vasati matulametaṃ sādhujantu suṇantu;
依于听闻、言语、正念与礼敬,
他得以正确地安乐,并证得涅槃。
显示巴利原文 Savaṇā lapanā ceva satiyā cāpi vandanā, Yassa sammā sukhī hotī nibbāṇañcādhigacchati;
因此,那些希求这三种成就的善人,
因为善人们应以受教之心来听闻。
显示巴利原文 Tasmā sappurisehe’daṃ patthentehi tisampadaṃ, Savaṇīyañhi sādhūhi acikkhittena cetasā;
那位世间之顶严、依怙者,已圆满十种波罗蜜,
您已生于兜率天身,以“满足”之名著称;
显示巴利原文 Yo lokatilako nātho pūretvā dasa pāramī, Jātosi tusite kāye santusito’ti vissuto;
Ārādhito surādīhi kālo mārisa te ayaṃ, Tiṇṇo tārayimaṃ lokaṃ bahū apparajakkhakā;
Etadatthāya te vīra pūritā dasa pāramī, Bāhuṃ pitussa putto’va loko ālambate tuvaṃ;
大士、大智者听闻他们的话语后,
仔细观察,洞彻五种垢染;
显示巴利原文 Tesaṃ taṃ vacanaṃ sutvā mahāsatto mahāmatī, Vilokane viloketvā pañcāmala vilocano;
如赡部洲最胜莲花中的花蕊,那般美妙迷人,
你是迦毗罗卫城,犹如露珠般澄净。
显示巴利原文 Jambudīpaggakamale kaṇṇikā’va manoramā, Purī kapiḷavatthū’si visāṇā’va sudhāsinaṃ;
如同雄狮具足高昂的鬃毛一般,
那里的宫殿散缀着宝狮笼,熠熠生辉;
显示巴利原文 Siṅgīnikkhamayābhāsa tuṅgasiṅgasamaṅgitā, Maṇisīhapañjarākiṇṇa pāsādā yattha bhāsare;
如同天空中密集的云层,恒常时聚时散一般
无风而燃的火焰辉光,所在之处有金色旌旗
显示巴利原文 Saghane gagane niccaṃ sateratasatāni’va, Anileritapajjota soṇṇaketu ahū yahiṃ;
此城以人们青蓝色的眼睛与嘴唇而著称
蜂群缭绕,美女如云,为城带来祥瑞荣光。
显示巴利原文 Janānaṃ nīlanettehi vadanehi tu yā purī, Madhupālisamonaddha kañjinī sirimāvahe;
Raṅgatuṅgaturaṅgehi gajjitehi ca yā purī, Saghosuttuṅgakallola lolasāgarasantibhā;
犹如天众中炫耀的手臂,却受人轻贱侮辱;
犹如微风吹拂下高耸的山峦,遍布种种欲染的旗帜;
显示巴利原文 Avhamānā’va devānaṃ puralakhyā bhujā iva, Mandānileritā tuṅga nānārāgaddhajā yahiṃ;
Nānāvesadharā yasmiṃ nānābhūsaṇa bhūsitā, Nānāsampattisaṃyuttā nānāvijjāsu pāragā;
青春年少,姿容壮丽,容色悦意,
常乐正法,出身于不受轻贱之种姓。
显示巴利原文 Navayobbana uddāmā rūpena ca manoharā, Saccesu niratā niccaṃ anakkuṭṭhakulā siyuṃ;
那城中常有男女嬉戏娱乐,
城中女子姿容端庄,言语甜蜜;
显示巴利原文 Niccaṃ kīḷā vidaddhāhi naranārīhi sevitā, Yā purī sādhurūpā’si madhurālāpinīhi ca;
在这城中,有具足信心等德、出身甘蔗王族的人,
有位名为净饭者,在三界中广受称扬。
显示巴利原文 Tasmiṃ saddhādayopeta okkākakulaketuko, Suddhodanavhayo āsī vissuto bhuvanattaye;
大地之上,诸国王的王冠宝珠之光,仿佛在他那僧伽足莲处闪耀嬉戏,
那辉光连绵不绝,仿若嬉逐。
显示巴利原文 Yassaṅghikamale sabba bhubhujānaṃ mahītale, Kirīṭamaṇihiṅgāli kīḷantī’va nirantaraṃ;
凭借其炽盛威光,纵使日轮日日高悬于空,亦得辉耀;
正如药王星宿于白昼,在苍穹中游戏逍遥而行。
显示巴利原文 Yassa patthaṭatejena puranetāpi divākaro, Vahanīca’mbare līlaṃ osadhīpatino divā;
其布施之流,犹如瀑流般,涌向种种乞求的众生;
如心海中波涛汹涌,奔腾不息;
显示巴利原文 Yassa dānappavāho tu nānāyācaka jantunaṃ, Manodadhīsu velantetikkamantova sattataṃ;
以其智慧如烈日般炽盛,依其财富如施财者般慷慨,
以其容貌在众花间辉耀大地;
显示巴利原文 Matiyā suramantīva dhanena dhanado viya, Rūpena kusumesu’va yo jumhati mahītale;
她以王后之位受灌顶,名为摩诃摩耶,声名远播,
犹如月之女神辉映明月,犹如山中大王巍峨庄严;
显示巴利原文 Tassābhisittā rajjena mahāmāyāti vissutā, Candikā viya candassa girirājā’va kapālito;
犹如吉祥天女之于婆薮提婆,又如悉多之于罗摩王,
她犹如尊圣的女神,腰肢纤丽,容貌端美,下唇秀雅;
显示巴利原文 Lakkhī’va vāsudevassa sītā’va rāmarājino, Mahesīsi varārohā sundarī sundarādharā;
在她的腹藏之中,犹如无价的宝珠,
以三十二种祥相,令诸天悉皆惊叹。
显示巴利原文 Tassā kucchikaraṇḍamhi anaggharatanaṃ viya, Khattiṃsāhi nimittehi vimhāpento sadevakaṃ;
具白莲花手的圣者,犹如白象幼崽一般,
向母亲右绕之后,他便结生入于母胎;
显示巴利原文 Sitambujakaro santo sitebhacchāpako viya, Katvā padakkhiṇaṃ mātu paṭisandhimagaṇhi so;
在十或十一个月间,他的思惟恒常如是,
为见亲族,即往都城;
显示巴利原文 Dasekādasamāsena tassevaṃ āsi cetanā, Passituṃ sakañātīnaṃ gantvāna nagaraṃ tadā;
既以此事禀于王,王由是善加筹备;
随从簇拥,时行于中道。
显示巴利原文 Nivedetvā tamatthaṃ sā rañño tena susajjite, Saparicchadā tadā magge gacchanti antarāpathe;
Devatānaṃ manonandakara nandana sannibhaṃ, Disvāna lumbiniṃ nāma uyyānaṃ mananandanaṃ;
怀着于其中嬉戏的兴致,进入那座园林之中,
他们嬉戏游玩,来至吉祥的沙罗树下。
显示巴利原文 Tasmiṃ kīḷitumussāhā pavisitvāna taṃ vanaṃ, Kīḷanti upagantvāna maṅgalaṃ sālapādapaṃ;
Vilola pallavākiṇṇaṃ suphullakusumonataṃ, Gahetvā sālasākhaṃ sā surattakara pallavā;
在这充满我慢、诸天共处的世间,诸天执持守护,
玛雅在那里诞下儿子——世间的明眼。
显示巴利原文 Devehi gahitā’rakkhā mahamāne sadevake, Janesi tanayaṃ māyā tatraṭṭhā lokalocanaṃ;
那时,梵天、护世者与人们依次前来,
众人以金网、鹿皮等接住了这位令世人欢喜之子。
显示巴利原文 Brahmāno lokapālā ca manussā kamato tadā, Soṇṇajālājinādīhi gaṇhiṃsu jananandanaṃ;
Mahiṃ patiṭṭhito dhīro passitvāna tato disā, Uttarābhimukho sattapadaṃ gaṇtvā’mbuje ṭhito;
眺望远方,目若盛开的莲花,
口出绝妙之音,被称为无上、最尊贵者等;
显示巴利原文 Disantamavaloketvā suphullambujalocano, Nicchāresāsabhiṃ vācaṃ aggo seṭṭho’tiādinā;
受梵天、死神等诸天恭敬礼敬,
如同白分月渐次增长趋向圆满,
显示巴利原文 Brahmāmaranarādīhi pūjito ca namassito, Kamena abhivaḍḍhanto juṇhapakkhe sasī yathā;
在诸梵天之伞盖影下、曼陀罗花丛间,
由欣悦安乐之天众所持的拂尘轻轻摇动,处其中央。
显示巴利原文 Brahmūnaṃ chattachāyāya mandārakusumantare, Sānandāmandadevehi dhutacāmaramajjhago;
凭着天界的色、声、香、味,
以及天界的种种触,内心多般喜悦;
显示巴利原文 Dibbehi rūpasaddehi gandhehi ca rasehi ca, Phoṭṭhabbehi ca dibbehi modamāno anekadhā;
藉由天界美妙的舞蹈与音乐,
以无数颂词赞美的功德海,
显示巴利原文 Dibbehi ramaṇīyehi naccehi vāditehi ca, Padānekasahassehi thūyamānaguṇākaro;
值第十六个雨安居,成为亲族僧团的中坚,
示现其余诸艺,凡世间当时所存,无不遍晓;
显示巴利原文 Patvā soḷasamaṃ vassaṃ ñātisaṅghassa majjhago, Dassetvā’sesasippaṃ taṃ loke vijjati yaṃ tadā;
Ñātisaṅghaṃ pamodento deve ca manuje’pi ca, Laddhā yasodharaṃ deviṃ’nukūlaṃ jātijātiyaṃ;
Soṇṇadappaṇasaṅkāsa sommānana vibhusitaṃ, Nīlanīrajasaṅkāsa visālāyata locanaṃ;
一双眉毛如展开的旗帜,庄严端立于狮子殿的门楣之上。
显示巴利原文 Siṅgāramandiradvāre dhajopamabhamudvayaṃ, Hemakāhalasaṅkāsa nāsikaṃ rūpalakkhiyā
蓝白卷发交映,垂缀于髻顶两侧,
犹如恒常电光之轮,相好耳环,佩戴悦意;
显示巴利原文 Nīlavellitadhammilla jimutobhaya koṭiyaṃ, Niccavijjullatācakka manuññakaṇṇapāsakaṃ;
色如金壶之光,双乳丰盈,似水罐相对,
黄金打造成的瀑布形璎珞,闪耀如流泉倾泻。
显示巴利原文 Sātakumbhanibhābhāsa payodharaghaṭadvaṃ, Suvaṇṇadditaṭāyāta nijjharākārahārakaṃ
Dehadevaddumālamba pārohābhabhujadvayaṃ, Aṅgulīpallavantambu binducāru nakhāvaliṃ;
身饰花鬘与璎珞,毫毛之网光明照耀,
形色更胜于波流,三道衣纹巧妙庄严;
显示巴利原文 Dehamālālimālābha romarājivirājitaṃ, Rūpaṇṇavataraṅgāha valittaya vicittakaṃ;
如金蕉柱般匀称圆转,双踝珠环,端严美好,
小腿秀美,如精工雕饰,具诸庄严。
显示巴利原文 Soṇṇarambhāsamāvaṭṭa piṇorudvaya sundaraṃ, Sannirakalikākāra cārujaṅghā vibhūsitaṃ;
Paccakkharūpalakkhiñca līlānicaya sannibhaṃ, Guṇānamākaraṃ sādhu velaṃva ratisāgare;
可爱如春王,美丽如爱神,
如月令人悦目,如日充满光辉;
显示巴利原文 Kanto vasantarājā’va kandappo’va surūpavā, Sasī’va dassanīyo ca sūriyo viya tejavā;
Acalattena merūva gambhīrenaṇṇavo viya, Brahmassaro piyaṃvādī pañgñāya ca anūpamo;
这位大雄正住在迦毗罗卫城,
于前往园林的途中,他看见了四种预兆。
显示巴利原文 Vasanto so mahāvīro purasmiṃ kapilavhaye, Disvā nimitte caturo uyyāna gamanañjase;
那位以出家为乐的依怙者,来到那片园林之地,
园中盛开着绽放的瞻波、无忧等树,为群象之所庄严守护;
显示巴利原文 Pabbajjābhirato nātho gantvā uyyānabhūmiyaṃ, Suphullacampakāsoka nāgādā’gehi maṇḍitaṃ;
盛开的莲花与红睡莲,水塘交织繁盛,
微风徐徐吹送,带着种种芳香。
显示巴利原文 Phullapaṅkaja kaḷhāra jalājalaya satākulaṃ, Mandamandānilāyāta nānāmodehi vāsitaṃ;
柔软舒展的丝绸,平整而光滑,常被覆以蜂蜜般的香膏,供养勤修的比丘们。
果实、花朵洁净端庄,如同天鸟筑巢的僻静处所,羯罗僧众隐居其中。
显示巴利原文 Sarā saraṃ samāyāta madhubbata nisevitaṃ, Phalapuppharasuddāma dvija saṅgha nikūjitaṃ;
Naccanta mattamorānaṃ niccaṃ maṇḍapasantibhaṃ, Dibbanta migasagghānaṃ kīḷāmaṇḍapa sannibhaṃ;
Samīra sisirodāra dhārāsīkara vārihi, Dhārāmaṇḍapa pantīhi janānandakaraṃ varaṃ;
Uyyānavanamāgamma devarājāva nandanaṃ, Kīḷanto nijaputtassa sutvāna jātasāsanaṃ;
由一切业所转,如千眼般庄严,
如入城邑,听闻羸瘦乔达弥所说;
显示巴利原文 Nivatto vissakammena sahassakkhova bhūsito, Puraṃ pavisamānova kisā gotami bhāsitaṃ;
听闻那涅槃句,当时心意随顺,
知足且怀爱意,如星光般璀璨;
显示巴利原文 Sutvāna nibbutapadaṃ tadā cittānukūlakaṃ, Santuṭṭho sānurāgo ca lakkhagghaṃ tārabhāsuraṃ;
将给提萨的宝物交付后,便前往自己的殿堂,
世尊以天王般的威仪,安坐于胜妙之座;
显示巴利原文 Hāraṃ tissāya pesetvā gantvāna sakamandiraṃ, Devarājavilāsena nisīdi pavarāsane;
随后,众多修行者从静处返回,四周护卫盘绕其间,
威猛的护卫向她们发出喝令,将一些女子吓退;
显示巴利原文 Athāgamma tadā nekanāṭikā parivārayuṃ, Vajjanti bheriyo tāsu paggayha kāci nāriyo;
有些则合唱着曲调各异、相互交融的歌谣,
有的吹奏管乐,有的弹拨弦琴。
显示巴利原文 Nānālayasamākiṇṇaṃ gītaṃ gāyanti kāci’pi, Dhamanti susiraṃ kāci kāci vādenti tantiyo;
唇若频婆,乳峰丰腴,姿容妍丽动人,
那时,她双眸广长澄碧,面容柔和如月,
显示巴利原文 Cāru bimbādharāramma payodharabharā subhā, Visālāyata nīlakkhā somasommānanā tadā;
在他面前,她们于鼓阵环绕之中起舞,
犹如天女在舞台上,不绝地展现优美情态;
显示巴利原文 Naccanti purato tassa bherimaṇḍala majjhagā, Devakaññāva raṅgamhī rasabhāvanirantaraṃ;
那时,他见此稀有景象,便对诸尘境心生离染,
又见高耸入云的塔楼,横亘视野,宛如完整的塔阵。
显示巴利原文 Disvāna so tamacchariyaṃ viratto visaye tadā, Urattāḷañca addakkhi sabbantaṃ bheritāḷanaṃ;
Paridevaṃ’cupaṭṭhāsi gītaṃ saṃsārasāgare, Vāyuvega vikāraṃ’va naccaṃ cintesi nāyako;
’Kadāhaṃ gharamossajja pabbajjāsiri mubbahe?’ Iccevaṃ cintayanto so supantova sayī tahiṃ;
’Yaṃ nissāya mayaṃ ettha naccagītesu vyāvaṭā, So’yaṃ’dāni supī’ amhe kassadāni karoma taṃ?;
Iti cintiya te tattha turiyesu sake sake, Ālambā sayitā kaññā susaññāññamanissitā;
有些在咀嚼自己的牙齿,有些在淌着涎水;
有些在哭泣,有些在这里哀号悲泣;
显示巴利原文 Khādanti kāci dantāni kāci lālā vahantiyo, Kāci rudantiyo tattha vilapanti athā’parā;
Kākacchanti’pi semhampi gilanti ca camanti ca, Karonti nādaṃ nāsāya gharū’ti ca khipanti ca;
那时,有些人离去,有些人秘密潜行;
那地方恶臭弥漫,如同未经火化的弃尸坟场一般;
显示巴利原文 Muttayanti tadā kāci rahassaṃ vicaranti ca, Duggandhaṃ vāti taṃ ṭhānaṃ susānaṃ āmakaṃ yathā;
Pabuddho aḍḍharattamhi gate tattha nisīdiya, Addakkhi tāsaṃ nekāni vikārāni tahiṃ tadā;
Tassevaṃ pekkhamānassa bhave saṃviggacetaso, Ādittaṃva upaṭṭhāsi mane khalu bhavattayaṃ;
犹如大林为野火所焚时的大象,
人王离家的心意,也正是如此。
显示巴利原文 Dāvānala samāditta mahāraññāyathā gajo, Tathevāsi narindassa gehato gamane matī;
Tato vuṭṭhāya sayanā karonto abhinikkhamaṃ, Vitakkesi mahārājā passituṃ sakamatrajaṃ;
进入内室,其心安隐,
与儿子一起,望着沉睡的耶输陀罗;
显示巴利原文 Pavisitvā tato gabbhaṃ sanikaṃ santamānaso, Passitvā saha puttena niddāyantiṃ yasodharaṃ;
将久远而来的大爱,珍护于自心,
成佛之后,他思惟:‘仍然可以见到她。’
显示巴利原文 Cirāgataṃ mahāpemaṃ dhārayaṃ sakamānase, Buddho hutvāpi’maṃ sakkā passituṃ iti cintiya;
那时,导师已从该处离去,一心系于菩提;
就在那一天,他成为佛陀,何人不生希求?
显示巴利原文 Gato nātho tato ṭhānā bodhiyā baddhamānaso Tadahevāsi buddhoti kāmuko ko na cintaye;
Sineru muddharantova pāduddhariya nikkhamaṃ, Channamāhūya ānītaṃ kanthakaṃ turagādhipaṃ;
夜间,他与车匿一同骑上那骏马王,
诸天敞开了城门,他踏上大道前行。
显示巴利原文 Assarājaṃ tamāruyha saha channena rattiyaṃ, Devehi vivaṭadvarā paṭipajji mahāpathaṃ;
于诸轮围世界,众多天神善来云集,
以灯火、薰香、幢幡,及香与花鬘而为供养;
显示巴利原文 Cakkavāḷesu nekesu devatā susamāgatā, Dīpadhūpaddhajehe ca gandhamālehi pūjayuṃ;
在前方,诸天神各各执持六万炬柱之灯,
同样地,在右侧、左侧及后方布置。
显示巴利原文 Purato saṭṭhīsahassāni daṇḍadīpāni dhārayuṃ, Tathā dakkhiṇapassamhi vāmapasse ca pacchato;
六位天女从空中降下了花雨,
有曼陀罗花、红莲花,以及芬芳的心叶莲花;
显示巴利原文 Gaganā pupphavassāni vassāpesuṃ cha devatā, Mandāravaṃ kokanadaṃ sugandhaṃ cittapāṭa liṃ;
瞻波花、无忧花、天冠花与龙树花竞相绽放;
茉莉花、雨季花等种种藤蔓,交缠点缀其间;
显示巴利原文 Campakā soka punnāga nāgapūgāga sambhavaṃ, Mālatīvassikīyādī nānāvallīhi sambhavaṃ;
Padumuppala kalahāra kumudādyāmbu sambhavaṃ, Sugandhamadhu mattāhi chappadālīhi kūjitaṃ;
Pupphavassaṃ pavassittha tiṃsayojanamañjase, Pasatto tattha turago dukkhato agamī tadā;
他依照供养礼仪,前往那无与伦比的大河;
清凉的沙洲散布其间,无数鱼族群聚其中;
显示巴利原文 Evaṃ pūjāvidhānehi gantvā’nomaṃ mahānadiṃ, Sitasekata saṅkiṇṇaṃ bahumīnakulākulaṃ;
Tīraṭṭho passi so dhīro gaṅgānāriṃ rasāvahaṃ, Karontiṃ vīcibābhāti eṇepupphopahārakaṃ;
于是,他渡过那条大河,志向广大而坚定,
立足于彼岸,安住于清净的细沙之地;
显示巴利原文 Assena taṃ mahānomaṃ laṅghāpetvā mahāmatī, Paratīre patiṭṭhāsi vimale vālukā tale;
Pabbajituṃ mayettheva yuttaṃ no me papañcituṃ, Iti cintiya obhāya dhāritābharaṇāni so;
Channassa paṭiyādetvā kanthakañca hayādhipaṃ, Nisitaṃ khaggamuggayha samoliṃ chindi kuntalaṃ;
这样思惟后,世尊心想:'若我能成为善逝,'
说着'让它立于空中吧',便将头巾抛向空中。
显示巴利原文 Evamāvajjayaṃ nātho sace’haṃ sugato bhave, Tiṭṭhatu gagane gantvā iti ukkhipi ca’mbaraṃ;
于是,帝释天以那珍贵的宝冠,
承接后戴在头上,返回天宫;
显示巴利原文 Tato sakko mahagghena maṇicaṅgoṭakena taṃ, Paṭiggahetvā sirasaṃ netvā devapuraṃ caraṃ;
Kāretvā maṇithūpaṃ so nīdhetvā taṃ siroruhaṃ, Atthāhaṃ patimāneti sahadevehi nekadhā;
由大梵天呈献资具与随从,彼大智者,
彼时受持袈裟,如法披覆,整肃端严;
显示巴利原文 Mahābrahmopanītaṭṭhaparikkhāraṃ mahāmatī, Paṭiggahetvā kāsāvaṃ nivattho pāruto tadā;
往昔导师执持上衣,抛向虚空之际,
梵天接取那袈裟后,携之周行于梵天城;
显示巴利原文 Pubbe viyambaraṃ gayha ambare khipi nāyako, Paṭiggahetvā taṃ brahmā netvā brahmapuraṃ caraṃ;
建起十二由旬高之胜妙塔庙,
安置于彼处之后,恒常恭敬顶礼;
显示巴利原文 Dvādasayojanubbedhaṃ katvā thūpavaraṃ subhaṃ, Tattha taṃ nidahitvāna paṇipāteti sabbadā;
心志圆满具足,我领受出家之祥瑞,
如以欲窟为覆藏,导师曾游步于旷野;
显示巴利原文 Sampuṇṇa manasaṅkappo pabbajjāsiri mubbahaṃ, Chādento kāmaleneva maruṃ caṅakkami nāyako;
于是,他前往芒果林,在其中寻得了由喜所生的安乐,
在那可爱的树下凉亭中,度过了七日;
显示巴利原文 Tato ambavanaṃ gantvā vindanto pītijaṃ sukhaṃ, Vītināmayi sattāhaṃ ramme pādapamaṇḍape;
尔后,他前往王舍城,披上了袈裟,
手持摩尼宝色之钵,掌心如莲般托持
显示巴利原文 Tato rājagahaṃ gantvā pārupitvā cīvaraṃ, Gahetvā maṇivaṇṇaṃ so pattaṃ karatalambujā;
具足三十二相,八十随好庄严
世尊身正如梵天,往诣人中最上者
显示巴利原文 Battiṃsa lakkhaṇūpeto anubyañjana maṇḍito, Brahmujjugatto bhagavā puraseṭṭhamupāgami;
众人望见世间唯一之眼正行走于街巷之间
见后便这样想:‘这不就是那位众生之主吗?’
显示巴利原文 Visikhantarena gacchantaṃ lokekanayanaṃ janā, Disvā evaṃ vicintesuṃ nāyaṃ yo so janādhipo;
Kāmaṃ puravadhusomma vattasambandhakāraṇā, Cando’yamāgato ajja sakavesena no mati;
当时有人听了这话,含笑接过话头说道:
“这既不是月亮,不是那无数的星辰,也不是太阳的光芒”,这便是我们的看法。
显示巴利原文 Sutvāna taṃ tadā keci hasantā vacanantaraṃ, Nāyaṃ sasī sasaṅekā so bhānumeso’ti no mati;
Bodhetumāgato kāmaṃ porīnaṃ vadanambuje, Sakīyeneva rūpena vimhayaṃ porimānuse;
Kiṃ bho ummattakā attha evaṃ mā vadathā’dhunā, Sataraṃsī uṇharaṃsī na so eso aviggaho;
那些耽溺于欲乐之人,来到城中嬉戏玩耍,
以丑陋之相,在心中毫无疑惑地显现;
显示巴利原文 Kāmenālasajantuhi kīḷituṃ puramāgato, Sarūpena na no atthi saṃsayo balu mānase;
有些众生听闻他们的话语,便含笑说道:
你们确实不知,他可是身佩弓与箭的人;
显示巴利原文 Tesaṃ taṃ vacanaṃ sutvā hasantā keci jantuno, Tumhe khalū na jānātha sabāṇe sadhanū hi so;
Issaro kantarūpena tuṅgamandiratā puraṃ, Kelāso iti sampatto jahātha vimatiṃ idha;
「此时,非也,此山非三峰,这守城者非有鬃之狮,非金黄之狮从此地来。」
显示巴利原文 Tesampi vacanaṃ sutvā hasanteke janā tadā, Nāyaṃ haro tinetto so kesaveso idhāgato;
今日,他为寻求吉祥,来到人中最胜者面前,
凭此异样的装束,我们在此确信无疑,
显示巴利原文 Viciṇanto siriṃ ajja puraseṭṭhamupāgataṃ, Vesenaññena maññāma ettha no natthi saṃsayo;
有人举手欲打,听闻世尊之言后,
他们笑着说:“这绝不是婆薮提婆。”
显示巴利原文 Paharitvā karaṃ keci sutvā taṃ vacanaṃ narā, Hasantevaṃ tadāvocuṃ vāsudevo na ve ayaṃ;
Kāmaṃ sarojanābho so vāmano kaṇhaviggaho, Ayamaññataracaṇṇena āgato pākasāsano;
昔日,他以为天城内的这位便是大辉耀者,
既已自认亲见,诸位请勿哀哭。
显示巴利原文 Puraṃ devapurantetaṃ maññamāno mahājutiṃ, Passitunti paṭiññāto mā bhonto vilapantu ve;
听闻他们的言语,有些人便以种种方式嬉戏,
他说:“诸位不识帝释天,这位正是执金刚杵者;”
显示巴利原文 Sutvā tesaṃ giraṃ keci keḷiṃ katvāna nekadhā, Tumhe sakkaṃ na jānātha so hi bho vajirāyudho;
诸位,这是从梵天界来到此间的大梵天,
放逸之人,怎能知晓城中梵亲族之事?
显示巴利原文 Eso hi bho mahābrahmā brahmalokā idhāgato, Pamattā kinnu vedamhī brahmabandhu pure idha;
听闻此语后,有些具慧之人,
切勿将月亮等物视为可爱,也不要为之痴迷,朋友啊;
显示巴利原文 Athesaṃ vacanaṃ sutvā keci paṇḍitajātikā, Nete candādayo kāmaṃ mā mohaṃ bho pakāsatha;
Caturānano mahābrahmā somasommānano ayaṃ, Samantapotthako brahmā pattahattho’yamabbhuto;
此人乃是波罗蜜圆满具足的圣者,受人称赞,
常应礼敬、供养,恭敬赞叹这广大光明的圣者;
显示巴利原文 Kāmaṃ pāramitāpuṇṇa pasattho puriso ayaṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha thomethetaṃ mahājutiṃ;
当如是称说时,所有那些市民都称扬这位最上人,
以香与花供养,恭敬礼拜,随其身后;
显示巴利原文 Evaṃ vadantā sabbe te nāgarā purisuttamaṃ, Gandhapupphehi pujentā namassantā tamanvaguṃ;
以慧眼为舵,渡过牟尼的色相之海;
众生以心意为舟,当时却未见彼岸。
显示巴利原文 Nettārittehi pājentā munino rūpasāgare, Jantavo mananāvāyo pāraṃ passiṃsu no tadā;
那时,世间眼世尊沿街次第而行,
行乞只为维持身命,得食后便回到城外;
显示巴利原文 Tadā lokekanayano sapadānena vīthiyaṃ, Caraṃ yāpanamattaṃva laddhāgamma purā bahi;
牟尼走近般陀婆山,安坐于山阴之下,
敷设僧伽梨已,人中之龙寂然端坐;
显示巴利原文 Paṇḍavaṃ girimāsajja tassacchāyāya so muni; Saṅghāṭiṃ paññapetvāna nisajja purisāsabho;
见钵中混杂之食,未曾睹见,
生起厌逆,便舍彼食,转而作意省察。
显示巴利原文 Adiṭṭhapubbaṃ disvāna patte missakabhojanaṃ, Sañjātapaṭikūlo taṃ nuditvā paccavekkhaṇā;
Amataṃ viya taṃ bhutvā vikkhāletvā mukhaṃ dakā, Patte vattaṃ caritvāna muhuttaṃ tattha vissami;
人主频婆娑罗王听闻此事后,
迅速来到他面前,得到许可后坐下;
显示巴利原文 Pavattiṃ taṃ nisāmetvā bimbisāro narissaro, Sīghaṃ tamupagantvāna katānuñño nisīdiya;
以王权相邀之后,若仍有人不愿,他便竭力促其顺从;
为摄受我,佛陀亲临此处,正是合宜。
显示巴利原文 Nimantayitvā rajjena anicchante yatissare, Anuggahāya me yuttaṃ buddhabhūtenidhāgamaṃ;
Evaṃ nimantito tenādhivāsetvā mahāmatī, Agamāsuruvelāya matuloru parakkamo;
Padhānaṃ padahitvāna chabbassamatidukkaraṃ, Pakāsetvāna lokassa mokkhaṃ natthiti tena so;
从此以后,他便行于中道;
调适身体之后,诸根便得圆满;
显示巴利原文 Tatoppabhuti vattanto majjhimappaṭi pattiyaṃ, Kāyassānuggahaṃ katvā tato sampiṇiti’ndriyo;
在阿阇波罗尼拘律树根处,大牟尼
以其自身的光辉照耀各方,端坐于彼
显示巴利原文 Mūle’japālanigrodhapādapassa mahāmuni, Nisīdi nijasobhāhi obhāsento disodisaṃ;
那时,在聚落中,乳粥的供养者苏迦塔
成就圆满心志,向树神恳请;
显示巴利原文 Tadā senāni nigame sujātā khīra dāyikā, Sampuṇṇamanasaṅkappā yācitvā vaṭadevataṃ;
众人欢喜踊跃、心满意足,认定他是具足智慧的天人,
供养金钵与蜜粥后,说出如下话语;
显示巴利原文 Dhīraṃ devoti maññanti tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā, Hemapātiṃ sapāyāsaṃ datvāna idama’bruvi;
正如我大天所期愿的神通那般,
愿你的心愿也这般迅速成就;
显示巴利原文 Yathā mayhaṃ mahādeva iddhā patthita patthanā, Tatheva tava saṅkappo khippameva samijjhatu;
说完此语,顶礼之后,便对他行右绕之礼,
善生者濒逝之时,贤者善护其临终;
显示巴利原文 Iti vatvāna vanditvā katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ, Pakkantāya sujātāya dhīro pātiṃ samādiya;
他抵达后,越过那湍急的蓝色河流,
在河岸那安稳的地方坐下;
显示巴利原文 Upagantvānātirammaṃ nadiṃ so nīlavāhiniṃ, Suppatiṭṭhitanāmamhi nadītitthe nisīdiya;
食毕约五十饭团,斋食已讫
然后放下钵,人中丈夫逆流而住
显示巴利原文 Bhuñjitvā ūnapaṇṇāsa piṇḍaṃ katvāna bhojanaṃ, Vissajjetvā tato pātiṃ paṭisotaṃ narāsabho;
随后,在沙罗树园中,昼日安歇
于梦中见五种相,细细思维其义。
显示巴利原文 Tato sālavanuyyāne vissamanto divādine, Disvāna supine pañca atthaṃ tesaṃ vicintiya;
菩提根本之道,为诸天所庄严,
以宝珠拱门、满瓶及幢幡等。
显示巴利原文 Ābodhimūlato magge devehi samalaṅkate, Maṇitoraṇapālīhi puṇṇakumbhaddhājādihi;
Sāyaṇhasamaye nātho gacchanto bodhi santikaṃ, Disvāna sotthiyaṃ nāma thūyamānaṃ dijuttamaṃ;
他接过苏提耶所给的八握吉祥草,草色青翠欲滴,
来到菩提树下,向右绕行致敬;
显示巴利原文 Tena dinnaṭṭha muṭṭhintu gahetvā nīlasaddalaṃ, Bodhimūlamupāgamma katvāna taṃ padakkhiṇaṃ;
当时敷设草座,面朝东方;
于是大地裂分为二,大座席涌出。
显示巴利原文 Akāsi tīṇasanthāraṃ pācīnābhimukhaṃ tadā, Tato mahiṃ dvidhā katvā samuṭṭhāsi mahāsanaṃ;
用一根十四肘高的杖,以种种心思加以彩饰,
他立于此端紧扶着杖,心意如此坚定,
显示巴利原文 Uccaṃ cuddasahatthena nānā citta vicittitaṃ, Abhaṭṭhanahittha tatraṭṭho iccevaṃ daḷhamānaso;
任凭皮、筋、骨残存,
愿我体内一切肌肉与血液悉皆枯竭消散;
显示巴利原文 Kāmaṃ taco nahārū ca aṭṭhi ca avasissatu, Upasussatu me gatte sabbantaṃ maṃsalohitaṃ;
Na uṭṭhahāmabujjhitvā na jahe vīriyaṃ mama, Adhiṭṭhahitvā evaṃ so nisīdi vajirāsane;
他安立不动,将脚踝叠放于另一脚踝之上
犹如将莲花叠于莲花,他结跏趺坐,交叠双足
显示巴利原文 Anatikkamaṃ ṭhapetvāna caraṇaṃ caraṇupari, Kamalaṃ kamaleneva maṇibandhaṃ vidhāya so;
恰似柔嫩的无忧树叶,更胜幼嫩的无忧树新枝
胜者垂目敛视,双手叠放掌上,严持自制;
显示巴利原文 Bālāsokadalāsatta paraṃ vā’sokapallavaṃ, Nidhāya nayanānatda pāṇiṃ pāṇitale jino;
犹如暮色中,金色尖峰的高山,
身披鲜红袈裟,妙相庄严,光辉无染;
显示巴利原文 Yathā sañjhāghanālīḍha tuṅgakañcana pabbato, Surattacīvaracchanna cārigatta virājito;
Udayāvalakoṭimhi dippantova divākaro Kandharopari dippanta mukhamaṇḍalamaṇḍito;
犹如金色殿堂中深蓝的狮子笼,
以不颤动的睫毛半覆着美目;
显示巴利原文 Yathā cāmikarabyamhe sunīlaṃ sīhapañjaraṃ, Asampakampapamhehi pihitaddhasulocano;
青莲花束,与那夺人眼目的棕榈叶,
犹如银杖般紧系的觉枝,他有所触受;
显示巴利原文 Nīluppalakalāpaṃca jananettālipātanaṃ, Sajjhudaṇḍasamābaddha bodhikkhandhamaphassi so;
Nisinno bodhito chejja pavāḷataruṇaṅkurā, Patamānā samantāsuṃ tejaṃ viya kubuddhīnaṃ;
十千天众迅即聚集于彼处,
莲花座天、龙众,以及持明仙、成就明咒者等,
显示巴利原文 Devā tattha samāgañjuṃ khippaṃ dasasahassiyaṃ, Kamalāsanoragā ceva siddhavijjādharādayo
娑婆主大梵天,为诸梵众所围绕,
手持白色伞盖,立于正自觉者近旁;
显示巴利原文 Sahampati mahābrahmā brahmasenāpurakkhato, Sitātapattaṃ dhārento ṭhīto sambuddha santike;
那颗名为胜捷的猛毒宝珠,
他恭敬地吹着法螺,作为教令的宣告者而站立;
显示巴利原文 Vīsaṃ ratana satāyāmaṃ vijayuttara nāmakaṃ, Saṅkhaṃ dhamento aṭṭhāsi sādaro pākasāsano;
善调御者与军队一同,称扬着人主,
他手持镶嵌宝珠的扇子,徐徐地扇动。
显示巴利原文 Suyāmo saha senāya thomayanto narādhipaṃ, Maṇitālavaṇṭaṃ paggayha mandamandena vījati;
吉德基提居于藤蔓之顶,那里繁花盛放,
手持牦牛尾拂尘,他怡然安住于彼处;
显示巴利原文 Jitakitti lataggamhi sassa pupphaṃca pupphītaṃ, Vāḷavijanimuggayha aṭṭhā santusito tahiṃ;
Beluvaṃ vīṇamādāya gītaṃ nānālayānugaṃ, Pañcasikho ṭhito tattha gāyamāno anekadhā;
大时亦为龙王,为龙众所簇拥,
以九重围障等功德称叹,站立于彼处;
显示巴利原文 Mahākālo’pi nāgindo nāgasaṅghapurakkhato, Thomento tattha aṭṭhāsi navārahaguṇādihi;
在戏场中搭起坛台,带领着出众的女伎,
做献供时亭亭而立,身着天衣,灿烂如日;
显示巴利原文 Raṅgabhumiṃ māpayitvā gahetvāna varaṅganā, Upahāraṃ karontaṭṭhā timbarū sūriyavaccasā;
他率军一同降临,自身皓白,佩饰洁白,
持国天王曾立于东方,作守护;
显示巴利原文 Āgantvā saha senāya sitaṅgo sitabhusano, Dhataraṭṭho ṭhito pubbe ārakkhaṃ kurumānako;
增长天王以己之军,遍满南方;
蓝身蓝色庄严者,正作守护;
显示巴利原文 Pūrento sakasenāya dakkhiṇassaṃ virūḷhako, Ārakkhaṃ kurumānaṭṭhā nīlaṅgo nīlabhusano;
Virūpakkho’pi aṭṭhāsi pālayaṃ pacchimaṃ disaṃ, Rattaṅgābharaṇo vammī nijasenāpurakkhato;
Uttarassaṃ sasenāya ārakkhaṃ kurumānako, Soṇṇavaṇṇaṅgābharaṇo aṭṭhāsi naravāhano;
Kimettha bahulāpena jātikkhettamhi devatā, Nāgatā neva vāhesuṃ sabbe etthe’va osaṭā;
旌旗穿越虚空,足立大地之上,
若龙象等像未使旗有所染污,则旗帜便有种种称谓;
显示巴利原文 Gaganātotiṇṇaketu pādehi pathavītale, Nāgādayo na dhutāsuṃ ketunaṃ bahu kā kathā;
Na dhūtā dhajapādehi vāyutuddāmavuttihi, Tārakā gagane brūmo kinnu tattha dhajālutā;
前方四方,轮状石柱,其顶如轮;
其柱脚及各部,皆依附于轮状石体;
显示巴利原文 Pubbadisā cakkavāḷa silāyuggataketunaṃ, Pādāni parabhāgādi cakkavāḷasilanvaguṃ;
铁围山、须弥山、持双山等诸山,
住于花鬘装饰、各色庄严之处;
显示巴利原文 Cakkavāḷa mahāmeru yugandhara nagādayo, Pupphāvataṃsakā’vāsuṃ nānāvaṇṇehi saṅkhatā;
可爱蜜蜂于花中轻柔采粉,蜜滴相融,美不胜收,
泛起莲花般的波浪,铺展如遍覆的天幕;
显示巴利原文 Vāmāmandamakaranda bindusandoha sundaraṃ, Ullola padumākiṇṇa vitānaṃ vāsi ambaraṃ;
诸天、梵天等天界众生,于彼处撒下芬芳的香粉,
在轮围之巅的楼阁中,显现如伞盖一般;
显示巴利原文 Khittasogandhacuṇṇāni devabrahmādinā tahiṃ, Vitānaṃ viya khāyanti cakkavāḷaggamaṇḍape;
其中所燃之乳香与麝香,于各处缭绕升腾,
犹如被时节所覆的蜂巢,令人疑惑此是何物?
显示巴利原文 Kappūrāgarudhūpehī tattha tatthuggatehi mā, Kālabbhakūṭacchannova āsi maññaṃ kathemu kiṃ;
生处诸天以芥花礼敬,
大地不堪此重负,奇哉!诸方之力!
显示巴利原文 Jātikkhettesu devehi katagghikusumādinā, Nosīnā dharaṇī bhārā disebhānaṃ balaṃ aho;
Ambarālambamānānī pupphadāmāni bhūtalaṃ, Ākaḍḍhanāya devehi baddharajjuva bhāsare
众鸟相携飞腾于虚空,发出悦耳妙音,
回旋飞舞而歌唱,处处令人心旷神怡;
显示巴利原文 Aññoññakaramuggayha gagane surasutdarī, Paribbhamantā gāyanti tattha tattha manoramaṃ;
双翼舒展,庄严华美,妙音婉转,
于空中处处闪耀,犹如一对日轮辉映其间
显示巴利原文 Ubho bhuje vikāsetvā maṇḍitaṃ surasutdarī, Bhamanti bhantabheṇḍuva tattha tatthambare yugā;
Nīluppalakalāpādī gahetvāna suraṅganā, Ṭhītāsuṃ parivāretvā pūjamānā narissaraṃ;
宝叶、白莲、红莲与青莲交织一处;
花中带水,纷然飘洒,馨香之水盈盈满溢;
显示巴利原文 Ratnapallavakalahāra kamaluppala saṅgate, Sannīrakusumākiṇṇe puṇṇesogandhavārihī;
天女们手捧金瓶等,立于虚空,
将如来置于中央,从四面一同供养,
显示巴利原文 Kañcanādighaṭe gayha ambare surasundarī, Katvāna sugataṃ majjhe pūjayiṃsu samantato
有些少女手持金制拂尘等,亦如是伫立,
手持棕榈扇,端庄地立于众中
显示巴利原文 Kañcanādāsahatthā ca kācī kaññā tathā ṭhitā, Tālavaṇṭe gahetvāna ṭhītāsuṃ kāci devatā;
你所诵念的这些吉祥语句,正是你的祝愿
高呼“愿得成就”,环绕胜者而立
显示巴利原文 Kāci maṅgala saṃyutta vacanā tava patthanā, Samijjhatuti ghosentī parivāretvā ṭhitā jinaṃ;
手执吉祥犍椎等,八种吉祥中最上
诸天女伫立虚空,环绕守护牟尼主
显示巴利原文 Sirivacchādi paggayha aṭṭhamaṅgalamuttamaṃ, Ṭhitāsuṃ gagane nārī parivāretvā munissaraṃ;
有人起舞,有人嬉戏,亦有人扭摆弄姿
有的争论,有的歌唱,有的则挥舞竹杖喧哗;
显示巴利原文 Naccanti keci kīḷanti selenti ca lalanti ca, Vādenti keci gāyanti velukkhepaṃ karonti ca;
犹如众花聚为花团,亦如灯芯集成灯芯束,
如宝石与黄金交织的行列,又如蜂房并立成行,
显示巴利原文 Nekapupphagghipantī ca tathā dīpagghipanti ca, Maṇicāmīkarāsajjhu agghikā pantiyo tathā;
从非梵天界而生起,遍覆轮围山四际
于佛陀吉祥庆典之际,灯烛辉煌而竖立
显示巴利原文 Ābrahmabhavanuggamma cakkavāḷasamantato, Tiṭṭhanti jalamānāyo buddhassa maṅgalussave;
由七宝所成、种种拱门连亘成行
既有金色辉耀的,又有晦暗难明的;
显示巴利原文 Sattaratanasambhutā nānā toraṇapantīyo, Hemarambhāmayā cāpi tathā dussamayā siyuṃ;
有色彩纷呈的众多华盖,绵延无间地覆盖,
犹如轮围山腹之内,又如莲花丛集之池;
显示巴利原文 Nānāvaṇṇehi nekehi chattehi ca nirantaraṃ, Cakkavāḷodaraṃ āsi saraṃca kamalākulaṃ;
那里,大地上陈列着许多光辉灿烂的灯轮之阵,
犹如繁星之网密布,辉耀于静谧的天穹;
显示巴利原文 Tattha tatthujjalāneka yantadīpāvalī mahī, Tārakājālakākiṇṇa gaganaṅganasantibhā;
旌旗与伞盖错落交映,立于轮围山顶,
罐灯与门楼,无间闪耀;
显示巴利原文 Dhajantarita chattā’suṃ cakkavāḷagirūpari, Nirantarā’suṃ tattheva ghaṭadīpā ca toraṇa;
种种乐器之声,种种歌唱雅韵,
众多赞叹善语,遍满轮围世界。
显示巴利原文 Nānāturiyanādehi nānāsaṅgītitāhi ca, Sādhuvādehi nekehi cakkavāḷo phuṭo ahū;
啊!成办吉祥的世尊,其功德又何等广大殊胜,
谁能仅凭一张嘴,说尽那供养的种种殊胜?
显示巴利原文 Aho mahantatā tassa buddhassa katamaṅgale, Pūjāvisesaṃ taṃ ko hi mukhenekena bhāsatī;
那四面千眼者,具足两千只眼,遍观十方一切处,
纵有十颈者,亦不能尽述此一切殊胜;
显示巴利原文 Catummukho sahassakkho dvisahassanayano phaṇī, Dasakaṇṭho’pi taṃ sabbaṃ neva sakkonti bhāsituṃ;
如此,在天、阿修罗、梵天、金翅鸟、龙等众之间,
无间地举行着种种盛大的庆典,
显示巴利原文 Evaṃ surāsurabrahma venateyyoragādihi, Nirantaraṃ katāneka mahāmaha samākule;
在那一天,魔王观察了眼前的世界,
便召集随从,怀着好奇,这样对他们说:
显示巴利原文 Tasmintu vāsare māro passitvā bhuvanaṃ idaṃ, Āmantetvā sānuvare āhevaṃ sakutūhalo;
“喂!一切天宫如今看来尽皆空寂,犹如废舍,已被弃置。”
显示巴利原文 Sabbe dibbavimānā bho suññā dissanti chaḍḍitā, Purapālampahāpetvā kva gatā’suṃ sadevakā;
Kimbho māra na jānāsi matto sutto’si ajja kiṃ, Suddhodaniya siddhattho māyāya tanayo ayaṃ;
修习一切波罗蜜已圆满,出离世间,
于菩提树下端坐,今日证得佛果,
显示巴利原文 Puretvā pāramī sabbā katvāna abhinikkhamaṃ, Bodhimule nisinno si ajja buddho bhavāmīti;
为兴供养故,十千世界诸天云集,
汇聚一处,欢喜踊跃,举行盛大节庆;
显示巴利原文 Tassa pūjāvidhānatthaṃ dasasahassīsu devatā, Samāgatā haṭṭhatuṭṭhā karontajja mahāmahaṃ;
难道是你们的耳朵聋了,听不到?难道是你们的眼睛坏了,看不见?
显示巴利原文 Kinnu te badhiraṃ sotaṃ kinnu parihāyi locanaṃ, Dhajaggā te na dissanti ullolaṃ te na sūyati;
他们闻此言:“终者实为恶者,”
他忧苦愁伤,为他们悲戚,如是叹曰:
显示巴利原文 Tesaṃ taṃ vacanaṃ sutvā antako khalu pāpimā, Dukkhito dummano tesaṃ socanto idambruvi;
Aho vatā’tiparihāni saṃsārassa mahā ayaṃ, Asāro khalu saṃsāro siddhatthe vibhavaṃ gate;
唉!这猛烈燃烧的火焰,已将四周焚尽无余
犹如不祥的烈焰,焚烧之下,寸草无存
显示巴利原文 Aho vatā’ti naṭṭhamhā tivaṭṭaṃ paripuritaṃ, Hoti bho dahanā daḍḍhavanaṃvāti alakkhikaṃ;
三界黯然无光,犹如不见太阳的白昼
其周边犹如王城、道路与三界一切域;
显示巴利原文 Nirālokaṃ tilokaṃ bho asuraṃ vāsaraṃ yathā, Parimosaratanaṃ hoti rajjaṃ vedaṃ jagattayaṃ;
悉达多童子已超离他们境界,
众人皆由此道而出离世间;
显示巴利原文 Mamesa visayaṃ hitvā yāti siddhatthadārako, Tena yātena maggena nikkhamanti bahujjanā;
净饭王子尚未成就尊胜之事,
来吧,我们前往悉达多那里,令未成之事得以成就!
显示巴利原文 Bhavantaṃ na karoteso yāva suddhodanatrajo, Etha gacchāma siddhatthamasiddhatthaṃ karoma bho;
勿现恐怖、可厌、难睹、粗厉之相,
以名声便可令其传扬,犹如风将棉絮吹散。
显示巴利原文 Māpetha bheravaṃ vaṇṇaṃ bībhacchaṃ duddasaṃ kharaṃ, Saddeneva palāpetha tūlabhaṭṭaṃva vāyunā;
听闻其语后,魔军便前来聚集,
化作种种形貌,手持各样兵器;
显示巴利原文 Tassa taṃ vacanaṃ sutvā mārasenā samāgamuṃ, Nānāvesadharā hutvā nānāyudha samaṅgino;
那时,魔王率领着一支长达一百五十由旬的军队,从高处前来。
显示巴利原文 Yojanānaṃ tadā māro diyaḍḍhasatamuccato, Girimekhalamāruyha senāya sahasā’gamī;
天众们远远望见魔王和他的军队正向这边来,
惊惶失措,急速向四方奔逃;
显示巴利原文 Disvāna durato ettaṃ devā māraṃ savāhiniṃ, Bhayaṭṭāpagamuṃ khippaṃ dhāvamānā disodisaṃ;
梵天匆忙收起华盖,转身疾驰;
帝释天将法螺负于背后,仓皇逃窜。
显示巴利原文 Saṃkhippa khippaṃ sacchattaṃ brahmā dhāvi parammukho, Katvāna piṭṭhiyaṃ saṅkhaṃ sakko dhāvi visaṅkito;
那时,大黑龙王亦潜入地中,
尽义务者心生怖畏,倒卧在自己床上;
显示巴利原文 Mahākālo’pi nāgindo nimujja mahiyaṃ tadā, Vattadattakaro bhīru sake nipati mañcake;
诸天众舍弃了种种供养仪轨,
于是,当时此轮围世界空然无物;
显示巴利原文 Saṃ saṃ pūjāvidhānantu chaḍḍetvāna sadevakā, Gatāsuṃ suññakaṃ āsi cakkavāḷamidaṃ tadā;
那处所黯淡无光,既不美观,亦不调和,
众多供养器具散落在地,杂乱不堪;
显示巴利原文 Nissirīkaṃ padesaṃ taṃ asobhaṃ asamañjasaṃ, Ahosi patitāneka pūjābhaṇḍasamākulaṃ;
唯有世尊独坐于金刚宝座之上,
犹如天际之日,以自身光辉照耀;
显示巴利原文 Ekova tattha sugato nisīdi vajirāsane, Pajjalaṃ nijasiriyā sūriyova yugandhare;
不动不惧,远离了毛发竖立的恐惧;
无畏犹如狮子王,处群兽之中;
显示巴利原文 Akampo ca asantrāsī lomahaṃsa vivajjito, Abhīto sīharājāva migacchāpānamaggato;
彼时,在法主面前,凶兆显现,
黑暗笼罩四方,空中现出彗星;
显示巴利原文 Tato dhammissarassagge dunnimittāni jāyaruṃ, Andhakāraṃ disā āsuṃ dhūmaketu ca ambare;
这一天阴沉昏暗,太阳敛去了光芒,
流星也显现陨落,四方烈焰炽燃而起。
显示巴利原文 Dinaṃ duddinakaṃ āsi hataraṃsi divākaro, Ukkāpato’pi paññāyi disāḍāhopapajjatha;
Aghane gagane āsuṃ indacāpavirajjutī, Analāsaniyo’dittā tattha tattha patantī ca
乌鸦群于雨季滞留在湿润的沙鸥之处,
这些无头鬼魅令人怖畏,在空中游荡。
显示巴利原文 Kākolasaṅghā vassiṃsu uṇṇa sakuṇakosiyā, Cariṃsu ambare’petā kabandhā ca bhayāvahā;
Senaṃ saṃvidahitvāna tato māro abhiddavi, Āgantvā cakkavāḷamhi ṭhito jinamudikkhiya;
Ekakassa manussassa santikopagamaṃ mama, Na yuttañhi gajo yāti gajaṃ no yāti kotthukaṃ;
思惟此刻不可心生放逸,
切莫发怒,应迅速平息怒气,如同调伏火焰一般。
显示巴利原文 Netaṃ garu palāpetuṃ kālo iti vicintiya, Māpesi kupito khippaṃ kappanila samānilaṃ;
迅疾地抛向空中,又将树木连根拔起,
将整片树林连根拔起,彻底摧毁,无所残留;
显示巴利原文 Khipanto gagane khippaṃ uddharitvā vanaspatī, Katvāna vanamummūlaṃ viddhaṃsento asesakaṃ;
摇撼拔起棕榈树等,掷向虚空,
将马、狮、象等掷落于轮围山边;
显示巴利原文 Cāletvā tālasālādiṃ luñcitvā gagane khipaṃ, Pātento cakkavāḷante vājisīha gajādayo;
击打掀翻群山峰顶,高高抛起,
在空中翻腾旋转,四处奔走;
显示巴利原文 Paharitvā vivattetvā girikūṭāni ukkhipaṃ, Bhamayanto nabhomajjhe dhāvateva tato tato;
岩石与岩石相互撞击,发出巨大的轰鸣之声,
投下岩石,燃起火焰,并喷出浓烟,弥漫天空;
显示巴利原文 Silāhi silāsaṅghaṭṭa mahānādaṃ pavattayaṃ, Pātento dahanañcāpi dhūmamambara mukkhipaṃ;
挥舞执持着空中的伞盖,
于宫殿中旋绕,击打于诸龙之间;
显示巴利原文 Bhamayanto gahetvāna ambare chadaniṭṭhikā, Pāsāde parivattetvā paharanto nagādisu;
掘地取土,握持泥土,于虚空中,
如同捆缚周围大地,并撕裂高峻的山岳;
显示巴利原文 Khananto pathaviṃ paṃsuṃ gahetvāmbaramaṇḍale, Bandhantova paraṃ bhumiṃ bhindanto tuṅgapabbate;
以令人怖畏的声音逼近大圣,
他连那僧衣的一丝一毫也无法撼动;
显示巴利原文 Bhayānakena saddena upagamma mahāmuniṃ, Cāletuṃ neva so sakkhi aṃsumattampi cīvare;
那时,是那位具足祥瑞的正自觉者的胜利——
在第一场与魔罗的战斗中,魔罗败下阵来。
显示巴利原文 Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Paṭhame mārayuddhamhi mārassāsi parājayo;
对人中最上的调御者,他如是思惟:‘此具大威德者’。
显示巴利原文 Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna narasārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
Disvā namuci dhīrassa mālutenānupaddavaṃ, Dukkhī ca dummano āsi kodhenāturamānaso;
Hotu dāni mahoghena pavāhemi imaṃ yatiṃ, Māpetvāna mahāmeghaṃ socanāya alaṃ mama;
Iti cintiya so māro mahāmeghamamāpayi, Disāsumpihitā sabbā andhakāro avatthari;
功德层层增益,纵有成千乃至上百,
云聚如峦,倾盆大雨从四面八方奔流而下;
显示巴利原文 Uparūpari guṇā hutvā sahassāni satāni’pi, Dhārādharā mahādhārā vattayiṃsu samantato;
Sodāminīsahassehi vinaddhaṃva nabhaṃ ahū, Tattha tattha disābhāge indacāpā avattatha;
犹如被大王的金箍所束紧的天空,
以山岳与洪流之姿,无间相续而运转着;
显示巴利原文 Mahārajatarajjūhi sibbitāva nabhāvanī, Dharādharorudhārāhi nirantarapavattihi;
Tattha tattha patantāni ghorāsanisatā ahuṃ, Mahābhīma nabho bherissanā āsuṃ tahiṃ tahiṃ;
Uddharanto mahāsele mahogho ca tadubbhave, Kelāsa sikharākāra eṇepuñje samubbahaṃ;
其量如大塔,又如巨大泡沫般涌起;
它深邃、广阔而猛烈,直逼胜利者近前;
显示巴利原文 Mahāthūpappamāṇādi mahābubbulamubbahaṃ, Gambhīro puthulo caṇḍo upagamma jinantikaṃ;
身中毛发,亦无点滴沾润之能;
佛陀之大流已逝,其广大威德亦已隐没;
显示巴利原文 Sarīre lomamattampi temetumasamatthako, Gato mahogho buddhassa’bho’nubhāvamahantatā;
Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Dutiye mārayuddhamhi mārassāsī parājayo;
如此,思量“此乃大威德者”后,便对车夫说:
你们应恒常礼敬、供奉他,因他确是你们永久的依止处。
显示巴利原文 Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna nara sārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
之后,魔王无能为力,便降下暴雨洪水来扰乱,
当时,他满怀嫉妒与愤怒,意欲加害于他;
显示巴利原文 Tato māro asakkonto vassoghena upaddavaṃ, Kātuṃ tassa usūyādi kopākulamano tadā;
Bhavatajja kimetena māraṇe tassa kiṃ garu, Idānaṅgāravuṭṭhīhi jhāpemi sahasā imaṃ;
如是思惟后,魔化作了炭火之雨,
从空中向那位正自觉者身旁投去;
显示巴利原文 Iti cintiya so māro māpetvāṅgāra vuṭṭhiyo, Pesesi nabhasā tassa sambuddhassa upantikaṃ;
犹如炽燃炭堆的大山,
众多燃烧者从天空疾驰而下,景象极为恐怖,
显示巴利原文 Mahāpabbatasaṅkāsa jalitaṅgāra rāsayo, Dhāviṃsu nahasā tattha accimanto mahabbhayā;
Cicciṭāyana saddehi pūrayanto disantaraṃ, Dhūpāyanto phuliṅgehi mārassāpi bhayāvahā;
Ujjālentā mahārukkhe pabbate’pi ca sammukhe, Narakodaruggatā aggī rāsīvāti bhayāvahā;
片刻后走近,在至圣牟尼前坐下,
蜂群醉蜜,嗡鸣之声响彻四方;
显示巴利原文 Upagantvā muhuttena nisinnaṃ munipuṅgavaṃ, Madhumattālijhaṅkāra nādākuladisāmukhā;
Pātenti satatāmanda makarandaja bindavo, Mālāvataṃsakā hutvā pādamule patiṃsu tā;
当时,那是祥瑞具足的正自觉者的胜利,
在第三次与魔的战斗中,魔遭遇了失败;
显示巴利原文 Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Tatiye māra yuddhamhi mārassāsi parājayo;
Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna narasārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
见到那寂静无扰的佛陀后,波阇波提便唱颂道:
他内心愁苦,满怀忧恼,便这样懊丧地思惟;
显示巴利原文 Tenānupaddutaṃ buddhaṃ passitvāna pajāpati, Dukkhito dummano hutvā evaṃ cintesi dummati;
他降下石雨,将这位修行者粉身碎骨,
思惟:勿以炽火毁坏土地;
显示巴利原文 Pāsāṇavassaṃ māpetvā cuṇṇetvā panimaṃ yatiṃ, Viddhaṃsemīti cintetvā māpesūpalavassakaṃ;
在那雨季,怖畏的烟火弥漫,火焰炽然;
犹如炽燃的炭火,高低参差的石块遍布众多。
显示巴利原文 Tasmiṃ vasse’ti bībhacchā dhūmāyantā sajotikā, Jalitaṅgārasaṅkāsā pāsāṇuccāvacā bahū;
众多工匠在制造工具,相互击打,发出巨大而可怖的喧嚣,
处处弥漫着烟网,令四下昏暗迷蒙;
显示巴利原文 Karānaññoññasaṅghaṭṭā mahantaṃ bheravaṃ ravaṃ, Duddinaṃ dhūmajālāhi kurumānā samantato;
他们来到世尊面前,犹如安静的蜂群,
它们带着不竭的喜悦,落在世尊吉祥的足上;
显示巴利原文 Satthūpagantvābhimukhaṃ santamālāgulā viya, Patiṃsu siripāde te amandāmodavāhino;
那时,正是那位具足庄严的正自觉者的胜利,
在第四次与魔交战时,魔遭到挫败。
显示巴利原文 Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Catutthe mārayuddhamhi mārassāsi parājayo;
如是想念那位大威德的众生调御者,
应当恒常礼敬供养,因为他即是你们永久的依怙;
显示巴利原文 Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna narasārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
Disvānattamano māro ditto kodhagginā tadā, Māpetvā’yudhavassaṃ so pesesi tadupantikaṃ;
诸如长弯刀、匕首、短矛、短棍、铁锤等各类兵器,
三叉刃炽热燃烧,散发着炽热光芒,如同闪电般令人怖畏。
显示巴利原文 Nettiṃsacchūrikā satti heṇḍivāla gadādayo, Tiṇgadhārā pajjalitā acirajjuti sannibhā;
犹如鲜花被风卷起,飘离原处,飘荡于虚空,
同样地,在正自觉者足下,它们回旋飘落;
显示巴利原文 Yathā pupphopahāropagantvāna gaganaṅganā, Evaṃ sambuddhapādesu patiṃsu parivattitā;
Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Pañcame mārayuddhamhi mārassāsi parājayo;
思惟“如是大威德”,称叹人中之师,
应常礼敬、常供养,他永远是你们的依止。
显示巴利原文 Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna narasārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
恶魔看见他,心生愤怒,心想:“我要对他做这做那。”
显示巴利原文 Taṃ disvā pāpimā kuddho yaṃ yaṃ tassa karoma’haṃ, Taṃ taṃ’dānī na sakkoti kiñci kākumu’pakkamaṃ;
莫催促这炎热的雨季,为魔所逼迫的牟尼如今,
他炽燃,如空中升腾的烟云般璀璨;
显示巴利原文 Māpesi kukkulaṃ vassaṃ māramīta’dhunā muniṃ, So’gā’kāsā sampaditto dhūmāyantova pajjalaṃ;
他来到胜利者面前,将火炭翻转,
便化作清凉的旃檀粉末,纷纷飘散。
显示巴利原文 Jinassābhimukhaṃ gantvā kukkulo parivattiya, Candanassa sitabbhassa dhūlī hutvāna pagghari;
那时,具足吉祥的正自觉者已得胜利;
在第六次战斗中,魔罗彻底败北;
显示巴利原文 Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Chaṭṭhe namuci yuddhamhi mārassāsī parājayo;
如是思惟,这位具有大神力的众生导师,
应当恒常敬礼、恭敬,因为他就是你们永恒的皈依。
显示巴利原文 Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna narasārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
于是,他见到那黑魔,率同黑暗军队在前方,
他勃然大怒,在那里降下了一场沙雨;
显示巴利原文 Tato disvāna taṃ kaṇho kaṇhasenā purakkhato, Saṅkuddho pesayi tattha vassaṃ so sikatāmayaṃ;
犹如酢浆草荆棘丛生密布,又如沙丘堆积,高耸入云,
在胜者足端闪耀,便成为最宜居住之处——或为房舍,或为草庐;
显示巴利原文 Khadīraṅgāra saṅkāsā vālukā gaganāgatā, Bhassantā jinapādante vāsacuṇṇattamāgatā;
那时,这便是具足光辉的正自觉者的胜利,
第七次魔战中,魔王遭遇失败;
显示巴利原文 Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Sattame mārayuddhamhi mārassāsi parājayo;
如是,思惟‘彼大威德’已,于人中御者,
恒常礼敬供养,他即是你们永久的依止;
显示巴利原文 Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna nara sārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
见到此人时,因其不相应、无羞耻且易怒,而心生不悦。
显示巴利原文 Tampi disvā asajjanto ahirī kopaketuko, Māpetvā palipandāni tattha osīdayāmi taṃ;
Iti cintiya māpetvā pesesi palipaṃ ghanaṃ, Dhūpāyanto pajjalanto gantvā so nabhasā lahuṃ;
抵达正自觉者殊胜足下,即入涅槃,
化为种种妙香和合的香泥。
显示巴利原文 Sambuddhasiripādamhi sampatto nibbuto tato, Nānāsugandhasambhuta gandhakaddamataṃ gato;
那时,那吉祥的正自觉者获得了胜利;
在第八次与魔的战斗中,魔被击败;
显示巴利原文 Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Aṭṭhame mārayuddhamhi mārassāsi parājayo;
思惟那人中御者‘实有大威神力’,
应当恒常恭敬礼拜,他实是你们永远的依止。
显示巴利原文 Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna narasārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
魔王望去,见魔敌赫奕光明,
见后,不能令心欢喜,心生嗔怒;
显示巴利原文 Olokento tato māro mārāriṃ siriyujjalaṃ, Disvā cittampasādetumasakkonto’ti kopavā;
我心中思虑:'此事是我的负担。' 思惟不止,却无法驱除这浓重的黑暗。
显示巴利原文 Ajjetamandhakārasmiṃ pakkhipitvā pamohituṃ, Mayhaṃ bhāroti cintetvā māpesi timiraṃ ghanaṃ;
这犹如恐怖的黑暗,生于诸世界之间,
他从空中远行而来,仿佛飞翔,将至圣者近旁。
显示巴利原文 Lokantaresu sambhuta timiso’va bhayāvaho, Gantvāna gaganā so hi patvāna munisantikaṃ;
犹如日轮升起时,黑暗归于灭尽,
同样地,在胜者的教法中,那样的无明黑暗亦复如是消亡。
显示巴利原文 Yathā timiramāyāti vināsaṃ suriyuggate, Evamāsi jinaggamhi andhakāro tathāvidho;
那时,具足祥瑞的正自觉者赢得大捷;
在第九番魔战中,魔军败阵;
显示巴利原文 Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Navame mārayuddhamhi mārassāsi parājayo;
如是思惟:'此为尊者者',应敬礼人中御者;
常应礼敬、供养,他确是你们永久的皈依处;
显示巴利原文 Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna narasārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
如是,魔王以九种新的现起,制造了大的恐怖;
不见其过,心却被炽燃的怒火所乱;
显示巴利原文 Evaṃ navahi vuṭṭhihi katvā māro mahā bhavaṃ, Na tassopaddavaṃ disvā dittakopānalākulo;
拿起之后,便迅速安放,用以自我保护;
愤怒者急速掷出威光炽盛的轮宝;
显示巴利原文 Gahetvāna tato khippaṃ ṭhapitaṃ attaguttiyā, Cakkāyudhaṃ mahātejaṃ kupito khipi vegasā;
如果愤怒者抓住那坚硬如山峰之物猛击,
如同嫩笋不被粘着而破碎,主人也是如此。
显示巴利原文 Dhārādharaṃ tamuggayha kuddho paharate yadī, Kalīraṃva asajjanto vikhaṇḍeti pajāpati;
同样地,愤怒的魔罗猛烈地掷向大地,
药草与众生不会枯竭,湖泊等亦不干涸。
显示巴利原文 Tatheva so mahiṃ kuddho māro khipati vegavā, Na bhavantosadhā pāṇā visussanti sarādayo;
同样地,因愤怒之故,他将此投向大海,
海中诸水消散,浩瀚大海亦随之枯竭;
显示巴利原文 Tatheva kupito tena khipate so mahambudhiṃ, Vilayaṃ jalajā yanti sussate so mahaṇṇavo;
如此,具大威神力者,正行于水天之际,
俯伏于地,化作花鬘,向世尊敬礼。
显示巴利原文 Evaṃ mahānubhāvo so gacchanto jalambare, Patvāna patito nāthaṃ hutvāna pupphacumbaṭaṃ;
Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Dasame mārayuddhamhi mārassāsi parājayo;
思惟“彼为尊者”,即应对此人间导者,恒常顶礼敬拜;
恒常礼敬供养吧,因他永远是你们的依止;
显示巴利原文 Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna narasārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
如是,彼时胜者以忿怒之火,朝向那炽燃心意的魔;
复以悲悯之水浇洒,令其熄灭,而后端坐入定。
显示巴利原文 Iti kopagginā dittamanaṃ māraṃ tadā jino, Karuṇājalasekena nibbāpento nisīdi so;
这样做了之后,当时那位愤怒者仍未得胜,
他召集自己的军队,传令撤退。
显示巴利原文 Evaṃ katvāpi so kuddho aladdhavijayo tadā, Āmantesi sakaṃ senaṃ palayānalabheravaṃ;
Ethāsu vata’re mayhaṃ assavā mārakiṅkarā, Nānāvesadharā hotha dhāretha vividhāyudhe;
以声宣说此法,你们去执取、去束缚,
执其双足,从此处抛向轮围之外;
显示巴利原文 Saddehetaṃ palāpetha yātha gaṇhatha bandhatha, Pāde gahetvā khipatha cakkavāḷantaraṃ ito;
随之而来的,是与言语相伴、令人怖畏、为魔所驱遣者;
如马、虎、象、狮等种种可怖威猛之形;
显示巴利原文 Athagā saha vācāhi bhiṃsā sā māravāhinī, Turaṅga vyaggha mātaṅga sīhādirūpa bhiṃsanā;
她在魔王两侧显现,各广二十四由旬;
立于西方,以轮围山石为边界;
显示巴利原文 Sā mārassubhato passe catuvīsatiyojane, Ṭhitā pacchimabhāgamhī cakkavāḷasilāvadhiṃ;
Bahalattena sā āsi sampuṇṇa navayojanā, Yakkha peta pisācādi vesehi bhayavāhinī;
如同劫风猛吹,大海随之激荡一般;
巨浪滔天,发出怖畏巨响,远达梵天城界;
显示巴利原文 Saṃvaṭṭa vātasampāta khubhītambudhino viya, Ullola bhimaghoso tu gato brahmapurāvadhiṃ;
Danta saṅghaṭṭa sañjāta jālāmālā samākulā, Tesaṃgārā’va dittāsuṃ kodhummīlita locanā
舌头一次次被引出又送回,已然探入那令人怖畏的深处。
显示巴利原文 Vahanti dhūmakkhandhāni mukhakoṭara koṭihī, Nīhaṭā nīhaṭā jivhā subhīmoragataṃ gatā;
Uddharitvāna tālādi karitvāna sarāsane, Bhujaṅge ca guṇe keci gāḷhamākaḍḍhayanti ca;
Puṇḍarīkaccha sīhādī khipantābhimukhe tadā, Dhāvanteke samuggayha purato dittapabbate;
有众多恐怖的头颅与身体,
有些侍从化现种种形态后,向前奔来。
显示巴利原文 Bhayānakāti nekāni sīsāneka kalebare, Māpayitvāna purato dhāvanti keci kiṅkarā;
Sīsena sīhasaṅkāsā gattena manujopamā, Buddhassābhimukhaṃ keci dhāvanti māra kiṅkarā;
颈项粗硬,身形如罗刹,面目凶恶,
化作魔王的仆从,奔走效力;
显示巴利原文 Kaṇṭhīravākāradehā mukhena khalu rakkhasā, Hutvāna abhidhāvanti kecimārassa kiṅkarā;
Daṇḍamānavakā sīsabhāgenā’tibhayāvahā, Gattena rakkhasā hutvā keci dhāvanti kiṅakarā;
犹如岛上的大象、骏马,又如猛虎、犀牛等角尖锋利的野兽,
如野猪、水牛之类,以耳为衣的诸龙;
显示巴利原文 Dīpacchebha turaṅgānaṃ vyaggha khaggavisāṇinaṃ, Varāha mahisādīnaṃ kaṇṇapāvura bhoginaṃ;
于与所显之头形相违的巨大身躯中,
有些魔罗的奴仆,将它造作出来之后,便向彼冲去;
显示巴利原文 Sīsākāra mahāsīse tabbiruddhe kalebare, Māpetvā abhidhāvanti keci mārassa kiṅkarā;
以手臂揪扯着面颊,当面便
显出巨大的獠牙,有魔仆如此行;
显示巴利原文 Ākaḍḍhentā kapolānaṃ karasākhāhi sammukhe, Dassayantā mahādāṭhaṃ kecenti mārakiṅkarā;
有些则以锋利如刀的指甲撕剖自己的腹部,
在颈项末端处搔抓后,便奔逃避开;
显示巴利原文 Tikhiṇagganakhā keci phālayantā sakodare, Ante gale pilandhitvā dhāvanti kiṅkarāpare;
有些蛇类身体扭动,也往往如此;
又用头部、肩部、耳部、臂膀、手指等处抓挠。
显示巴利原文 Gilantā keci phaṇino uggirantā tatheva ca, Sīsa kandhara kaṇṇanta bāhu aṅguli ādisu;
有人遍身皆被毒烟与火焰所笼罩,
手执利刃,东奔西窜,状极可怖;
显示巴利原文 Sakalesu sarīresu visadhūmaggi saṅkule, Dhārentā’sivise keci dhāvantyagge bhayāvahā;
山顶烈火炽然时,有些护火者
紧咬嘴唇,目露恐惧,仓皇奔走。
显示巴利原文 Padittāyogule gayha khipanteke anekadhā, Dittapabbatamuddhacca keci aggikapālake, Khipannā abhidhāvanti daṭṭhoṭṭhā bhīmalocanā;
以舌翻搅肉块,在砧板边咀嚼,
扮作醉蛇般的模样,其余侍者急速奔跑;
显示巴利原文 Lālayantā sakā jivhā khandhe katvāna muggare, Mattabhujaṅga vesena dhāvanti apare bhaṭā;
有些饮血,有些啖食腐肉;
有些如同鬼魅般游荡,聚集于牟尼王面前;
显示巴利原文 Pibantā lohitāneke khādantā pisite pare, Pisācāva’caruṃ keci munirājassa aggato;
有些夜叉纵身跳跃,游走奔驰,手持燃烧的武器;
有些夜叉形貌恐怖,皱着怒容;
显示巴利原文 Ullaṅghantā ca selentā dhāvantā jalitāyudhā, Bhimavesadharā yakkhā kecenti bhakuṭīmukhā;
Paṇuṇṇa saravassehi kuntatomara vuṭṭhihi, Bheṇḍivālā’sicakkehi nibbharāsi digantaraṃ;
若仅凭见闻之量,心已迷乱,死亡如是,
世间流转,何人能无余尽说?
显示巴利原文 Yaṃ diṭṭha suta mattena maraṇaṃ citta vibbhamaṃ, Yāti loko kathaṃ ko taṃ nissesaṃ bhāsate naro;
具足千万强牙,头顶冒出火焰之顶,
布施如瀑布般倾泻,发出可怖的象吼雷鸣;
显示巴利原文 Nekadantasahassehi nikkhantaggisikhāyutaṃ, Dānanijjharasampātaṃ bhīmagajjanagajjitaṃ;
以数百臂手持铁杵等器,
身披铠甲等,如山岳及其环带;
显示巴利原文 Nekasata karaggehi dhatāyolaguḷādikaṃ, Sannaddhaṃ kavacādīhi giriṃca girimekhalaṃ;
恶魔登上那里,高擎胜利旗帜,
面庞宽阔而圆,獠牙尖锐,鼻梁塌陷折断;
显示巴利原文 Ārūḷho pāpimā tattha ussāpetvā jayaddhajaṃ, Visālāvatta dāṭhaggo cipiṭagga bhagga nāsiko;
龇露其齿,面如怒尊,双眉紧蹙,额现深纹;
为忿火所炽燃,巨目圆睁,齿若赤铜;
显示巴利原文 Daṭṭhoṭṭha bhīmavadano bhakuṭī vali lalāṭako, Kodhānalehi sandiddha mahakkho tambadāṭhīko;
形似青山,肢体畸形,大腹便便,
齿如铠甲,爪如利钩,形貌凶猛可怖;
显示巴利原文 Nīlapabbata saṅakkāsa visamaṅgo mahodaro, Gonasoraga sappādi aṅgīkata subhiṃsano;
现千臂身,持短刀、棍杖与短矛,
并持硬弓、毒箭,以及轮、枪、杵等。
显示巴利原文 Sahassabāhuṃ māpetvā chūrikā yaṭṭhi satti ca, Kodaṇḍacaṇḍabāṇe ca cakka kuntagadādi ca;
Saṅku vetālikā pharasu pāsamuggara aṅkuse, Gahetvā kaṇayañcātha tisūla vajirāyudhe;
它们彼此相似的覆盖物在空中旋转,
火花向上飞溅,奔驰四方,从四面八方环绕;
显示巴利原文 Parivattesi ākāse tesamaññoñña ghaṭṭanā, Uggatehi phuliṅgehi dhāvantehi samantato;
火轮环绕自身,
令梵天、诸天、圣者及成就者等心生恐惧,
那统领魔军的魔罗,来到世尊面前;
显示巴利原文 Aggi cakkaparītaṃca kurumāno nijaṃ tanuṃ, Āvahanto bhayaṃ brahma sura siddhādīnaṃ tadā, Sa māraseno so māro bhagavantamupāgami;
犹如旭日临于云峰,照耀辉煌
又如须弥山,牢固耸立于三峰之巅,安住不动
显示巴利原文 Udayāvalakūṭamhi bhāsantova pabhākaro, Suppatiṭṭhitamerū’va tikūṭācala muddhani;
背靠菩提树,坐于金刚座,
世尊端坐,极其安稳不动,光辉灿烂。
显示巴利原文 Katvāna piṭṭhito bodhiṃ bhūruhaṃ vajirāsane, Nisinno bhagavā’tīva niccalo atirocati;
那位牟尼不动不摇,于道中展现了自身的力量;
他具足正精进与悲悯,是为大圣者。
显示巴利原文 Akampo so munī evamagge’kāsi nijaṃ balaṃ, Sammappadhānasaṃyutto dayāmetto mahesiko;
Catubuddhabhumisaṅkhāta jayabhumimudikkhiya, Catussaṅgahavatthūnaṃ yojetvā dvārakoṭṭhake;
于此,将信根与力根坚固地建立为门垛后,
以念处为城墙,以不可破坏的根门为城楼;
显示巴利原文 Yojetvāna thiraṃ tattha saddhādibalakoṭṭhake, Satipaṭṭhānapākāre abhejjindriya gopure;
于智慧坚定的战场,披慈心铠甲,
无畏之语,以众鼓与螺为前导,
显示巴利原文 Thirañāṇayudhākiṇṇe mettā sannāha vammito, Abhīta bhāratī bhuri bherisaṅkha purakkhato;
具足四正勤之崇高勇猛,汇聚如同象肩之躯;
以功德积聚的广大重担,震动大地表面;
显示巴利原文 Caturaṅgaviriyuttuṅga mātaṅgakkhandhasaṅgato, Puññasambhārabhārena kampayaṃ vasudhātalaṃ;
Cariyattaya saṅkhāta’mussāpita jayaddhajo, Evaṃ vidhāya mārāri mārasaṅgāma maṇḍalaṃ;
召集了布施等大勇士,连同俱生众;
“诸君,请听我言:今日汝等将有大威德!”
显示巴利原文 Dānādayo mahāyodhe āhūya sahajātake, Suṇātha bho giraṃ mayhaṃ bhavatajja mahā bhavo;
Etha yātha samaggattha na ossakkatha sujjhatha, Vijetuṃ mārayuddhamhī na sakkā’sesajantuhi;
Ajja gacchati niṭṭhānaṃ so bho pāramitābhaṭā, Sahussāhā mamaggamhi dassetha vīriyaṃ sakaṃ;
于是,施舍的勇士拍了拍自己强壮的双臂,说道:
内心清净的勇士啊,请令我在魔障逼迫中坚牢不动;
显示巴利原文 Atha dānabhaṭo āha apphoṭaṃ diguṇaṃ bhujaṃ, Passadāni mahāvīra balaṃ me māradhaṃsane;
勇士成就了胜义波罗蜜,同样也成就了近波罗蜜;
他在两翼作战之后,便率领军队勇猛奔驰;
显示巴利原文 Paramatthapārami yodhaṃ tathe’va upapāramiṃ, Ubho passe karitvāna saseno dhāvi dappavā;
Tatheva sīlanāmavho pāramībhaṭa’muttamo, Nikkhamma saha senāya mārasenamabhiddavī;
同样地,这位名为出家者,也是整装备甲的勇士,勇猛无畏,
如豹般勇敢奔去,击杀魔军中的鹿群;
显示巴利原文 Tathānekkhammanāmopi sannaddho’sabhaṭo bhaṭo, Mārasenāmige hantuṃ dhāvi dīpī’va sāhaso;
智慧之战士前行时,也满怀倨傲,奋威疾驰,
今日,我必将如大须弥山般的魔王连同其军队一并根除!
显示巴利原文 Paññāyodho’pi gacchanto sāṭopo dhāvi dappavā, Māramerumahā ajja sasenummūlayāmiti;
精进巴拉密的勇士,牙关紧咬,发出令人畏惧的咆哮,
我以自身威光令魔海枯竭——此誓坚定不移!
显示巴利原文 Vīriyapāramitā yodho daṭṭhoṭṭho bhīmagajjano, Sosemi mama tejena vadaṃ’gā māra sāgaraṃ;
有以忍辱与真谛为名者,复有坚如城堡的决意战士,
急速奔走,为击倒魔罗的鳄鱼幢;
显示巴利原文 Khantisaccavhayā ceva tato’dhiṭṭhānako bhaṭo, Āsu dhāviṃsu pātetuṃ mārassa makaraddhajaṃ;
Mettānāmo mahāyodho māro mayhamalanti’gā, Upekkhako’pī so yodho mārasenaṃ padālituṃ;
Pesetvevaṃ jino senaṃ’sarīraṃ daḷhavikkamaṃ, Nisidi tassa tejena nirussāhāsi sā camū;
诸君,今请聆听我牟尼所说的稀有之事;
他独自安坐,便胜伏了魔与魔军;
显示巴利原文 Aho bho vimhayaṃ dāni suṇātha munino mama, Jeti eko nisinnova samāraṃ māravāhiniṃ;
那被嗔火焚烧、邪恶凶暴的生主,
无嗔的正自觉者降伏了他,这便是他的威神之力。
显示巴利原文 Kopānalena sandittaṃ duṭṭha ruṭṭhaṃ pajāpatiṃ, Aduṭṭho jeti sambuddho ānubhāvo hi tādiso;
即使自在者投出炽燃的武器、射中之时,
无有武器,他却战胜了他;这即是那样的威神力。
显示巴利原文 Dittāyudhe khipante’pi vijjhante vasavattinī, Nirāyudho’va taṃ jeti ānubhāvo hi tādiso;
那时,魔王带着骄慢、我执与炫耀的排场,
正自觉者安住不动,便战胜了他;这即是那样的威神力。
显示巴利原文 Sahāṭopaṃ sahaṅakāraṃ māraṃ sāḍambaraṃ tadā, Niccalo jeti sambuddho ānubhāvo hi tādiso;
如同骏马拉着车,由坚固的车辕牵引而疾驰,
胜者即便端坐亦能降伏他们——其威德力确实如此殊胜;
显示巴利原文 Hatthassa rathapattīhi dhāvantaṃ tamitocito, Nisinnova jino jeti ānubhāvo hi tādiso;
其人言语种种,粗厉刺耳,骤然洪大而止息;
寂静者却能胜伏,正自觉者,确有如此威德。
显示巴利原文 Bhāsantaṃ nekadhā kaṇṇa kaṭhora giramantakaṃ, Nissaddo jeti sambuddho ānubhāvo hi tādiso;
魔罗前来,站立于彼,无法跨越,不能胜任,
佛光辉映的火焰壁垒,闪耀高耸,坚固不动;
显示巴利原文 Māropāgamma aṭṭhāsi laṅghituṃ asamatthako, Buddhatejaggi pākāraṃ dittamabbhuggataṃ thiraṃ;
那时,忿怒的纳木支高举手臂,现出这样的形相,
速速成办你的事,去吧,离开属于我的这个座位。
显示巴利原文 Tadāha namuci kuddho bhujamukkhippa’mīdisaṃ, Khippaṃ siddhattha he gaccha santakedaṃ mamāsanaṃ;
若你不去,我便用指甲剖开你的心脏,
抓住你的双脚,在地上将你碾碎。
显示巴利原文 No ce gacchasi te hadayaṃ phālemi nakhasattihi, Vicuṇṇemi tuvaṃ pāde gahetvā pathavītale;
Passa me mahatiṃ senaṃ passa āyudhasañcayaṃ, Tena taṃ abhimaddāmi tuvaṭaṃ gacchidaṃ mama;
听了他的话之后,胜者便说出如甘露般甜美的话语,
你何时圆满了那魔床的波罗蜜?
显示巴利原文 Athassa vacanaṃ sutvā jino’ha madhuraṅgiro, Kadā te pūritā māra pallaṅkatthāya pāramī;
Kadā adāsi sīsādī dānaṃ sīlaṃ kathaṃ tava, Tadatthāya kathāpehi ke te paccakkhakārakā;
这时,粗野的魔罗说道:“牟尼尊者,这不是我的;”
这整个僧团,都是他的对治者。
显示巴利原文 Athā’ha pharuso māro netaṃ garu mune mama, Ayaṃ sā parisā sabbā tassa paccakkhakārakaṃ;
Ugghosesi mahāsenā pakkhī’hanti visuṃ visuṃ, Bhumudriyana mattova tato kolāhalo ahu;
Athāha māro samaṇa ahaṃ sakkhi kathāpayiṃ, Tava ko sakkhi yajjatthi kathāpehi lahuṃ mama;
接着,世尊说出甚深而甜美的言语,
如同孔雀垂下羽毛、发出悦耳的鸣声,
显示巴利原文 Athāha bhagavā tassa gambhīraṃ madhuraṃ giraṃ, Nicchārentā mayūrassa sunādaṃ phaṇino yathā;
那时你对我尚无有心的现量,
如今我的现量论者却成了无心的。
显示巴利原文 Taveva me na santīdha paccakkhatthaṃ sacetanā, Acetanāva medāni santi paccakkhavādino;
如是说已,魔王镇伏内心,
以离系之相,如电光闪耀,手持金光之索;
显示巴利原文 Iti vatvāna mārāri sañtdhā jimūta gabbhato, Nikkhanta vijjusaṅkāsaṃ karaṃ cāmīkarajjutiṃ;
那时,胜者取出红色袈裟,面向大地,
向地居女神示意。
显示巴利原文 Ratta cīvaragabbhamhā nīharitvā jino tadā, Dharaṇyabhimukhaṃ’kāsi uddissa bhumikāminiṃ;
Dānamānādikamme me kampantī jātijātiyaṃ, Kimajja nissaṇāsī’ti jino vācamudāharī;
Sakkhi’hanti vadantīva tato bhumivaraṅganā, Saḷilāvanipariyantā gajjanti nacci tāvade;
大地涌起如同海洋般的巨浪,
云层布满天空,犹如陶匠旋转的轮盘般回旋。
显示巴利原文 Mahī sāgara ūmī’va uṭṭhāpenti mahūmiyo, Chaddhā kampi kulālassa cakkaṃvāti paribbhami;
他们聚在一处,如同叠起的尖阁,又如演员般起舞歌唱;
显示巴利原文 Himavā girirājā ca yugandhara nagādayo, Kūṭabāgā samukkhippa nacciṃsu naṭakā viya;
见闻了那暗夜的奇景,因歌声而内心惊惶不安;
魔军溃散,犹如波涛破碎的大海;
显示巴利原文 Disvā sutvā tamaccheraṃ gayenubbigga mānasā, Mārasenā pabhinnāsi bhinnavelova sāgaro;
恐惧惨叫、慌乱失措,彼此互相冲撞搏击,
披头散发,转身奔逃,魔众四散逃窜。
显示巴利原文 Bhayenaṭṭassarā bhantā patantaññoñña ghaṭṭanā, Vikiritvā kace piṭṭhe dhāviṃsu mārakiṅkarā;
丢弃手中武器,徒手击打他人面部者
即使仅穿着身上衣物,他们仍不顾一切地奔跑
显示巴利原文 Gahitāyudhāni chaḍḍentā pidahantānanaṃ karā, Nivatthavatthamatte’pi dhāviṃsu anapekkhakā;
有人将手指塞入口中,哭泣不止
有些人顶礼致敬,他们祈请:“尊主,请赐予我们无畏。”
显示巴利原文 Aṅguliyo mukhe keci pakkhipanti rudanti ca, Keci vandanti yāvanti abhayaṃ sāmi dehi no;
这位成就义利者是谁?他已得胜,何以如此?气息、言辞之障已断除。
显示巴利原文 Siddhattho’yaṃ jito kinnu nissāsā ruddhabhāsanā, Piṭṭhipassamudikkhanti dhāviṃsu cakitā pare;
那时,基利梅卡拉象王亦以膝跪倒,
魔王亦迅速坠落,疾驰而去,隐没不见;
显示巴利原文 Girimekhalo’pi nāgindo jannukena patī tadā, Māro’pi patito khippaṃ dhāvitvā’dassanaṃ gato;
Taṅkaṇe uggato āsi satthu kitti jayaddhajo, Avahentova surādīnaṃ brahmalokāvadhiṃ gato;
那时,具足光辉的正自觉者取得了胜利,
在最后的魔战中,魔罗遭遇了败绩。
显示巴利原文 Tadāsi vijayo tassa sambuddhassa sirīmato, Carime mārayuddhamhi mārassāsi parājayo;
思惟“人中御者具大威力”后,如是称赞:
应常礼敬、供养,因为他永远是你们的皈依。
显示巴利原文 Evaṃ mahānubhāvoti mantvāna narasārathiṃ, Niccaṃ vandatha pūjetha so hi vo saraṇaṃ sadā;
已得最胜胜利的世尊,安坐于金刚座上时,
诸天前来围绕卫护,犹如城中的诸神护卫一般。
显示巴利原文 Laddhābhivijaye buddhe nisinne vajirāsane, Parivārayuṃ gatāgamma pure viya surādayo;
彼诸天众悉皆前来,以种种供养仪轨;
知足的牟尼成就了广大胜利吉祥;
显示巴利原文 Devā te nikhilā netvā nānāpūjāvidhiṃ tato, Santuṭṭhā munino’kāsuṃ mahantaṃ jayamaṅgalaṃ;
夜尽时分已至,应礼敬圣尊牟尼,
前后垂布于虚空,犹如清凉耳庄严;
显示巴利原文 Sampattātha nisākantā mānetuṃca munissaraṃ, Pubbāparambare lagga sasīṇakkaṇṇa bhusaṇa;
深蓝天空的发髻上,佩戴着繁星缀成的花环,
四方仿佛伸出手臂,摇曳着开满花的芒果树拂尘;
显示巴利原文 Sunīlākāsa dhammille dhatta tārālimālikā, Vījentīva disā bāhā phullacūtaka cāmare;
当时,茉莉花蕾含苞待放,簇聚如同成熟的葡萄;
犹如吹奏的法螺,发出甜美悦耳的音声;
显示巴利原文 Mallikā mukulāsatta sammattāligaṇā tadā, Dhamentā viya saṅkhāni kūjenti madhuraṃ giraṃ;
和煦的微风携着花蜜的香甜,轻轻吹拂,
新人在胜者的圣影前,沐浴着清凉之水。
显示巴利原文 Sāmoda makarandehi mandamandānilāgatā, Sajuṇhā jinabimbamhi utuṃ gāhenti sītalaṃ;
Avijjādi mahāmūlaṃ tivaṭṭatthira khandhakaṃ, Saṃsāra visarukkhaṃ so āraddhummulituṃ tadā;
初夜修习时,随念蕴之相续,
已得宿命随念智,人中最胜者
显示巴利原文 Bhāvento purime yāme saranto khandhasantatiṃ, Pubbenivāsānussati ñāṇaṃ laddhā narissaro;
Tathā majjhima yāmamhi dibbacakkhu visodhanā, Cutupapāta ñāṇañca adhigaṃtvāna sabbaso;
Rattiyā pacchime yāme cintayanto jarādayo, Vipassitvā nāmarūpe āropetvā tilakkhaṇaṃ;
正思维已,自心离染清净
于漏尽智成就,此时证得无上果;
显示巴利原文 Sammasanto kilesehi vivecetvā sakaṃ manaṃ, Āsavānaṃ khaye ñāṇā laddhā aggaphalaṃ tadā;
已至涅槃城,以觉支为宝自在主,
既成正法王,演说欢喜之语。
显示巴利原文 Patto nibbāṇanagaraṃ bojjhaṅga ratanissaro, Saddhammarājā hutvāna pītivācamudāharī;
多生轮回中,我流转寻觅而未得见——
寻找造屋者,反复经历痛苦的生死;
显示巴利原文 Anekajāti saṃsāraṃ sandhāvissaṃ anibbisaṃ, Gahakārakaṃ gavesanto dukkhā jāti punappunaṃ;
你所有的肋骨都已破碎,屋梁已被拆毁;
心已达无作,证知渴爱灭尽;
显示巴利原文 Gahakāraka diṭṭhosi puna gehaṃ na kāhasi, Sabbā te phāsukā bhaggā gahakūṭaṃ visaṅkhitaṃ, Visaṅkhāragataṃ cittaṃ taṇhānaṃ khayamajjhagā;
如是善巧指明正道者,
以广大慈悲福德之心,
度越有海,超越无边之苦,
这便是胜者(阿拉汉)所成就的无上波罗蜜。
显示巴利原文 Icceva maggamatadānavidhippavīṇa, Kāruññapuññahadayena mahodayena, Patvā bhavaṇṇavamapāramanantadukkhaṃ, Yenocitā paramapāramitā jinena;
他舍弃了一切财富与王位,
离家出离之后,如同行云以大地为根基,
安住于根基之下,他便降伏了那斑杂而强大的魔王,
亦降伏了诸罪恶之群,这位胜者愿赐予祥和与安宁。
显示巴利原文 Yoceva sabbavibhavaṃ paṇuditva rajjaṃ Nikkhamma patva calapattamahīruhassa, Mūle nisajja sabalaṃ pabalañca māraṃ, Pāpārayo ca vijito sa dadātu santiṃ;
那时,三界之主、善逝世尊,
宣说此感兴之语:
于树王之下结跏趺坐——
于金刚座上,如是思维;
显示巴利原文 Tilokanātho sugato tato tadā Udānavācaṃ samudāharitvā, Pallaṅkamābhujja dumindamūle Cintesi evaṃ vajirāsanasmiṃ;
思维布施等波罗蜜,
舍弃无数劫数,
如同床座破损的缘故,
将其舍弃、远离、摒弃;
显示巴利原文 Dānādayo pāramitā cinitvā Asaṅkhakappāni ca khepayitvā, Asseva pallaṅkavarassa hetu Sandhāvitaṃ taṃ bhajitaṃ vayajja;
只要我的心愿依然充盈,
我安然住此,不复起身,
他忆念那无数众生,
胜者于彼处入等至;
显示巴利原文 Yāvassu puṇṇa mama cetanāyo Tāvettha acchāmi na vuṭṭhahāmi, Maṃtvāna so nekasahassasaṅkhā Jino samāpatti valañji tattha;
天中至上,三界唯一依怙,
已摧魔障,战胜五魔,
大智慧者犹如伟大的祖父一般受到尊敬。
显示巴利原文 Devātidevo tibhavekanātho Hatāvakāso jitapañcamāro, Pitāmahādīhi mahīyamāno Khepesi satthā divasāni satta;
因他始终不舍此座,
如同关节紧密契合般端坐,
至今仍有所应作之事。
显示巴利原文 Yasmāsanaṃ neva jahāti tasmā Tisandhiyuttena nisīditeva, Ajjāpi kattabbamanena atthi Devānamicchāsi manamhi kaṅkhā;
如来以心察知其心念,
为消除他们的疑惑,令心生欢喜,
从彼处起身,飞腾虚空,
向他们示现了牟尼的神通变化。
显示巴利原文 Tesaṃ manaṃ so manasā viditvā Vinodanatthaṃ vimatintu tesaṃ, Uṭṭhāya tamhā nabhamuppatitvā Dassesi tesaṃ munipāṭiheraṃ;
善逝如此驱散已,
涤荡心窍中积聚的疑惑,
于东北隅结跏趺坐,
如天降雨水,如日放光明,
显示巴利原文 Vinodayitvā sugato tadevaṃ Sudhāsinaṃ cetasi kaṅkharāsiṃ, Pallaṅkato uttarapubbakaṇṇaṃ Ākāsatoruyha jalaṃ ravīva;
胜者坐于树王座,威仪庄严,
随念众多饶益恩德,
安住其位,毫无动摇,
于诸世间,不取不舍,心无迷乱;
显示巴利原文 Jino dumindassa ca āsanassa Bahūpakārattamanussaranto, Ṭhito padaṃ kiñci akopayanto Ito cito loka na mujjahanto;
青眸修长,如净水般澄澈可爱,
以沉重之击,降伏那恶魔王,
七日之中,端坐不卧,
以不瞬的目光瞻礼于彼;
显示巴利原文 Nīlāyatakkhāmalakantitoya Dhārānipātena dumindarājaṃ, Nisiñcamāno divasāni satta Pūjesi taṃ’nimisalocanehi;
至今,在那片土地上
所造之塔,正以此名称之
天人、人与龙皆无嫉恨之心
因此他们庄严辉煌地往生天界;
显示巴利原文 Ajjāpi tasmiṃ dharaṇippadese Katassa thūpassa tadeva nāmaṃ, Ahosi devā ca naro’ragā ca Mahenti te tena divaṃ payanti;
于是天人们将那位天王的圣洁经行处,
以种种宝石装点得无比庄严。
显示巴利原文 Devā tato devavarassa tassa Sucaṅkamaṃ’kaṃsu maṇīhi nānā, Pallaṅkato ṭhānavarassa majjhe Pubbāparāsāyanamantarāle;
受人王、龙王与天王所恭敬供养,
以六色光芒辉映闪耀,
如同蓝色天幕中闪耀的星月。
显示巴利原文 Narinda nāginda surinda pūjito Chabbaṇṇaraṃsīhi samujjalanto, Nīlambare tārakito sasī’va So caṅkamī satta ahāni tattha;
天人、人与诸龙皆知,
他们崇敬彼塔,因而得生于天界;
显示巴利原文 Ajjāpi tasmiṃ dharaṇippadese Katassa thūpassa tadeva nāmaṃ, Ahosi devā ca naroragā ca Mahenti te tena divaṃ payanti;
于是,树王前的众天神与阿修罗主,
于大地西北方,
建立众宝所成之殿堂顶;
彼即在此处,安坐殊胜座榻之上。
显示巴利原文 Tato dumindassa surāsurindā Mahītale pacchimottarāyaṃ, Māpiṃsu nānāratanālayaggaṃ Nisajja pallaṅkavare tahiṃ so;
于一切处生起、有如波浪般变化的相,
于法海中,智慧之光璀璨闪耀,
七种波浪,激荡翻腾,
显示巴利原文 Sududdasāgādhamapārapāraṃ Samantapaṭṭhānataraṅgabhaṅgiṃ, Dhammodadhiṃ ñāṇasumerumatthā Sālolayaṃ khepayahāni satta;
至今,在那片土地上,
所造之塔,其名即彼;
曾有天人、人类与龙族;
他们礼敬此塔,由此升入天界。
显示巴利原文 Ajjāpi tasmiṃ dharaṇippadese Katassa thūpassa tadeva nāmaṃ, Ahosi devā ca naroragā ca Mahenti te tena divaṃ payanti;
于是,胜者行至牧羊人树根下,
体验着解脱所生的妙果,
他超越了生死众生的界限。
显示巴利原文 Tato jino gantva’japālamūle Vimuttijaṃ sāduphalaṃ’nubhonto, Sattāhamattaṃ ativattayī so Devātidevo karuṇāguṇaggo;
当时,魔子欲扰乱圣者,
为迷惑其父,
她们于此所施的方便,仅如一滴水,
因其现起,故述说此事。
显示巴利原文 Tadāgatā māravadhū munitdaṃ Palobhituṃ yā pituno sakāsā, Tāsaṃ payogampidha bindumattaṃ Kathīyate taṃ samupāgatattā;
彼时,魔王于战阵中被胜利者所败,
溃败而去,忧恼悲戚,威势尽失,
心生惭耻,低头面朝下;
默然独坐,以指划地,满怀怨恨与懊恼;
显示巴利原文 Tadā sa māro samare jinena Parājito socanako’pagaṃtvā, Pajjhāyamāno’tha adhomukho’ca Nisīdi tuṇhī vilikhaṃ chamāyaṃ;
Parājayaṃ mayha mameva doso Na tassa kasmāhamayaṃ’ca nāsiṃ, Sīsakkhimaṃsādi ca puttadāre Nādanti evaṃ manasī karonto;
听说渴爱、不满与贪染,
魔罗于彼处盘旋折磨,
她们便惊慌地瞬间离去。
显示巴利原文 Pavattimetaṃ makaraddhajassa Sutvāna taṇhā aratī ragā ca, Yatthacchi māro parisocayanto Tatthāgamuṃ tā cakitā khaṇena;
见他那样安坐
屏住呼吸,发出言语
犹如霜珠凝结的精粹
那宽大的双眼,宛如莲瓣一般。
显示巴利原文 Disvāna taṃ tattha tathā nisinnaṃ Nissāsaruddhaṃ giramuggirantī, Tusāra bindunivahehi’sāra Paṅkeruhākāra visālanettā;
你已失却一切,还能说些什么?即便痛斥,又有什么益处?
显示巴利原文 Hā tāta hā tāta kimāsi tedaṃ Naṭṭhannu te kiṃ vada patthasī kiṃ, Ko te diso kena parājito’si Kimānayissāma hanāma kaṃ no;
净饭王子,声名迸发如流,
于我口中,如残月般隐灭,
超越欲界,摧伏众敌;
显示巴利原文 Kimhotiyodāni na passathetaṃ Suddhodanīyaṃ tatakittighosaṃ, Mukhamhi mayhaṃ masimakkhayantaṃ Aticca yantaṃ visayaṃ pasayha;
妻子并不能使人成为人,
谁又能令人臣服、受其奴役呢?
显示巴利原文 Na bhāriyā tāta manussabhūtaṃ Kattuṃ vasaṃ ko vasameti nāmhaṃ, Taṃ rāgapāsena gajaṃ’va mattaṃ Subandhakaṃ bandhiya ānayema;
由无贪欲故,确实没有贪欲罗网的系缚之苦,
犹如超越魔王的领域,
无贪无染的阿拉汉,坚定不动。
显示巴利原文 Na rāgapāsena hi ānanīyo Mārassa dheyyaṃ samatikkamīva, Apetarāgo arahā akampo Sovāma tasmā subhagā tanujā;
他既生而为人,便有思惟之心,
若入无心之境,
我们所为,悉随他意,于此何怪?
显示巴利原文 Sacetano so hi manussabhuto Acetanañce samupāgamāma, Karoma taṃ no vasagaṃ kimettha Cittaṃ balaṃ passatha no khaṇena;
以形色悦目,以容颜令人欢喜,
以香悦鼻,以声悦耳,
以触悦身,以味悦舌心,
其心为欲所生之套索所缚,
显示巴利原文 Rūpena nettaṃ sumanoharena Gandhena ghāṇaṃ savaṇaṃ sarena, Phassena gattaṃ rasasā rasaññaṃ Manañca pāsena ca kāmajena
其颈为善臂之套索所系,
双臂佩戴花鬘链饰,
如同被绳索牢牢捆缚,挣脱不得。
显示巴利原文 Subāhupāsena ca tassa gīvaṃ Bāhudvayaṃ dhāritamāladāmā, Bandhitvadāneva tamā’nayāma Balañhi no passatha tāta’dāni;
说完父亲这番话,
俯身恭敬捧起双足,
当魔敌闪耀着光辉时,
他们当即奔赴,心意决然。
显示巴利原文 Vatvāna evaṃ vacanaṃ pitussa Paṇamma pādāni pagabbhitantā, Yatthacchi mārāri virocamāno Tatthā’gamuṃ khippamudaggacittā;
她丰满的胸脯佩戴藏红花环,引人注目,
红唇明艳,光彩照人,
令众人心神陶醉。
显示巴利原文 Sāmodamālākulakesabhāra Payodharā kuṅakkumahārihārā, Bimbādharā cārusabhā pabhāsā Ummādayantī janamānasāni;
以蜜调和,深浸于甜美之中,
以爱润泽,以味彻透,
他们所说的话语,深入人心。
显示巴利原文 Muddhena missaṃ madhure nimuggaṃ Snehena tintaṃ rasato’nuviddhaṃ, Bhāsiṃsu vācaṃ hadayaṅgamantā Vilokaneneva dhitiṃ harantī;
Vasantakanto navayobbano’si Suvaṇṇavaṇṇo hadayaṅgamo’si Eko nisinno’si vaṭassa mūle Simantinī sāmi kuhinnu tuyhaṃ;
虽无波浪,却依然泛起浪花,
夜晚也同样毫无疑惧,夫人啊,
天鹅不畏寒冷,池中莲花盛放。
显示巴利原文 Taraṅgahīno’pi taraṅgamālī Sasaṅkahīnā rajanī ca sāmī, Haṃsā’lihīnā sarasī suphullā Nābhāti kantā virato dhavo’pi;
正是春季,林间繁花盛开,
夜晚月色照耀,群蜂低吟轻唱,
甜香弥漫,微风徐徐吹拂。
显示巴利原文 Vasantakālo ca vanaṃ suphullaṃ Nisākarābhā bhamarāligītaṃ, Sugandhamandopagatā samīrā Virocasi tvampi ca yobbanena;
如今我们已聚集于此,
顺合心意、形貌悦意,
今日心中为何燃起这般的欲火?
显示巴利原文 Mayampi cettheva samāgatamha Mano’nukūlā ca manuññarūpā, Karoti kiṃtva’jja sakāmadāho Kāmākaro’dāni samāgato no;
用袈裟遮蔽这难持之相,
正以此故,主人啊,置我等于轻蔑之地——
莫让我陷入成为你奴仆的炽燃之苦;
显示巴利原文 Mā tedisaṃ yobbanarūpasāraṃ Suviggahaṃ chādaya cīvarena, Teneva no nettamanamhi sāmi Mā dehi dāhaṃ tava dāsibhute;
指甲上红白纹路交错,
犹如眼角下的青色斑痕,
你是我们的主人,在那莲花般的面容上,
没有这样的色泽,是什么缘故呢?
显示巴利原文 Nakhaṃsu sutte’ruṇapānipāde Nettindanīlāni’va āvuṇanto, Tvamacchi no sāmi mukhambujesu Na enti kinte nayanālimālā;
洁白如石灰,砖如金,有铁木;
‘汝生时’,意为:你并非迷惑之人,而是智者,亦非由外缘所造作。
‘有形貌者’,意为:你容貌端正、品德尊贵,然而形貌虽如此庄严,
‘为何欲贪从心中驱遣’:意即为何心中生起对欲乐的渴爱,而被其牵引。
显示巴利原文 Sudhāsilāgīñjaka lohadāru Jātehi tvaṃ dhīra na nimmito’si, Rūpī’si sommo’si tathāpi sāmi Kiṃ kāmarāgaṃ manasā nudesi;
『此人亦如愚者,喜好四种乐事』,意谓此处所说之人犹如愚昧之众,耽著于四种欲乐。
『愚者啊,除却心中疑惧』,意为劝谕愚者断除心中生起的猜疑与忧虑。
显示巴利原文 Ayañca bālā caturā ratīsu Bāleti kaṅkhaṃ jaha mānasamhi, Kiṃ mañjarī bhijjati sampaphullā Mattālirāje paricumbamāne;
又如这位美丽迷人的女子,
胸脯丰满,腰肢柔细,腰臀圆润,
在繁花丛中,对那女子心生爱恋。
显示巴利原文 Ayañca rāmā ramaṇīyarūpā Pīṇorugaṇḍā kuvamaṇḍalā ca, Taṃ kāminiṃ kāmaya phullakañje Haṃso yathā kesara sampagiddho;
Cintāmaṇiṃ bhaddaghaṭañca kappa Taruṃ samāpajja daḷiddabhāvā, Nāpenti sattā khalu dubbhagattā Tatheva no’sī tava pādasevā;
如此,以悦耳动人的言辞,
一千八百,
巧妙化作种种装扮,
以种种方式诱惑牟尼王。
显示巴利原文 Evañhi tā rañjanamañjubhāsā Sahassamekañca satāni aṭṭha, Vesāni sammā abhinimmiṇitvā Palobhayuntaṃ bahūdhā munindaṃ;
是无意识者,或是铁制的无情之物
是未离贪爱而有意识者
依此方法而前往
显示巴利原文 Yakkhosi mattosi silāmayosi Acetanosā’tha ayomayosi, Avītarāgañhi sacetanañce Anenupāyenu’pasaṅkamāma;
他的心应当迅速结出果实,
犹如赤日当空高悬,
亦当迅捷,心无散乱。
显示巴利原文 Phaleyya khīppaṃ hadayañhi tassa Uṇhaṃva rattaṃ mukhatu’ggameyya, Siyāva khippaṃ api cittakhepaṃ Ummādabhāvaṃca sa pāpuṇeyya;
正如被砍断的甘蔗,
又如被抛弃的芦苇,在烈日下干枯。
显示巴利原文 Yathā palutto haritopalamhi Khitto naḷo sussati ātapena, Evaṃ visusseti visādameti So mucchati muyhati dukkhameti;
Sokāvakiṇṇe nu vanamhi jhāyasi Vittannu jito uda patthayāno, Āgunnū gāmasmiṃ akāsi kiñci Janena kasmā na karosi sakkhiṃ;
断除可爱乐相之军,
我独自禅修,体证了安乐,
因此,我不与世人作见证;
显示巴利原文 Atthassa pattiṃ hadayassa santiṃ Chetvāna senaṃ piyasātarūpaṃ Eko’haṃ jhāyaṃ sukhamanubodhiṃ Janena tasmā na karoma sakkhiṃ;
猕猴为烈火所焚,
冢间景象,令人厌离,
见彼移动、可厌的秽聚。
显示巴利原文 Paluṭṭhagattaṃ dahanena makkaṭiṃ Susānapetiñca jigucchanīyaṃ, Jegucchiyaṃ jaṅgama mīḷharāsiṃ Disvāna ko taṃ varaye sapañño;
Kathaṃ vihārī bahulo ca bhikkhu Pañcoghatiṇṇe atarīdha chaṭṭhaṃ, Kathaṃ jhāyiṃ bahulaṃ kāmasaññā Paribāhirā honti aladdha yo taṃ;
Passaddhakāyo suvimuttacitto Asaṅkharāno satimā anoko, Aññāya dhammaṃ avitakka jhāyī Na kuppatī nassaratī na thīno;
如是安住而精勤修习的比丘
已渡五重暴流,更渡第六重
如是,常修禅那时,欲想便断。
显示巴利原文 Evaṃ vihārī bahulo ca bhikkhu Pañcoghatiṇṇe atarīdha chaṭṭhaṃ, Evaṃ jhāyiṃ bahulaṃ kāmasaññā Paribāhirā honti aladdha yo taṃ;
Acchecchi taṇhaṃ gaṇasaṅghacārī Addhā tarissantī bahū ca saddhā, Bahuṃ vatāyaṃ janata’manoko Acchijja nessati maccurājassa pāraṃ;
大雄如来,以正法引导众生,
以正法引导者之中,智者何来嫉妒?
显示巴利原文 Nayanti ve mahāvīrā saddhammena tathāgatā, Dhammena nayamānānaṃ kā usūyā vijānataṃ;
闻彼胜者之殊胜法,
放逸者以贪欲等为伴,
它们根本无力诱惑此人;
他很快就来到了父亲身边。
显示巴利原文 Sutvāna taṃ dhammavaraṃ jinassa Pamattabandhussa ragādirāmā, Palobhituṃ ne’va samatthakā taṃ Agaṃsu khippaṃ pituno sakāsaṃ;
魔王在旁如情人般注视着,
看见她们来到,仅此而已;
切勿将我所说视为欲贪。
显示巴利原文 Māro tadārā’va samekkhamāno Disvāgatā kevalameva tāyo, Mā kattha kāmaṃ mama bhāsitāni Kāmattha pātuṃ migataṇhikāpaṃ;
愚者以水草茎搅动山岳;
用爪挖掘山岭,用铁齿啃啮山石。
显示巴利原文 Bālā kumudanāḷehi pabbataṃ abhimanthatha, Giriṃ nakhena khaṇatha ayo dantehi khādatha;
应自头顶将石头沉入地底深处,
应在胸前掘出深坑,令乔达摩陷入其中;
显示巴利原文 Selaṃva sirasi ūhacca pātāle gādhamesatha, Khānuṃva urasā’sajja nibbijjāpetha gotamā;
魔这样说罢,心中忧恼,
苦恼已经生起;
因导师之心已从贪欲解脱。
显示巴利原文 Vatvāna evaṃ vimano sa māro Saṭītuko sambhavanaṃ payāsi, Satthātha rāgā parimuttacitto Jahāsi tasmiṃ divasāni satta;
现今有你这位证悟者,
以所证悟的自心之力,使一切皆成庄严,
由此你在天界的宫殿之中,
于无比的爱欲中欢喜愉悦;
显示巴利原文 Ajjāpi taṃ sākhivarampitena ’Nubhutamattena mahenti sabbe, Teneva te saggagatā vimāne Modanti kāmehi anūpamehi;
随后,牟尼王来到目真邻陀树根下,
到达后,坐于殊胜之座。
显示巴利原文 Tato munindo mucalindamūle Nisīdi gantvā pavarāsanamhi, Yugandhare bālaravī’va raṃsi Jālāhi lokaṃ paripūrayanto;
于时,百千雨云聚集,
满盈天空,雷鸣电闪,
清凉之风,拂掠水流,
绽放辉光,带着锐利的闪电;
显示巴利原文 Athāna megho jaladā satehi Papūrayaṃ khaṃ thanayaṃ savijju, Sasītavāto kiramambudhāraṃ Virocamāno visakaṇṭhikāhi;
安然无畏,不喜不忧,于目真邻陀湖中自在饮食者
见牟尼王端坐于目真邻陀树下
以宽广盘绕之身周匝环绕
有冠之蛇以其头冠严加覆盖
显示巴利原文 Amandanaṇdo mucalindabhogī Disvā munindaṃ mucalindamūle, Parikkhipitvāna visālabhogā Chādetva sammā saphaṇo phaṇena;
他为摄益他而请他就座
他走到那里,坐于蛇座上
那时,导师正安住于银殿。
显示巴利原文 Ajjhesi so tassa anuggahāya Nisīdi gantvā bhujagā’sanamhi, Satthā tadā rūpiyamandireva Sattāmahattaṃ suvimuttacitto;
他们仅凭亲身体证,便了知那广大境界,
正是由他,他们现身于天上的宫殿之中,
享受那无与伦比的诸欲乐;
显示巴利原文 Ajjāpi taṃ sākhivarampi tena ’Nubhutamattena mahenti sabbe, Teneva te saggagatā vimāne Modanti kāmehi anūpamehi;
随后,苦行之王来到,
安坐于王树的根部,
受用着解脱所生的喜乐。
显示巴利原文 Tato’pagantvā yatirāja rājā Nisīdi rājāyatanassa mūle, Vimuttijaṃ pītisukhaṃ’nubhonto Sattāhamattaṃ karuṇāguṇaggo;
时至今日,即便是这树枝,
仅凭其自身的广大与殊胜,便能庄严一切,
正因如此,那些生在天界的诸宫殿,
以无与伦比的欲乐而欢喜;
显示巴利原文 Ajjāpi taṃ sākhivarampi tena ’Nubhutamattena mahentī sabbe, Teneva te saggagatā vimāne Modanti kāmehi anūpamehi;
断除饮食等事务者,
享安乐者,得解脱智
彼胜者,诸根悦豫
如是,度过七日七夜
显示巴利原文 Āhāra kiccādi vivajjitassa Sukhānubhontassa vimuttijāni, Sampīṇitaṅgassa jinassa tassa Iccaccaguṃ sattadināni satta;
由天帝释从彼处引导
受用了口粮与水等资具之后
当安坐于苦行王与国王之间时
在那里,有两位以采矿为业的商人恰巧来到;
显示巴利原文 Devānamindena tato’panīta Mukhodakādimparibhuñjiyāna, Nisinnamatte yatirāja rāje Tatthā’gamuṃ dve vāṇijā khaṇena;
得到殊胜天神的善加策励,
被火焰灼烧者,即苦行者投掷的石块者,
可口的炒面与蜜团
带上前去,对主人这样说道:
显示巴利原文 Ussāhitā devavarena sammā Sālohitā tassa tapussa-bhallikā, Manthañca sāduṃ madhupiṇḍikañca Ādāya nāthaṃ idamabruvunte;
这实非贤者所依止之处,
接受之后,当善加受用此布施,
它能带来利益与安乐。
显示巴利原文 Idañhi no dhīra anuggahāya Paṭiggahetva paribhuñja dānaṃ, Hitāya taṃ hoti sukhāya ceva Anappakappesu anāgatesu;
受取后,牟尼乃天神所赐——
以已证得、极珍貴的戒行,
为成就他们之随喜,
宣说了能赐予殊胜、备受称赞的法。
显示巴利原文 Paṭiggahetvā muni devadinna Pattena paccagghasilāmayena, Bhutvāna tesaṃ anumodanatthaṃ Desesi dhammaṃ varadaṃ pasatthaṃ;
有两位商人姐妹,于佛陀处
听闻正法,心生欢喜,
便成为优婆夷。
显示巴利原文 Dve bhātikā vāṇījakā jinassa Dhammaṃ suṇitvāna pasannacittā, Dve vācikopāsakataṃ gatāsuṃ Yāciṃsu te taṃ puna pūjanīyaṃ;
Parāmasitvāna siraṃ tato so Adā jino kuntala dhātumuṭṭhiṃ, Te tena tuṭṭhā sumanā patītā Mahiṃsu netvā vibhavānurūpaṃ;
导师便前往阿阇波罗树根处,
犹如千道光耀于须弥山间,
安坐之后,他观照着世间众生,
心意如是思惟;
显示巴利原文 Satthā’tha gantvā ajapālamūle Sahassa raṃsīva yugandharamhi, Nisajja lokaṃ anulokayanto Vitakki evaṃ manasā vitakkaṃ;
他已沉浸于殊胜法之精髓,
犹如深广无垠的江海,
于未觉悟的众生中,今日他属于谁?
显示巴利原文 Mayajjhapanno varadhammasāro Sasassa sindhū’va agādhapāro, Abuddhasattehi tamajja kassa Pakāsayissañhi jaḷo hi loko;
若我说示此殊胜微妙之法,
犹如那燃尽之焰,于我心中——
在此般苦难中,竟仍有人思虑此事?
牟尼在教说中,开示了这条由受具足戒者所宣说、戒师所阐明的法。
显示巴利原文 Desemi ce dhammavaraṃ paṇītaṃ Kilantabhāvova mamassa asmā, Kimattadukkhe niti cintayanto Nuyyāmamākā muni desanamhi;
他以明澈之心了知对方的心意,
宣说“一切世间必定毁灭”之语,
因此惊惧而向他宣说。
显示巴利原文 Sahampatī nāma tato vidhātā Sacetasā tassa manaṃ viditvā, Vinassatīdaṃ khalu sabbalokaṃ Adesite teni’ti kampamāno;
当他亲近彼胜利者时,
于彼处,于梵天众中具大敬重,
屈膝至地,
恭敬顶礼,而作如是言:
显示巴利原文 Sakāsamāgamma jinassa tassa Sagāravo brahmagaṇena tattha, Nihacca jānuṃ pathavītalamhi Namassamāno idamabrūvī so;
您作为天中天,在善慧时代,
观察世界,凝望世间,
离开了燃灯佛的足下,
以悲悯之功德,证得无死涅槃;
显示巴利原文 Tvaṃ devadevo sa sumedhakāle Palokitaṃ lokamudikkhamāno, Vihāya dīpaṅkarapādamūle Laddhā’mataṃ taṃ karuṇāguṇena;
步入轮回之险难丛林,
施舍肉、眼、头等为布施,
他体受了无量、不可忍受的苦
因此,这于你只是为他人之利,并非为你自己;
显示巴利原文 Pavissa saṃsāravanaṃ viduggaṃ Maṃsakkhisīsādima’dāsi dānaṃ, Vedesi dukkhaṃ amitaṃ asayhaṃ Taṃ te paratthaṃ’va na attahetuṃ;
确实,此间有贪欲微薄的众生
善逝所说之法,甚深难解,
他那无上的悲悯功德,已然感召于我,
恳请您以哀愍之心,开示正法;
显示巴利原文 Santīdha sattā khalu mandarāgā Ñātuṃ samatthā sugatassa dhammaṃ, Ārādhito me karuṇāguṇaggo Desehi dhammaṃ anukampamāno;
时节到来时,连坚硬粗糙之物也会绽放,
如同生长于旱地与水中那各色各样的花朵,
正如那些开显法义的教化者。
显示巴利原文 Kāle vikāsanti kharaṃsu missā Thalambujātā kusumāni nānā, Tathe’va te dhammakarābhiphuṭṭhā Vikāsamāyantī janā anekā
明行具足,正念具足
持最后身,光辉具足
接受了他的邀请
于心中,对众生生起慈悲。
显示巴利原文 Sampanna vijjācaraṇo satīmā Jutindharo antimadehadhārī, Paṭiggahetvāssa nimantaṇaṃ so Janesi satte karuṇā manasmiṃ;
Apārutā tesaṃ amatassa dvārā Ye sotavanto pamuñcantu saddhaṃ, Vihiṃsasaññī paguṇaṃ na bhāsiṃ Dhammaṃ paṇītaṃ manujesu brahme;
心生欢喜,因彼已纳受,
四面者应允了我的请求,
偕同眷属礼拜怙主后
刹那之间便离去了那处居所;
显示巴利原文 Paṭiggahesīti udaggacitto Ajjhesanaṃ me caturāṇano so, Natvāna nāthaṃ sahapārisajjo Pakkāmi tamhā bhavanaṃ khaṇena;
此时,世尊得到他的迎请而应允,
我正欲宣说,并观察应为谁宣说,
正如智者观察阿拉拉高台而安然登临。
显示巴利原文 Tato jino tena gahitanuñño Desemi kasseti udikkhamāno, Āḷāra-udde samudikkha dhīro, Mantvāna tesaṃ aciraccutittaṃ;
我何时宣说此无上法轮
非由他人所能转动者
世间烦恼如珍宝般纷繁多样,
辗转生起,因而反复思虑;
显示巴利原文 Kahannukho’haṃ varadhammacakkaṃ Aññena kenāpi avattanīyaṃ, Lokassa cintāmaṇisantibhaggaṃ Pavattayissantī vicintayanto;
五比丘见到牟尼
手持钵与三衣
前往波罗奈的鹿野苑
导师踏上了内观之道;
显示巴利原文 Disvāna bhikkhū muni pañcavagge Ādāya pattañca ticīvarañca, Bārāṇasīyaṃ migadāyamento Addhānamaggaṃ paṭipajji satthā;
道上有蛇、鸟,以及种种四足走兽,
还有林天神祇与树神山神,
众多众生以种种奇妙之姿住于大地上;
显示巴利原文 Tatthāmarabrahmagaṇehi pūta Pathe phaṇī pakkhi catuppadā ca, Āraññadevā tarupabbatā ca Mahiṃsu nekehi suvimhayehi;
于是,他顺着鹿野苑之路而去;
见到多位修行者,修行者们来到近前后,
了知修行的要义,
在那里转起法轮;
显示巴利原文 Tatopagā so migadāyamagge Disvā yatīsaṃ yatayo’pagantvā, Akaṃsu vattaṃ paṭipattisārā Pavattayī tattha sa dhammacakkaṃ;
种种根本与分支法门,
其数无量,繁茂如草木丛生,
即便达到八十亿,僧团依然明净清明,
那时,他们为求正法、引导众生而同心勉励。
显示巴利原文 Aññādikoṇḍaññavasippadhānā Koṭīnamaṭṭhārasa kañjayonī, Asītikoṭī’pi sudhāsi saṅghā Aññāsumaggaṃ kamato tadā te;
正值酷暑时节
当雨季来临时,
智者便在此入雨安居,
具足调御者安住了整整三个月。
显示巴利原文 Aticcayātamhi nidāghakāle Vassānakāle samupāgatasmiṃ, Tattheva vassaṃ upagamma dhīro Temāsamattaṃ avasī vasīso;
接着,又将这份荣耀安立在他的同伴之中,
令其坚定于阿拉汉道。
显示巴利原文 Tato yasaṃ tassa sahāyakepi Patiṭṭhapetvā arahattamagge, Bhutiṃ janānaṃ anubrūhayanto Vassassa antaṃ akarī tahiṃ so;
雨季结束时,世间明解者、牟尼王,
曾召唤你们这些修行者与子嗣,
他们于是前来,合掌礼敬,向着涅槃,
无量慧者为他们宣说了调伏法
显示巴利原文 Vassaccaye lokavidū munindo Āmantayī te yatayo saputte, Te’thāgamuṃ nibbaṇathā katañjalī ’Damabruvi tesama’nanta pañño;
你们宣说我的法音
你们擂响我的法鼓
善妙地吹奏我之法螺,
你们当游行于人天之中;
显示巴利原文 Ugghosayantā mama dhammaghosaṃ Samāhanantā mama dhammabheriṃ, Sādhuṃ dhamentā mama dhammasaṅkhaṃ Carātha tumhe sanarāmarānaṃ;
Jayaddhajaṃ me bhuvanukkhipantā Ussāpayantā mama dhammaketuṃ, Athukkhipantā mama dhammakuntaṃ Carātha lokesu sadevakesu;
善加庄严的不死之道,
充满荆棘的地狱众生,
魔罗之面被炭黑涂抹,
应向包含诸天的世间宣说;
显示巴利原文 Susajjitattaṃ amatassa maggaṃ Sakaṇṭakattaṃ narakāyanassa, Mārānanasmiṃ masimakkhitattaṃ Kathetha lokassa sadevakassa;
世尊涅槃后,恶行被善加覆藏,
往昔为解脱者敞开的广大门户,
世尊如今不再为我们开启——
请如他今日这般,宣告一切吧。
显示巴利原文 Buddhantaraṃ suppihitaṃ acāraṃ Purassa mokkhassa visāladvāraṃ, Avāpurī no bhagavā’dhunā bho Yathajja sabbetī nivedayavho;
今日,我于此世间生起的存在,
佛法之显现也是如此,
已生起之事物,与如幻般的虚妄状态
昭然示现于世间,游行于其间
显示巴利原文 Uppannabhāvaṃ bhuvane mamajja Tatheva dhammassa ca pātubhāvaṃ, Uppannabhāvañca mamorasānaṃ Pakāsayantā jagatiṃ carātha;
在幽林之中,在深山岩窟深处
或于树下,或于空屋,
我调伏自身,住持于正法之道。
显示巴利原文 Vanamhi pante girigabbharāyaṃ Rukkhassa mūle’pi ca suññā’gāre, Vasaṃ yatattā mama dhammamaggaṃ Desetha loke sanarāmarānaṃ;
行者如是说后,便各自朝向诸方而去,
世尊遣散众比丘后,前往优楼频螺。
随后踏上旅途,行至中途,
如入白棉密林,穿行丛莽之间;
显示巴利原文 Vatvāna evaṃ yatayo disāsu Pesetva nātho uruvelagāmī, Paṭipajji maggaṃ atha antarāle Kappāsikavhaṃ vipinaṃ pavissa;
于中,安住不动寂静,
如王蜜之至纯,彼殊胜者已调伏,
授与那不灭的法,并且广为宣扬,
犹如象王,行步不缓。
显示巴利原文 Tasmiṃ ramante samatiṃsamatte Rājorase so pavaro vinetvā, Datvā’mataṃ dhammamathuddisitvā Agoruvelaṃ gajarājagāmī;
他声名远扬,携弟子众,
他使最上之果圆满成熟,
安居时节,于诸自在者中,最为尊上;
显示巴利原文 Tatthoruvelādhikakassapoti Pasiddhanāmassa sasissakassa, Aggaṃ phalaṃ so paripāvayanto Vasī vasante vasīnaṃ variṭṭho;
那一天,乡村与城镇居民都会集而来,
大迦叶苦行者的那场祭祀,
世尊以心知其心,
世尊因彼之净信,各别安住;
显示巴利原文 Tadāharuṃ negama nāgarā ca Yaññaṃ mahākassapa tāpasassa, Jino viditvāssa manaṃ manena Vasī visuṃ tassa pasāda hetu;
那时,世尊前往北拘卢洲
托钵乞食后,游历于秀丽的喜马拉雅山
来到水味甘美、极为可意的处所
在那崖壁之旁,供养尊贵的圣者。
显示巴利原文 Gantvāna uttarakuruṃ bhagavā tadāni Piṇḍañcaritva ramaṇīya himālayaddiṃ, Āgamma sādurasa nīra bharābhirāme ’Notattake munivaro paribhuñjiyāna;
于兰卡岛境内,现有一处非人所在;
我的教法存于此处,因此我当往彼处;
显示巴利原文 Cintesi evamahamappataraṃva kālaṃ Ṭhassāmi sāsana mamañhi anāgatesu, Laṅkātale bhavati tattha idāni yakkha Sambādhamatthi mama tattha gatesu’dāni;
如此思惟后,那位最胜牟尼出于悲悯,对诸众生,
犹如被厚云笼罩的红日,
如同尼拘律果般的粪扫衣;
显示巴利原文 Sabbā’manussaja bhayaṃ pavinassatī’ti Mantvā tato yativaro karuṇāya satte, Sañjhāghanehi parinaddha ravīva ratta Nigrodhapakka sadisaṃ carapaṃsukūlaṃ;
手持美丽的石钵
放射六色光辉,遍满十方
自证悟后,于第九个普沙月的满月之夜
为降伏楞伽岛,他自虚空降临;
显示巴利原文 Dhāretva selamaya sundara pattahattho Chabbaṇṇaraṃsi nivahaṃ disi pūrayanto, Sambodhito navama phussaja puṇṇamāyaṃ Laṅkātalaṃ vijayituṃ nabhasā’gamāsi;
梵天、阿修罗、天人、龙、金翅鸟,以及诸成就者,
持明者等众,并其眷属,
他们以幢幡、伞盖、宝瓶、灯炬与高大的拱门,在广阔天穹中
在天空大道上作了盛大的供养。
显示巴利原文 Brahmāsurāmara phaṇi garuḷā ca siddha Vijjādharādi janatā sahapārisajjā, Ketā’tapatta ghaṭa dīpuru toraṇehi Pūjaṃ akaṃsu mahatiṃ gaganāyanamhi;
楞伽女神胸前佩戴着光芒闪耀的星月项链,
其水清凉甘美,令人心悦,洋溢迷人光彩。
那里有一片名为瓦鲁卡(沙)的广袤平原,宛如大地之基座。
显示巴利原文 Laṅkaṅganā urasi bhāsura tāra hāra Saṅkāsa sītala manohara nīra pūrā, Tasmiṃ mahādipada vāluka nāma gaṅgā Bhumajjhagāsi jana netta harābhirāmā;
在距此不远一处清净而更为怡人的地方,
纵向绵延二十由旬,横向
方圆四十伽浮他,景致悦目赏心,
泉流清冽,水声潺潺而洪盛;
显示巴利原文 Tassāvidūra suci rammatare padese Āyāmato mitatiyojana vitthatena, Cattāri gāvutamitaṃ nayanābhirāmaṃ Āsāra sītajala nijjhara bhurighosaṃ;
那片林间,为心神安适的鹿群所依止、所栖居,
众多孔雀聚集一处,翩翩起舞,足趾相并,
这是一座名为优楼那迦林的园林;
显示巴利原文 Mattālipāli khaga gītija missarāgaṃ Sammatta citta migasaṅgha nisevitaṃ taṃ, Naccanta nekasikhi saṅgata pādapiṇḍaṃ Uyyānamāsi urunāgavanābhidhānaṃ;
那时,在宝岛胜境兰卡的庄严秀美之地,
在名为诃利坎达咖的夜叉众仆役之中,
在邬昙跋罗、苏玛那峰、丹都莱耶等地,
在塞利苏山、摩拉吉里山与米撒迦里提塔那山这些山中,
显示巴利原文 Ramme tadā ratanadīpavaramhi laṅkā Lokābhidhāna harikaṇḍaka yakkhadāse, Odumbare sumanakūṭaka taṇḍuleyye Selesu māragiri missakariṭṭhanāme;
还有其他诸山,即是森林中令人悦意的游息之处,
恒河、山窟与沙石底地,
那里住着隐秘而粗暴、不受禁制者,
耽于杀生,狡诈虚伪的夜叉。
显示巴利原文 Ye’ññepi santi girayo vanarāmaṇeyyā Gaṅgā nadī giriguhā sikatātalā ca, Tatthāvasanti rahasā pharusāniruddā Pāṇātipāta niratā saṭhakūṭa yakkhā;
他们汇聚于那片广大的龙林之中,
与一众扈从及随侍共同计议;
'你算何等人物!'彼此以尖刻言辞质问,
以尖刻的言辞互相刺痛,犹如猛兽用利齿撕咬。
显示巴利原文 Saṅgamma te mahati nāgavanamhi tamhi Sammantayiṃsu sabhaṭā saha pārisajjā, Tvaṃ ko’si re! Iti paro aparaṃ kharena Tikkhena vādakaṇayena aruntudantā;
因言辞上的争斗、激愤之情与轻率鲁莽,
心被种种烦恼所烧灼,躁动不安,犹如遭遇风暴般激荡,
并因贪欲、嫉妒等心念炽盛,彼此怨恨排斥;
显示巴利原文 Kujjhiṃsu te athitarītara kāraṇena Vākyena yuddha pariraddha pagabbhitattā, Saṅkhābhitāpaga patīva’navaṭṭhacittā Sārambhagabbitamanā parirāvayanti;
他如同屋脊般端严,身具令人悦意的光鬘,
在此时此处,他如摩尼宝珠一般,又如缀着摩尼珠的耳环,具足功德之宝;
显示巴利原文 Tasmiṃ khaṇe’bhimatado sugato nabhamhi Āgamma tesa’manukampita mānasena, Gopānasī sama manohara raṃsimāli Tatthacchi khe guṇamaṇī maṇikaṇṇikāva;
驱散暴雨、黑暗、狂风、严寒与恐惧,
在那里,乌云密布、雷声轰鸣,彩虹横空;
如瀑流奔涌击打,令僧众四散。
显示巴利原文 Tesaṃ jino kalahavūpasamāya hetu Māpesi vuṭṭhi timirā’nilasītabhītiṃ, Tatthāsi gajjitaghano suracāpakhitta Dhārāsarehi vitudaṃ nisivāra saṅghaṃ;
他们恰如失明者,深陷于浓重的黑暗之中,
他们愚昧迷妄,在恐惧中既不辨方向,也不识四方。
犹如狂风摧折山巅巨树,
他们惊恐交集,啜泣着向远处逃去。
显示巴利原文 Andhāva te ghanatare timire nimuggā Muḷhā disañca vidisaṃ na vidiṃsu bhītā, Caṇḍāniluddhaṭa mahā girikūṭarukkha Sampāta bhīta ruditā gatimesayanti;
相互攀扶着力图起身,
种种令人惊惧的景象与警告声,
因此,各式各样的恐惧在他们当中生起;
显示巴利原文 Sītena te atha dije parikoṭayantā Aññoññagattamavalamba parodayiṃsu, Rūpāni nekabhayadāni ca ghosaṇāni Vattiṃsu tena vividhaṃ bhayamāsi tesaṃ;
即便是佛陀,内心虽感忧苦,却不会因他人所加的苦难而动摇煎熬。
世间因嗔恨而摧毁,正如农夫在收获季节除灭害虫一般。
显示巴利原文 Buddhāpi dukkhitamanā paradukkhakena Kasmā karonti anayaṃ’ti na cintanīyaṃ, Loko hanāti viṭapi phaladāna hetu Satthena soma ripugāhaka vāsaramhi;
世尊于时为除暗者,于恐惧忧愁中抚慰众人,令离忧恼;
见众生如同待死,心生悲悯,
驱散雨、暗与风,扫除一切障碍,
他彰显了自己无有悭吝的胸怀,犹如忍辱中的明珠;
显示巴利原文 Satthā tato tamanudo sabhaye sasoke Disvāna guyhaka jane karuṇāyitatto, Vuṭṭhiṃ tamañca pavanaṃ paṇuditva sabbaṃ Dassesi attamakhilaṃ dumaṇīva khamhi;
他们低头合掌,这样说道:
我们恳请您,愿您亲自赐予我们无畏的庇护。
显示巴利原文 Disvāna te munivara’ñjali paṅkajehi Sajjetva sīsa sarasī idama’bruviṃsu, Yācāma no’bhayapadaṃ bhavato sakāsā Dāsesu dhīra karuṇaṃ karaṇīyameva;
那时,世尊以柔和甜美的音声这般说道:
散居的游方者啊,我召唤你们,请同等观察。
你们若能赐予某一处所,
令一切为厚重风寒所苦者,皆得止息;
显示巴利原文 Evaṃ tadā’vaca jino madhurassarena Āmanta te nisicare’vanate samekkha, Tumhe dadātha yadi ṭhānamamekadesaṃ Sabbe apentī ghanavātaja sītadukkhā;
Yajjevamītima’payāti karoma bho taṃ Gaṇhāhi dhīra yadi icchasi sabbadīpaṃ, Vatvāna tehi paridinna chamāya maggo Ogamma tattha puthu patthari camma kaṇḍaṃ;
坐于彼处,入火遍定,显现火焰光辉,
犹如藤蔓缠绕的火炬炽然燃烧,照亮大地,
烟焰如柱,升入高空,犹如高耸的山峰,
炽燃轰鸣,如雷震响,令山林回声,惊动四方;
显示巴利原文 Tasmiṃ nisajja kasiṇaṃ samāpajja tejo Jālākulaṃ jalita maggīmamāpayī so, So dhūmaketu gaganuggata tuṅgasiṅgo Sandaḍḍhayaṃ girivanānu’rughosayanto;
攀越树木、丛林与山冈
犹如缠绕枝干与枝叶一般
即便是大象、野猪与猛兽
心想它们也如同林中野兽,成群聚集,
显示巴利原文 Rukkhehi rukkhavana pabbata laṅghanena Sākhāmige ca vihage anubandhayaṃ’va, Vessānaro vanamarū migasūkare’pi Sandhāvi guyhaka jane iti cintayanto;
此火交织如网,隐密而汇聚,宛如在深洞内燃烧的幽火。
火焰随枯枝败叶聚合,彼此相连,飞腾奔窜,势不可挡;
显示巴利原文 Disvāna tattha pacurātana vipphuliṅga Sammissa jāla dahanaṃ guhakā samecca, Dhāvuṃ vikiṇṇakaca bappajala’ddanettā Dārattajehi sahitā gatimesamānā;
奔至海岸边,
纵然在那里也未能寻得庇护,
随即众人皆齐集于地面;
显示巴利原文 Sambuddhateja paridaḍḍha sarīracittā Āhacca sāgarataṭaṃ paridhāvamānā, Tasmimpi te pavisituṃ saraṇaṃ na laddhā Chamhi tato sapadi sannipatiṃsu sabbe;
见那位圣者与同伴共处悲伤
当时,大海中央那广大而可爱之物
以自身神通将山岛移来此地
统合提升后,复令四方归趣于彼
显示巴利原文 Disvāna te munivaro sahaye sasoke Rammaṃ tadā jaladhimajjhagataṃ mahantaṃ, Iddhīhi sehi giridīpami’dhānayitvā Āropayitva nikhile puna tattha’kāsi;
宣说此‘无分彼此,平等周遍’之义
世尊即于彼处,身光赫奕,端然而坐
梵天、魔众、阿修罗、迦楼罗等诸成就者,
齐聚一堂,成就了一场盛大而庄严的集会;
显示巴利原文 Katvevame’samasamo’pasamanta’mītiṃ Tattheva bhāsurataro bhagavā nisīdi, Brahmāmarā’suraphaṇī garuḷādi siddhā Saṅgamma’kaṃsu mahatiṃ mahama’ggarūpaṃ;
胜者于会中宣说微妙善法;
其法常断诸漏,施予众生清凉吉祥;
闻法之众,数以百千亿计,
那时,他们一同获得了照见诸行法的法眼。
显示巴利原文 Desesi saṃsadi jino sutisādhu dhammaṃ Tasmiṃ sadāsavanudaṃ sivadaṃ janānaṃ, Sutvāna nekasatakoṭi pamāṇa pāṇā Laddhā tadā samabhavuṃ caradhammacakkhuṃ;
那一天,安住于殊胜的善妙峰顶上,
具足光明、神通、智慧与威德,名为善妙者,
天人以清净欢喜之心,于三宝前
他已证得那最初、最殊胜的果位;
显示巴利原文 Tasmiṃ dine sumanakūṭa varādhivāso Tejiddhibuddhivibhavo sumanābhidhāno, Devo pasannahadayo ratanattayamhi Sampāpuṇittha paṭhamaṃ phalamuttamaṃ so;
Uṭṭhāya tuṭṭhavadano katapañjalīko Muggo jinagga nakharaṃsi payodadhimhi Vanditva evamavacā’tula vīra dhīra Lokagga puggala varaṃ dada sāmi dhīsa;
Dāsosmi te caraṇa paṅkaja pūjakohaṃ Saddhādayādi vibhavo tanayo’hamasmi, Tumhe vinā khaṇalavaṃ vasituṃ na icche Tasmā dadātu bhagavā mama pūjanīyaṃ;
如同群蜂簇拥莲花一般
以手握持自身青黑发所成的舍利之拳
应以宝珠容器供养之
显示巴利原文 Sutvāna taṃ dhitimatī parimajja sīsaṃ Saṃsatta chappada saroruha sannibhena, Hatthena nīla saka kuntala dhātumuṭṭhiṃ Dajjātha so maṇimayena karaṇḍakena;
他双手合十,高举过顶,躬身而立,
满心欢喜,犹如将冠冕戴在头上,
随后,他与三十三天众一同,作了殊胜的供养,
智者应以宽恕与慈悲对待世间众生;
显示巴利原文 Paggayha bāhuyugalena ṭhīto namitvā Muddhā dadhāsi makuṭaṃ viya pīṇitatto, Katvā’tha so vara mahaṃ tidivehi saddhi ’Mappetva dhīra pharibhutta vasundharāyaṃ;
他以蓝宝石与殊胜的宝石,
筑成一座七宝高的塔,
那座塔于导师住世之时便已矗立;
此塔犹如能赐予三界安乐的如意宝珠一般。
显示巴利原文 So’kāsi nīlaratanehi mahārahehi Ubbedhato ratana satta pamāṇa thūpaṃ, Nāthe dharantasamayeva patiṭṭhahī so Thūpo tilokasukhado maṇi kāmado’va;
于三界皈依处已般涅槃之后
漏尽者、至寂者、萨兰弗苦行王
从火葬堆取来胜者颈骨舍利,
于彼处安奉,建造了手塔十二座;
显示巴利原文 Pacchā tilokasaraṇe parinibbutamhi Khīṇā savo samahimo sarabhu yatindo, Ādāya taṃ citakato jinagīvadhātuṃ Tasmiṃ nidhāya’kari bārasa hatthathūpaṃ;
转至他处,于小无畏林之时,
以三十二肘建成的殊胜高塔,
恶徒首领未能调伏,反将其杀害,
造作肩披,长六十四手;
显示巴利原文 Cūḷābhayahvavanipo samaye’parasmiṃ Battiṃsa hatthama’kariyattha varoruthūpaṃ, Duṭṭhādigāmaṇi nupo damiḷe hananto Kāresi kañcukamatho catusaṭṭhihatthaṃ;
如此,他犹如峭壁耸立于狮子国的大山;
如白莲花,为蜂群所亲近
大地之上,掌中清凉露水,如甘露般的美妙嬉戏,
愿宝塔赐予众生内心的清凉安乐;
显示巴利原文 Evaṃ sa sīhalamahāsaramajajharūḷhaṃ Setambujaṃ’va madhupāvali sevanīyaṃ, Bhumaṅganā karatale sitavitthalīlo Thūpo dadātu masamopasamaṃ janānaṃ;
除去了兰卡的依附,安立安稳,
那属于自己的兰卡,以殊胜的宝石玉饰为庄严,
圣者便以精妙圆满之说为因,
如护明灯,于其航路,令不闪灭;
显示巴利原文 Laṅkopasaggama’vadhūya vidhāya khemaṃ Laṅkaṃ nijāya varakuntala dhātuyā taṃ, Katvāna bhāsurataraṃ muni maṅgalāya Pāyāsi tāraka pathe’nuruvelameva;
于彼处,展现了种种甚深神变,
他以千智破除坚固的邪见之网,
为千眼者授予了涅槃寂静之地。
显示巴利原文 Tasmiṃ vidhāya bahuvimhita pāṭiheraṃ Bhetvā sasissaki’sino puna diṭṭhijālaṃ, Datvāna nibbutipadaṃ sahasissakassa Nibbāṇa sundara puraṃ paripūrayittha;
从那绽放的莲花林之辉耀
为诸漏尽者所围绕,行向善逝
你前往王舍城,踏上无上快乐之路。
显示巴利原文 Tamhā vikāsita kusesaya kānanābha Vītāsavehi nivuto sugatebhagāmī, Pāyāsi rājagaha gāmī’mudāramaggaṃ Veneyya jantu kamalākara bhānurūpo;
当那位胜者离去时,殊胜的频婆娑罗王
与诸天众一同举行了盛大的供养
在那集会中,众生皆获得了无过
于道、果与皈依皆得安立。
显示巴利原文 Tasmiṃ gate jinavare vara bimbisāro Pūjaṃ akāsi mahatiṃ saha devatāhi, Tasmiñhi saṃsadi labhiṃsu anappapāṇā Magge phale ca saraṇe ca patiṭṭhahiṃsu
其间缀以种种树木所成的亭阁,
南侧水瀑悬泻,
其声能令群山与雪山为之动摇。
显示巴利原文 Rājā tato vipula veluvanābhirāmaṃ Sālaṅkataṃ vividha pādapa maṇḍapehi, Pādāsi dakkhiṇakare jalapātanena Katvā dharādharadharaṃ himavañca kampaṃ;
Tasmiṃ samantanayano nayanābhirāmo Bhutiṃ janassa satataṃ abhivaḍḍhayanto, Dhammambu vuṭṭhi nikaraṃ parivassayanto Vassaṃ vasī adutiyo dutiyamhi vasse;
天帝以顶髻庄严您的双足,
恒常精勤于利益世间之行,
正是在那里,世尊于第三年乃至第四年,
善逝在此吉祥安稳的住处而住;
显示巴利原文 Devinda moli samalaṅkata pādapiṭṭho Lokassa atthacaraṇe satatābhiyutto, Tattheva so hi tatiye’pi catutthavasse Vāsaṃ akāsi sugato sirisantivāso;
恒常运持世间无垢之法
于舍卫城可爱庄严之祇园
于第五年,施安乐之牟尼在此安住
观察着可调众生之时节
显示巴利原文 Lokassa dhamma ma’malaṃ satataṃ vahanto Sāvatthiyaṃ rucira jetavane’bhirāme, Vāsaṃ akāsi sukhado munipañcamasmiṃ Veneyya sattasamayaṃ samudikkhamāno;
那时,世尊正住在名为祇园的园林中
此林庄严华美,具足吉祥之相
犹如天界天众的欢喜园,
不死龙之居处,形色悦意;
显示巴利原文 Atha bhagavati tasmiṃ jetanāme vanasmiṃ Nivasati satilaṅkā maṅgalā’vāsarūpā, Upavanamiva nāke nandanaṃ devatānaṃ Amara uragavāsā rammarūpā babhūva;
在那极其光耀、渐次增长的山上,
甜美的河水缓缓流淌,悦意而祥和,
大海之中有群蛇栖居,龙岛之畔,
拥有广大威力的龙众群聚而住。
显示巴利原文 Tahimati rucirasmiṃ vaḍḍhamānādi sele Madhura salilavāhe rammakalyāṇikādo, Udadhi bhujagavāse nāgadīpantike ca Mahati mahima yuttā nāgasaṅghā vasanti;
往昔具大威神,住于增长不动山中,
曾是众蛇之主,名为小腹者,
名为大腹者,居于龙洲海中。
显示巴利原文 Pacura mahima yutto vaḍḍhamānācalasmiṃ Adhipati bhujagānaṃ āsi cūlodaravho, Mahudara iti nāmo nāgadīpodadhimhi Nivasati atha tesaṃ pabbateyyo’ragindo;
而另一位龙王之女,乃是龙女,
当时,她作了迦尸龙极可爱、极美丽的妻子,
那时,他将给女儿的赠礼递过去,
便送上光洁如宝石的坐具;
显示巴利原文 Itara bhujaga rañño dhītaraṃ nāgakaññaṃ Piyatarama’bhirūpaṃ’kāsi dāraṃ tadā hi, Atha ca duhituyā so dīyamānaṃ dadanto Rucira maṇīmayagghaṃ āsanañcāpadāsi;
当女儿出嫁的恰当时候,为了铺设床座,
水生与陆生的诸龙,皆已列阵,准备交战。
此时,那些陆生的蛇群,纠结如同碎浪之环,
他们心神散乱,如同怀妊者一般哀号;
显示巴利原文 Duhitari matakāle te’tha pallaṅkahetu Jalaja thalaja nāgā yuddhasajjā ahesuṃ, Atha thalaja bhujaṅgā bhaṅgakallolamālā Sadisa lūlita cittā gabbitevaṃ ravanti;
Kimu’dadhija phaṇīnaṃ kitti sampattiyā no Api yasaparivārā kiṃ baleniddhiyā kiṃ, Ahamahamīti gabbā kiṃ kimissāya tesaṃ Bhavati timira’rīnaṃ bhānumaggunnatī kā;
继而,水中之龙发出雷鸣般的咆哮,
那令人怖畏的凶猛吼声,在树林间轰然震响,
我啊,光明之声!啊!在山岳之上,
犹如晨露初升时,鸟群的啼鸣般响亮。
显示巴利原文 Atha jalaja’lagaddā gajjanaṃ gajjayantā Bhayajanaka pagabbhā phoṭayantā bhūjānaṃ, Ahamaha pabhū re!Re! Pabbateyyāna’metaṃ Paṭutaraḍasitoṭṭhā kakkha’ḷevaṃ ravanti;
目光所及的通路尚未断灭,直至喉咙迸出咆哮,
犹如大地所生的洪流,奔腾汇聚于一处,
眼前的景象便不显空寂虚无;
显示巴利原文 Paṭutara garunādā tāva gajjanti dantī Nayana pathamu’pente yāva kaṇṭhiravānaṃ, Tathariva thalajātā jumhayantā samaggā Nayana pathagatā no suññadappā bhavanti;
Iti tadubhayasenā ghaṭṭayantā’ññamaññaṃ Vividha paharaṇho uggirantī giranti, Satata khubhita velā sāgarūmīva bhantā Lulita lulita cittā yuddhaninnā ṭhitāsuṃ;
于是,在那夜晚结束时,牟尼主来到阵前说:
观察世间,已陷入思惟之网,
见那些沉溺于争战的享乐者,未来的荣华
继而,他看见了楞伽洲的增盛
显示巴利原文 Atha tadahu munindo yāminīyāma’mante Patiniya matijālaṃ lokamolokayanto, Samara vasagatānaṃ bhogīnaṃ bhāvibhutiṃ Tadupari ca’bhivuddhiṃ passi laṅkātalassa;
于是,牟尼于蜜月的布萨日,值黑半月时
圆满成就一切律仪,执持僧伽梨等法,
五眼者从四方遍观随顺者,
善意者见到名为‘善意’、具足圆满的天人;
显示巴利原文 Atha muni madhumāse’posathe kālapakkhe Kata nikhila vidhāno gayha saṅghāṭikādiṃ, Anugatikamudikkhaṃ pañcanetto samantā Sumana sumana nāmaṃ passi devaṃ samiddhiṃ;
其时,善天天人正住于祇园
于近门楼之处,有座名为胜妙之精舍
他立于枝叶繁茂的乳树之下
日日以赞颂礼敬善逝者
显示巴利原文 Tadahu sumanadevo jetanāme suramme Adhivasati vihāre dvārakoṭṭhopakaṭṭhe, Ṭhita viṭapa samiddhe khīrikāpādapasmiṃ Sugata mabhinamanto anvahaṃ pūjayanto;
见到那位暗暗的沙门,诵其偈后,于他去世之后
我这样说道:“尊者,请与我同往楞伽,
与我共居于昔日所住之地,
愿你成为诸有福者的依止与繁荣;”
显示巴利原文 Tamasammuni disvā’mantayitvā’gate taṃ Idamavaca mayā bho saddhimāgaccha laṅkaṃ, Saha tava bhavanamhā pubbavutthappadese Tava bhavati patiṭṭhā bhoginañjā’bhivuddhi;
于是,他将这名为“心”的要点从圣者言教中把握之后,
内心好似从那树根里拔起而生的嫩芽一般升起,
尊崇并将如来供奉于头顶,以此托持着全然绽放的,
以层层密叶展为伞盖,悬于天际;
显示巴利原文 Atha munivacanaṃ so muddhanāma’ggahetvā Samuditahadayo taṃ rukkhamuddhacca mūlā, Sugatamupari katvā dhārayanto suphullaṃ Barihi barihi chattākāramāgā nabhamhī;
如宝石般闪烁摇荡,以其种种光辉而令人喜爱,
犹如树木、岩石等一切也都焕发光彩。
显示巴利原文 Dasabala tanubhā’bhissaṅgamā so dumando Tarala maṇīva nānā’bhāhi sambhāvanīyo, Vilasita iva sabbe rukkhaselādayo’pi Apagata sakavaṇṇāvaṇṇavantā virejuṃ;
自主主宰其本生,常于彼此之间迷妄,
于无染虚空之中,辉耀放光之牟尼王,
放射种种光芒,犹如绚烂的光鬘。
显示巴利原文 Khaga bhujaga surādi massitā chappabhāhi Nijapati nijajāyā svaññamaññāsu muyhuṃ, Asita gagana majjhe sobhamāno munindo Vitata vividha raṃsī raṃsimālīva gañchi;
Jalada paṭala saṇḍe vajjhamuddāḷayitvā Bahi vilasitakāyo sommadosākaro,va Katupari taruchāyo jotamāno samāno Uraga samaraṭhānaṃ ganthvā’kāse nisajja;
570 此处数字570为章节标记,不译。显示巴利原文
570.
他以神通力,将那浓密深重的黑暗收摄拢聚,
于彼处威猛可怖、气势汹汹,
犹如百道霹雳齐落、暴雨倾盆、面目狰狞;
乌鲁塔拉即令浓云涌起,化作凉风;
显示巴利原文 Ghanatara timiraṃ so iddhiyā saṅgharitvā Tahimatirava bhīmaṃ ghorasaṃrambhavantaṃ, Asani sata nipātaṃ vassadhārā karālaṃ Urutara tata meghaṃ māpayī sītavātaṃ;
如是,三界之主为除其骄,面对骄慢的龙众,
为令清净,示现可怖之相,
而后导师察知险恶将至,
当即于彼处驱除所生恐惧;
显示巴利原文 Iti tibhuvananātho dappite nāgasaṅghe Vimada karaṇa hetu dassayī bheravānī, Atha’pagata pagabbhe te viditvāna satthā Apanudi bhayajātaṃ taṅkhaṇaṃyeva tattha;
如旭日之光辉,如华鬘之璀璨闪耀,
面容光泽明净,身布诸相庄严。
众龙王了知彼能灭三有者之后,
即手执尾饰供品,恭敬作礼,犹如顶礼大地。
显示巴利原文 Taruṇa taraṇisobhā ketumālāvilāsiṃ Subharuci mukhavandaṃ lakkhaṇākiṇṇagattaṃ, Tibhava vibhavadāyiṃ taṃ viditvāna nāgā Cutapaharaṇa hatthā vandamānā mahiṃsu;
Sirasī nihitapāṇī rattapaṅkeruhehi Vikaca vadana nettā’manda kañjuppalehi, Saka saka dhata nānāvaṇṇa vammādikehi Vividha kusumavatthā’manda dīpaddhajehi;
那些同住在蛇宫中的龙女们
她们肩荷上千只盛水的罐子,仪态优雅,
她们身佩优美华丽的金饰,怡然自得,
她们口中赞语连连,音声悦耳,演示了善妙的戏乐;
显示巴利原文 Uraga bhavanavāsā nāgakaññā samecca Kuca kalasa sahassaṃ dhārayanti salīlaṃ, Lalita kaṇaka valli līlamādhatta gattā Thuti mukhara mukhā tā sādhu kīḷaṃ akaṃsu;
于是,牟尼与诸蛇之身相会,
多闻者发出悦耳动人的梵音,
为清净者所善赞叹的不老不死之道,
那善希求者宣说殊胜之法,为如毒蛇的众生。
显示巴利原文 Atha muni uragānaṃ viggahaṃ taṃ sametuṃ Sutimana kamanīyaṃ niccharaṃ brahmaghosaṃ, Ajaramamara maggaṃ suppasatthaṃ sudhihi Varamati varadhammaṃ desayī naṃ phaṇīnaṃ;
Na bho bho saṃsāre khalu bhavati sāraṃ lavampi Visesā taṃ sītaṃ jalita dahane vijjati kadā, Sadā rāgaṃ rogaṃ byadhati janataṃ nekaduritaṃ Tathāpā’yuṃ pāto ravirabhimukhussāva sadisaṃ;
朋友,即使如此,有谁能阻止生死流转?智者亦不能例外。
显示巴利原文 Sarīro’yaṃ battiṃsa vidha kuṇapo sāra rahito Parittaṃ yobbaññaṃ kusuma sadisaṃ niggatasiri, Pahantvā gantabbaṃ bhavaja vibhavaṃ sambhatamidaṃ Athevaṃ sante bho varayati bhavaṃ ko nu hi budho;
Palāsī makkhī kodhūpaha mato mānavibhavo Jano’tīto’to bho payati narakaṃ dāruṇataraṃ, Phaṇī majjāro sā guhaka kapayo bhūya bahuso Vadhentaññoññaṃ te nanubhavamidaṃ dukkhama’nisaṃ;
唉,你们应当忆念这历劫以来的恶行与由怨结所生之苦。
显示巴利原文 Pure kāko’lukā atha vanabhavā phandana isā Karitvā’ṭṭhāne’ghaṃ ciramanubhavuṃ dukkhamanisaṃ, Aho kappaṭṭhantaṃ saratha duritaṃ verajamidaṃ Na hetthassādo bho’ṇumapi kalahe mettima’mataṃ;
愚痴如醉象,徒具形体,无力成为依怙,
此时此地,当如何作为?是精勤努力,还是奋力摧破?
显示巴利原文 Balaṃ bālānaṃ bho saka saka vadhāyeva bhavati Atītekā khuddā laṭukikadijā naṭṭhatanayā, Gajaṃ bālaṃ mattaṃ pavidhi na balaṃ hoti saraṇaṃ Athaṭṭhāne kiṃ bho kurutha vīriyaṃ bhuti hananaṃ;
当时,因疾病所苦而安住,唉!那正是殊胜明利的力用。
显示巴利原文 Na dukkhaṃ tesaṃ ye vigata kalahā ekamanasā Atīte bho lāpā aghaṭita mānā peyyavacanā, Sukhaṃ vāsaṃ’kāsuṃ yadahani bhavuṃ te’tha vidhurā Vasaṃ vyādhassāguṃ tadahani aho!Medhaga balaṃ;
如此,于合议中应当作出明锐的善智,
他宣说殊胜之法,善哉,为智者所赞叹;
当时,这些龙满心欢喜,得到了满足。
显示巴利原文 Iti tikhiṇa sudhimā kattumete samagge Avadi pavara dhammaṃ sādhu viññuppasatthaṃ, Atha muditamanā te pīṇitā tassa nāgā Maṇimayama’tulaṃ taṃ āsanaṃ pūjayiṃsu;
随后,龙众们以天界的种种妙食等
供养圣者之后,善听正法。
显示巴利原文 Atha muni gaganamboruyha bhumippadesaṃ Taruṇa raviva tasmiṃ āsane āsi bhāsaṃ, Atha bhujagagaṇā te dibba khajjādikehi Parivisiya munindaṃ sādhu dhammaṃ suṇiṃsu;
其次,水中与陆地之众生,遭遇战争者,
无数无量的蛇族,冰冷彻骨,亿万的蛇,
无垢的皈依与戒律,善安住、善满足。
显示巴利原文 Atha jala thalajānaṃ tattha yuddhā’gatānaṃ Agaṇita bhūjagānaṃ’sītikoṭī bhujaṅgā, Vimala saraṇasīle suppatiṭṭhā sutuṭṭhā Akaru’matimuḷāraṃ satthu pūjāvidhānaṃ;
那时,大腹王的舅父乃是龙王,
名为摩尼那耶那迦,居于瑞丽吉祥之地,
因与龙族交战,而来到那伽岛。
显示巴利原文 Atha mahudara rañgño mātulo nāgarājā Maninayanakanāmo rammakaḷyāṇadesā, Uraga samara hetū āgato nāgadīpaṃ Sugatavara sarīraṃ disva natvālapevaṃ;
血流染遍这片土地,
我见这炽燃之物,你当如云以水覆灭它;
显示巴利原文 Yadi sugata! Imaṃ tvaṃ nāgato assa ṭhānaṃ Mayamapagata pāṇā homa jhatvā’ññamaññaṃ, Rudhiravaha vikiṇṇo assa bhumippadeso Pasami dahana dittaṃ ambudeneva taṃ tvaṃ;
世尊!我往昔曾见过您这般身相,
光耀庄严之身,遍满光芒之网,
乃至在天众中,宣说极为甜美的正法。
显示巴利原文 Mama bhagava! Purāme diṭṭhapubbaṃ tavetaṃ Rucira sirisarīraṃ raṃsijālā’bhikiṇṇaṃ, Api sumadhura dhammaṃ desayante surānaṃ Dasabala sutapubbaṃ ānubhāvañca tuyhaṃ;
Ahamasama pure te vissutoyeva dāso Yadi manasi dayā te hoti dāse punā’pi, Pavara ratanadīpe hoti kaḷyāṇigaṅgā Mama vasati tahiṃ taṃ daṭṭhukāmo’bhiyāce;
于是,这位修行者领受了她的礼敬,
在自己熟悉的土地上,建立了一座塔庙,
并为他们设下了由宝石严饰的座位,
采集美丽的树王之花,布置供养。
显示巴利原文 Iti yatipati tassā’rādhanaṃ paggahetvā Saka paricita bhumyā cetiyatthaṃ vidhāya, Maṇimaya paribhuttaṃ āsanaṃ cā’pi tesaṃ Sa sumana taru rājaṃ pūjanatthaṃ vidhāya;
这一切皆为具足十力者所受用,
因此,您的舍利正如宝石般光泽明亮。
常以巨大威力驱散,犹如天界降下的食物
说法者如是言:‘他施与’,并教导受持者
显示巴利原文 Dasabala paribhuttaṃ sabbametaṃ bhujaṅgā Maṇiriva rucīdaṃ te dhātuyoyeva tasmā, Mahatha namatha niccaṃ maṃva saggā’pavaggaṃ Dadati iti ca vatvā ovaditvāna satthā;
众神与巨龙来到天界之下
遍满十方,散放蓝、黄等辉光,
摄受众生的心与眼目,世间之精华
犹如太阳从空中来到祇园精舍;
显示巴利原文 Nabhatala’mu’pagantvā devanāge mahente Disi disi visaranto nīlapītādi raṃsi, Mana nayana haranto jantunaṃ lokasāro Agami ravi’va khamhā jetanāmaṃ vihāraṃ;
此后,于人天世间中,对于那些未得成就等的众生,
持续为诸毒蛇宣说甘露法者,
于美妙可爱的山林住处,在曼古罗龙王之处。
显示巴利原文 Atha manujamarānaṃ nattasiddhādikānaṃ Satata’mamata dhammaṃ desayanto phaṇīnaṃ, Vanabhavana suramme maṅkulavhe naginde Akari muni nivāsaṃ chaṭṭhame hāyanamhi;
向诸天众宣说极其精妙的阿毗达摩,
于第七年,在此处作了殊胜的安居;
显示巴利原文 Surapurupavane’tho pārijātassa mūle Aruṇa mudusilāyaṃ bhāsamāno munindo Sunipuṇa’mabhidhammaṃ desayanto surānaṃ Akari varanivāsaṃ sattame tattha vasse;
Atha sukhada munindo jetanāme vihāre Avasi vimalapañño aṭṭhame sāradasmiṃ, Ajara’mamara santiṃ phasamāno paresaṃ Vividha naya vicittaṃ desanaṃ desayanto;
如此,胜利者住于祇树给孤独园,
依止舍卫城而住,
那时,这座城是怎样的呢?
显示巴利原文 Evaṃ jino jetavane vasanto Nīssāya sāvatthipuraṃ vihāsi, Sā kidisī āsi purī tadānī Taṃ kīdisaṃ jetavanaṃ vihāraṃ;
于大地之上,置于最殊胜之处,
光明闪耀,种种宝石交相辉映,
富丽堂皇,如宽广的坛城,具足广大财宝。
显示巴利原文 Bhūmaṅganāyāhita uttamaṅge Bhāsanta nānāratanābhirāmā, Visālamolīva visālabhogā Sā jambudīpamhī babhuva rammā;
吉祥之居,携来吉祥,
她照耀在大地之上,
它犹如天王的天城,
又如俱毗罗王的乐园那样怡人;
显示巴利原文 Sirīnikete sirimāvahantī Virājate yā vasudhā talasmiṃ, Sā devarājassa’marāvatī’va Rañño kuverassa’lakāva rammā;
黄金等物铺满、遍洒的大道,
高大的象、骏马与华丽的车辇,
那黄金的宫殿楼阁闪耀光辉。
显示巴利原文 Sā puññapaññālu janādhivutthā Soṇṇādi puṇṇāpanākiṇṇavīthī, Uttuṅga mātaṅga turaṅga raṅgā Sā rājate kañcana mandirālī;
这些王子们,显赫明朗,
以德行美观嬉乐,华丽奢华,
通晓经藏范畴、善于辩论的学者,
五种音声常恒轰响
显示巴利原文 Rarāja sā bhāsura rājaputtā Puññaṅganālāsa vilāsayantī, Vedaṅgapāraṅgata vippacārā Dvipañca saddehi ca niccaghosā;
种种手工技艺,聚集成百
来自各方的传法者
众多漏尽者所踏足的清净之地
她的光辉宛如吉祥的殿堂;
显示巴利原文 Anekasippī sata sampakiṇṇā Nānādisāhā’gata satthavāhā, Pahutakhīṇāsavapādapūtā Babhāsa sā maṅgala mandiraṃ’va;
他在此世间修习梵行之时,
依善德而安住,吉祥无忧,
以身作证,心得寂止,
不为果实与树叶之火所烧毁。
显示巴利原文 Bhavantare yo cariyaṃ caranto Suvo’panissāya vasaṃ guṇena, Yaññaṅgasākhiṃ matasīnapattaṃ Akā samiddhaṃ phalapallavehi;
依止于那位牟尼王所安住之处,
谁又能不偏不倚地述说她的功德呢?
显示巴利原文 Idāni patvāna bhavassa antaṃ Nissāya yaṃ so vasate munindo, Tassā guṇaṃ ko hi asesayitvā Katheti sā vassū’pamāya tassā;
悦意美妙,为最上众生所依止,
其精舍清净无秽,不染众人,
即是祇园等林苑中的清净庄严;
显示巴利原文 Tassopakaṭṭhe ratanaṃva’nagghaṃ Manoharo uttamasattasevi, Janānamākakhiṅatado vihāro Babhuva jetādi vanavhayena;
嗡鸣之声回荡,丝弦之音缭绕,
沉醉无尽,飞鸟的歌声嘶哑,
树木如同精妙的舞者般挺立之处
显示巴利原文 Samaphulla puppharasa modita chappadālī Jhaṅkāra nāda parivādita tantinādā, Sammatta’nanta dija kujita gītavantā Tiṭṭhanti yattha taravo naṭakāva chekā;
泛着乳色的水流,涌起乳汁般的波浪
月光流照,青山澄净,辉映世间
仿佛被扬起的那堆沙土,
她的花环项链璀璨闪耀,犹如乳海;
显示巴利原文 Khīraṇṇavāhariya dhoviya khīranīrā Sosetva sajjhumalaye sasikanti massaṃ Yatthokiritva tanitā viya vālukāyo Sā mālakāvali babhāsa payodadhi’va;
在那闪耀的珍宝之巅,
阶梯花环以珠链严饰,带来欢笑。
显示巴利原文 Vijjotamāna ratanappamukhānanamhi Sopāna māla padagaṇṭhidujehi hāsaṃ, Katveva devabhavanānamahaṃ virāga Vantī’ti gandhakuṭi yattha pahāsayittha;
铁匠的熔炉口及其上方,满是炽热熔铁,
如同在炽燃密林中窜出的火焰之网,
佛陀的身躯放射出如同火柱般炽盛的光鬘。
显示巴利原文 Kammāra gaggari mukho’pari sampapuṇṇā Aṅgāra kantara viniggata jālakāva, Sambuddhadeha pariniggata raṃsimālā Dāyagga niggata karā visaranti yasmiṃ;
如谷物般净妙美好,齐声歌唱,
满怀欢喜,笑声如狮,在美酒佳肴之间,
光辉遍洒彼处,众苦修士依足而坐;
显示巴利原文 Tumhe sarāga janasaṅgamato’ti gītā Dhaññā mayantī vimalehī samaṅgitattā, Tuṭṭhāva hāsa makarā surapādapānaṃ Rājenti yattha yatinissita pādapindā;
蓬那伽树、尼波树、巴库拉树、阿周那王树
那伽树、阿伽树、芒果树、对叶树、黄玉兰
大地为繁花与种种珍宝所遍满
犹如隐匿的天宫,于此熠熠生辉;
显示巴利原文 Punnāga nīpa vakula’jjuna rājarukkha Nāgā’ga cūta yugapattaka campakānaṃ, Pupphābhikiṇṇa dharaṇī ratanehi nānā Pacchanna dibbabhavanaṃ viya bhāti yattha;
梵天、魔罗、阿修罗、人、龙、持明仙众,
持明等众,恭敬礼赞已,
他们所宣之吉祥赞颂歌咏,
于此处,令有心之众欢喜愉悦;
显示巴利原文 Brahmāsurāsura naroraga liṅgisiddha Vijjādharādi janatā katavandanehi, Teheva ghuṭṭha thutimaṅgala gītikāhi Yatthopagāna mananettagaṇā mudenti;
清净无垢、清凉的泉水涌流,
汇流成池,层层叠聚,似齐而非齐。
显示巴利原文 Nigghositāmala susītala nijjharehi Sammatta nekadija ghuṭṭha jalāsayehi, Kiñjakkha patta parikiṇṇa silātalehi Tussanti yattha satataṃ yatīnaṃ manāti;
若有于无数劫中,积集善根聚藏者,
亦能舍离迦毗罗卫城那般无量的荣华,
来到此处,而善逝大仙于此欣乐安住。
此处,谈话者所谓的‘佛陀之母的姨母’是谁?——说话者如此说道。
显示巴利原文 Yo neka kappa sata sañcita puññarāsi Hitvā’mitaṃ kapilavatthu mahāsirimpi, Āgamma yattha nīrato sugato mahesi Ko tattha bhuti matulaṃ kathiko katheti;
犹如印度那瑞丽而悦意的欢苑中,
又如梵天在梵天宫中,与诸位祖辈梵天共聚一处;
又如星鬘周匝环拱,严饰于太虚之上。
显示巴利原文 Tasmiṃ jino vasati jetavane vihāre Indo yathā rucira nandana kānanamhi, Brahmā’va brahmabhavane sapitāmahehi Tārāvalī parivuto gagane’va vando;
那时,有一条名叫摩尼眼珠的大龙,
从兰伽岛来到圣者足下,折断蛇头,如是说,
显示巴利原文 Tadāgamma mahānāgo maṇi akkhikanāmako, Laṅkāto jinapādasmiṃ phaṇiṃ pacceda’mabruvi;
正自觉者、贤者,为世间众生的利益与增长而出现于世,
诸位君王啊,我们因慈悲而诞生于此世间。
显示巴利原文 Sambuddhā dhīra lokasmiṃ lokassatthābhivuddhiyā, Jāyanti sāmi tumhākaṃ dayāyanto’gadhā mayaṃ;
因此,我这身为奴仆者,于轮回波涛中,舟航坚固安稳,
若你愿我得解脱,当接受此皈依之请;
显示巴利原文 Tena me dāsabhutassa saṃsārandugharā thirā, Muttiṃ yadicchase mayhaṃ gahaṇīyaṃ nimantaṇaṃ;
Sutvāna taṃ mahānāgo mahānāga nimantaṇaṃ, Paṭiggahesi taṃ tuṇhībhāvena karuṇāya so;
善心之龙闻知此事,随即来到斯里兰卡,
于此令心愉悦的大地之上,贤善河畔一带;
显示巴利原文 Ñatvā taṃ sumano nāgo lahumāgamma sīhalaṃ, Kaḷyāṇāpagapassamhi manonandana bhutale;
白银、黄金、摩尼珠、真珠、珊瑚与金刚等宝所成,
于大神通者所依之巨柱处,安置诸般器具等物。
显示巴利原文 Sajjhu kambumaṇi mutta pavāla vajirāmaye, Vahārahe mahāthūne ghaṭakādiṃ nidhāpiya;
蜿蜒曲折的纹饰,以及狮子等猛兽的行列图案,亦如是安置。
显示巴利原文 Datvā tulādayo sesa mandiraṅge tatheva ca, Viṭaṅka vyāla sīhādi pantiyo’pi tathevahi;
Sātakumhamayā’neka cittehi sādhu cittitaṃ, Nimmāya gopānasiyo pakkhapāse ca kaṇṇikaṃ;
悬挂铜铃、铃铛以及种种装饰珠玉,
还制作了金铃串、项链及耳环等庄严。
显示巴利原文 Siṅgi nikkhena siṅgañca chadanindamaṇīhi ca, Soṇṇa kiṅkiṇi mālāyo kaṇṇamālā ca māpiya;
织成绚丽华盖,悬垂珍珠璎珞处处
复以香鬘花鬘,周匝交络庄严
显示巴利原文 Cittavitānaṃ bandhitvā muttolambe tahiṃ tahiṃ, Katvāna gandhadāmehi pupphadāmehi saṅkulaṃ;
靛青宝地之上,中央设无价大宝座
于其四周,为诸比丘建造了善妙说法处;
显示巴利原文 Indanīlamayaṃ bhumi majjhe’naggha mahāsanaṃ, Māpesi parito sesa bhikkhūnañca subhāsane;
宝石围栏,藤蔓装点;
珍珠细沙铺陈,花环点缀,赏心悦目。
显示巴利原文 Ratanehe’vāpassaye vedikā eḷikāmaye, Muttā vāluka saṅkiṇṇaṃ mālakañca manoramaṃ;
Satta ratana sambhuta toraṇū’pari toraṇe, Santīra kusumā’kiṇṇa hāṭakādi ghaṭākulaṃ;
遍悬众多彩旗,华盖庄严,
灯烛与熏香辉映,芬芳与鲜花弥漫;
显示巴利原文 Neka rāgaddhajākiṇṇa vitāna samalaṅkataṃ, Dīpa dhūpāli saṅkiṇṇa gandhapuppha samākulaṃ;
以如是种种色彩而为庄严,
建造起最胜殿堂,宛如天宫。
显示巴利原文 Evamādihi nekehi vaṇṇehi samalaṅkataṃ, Māpetvā maṇḍapaṃ seṭṭhaṃ devamaṇḍapa santibhaṃ;
铺上清凉细沙,敷以柔软草叶,
如是建造了这宏伟庄严的大道,光明璀璨,端严妙好。
显示巴利原文 Sīta vāluka sañchannaṃ mudu pādapaṭatthataṃ, Māpetvevaṃ mahāmaggaṃ surañjasa samañjasaṃ;
那些龙族聚集了各种嚼食、啖食与果物,
备办了丰盛的天食天饮,当时便前往迎接。
显示巴利原文 Sañcinitvāna te nāgā khajja bhojja phalāphale, Dibbannapāne pacure paṭimaggaṃ gamuṃ tadā;
此后,慈悲的导师于成道第八年的同一时节,
在卫塞节月圆之日,与诸弟子集会;
显示巴利原文 Tato kāruṇiko nātho bodhito aṭṭhame same, Vesākha puṇṇamāsimhi sannipātiya sāvake;
诸比丘,以此摄护那迦众,
马尼阿奇卡净信世尊教法,欢喜邀请;
显示巴利原文 Ethajja bhikkhavo laṅkaṃ nāgānaṃ’nuggahāya bho, Maṇiakkhiko nimantesi pasanno buddhasāsane;
听闻了那位吉祥正自觉者之语,
比丘们信乐和善,皆摄心专注而闻。
显示巴利原文 Sutvāna vacanaṃ tassa sambuddhassa sirīmato, Assavā pesalā bhikkhū paccassosuṃ samāhitā;
那时,长老舍利弗以智慧第一、能负重担而卓越,
持衣钵,前往胜者的近前;
显示巴利原文 Sāriputto tato thero paññāya’gga dhurandharo, Pattacīvaramā’dāya agamā jinu’pantikaṃ;
Moggallāno mahāthero dutiyo aggasāvako, Pattacīvaramādāya sopāga jina santikaṃ;
Dhūtapāpo dhutaṅgaggo mahākassapa nāmako, Pattacīvaramādāya āgamā jinasantikaṃ;
于教法中,他以律仪为道,因此远离了卑劣与堕落,
持衣与钵,来到了胜者跟前。
显示巴利原文 Sāsane vinayañña namaggo’ pālivhayo yata, Pattacīvaramādāya jinantikamu’pāgami;
天眼道之先行者,是调伏诸恶、折服慢心者,
长老阿那律,殊胜之赐予者,已来至牟尼跟前;
显示巴利原文 Dibbacakkhūnamaggo yo ruddhapāpāri dappako, Thero’nuruddho varado sopāga munisantikaṃ;
如摩尼宝般能满所欲,却已断尽欲望——他以此著称,
具智慧者,有徒众,应受供养的长老,已近胜利者之侧。
显示巴利原文 Maṇiva kāmado kāmamu’pavāno’ti vissuto, Ñāṇī gaṇī dakkhiṇeyyo theropāga jinantikaṃ;
巴库罗尊者,清净无垢,是戒、定等功德之宝藏,
当时,他携带资具,来到比丘众的集会中;
显示巴利原文 Bakkulo vimalo sīla samādhādi guṇākaro, Āgato saparikkhāro bhikkhūnaṃ samitiṃ tadā;
Buddhasāsana dhorayho thero aṅgulimālako, Sahā’gantuṃ munindena sannaddho sahasā gato;
Sāsanodaya selagge sūriyo viya bhāti yo, So’yaṃ rāhulathero’pi lahu’gā pitu santikaṃ;
那位名为跋提的长老,品行端正,如同满载吉祥之罐,
他在世间闻名遐迩,也已前往正自觉者座前。
显示巴利原文 Bhaddācāro bhaddiyavho thero bhaddaghaṭo viya, Pākaṭo bhuvane so’pi gato sambuddha santikaṃ;
如同天火炬,赐予世间所欲求,
胜义者也如同火炬,前往正自觉者近前;
显示巴利原文 Devaddumo’va lokassa yo dadāti’cchiti’cchitaṃ, Jinorasopi selavho gato sambuddhasantikaṃ;
犹如夜晚的主宰者,照耀在教法的虚空中,
大名大长老,来到圣者近前;
显示巴利原文 Yāminī sāmiko’vāti bhāti yo sāsanambare, Mahānāma mahāthero sopāga munisantikaṃ;
在犹如宝石般明净的心地上,闪耀如狮子,
须菩提大长老,已来至佛陀近前;
显示巴利原文 Manosilātalaggamhi jumhamāno’va kesarī, Subhutivha mahāthero buddhupantika māgato;
佛法宛若六牙白象湖中的水鸟,
著名的提萨长老也前往比丘集会;
显示巴利原文 Buddhasāsana chaddanta sarasī sāraso viya, Vissuto tissathero’pi gato bhikkhusamāgamaṃ;
进入胜者教法这朵盛开的莲花之中;
如蜜蜂般的罗陀长老,亦迅速前往。
显示巴利原文 Jinasāsana samphullasarasīruha majjhago, Madhubbata nibho rādhathero’pi sahasā gato;
跋古、达巴与优婆塞那、憍陈如、阿说示、尸婆利,
这些胜者之子——大长老们,已往诣牟尼面前。
显示巴利原文 Bhagu dabbopa’seno ca koṇḍañña’ssaji sīvali, Ete jinatrajā therā gatāsuṃ munisantikaṃ;
拘摩罗迦叶、富楼那、须那、输毗陀、离婆多,
此诸长老已证得神通,往诣世尊之所;
显示巴利原文 Kumārakassapo puṇṇosoṇosobhita revatā, Therāpete abhiññātā gatāsuṃ satthusantikaṃ;
婆耆舍、娑竭陀、难陀、跋罗堕婆阇、憍梵波提
持衣钵,往诣如来所
显示巴利原文 Vaṅgīso sāgato nando bhāradvājo gavampati, Pattacīvaramādāya gatāsuṃ jinasantikaṃ;
如这些大龙象,五百位如来之子
他们齐聚,一同前来亲近牟尼、世间主;
显示巴利原文 Evamādi mahānāgā pañcasata jinorasā, Samāgañchuṃ sahāgantuṃ muninā lokasāminaṃ;
于是,那位世间喜悦者,为悲心所充盈,
犹如闪电以种种光辉环绕须弥山;
显示巴利原文 Tato so jagadānando karuṇāyābhirādhito, Meruṃ parikkhipantova anekajjuti vijjuyā;
穿上下衣,清净光洁,内裳舒展映辉,
胜者复于其上,系好红色腰带;
显示巴利原文 Nivāsetvā suddharaṃsi visarantaravāsakaṃ, Tassūpari jino rattaṃ bandhitvā kāyabandhaṃ;
巍然挺拔如大宝塔,焕发柔和美妙金色光芒,
如同用红色毛毯覆盖着。
显示巴利原文 Accuggataṃ mahāthūpaṃ cāru cāmīkarajjutiṃ, Paṭicchādayamānova rattakambala kañcunā;
Vaṇṇa nigrodhapakkaṃva surattaṃ paṃsukulikaṃ, Saṅghāṭiyā karitvāna saguṇaṃ uttarīyakaṃ;
如火烧后残存的茅草,身着整洁,披覆得体,
为覆护身体,将红棕色如桑叶纹理交错的染衣展开,搭于肩上。
显示巴利原文 Hutvāna supaṭicchanto pārupitvāna sādhukaṃ, Pattatthāya pasāresi jālākulakarañjino;
藉世尊之光明,从此方出而取钵,
犹如伸手指向天空,你已触及彼岸;
显示巴利原文 Lokanāthappabhāvena tato pattamadhubbato, Pāṇi saroruhassanto sampattosi tamaggahi;
于是,导师仰起面庞,望向天空深处,
在那里,他驱散种种彩云,欣然准备前往。
显示巴利原文 Tato sasissako nātho uggantvā gaganaṅganaṃ, Nānāvaṇṇambude tattha maddanto gantumārahabhi;
于是,从正自觉者的身体放射出六道光芒,
如同从金色花蕊放射,犹如宝石椽子一般;
显示巴利原文 Tato sambuddha dehasmā nikkhantāsuṃ cha raṃsiyo, Hemakaṇṇikato yāta maṇigopānasī yathā;
如同蓝莲花之箭与水晶的光芒,
仿佛星辰掩覆了牟尼清净身中流出的蓝色光明,环聚缭绕。
显示巴利原文 Bāṇindīvara pupphehi meva’kindamaṇihi ca, Chādenti viya nakkhattā nīlaṃ’su munidehato;
以瞻波花与乌达拉花编成的花环,以及洒有金粉的衣袍,
胜者身上放射的黄色光芒,似乎遍覆为衣。
显示巴利原文 Campakuddālamālābhī hemacuṇṇambarehi ca, Pūrayanti viyāsaṅga pītaṃsū jinadehato;
以红色花簇与红宝石而为严饰,
从牟尼之身放出红光,遍满诸方。
显示巴利原文 Bhaṇḍīpupphakadambehi lohitaṅkamaṇihi ca, Lohitābhā papūrenti disā’gā munidehato;
他们以茉莉花串和水晶等饰品,
铺满从牟尼身上垂下的洁白璎珞;
显示巴利原文 Hāra mallika mālāhi somaṃsu phalikādihi, Pūrayanti viyāsaṅga odātā munidehato;
以红荨麻花鬘与莲花宝珠,
胜者身放紫红光芒,辉映十方。
显示巴利原文 Piñjumañjeṭṭharāsīhi padumābhamaṇīhi ca, Disaṃ chādayamānāgā mañjiṭṭhābhā jinaṅgato;
犹如鲜花美果在一日间盛放,
心壁崩摧,弃舍好善,行如战胜者;
显示巴利原文 Nekindacāpa kiṇṇaṃva divasaṃ ratanutthataṃ, Cittapaṭaṃva muñcantaṃ missābhāgā jinaṅgato;
Girikūṭa kūṭāgāra mattā chabbaṇṇa raṃsiyo, Āvelavelā dhāvanti dippamānetaretarā;
Gacchamānā’hanitvāna cakkavāḷa siluccaye, Uggantvā parato yantī nīra nijjhara sannībhā;
树木、山峦等彼此迎面相对,
展现各自色彩,河流亦在奔流不息;
显示巴利原文 Sammukhe sammukhe tāyo rukkhapabbata ādayo, Kārayantā sakaṃ vaṇṇaṃ dhāvantā’pi ca sindhavo;
那时,天空的云朵被向上涌起的光芒染成金黄,
新生的日轮再次穿上缤纷霞衣,辉耀天空;
显示巴利原文 Uddhamuggataraṃsīhi rañjitā jaladā tadā, Nānāvaṇṇe punevāsi nūtano ravimaṇḍalo;
Jinappahā pavāhesu nimuggā devatā gatā, Pūjetuṃva nijattehi nānāvaṇṇā siyuṃ tadā;
Paviṭṭhā buddharaṃsīnamantaraṃ devadhītaro, Asañjānīya muyhiṃsu muhuttaṃ attano dhavaṃ;
Surā suroraga brahma siddha vijjādharādayo, Cāmaracchattaketuhi pūjayantā jinantvaguṃ;
有些拱环成行地悬挂在门楼之上,
陶罐灯盏排列成行,于彼处四周环绕悬挂;
显示巴利原文 Agghikaṃ pantiyo keci toraṇūpari toraṇe, Ghaṭadīpāliyo tantha karonti abhito’bhito;
于树叶之上,铺展石片,如网覆盖;
其上更有无数鲜花,开放散布其间。
显示巴利原文 Pādapaṭe pattharanti vitatvanti vitānake, Tatthūpari anekānī kusumāno’kiranti ca;
Katamaṃ devalokannuyāti lokagganāyako, Yāti kiṃ buhmalokannu amhākaṃ bhavanannu kho;
有些对此心怀‘他往何处去’疑惑的人,便从此处流转到彼处。
显示巴利原文 Kattha nu kho devadevo kassanuggahabuddhīyā, Yātī’ti kaṅkhitā keci saṃsaranti itocito;
于道路两侧建造了宝石所成的亭阁,
敷设坐卧具后,有诸天女恭立其间;
显示巴利原文 Māpetvā abhito magge maṇḍape ratanāmaye, Sayanāsanaṃ paññapetvā kāci tiṭṭhanti devatā;
于各处排列,献上纯净甘美的甘露水,
或短或长,诸胜者与大众侍立。
显示巴利原文 Tahiṃ tahiṃ paṭṭhapentā sudhanta madhurodakaṃ, Yāvamānā jinaṃ keci tiṭṭhanti ca mahanti ca;
如是,伟大的世尊,在这无可比拟的世间,
正如新生的太阳,以正自觉者的光辉照耀,
显示巴利原文 Evaṃ mahāmahe nātho vattamāne anūpame, Jalaṃ sambuddhasiriyā nūtano sūriyo viya;
梵天军队列于两侧,车乘护卫,娑婆主梵天亦相伴而行,
天军两侧护卫,车乘如帝释之座般庄严华丽。
显示巴利原文 Brahmasenābhito yāna brahmāvātha sahampati, Surasenābhito yāna sakkova samalaṅkato;
Gagālimabhito yāna gahaṅgā maṇi sannibho, Dhataraṭṭhakhagindova haṃsasenāli pubbago;
远离贪欲与嗔恨,灭尽无明,究竟清净无染,
证得无碍解智,为声闻弟子所追随;
显示巴利原文 Apeta rāgadosehi vītamohehi sabbaso, Paṭisambhidatta sampatta sāvakehi anuggato;
凡于心中所存种种疑惑者,
即为他们一一消释其疑,宣说甘露之法;
显示巴利原文 Yesaṃ yesaṃ manasmiṃ yaṃ yamatthi kiñci saṃsayaṃ, Tesaṃ taṃ taṃ paṇudento desanāya sudhāsinaṃ;
在那些时刻,他善用与彼相应的神变方便,
令世间众生的眼目沉入喜悦与安乐之中,
显示巴利原文 Tattha tatthānurūpena pāṭihāriya kambunā, Lokassa nayanālī so tosassusu nimujjayaṃ;
是时,那广作庄严的龙,来到了楞伽岛,他的大威光遍布四方。
显示巴利原文 Sampatto’laṅkataṃ laṅkamathāgu phaṇino tadā, Paṭimaggaṃ karontā te tattha tattha mahāmahaṃ;
在诸龙之间,天人与梵天往来其中;
如此,梵天界遍满世间。
显示巴利原文 Uragānamantare devā brahmāsuṃ tesamantare, Evaṃ sammissako loke brahmalokā papūrayi;
那些见到胜者的人,双眸明净如月映澄水;
他们由此善获眼目,那才是真正的双眼。
显示巴利原文 Ye passanti jinaṃ tattha sasissaṃ siriyā jalaṃ, Suladdhā tehi nettāni tesamakkhīni locanā;
那些当时听闻法、被法的声音所照耀的人们,
他们善得清净耳根,此即是他们的听觉。
显示巴利原文 Ye suṇanti tadā dhammaṃ dhammissara pabhāvitaṃ, Suladdhā tehi sotāni tesaṃ sotāni sotakā;
Ye lapanti tadā buddhaguṇañhi guṇabhūsaṇā, Suladdhā tehi ve jivhā tesaṃ jivhā rasaññakā
Ye vandanti jinaṃ yantaṃ sasaṅghaṃ gaganaṅgane, Suladdhā tehi hatthāni tesaṃyeva bhujā bhujā;
Tadā tathāgataṃ disvā ye santuṭṭhā tathāgataṃ, Tathāgatānaṃ sabbesaṃ yo toso hotu sabbadā;
Gato kalyāṇīyaṃ nātho mahentevaṃ sadevake, Tesaṃ pūjāvidhānaṃ ko mukhenekena bhāsati;
Tato gaṅgā manuññañhi sampattaṃ taṃ saputtakaṃ, Taraṅga mudu bāhāhi gahetvā caraṇambuje;
以泡沫与花瓣,将双足清净洗濯;
随后取水,不为身体求安乐;
显示巴利原文 Pāde pakkhālayi sammā pheṇa pupphupahārikā, Tato tatotuṃ gaṇhitvā akā dehassanuggahaṃ;
于是,受恳请的导师在诸龙礼敬中,
来到那座令人心旷神怡的华丽殿阁。
显示巴利原文 Tato so yācito satthā nāgasaṅghehi vandiya, Agamā maṇḍapaṃ rammaṃ manonandanamāvahaṃ;
步入殿阁中央,在堪受佛陀的大座上,
安坐后,如旭日初升般绽放光辉。
显示巴利原文 Gantvā maṇḍapa majjhamhi buddhāraha mahāsane, Nisīdobhāsayaṃ āsā ravīva udayāvale;
那时,比丘们便各自坐于蒲团之上,蒲团陈列如簇簇莲花。
显示巴利原文 Tato bhikkhu nisīdiṃsu patta pattāsane tadā, Babhāsa maṇḍapaṃ’tīva saraṃva padumākulaṃ;
远离诸烦恼与生死之苦,安住于如甘露般殊胜的清净心中。
显示巴利原文 Jananettālino’gamma vasī sommamukhambuje, Patantā kusalāmode gaṇhantā tittino gatā;
同样,牟尼弟子中的诸大龙象比丘,在这色法之海中——
若无引导之宝舟为桨,他们亦不能渡抵彼岸。
显示巴利原文 Tathā sabhikkhukā nāgā munino rūpasāgare, Nettinda maṇināvāhi pāraṃ gantuṃ na te pabhu;
于是,众人以如宝石般的净信之眼,
恭敬地亲手以饮食供养善逝及僧众,令得饱足;
显示巴利原文 Tato sasaṅghaṃ sugataṃ sajano maṇi akkhiko, Sakkaccaṃ sakahatthehi annapānena tappayī;
卸下肩上重担之后,世尊如来被尊者迎请,为宣说法义而作随喜;
七百零三。
显示巴利原文 Athonīta pattapāṇima’ccayitvā tathāgataṃ, Bhattininno nimantesi desanatthānumodanaṃ;
703 于是,那位梵音导师,从天而降,发出梵音宣告,显示巴利原文
703.
向众生宣示,一切人皆闻其声,同心响应佛陀的教诲;
以自身音声说法,令一切众生得以了知。
显示巴利原文 Tato brahmassaro satthā niccharaṃ brahmaghosanaṃ, Viññāpento jane sabbe sakasaddena desanaṃ;
世尊于此教法中,示现灭烦恼等诸法,
能生起喜与悦乐,带来涅槃甘露;
显示巴利原文 Desesvevaṃ jino dhamma’manilāsanakādinaṃ, Pītipāmojja jananaṃ nibbāṇāmata’māvahaṃ;
诸龙啊,请谛听!在轮回大海中,
众生沉沦于恶行的泥淖,越过苦难极其艰难,
何时才能于正道中得立身?
显示巴利原文 Bho bho suṇātha bhujagā bhavasāgaramhi Pāpārinakkamakarākula duggamamhi, Maggā janā khalu labhanti kadā patiṭṭhaṃ, Ohāya buddhathirasāratariṃ visālaṃ;
已证此难得殊胜之牟尼果
如蛇一般,于长时中不放逸
生、老、死、苦与忧悲
流转于轮回者,即使未赴彼世,亦无这般安稳;
显示巴利原文 Laddhāna dullabhataraṃ munipātubhūta Kālaṃ cirena bhujagā na pamādayittha, Jātī jarā maraṇa dukkha pariddavā ca Saṃsārikassa na tatopa’gatassa hoti;
世人怀带的渴望,犹如片霜般虚脆;
将受用置于浪花飞溅的浩海中。
显示巴利原文 Tāruññamambujasiriṃva parittakālaṃ Pāṇaṃ tusāralava’sārataraṃ janānaṃ, Bhogaṃ dadhāti jaladhimhi taraṅgabhaṅgiṃ Niccaṃ mano dahati sokasikhībhi nānā;
Katvāna rāgamisayo’pi khagā dupaññā Thirūpi nārikusumesupi rūpagiddhā, Pattā’nayaṃ khalu pure parihīna jhānā Rūpe na rajjatha tato khalu sādhupaññā;
因疾病而趋近有海之岸,故而,
世间确实没有比声音更令心受苦的事物;
显示巴利原文 Saddānurāgamanugopi pure sikhaṇḍī Sutvāna mori madhuraṃ giramañjitaṅgo, Vyādhassa hatthamagamāsi bhavesu tasmā Nattheva saddasamadukkhakaraṃ janānaṃ;
于种种香花般的外道欲望中,舍弃了对他方的爱染,
那贪恋醉象颞颥所散香气的蜜蜂,
在象耳的拍击之下,身体支离破碎;
三界之中,实无系缚能如香气这般诱人。
显示巴利原文 Ohāya nekakusumesu parāgarāgaṃ Mattebhakumbha magamā madagandhaluddho, Bhiṅgo pabhagga tanuko karikaṇṇatālā Nattheva gandhasadisaṃ tibhavesu pāsaṃ;
深重的水灾与旱灾,
因贪著味道而错吞鱼钩,
得难量之苦,而非于诸味中得乐。
显示巴利原文 Gambhīra nīradhibhavo pavurāsano’pi Miccho gilitva balisaṃ rasagedhahetu, Pappoti dukkhamatulaṃ na rasesu sāta Matthiti mantva pajabhātha rasesu gedhaṃ;
Bho buhmalokā’gata suddhasatto Buddhattameva niyato api bodhisatto, Thisaṅgamāya parihāyi sarajjato’pi Tasmā hi phassasadiso anayo navatthi;
以恐吓、搅扰、愚弄之因而无实际利益,
众生虽喜布施,却如施与摩尼宝光辉之假象,
犹如蛇缠绕于树枝,紧握着丰硕的庄稼果实。
又有哪位富有者不能明辨,这些行为不过是虚妄的美好假象呢?
显示巴利原文 Bheraṇḍa pelaka kapu’ddaka hetuhīna Sattāpi dānaruci dānamaṇippabhāvā, Pattā’pavagga varasārapuraṃ bhujaṅgā Ko nappadāti dhaniko siva’mesamāno;
持守无垢戒律者,纵有种种烦恼障碍,
亦如因陀罗欢喜园中亲爱之王妃,
是故若你希求此殊胜境界,
你们应当守护清净无垢的戒律,正如爱惜自己的生命。
显示巴利原文 Pāletva sīlama’malaṃ visakaṇṭhikāpi Indassa nandanavane’si piyā mahesī, Tasmā pasatthavibhavaṃ yadi patthayavho Pāletha sīlama’malaṃ khalu jivitaṃ’va;
众神之子,姿容秀美,形貌殊丽
如盛开的莲花,似林中的佳木,令人喜悦
犹如不死之天,恒常喜乐,自在安然
显示巴利原文 Saggo visāla ratanālaya sampakiṇṇo Sānanda’manda surasundari sundaro so, Phullambujākara vanādihi nandanīyo Tatthāmarā viya’marā’virataṃ ramanti;
716 七一六(此为编号,无译文)。显示巴利原文
716.
Tamhāpi bho rucira brahmanikāya bhuti Rammā tatopi mahitaṃ amataṃ variṭṭhaṃ, Tasmāttakāma niratā janatā sapaññā Taṇhakkhayāya satataṃ vīriyaṃ karotha;
听闻之后,他们内心清净,欢喜踊跃,与无漏法等共作广大庆慰。
显示巴利原文 Evaṃ saddhammamaggaṃ varamati sugato desayi pannagānaṃ Sutvā te sampahaṭṭhā mahamahamakaruṃ nijjarādīhi saddhiṃ, Tesaṃ ve desanāyaṃ suraviṭapi samā sātthikā tattha jātā So nātho tañca dhammaṃ bhagavati tanayā te ca vo pālayantu
Nagādhirāje sumanābhidhāne Vasaṃ sumedho sumanābhidhāno, Devo tadā’gamma sapārisajjo Kalyāṇiyaṃ tattha phaṇīhi saddhiṃ;
向离欲者施予布施的礼物,
听闻正法,心生清凉,
心怀欢喜,前往礼敬世尊。
显示巴利原文 Datvā’pavaggassa nidānadānaṃ Sutvāna dhammaṃ sutisītibhutaṃ, Pahaṭṭhacitto upagamma buddhaṃ Natvāha evaṃ katapañjalīko;
蛇类非为众人所敬,
亦非诸天神、非诸祖灵,
一切世间护主,皆以利益众生为念;
慈悲的最胜功德,在世间生起;
显示巴利原文 Na ve phaṇīnaṃ napi mānusānaṃ Nānimmisānaṃ na pitāmahānaṃ, Hitattha mevākhila lokanāthā Jāyantī loke karuṇāguṇaggā;
以慈悲故,请拔除毒蛇的毒牙;
贤者,请让我于此住处安隐无虞;
双足清净,远离一切罪恶之行。
显示巴利原文 Antogadhā nūna mayampi tuyhaṃ Dayāya tasmā phaṇīnaṃ vimesaṃ, Karohi mayhaṃ bhavanamhi dhīra Pādaṃ’sunā’tīva pavittarūpaṃ;
那位从此处向前方显现的裸身者,
大地女神,承载着顶髻之辉煌,
名为‘遍峰’者,即是‘遍眼’。
显示巴利原文 Yo’yaṃ nago dissati’to purattha Bhumaṅganā molisiriṃ vahanto, Samantakūṭoti samantacakkhu Jānāti loko vasatiṃ mametaṃ;
那以种种青色林丛而绚丽者
瀑流充盈满溢的山峦
披覆着黄、蓝、红诸色嫩芽的枝丛
宛如升起的云峰般显现
显示巴利原文 Yo nīla nānā vanarāji rājito Āsāra dhārā giri nijjharākulo, Āpīta nīlāruṇa pallavāvalī Jimūtakūṭo viya bhāti uggato;
他以胸膛劈开河水,
为向众树顶礼而来此处的缘故,
光辉闪耀,手如轮者。
显示巴利原文 Yo sindhuvāriṃ urasā pabhejja Āgamma te pādapaṇāma hetu, Vijjotamāno viyacakkapāṇi Mahāti tuṅgagga dharādharindo;
恒河之新娘,头戴峰冠威仪者,
边塞铁骑军团的统领者,
正是这位持地之主、伟大的国君。
显示巴利原文 Gaṅgāvadhū kuṭakirīṭadhārī Sāmanta selinda camūpatīko, Yo’yaṃ dharādhāra mahāmahīpo Ra rāja laṅkā nagaraṅgaṇamhi;
他如激流奔涌,酣醉而威猛,
如象王示现,是诸天之主的威严;
显示巴利原文 Pāroha danto citakūṭa kumbho Aneka soṇḍikkha savanti hattho, Yo nijjharāsāra madappavāho Gajorivā’bhāti surādhipassa;
繁花盛开,随风舒展,
如朱红色的蔓延嫩枝所成的花环,
藤蔓缠绕紧贴的肩躯,
立在地上,在那偏斜之地;
显示巴利原文 Samphūlla pupphatthabakā’napattā Satdhatta rattaṅkuramolimālā, Kantālatā’liṅgita khandhadehā Tiṭṭhanti bhūpāva yahiṃ kujindā;
Siddhaṅganā rattapadambujālī Samhinna hatthābharaṇāli yuttā, Kekīkalāpuppala mālamālī Silātalākañja nibhanti yattha;
蒙古拉鱼、帕提那鱼、蛇形鱼与辛古鱼
红珊瑚与茅草绳,沾满雨季的泥泞,
身上带著螃蟹抓痕般的疮,
溃烂的皮肤被夜露所浸湿。
显示巴利原文 Maṅgura pāṭhīna savaṅka siṅgu Rohicca muñjā?Mara pāvusehi, Kulīranakkāda’nimesakehi Nikīḷītaṃ daddara rattapehi;
那些常流液而化脓的,
如幼小的柑橘树与柑橘果子,
犹如蓄液的水池一般。
显示巴利原文 Niccañhi saṃrāva virācitānaṃ Balāka kādamba kadambakānaṃ, Āpānasālā viya sārasānaṃ Haṃsālinaṃ maṅgala vāsabhūtaṃ;
由无间欢悦而心生意乐,
如盛开的莲花芬芳馥郁,
如芬芳的乳香与皎洁的白莲,
心似嫩叶覆盖的池塘,清净明澈。
显示巴利原文 Nirantarāmoda mudāvagehi Suphulla kokāsa’ravindakehi, Sogandhi’kindīvara keravehi Kiñjakkha channaṇṇatalehi cittaṃ;
Sītaccha sātodaka sampapuṇṇa Sarojinī laṅkata bhumibhāgo, Yo’yaṃ pure bhāti manuññarūpo Samantakūṭo sa samantakūṭo;
林丛四散而开,岩石环抱之处,
令前来聚集的大众心生欢喜,
摩杜咖树、榕树、咖雷利树、菩提树、柠檬树与帕利树,
竭地罗、诃子树、迦昙波、芬芳的萨罗、波罗奢树;
显示巴利原文 Dalita vipinasaṇḍā yattha sele samantā Samupagata janānaṃ cittamāmodayanti, Madhuka vaṭa kareri bodhi jambīra bhalli Khadira’bhaya kadambā phulla sellū palāsā;
波罗蜜树、余甘子、毕罗迦、黑柄树、阿迦树、甄叔迦树,
优昙钵、跋陀利、尼波、芬陀利、清雅的因底婆罗。
摩俱罗、阿萨那、毗耶拉、迦达婆汉达、阿周那
迦木迦、萨罗、真度迦、优昙婆罗、庵婆、迦纳
显示巴利原文 Paṇasa’mata pilakkhā kaṇhavaṇṭa’kkha ciñcā Labuja badari nīpā phandani’ndīvarāva Makula’sana piyālā gaddabhaṇḍa’jjunā ca Kamuka salla tindu’dumbarambassa’kaṇṇā;
奔那伽、瞻卜迦、杜摩、优钵罗与达提玛
佉阇利树、多罗树、山茉莉、阿输迦树、多罗树
欣达罗树、那伽树、尼普罗树、瑜伽波陀树、阿梨吒树
悉昙婆树、伊罗婆陀迦树,以及劫他迦树
显示巴利原文 Punnāga campaka dumuppala dāḍimā ca Khajjūri tāla girimallika’soka tālā, Hintāla nāga nivulā yugapatta’riṭṭha Setamba eravatakāpi ca ketakā ca
盛开的班迪花、须摩那花、阿迦花与优提迦花
婆散提花、质多迦花、迦波花与罗毗摩罗提花
君陀花、余甘子果、古兰达花与枸橼
素馨花、草尖与微风
显示巴利原文 Samaphullabhaṇḍi sumana’jjaka yūthikā ca Vāsanti cittaka japā ravimālatī ca, Kundassa’māraka kuraṇḍaka bījapūra Sephālikā ca tiṇasūla samīraṇā ca;
伏古、竹、姜黄、毗朗基与宾比
蓝靛、菖蒲、大葫芦与那伽藤
藤蔓、秋生、无敌花、瓦鲁与香根草
种种果实与无数树林辉耀其间;
显示巴利原文 Vocu’cju kīcaka haliddi viḷaṅgi bimbi Nīlī vacā’tivisālābu ca nāgavallī, Vallīha sārada’parājitavāru’sīrā Phalādi neka vanarāji virājito so;
有些树木亭亭而立,散发着芬芳,
就在那里,有些结满了甜美的果实,
藤蔓摇曳,花果枝叶繁茂,
有些树枝在适当的时节将它们支撑,显得格外绚丽;
显示巴利原文 Tiṭṭhanti keci taravo surabhiṃ kirantā Tattheva keci phalitā madhurapphalāni, Andolitā phalitapallavitā latāyo Sandhārayaṃ viṭapa jattusu bhanti keci;
世间大众之中,恒有愚昧之辈;
在那里,鲜花绽放、果实累累,令人生起欢喜;
它们仿佛在目光所及之处,向人发出召唤。
显示巴利原文 Sāmantage janagaṇe satataṃ dumindā Sampīṇayanti dalitā phalino ca yasmiṃ, Te avhayanti viya locana gocarehi Vāte’ritehi taruṇāruṇa pallavehi;
在此林间,林神们与各自的美女,
于悦意的石地、湖泊与沙地旁,
舞者起舞,乐器奏响,
持花鬘者引吭高歌,恒常欢喜;
显示巴利原文 Tasmiṃ vane vanasurā nijavasundarīhi Ramme silātaladahe sikatātale ca, Naccanti tanti turiyāni ca vādayanti Gāyanti mālabharino satataṃ patītā;
他们成就者与成就之女众,在各处,
他们以天花、天果、天叶、天汁为乐,
他们安住于山麓林木的怡悦美景之中,
与修行者同聚的心,亦有众多苦行者居住其中。
显示巴利原文 Siddhā ca siddhavanitā hi tahiṃ tahiṃ te Dibbanti pupphaphala pattarasāhinandi, Acchanti tattha giripādapa rāmaṇeyye Yogehi saṅgata manā bahitāpasāpi;
在这片林中,有鹿、赤鹿、白莲色鹿,
有牛耳鹿、豪猪、兔、豺狼、野猪,
枝头的猿猴、羚羊之群、猫鼬、鲁鲁鹿与羚羊。
显示巴利原文 Tasmiṃ vane hariṇa rohita puṇḍarīka Gokaṇṇa salla sasa jambuka sūkarā ca, Sākhāmige’ṇivaga babbu rurū kuruṅga Godhā’khu pampaka kapī gavayā ca’nekā;
他们各自成群,栖居于马虎类等之处,
种种四足群类欢喜安居,
飞鸟则有猫头鹰、鸽与蓝颈鸟等,
乌鸦、鹦鹉、杜鹃与蜜蜂,其声啾啾,如蜜般悦耳。
显示巴利原文 Te vagga vagga carino hayamārakādī Nānā catuppadagaṇā muditā vasanti, Pakkhīpi kosiya kapotaka nīlagīva Dhaṅkā’ṭa lāpa parapuṭṭha madhubbatāva;
尼基瓦鸟、丁迪哈鸟、恰国拉咖鸟与沙利咖鸟,
恰咖瓦鸟、吉拉鸟、咕拉拉鸟、谷拉拉鸟与康咖鸟,
杂色翼鸟、甜鸣鸟与种种鸟类,
聚集彼处者,形色皆可意;
显示巴利原文 Nijjivha dindiha cakoraka sāḷikā ca Cakkavha kīra kurarā kulalā ca kaṅkā, Citracchadā madhura kūjaka nekapakkhī Saṅgamma yattha nivasanti manuññarūpā;
对禽兽而言,犹如饮水之地,
常年欢庆,令人喜乐,赏心悦目;
显示巴利原文 Tesaṃ vanantamatha nāṭakamaṇḍalā’ca Gītālayaṃ viya ahosi ca gāyakānaṃ, Āpānabhumi sadisaṃ migapakkhikānaṃ Niccussavaṃ ratikaraṃ nayanābhirāmaṃ;
如此这般的林野间,闪耀着种种辉煌庄严,
以诸峰顶而为庄严,
其色极似高昂的孔雀颈项之蓝,
这为群山环抱的山,正是牟尼主所居。
显示巴利原文 Evaṃ vidho vipinarāji virājitehi Kūṭehi nekasura sundari maṇḍitehi, Atyucca nīlasikhigīva samāna vaṇṇo Eso samantagiri me vasatī muninda;
心怀欢喜,名为善意者,
说完这番话,他礼拜无与伦比者,并安排好适合出行的准备,
迦尸国的那位牟尼,也因他这番话,
一切比丘随胜者出,游于虚空
显示巴利原文 Evaṃ patīta manaso sumanābhidhāno Vatvāna natvamasamaṃ gamanopayuttaṃ, Kāsātha sopi muni tassa vacaṃ paṭicca Sabbhikkhu nikkhami jino gaganāyanamhi;
常意者、山足树根住者、龙、妙翅鸟、走兽、飞鸟、有因者
龙、妙翅鸟、走兽、飞鸟、有因者
明咒持者、天人、阿修罗,乃至四面梵天
诸天人欢喜聚集,赞叹彼之大稀有
显示巴利原文 Niccetanāpi giripādapa ādayopi Nāgā supaṇṇa miga pakkhika hetukāpi, Vijjādharāmara’surā caturāṇanāpi Saṅgamma’kaṃsu sumanā mahamabbhutaṃ te;
当牟尼主照耀之际,三界盛隆
山王欢喜,树王觉醒,
兽王极喜,鸟王善鸣,
大因陀罗降雨,热恼止息;
显示巴利原文 Muninde payante samiddhaṃ tilokaṃ Girindābhinandā dumindā pabuddhā, Migindā sutuṭṭhā khagindā sughuṭṭhā Pavuṭṭho mahindo paṇaṭṭho nidāgho;
当您乘虚空之道而行,彼时您是善逝者中的光明,
云层遮蔽了日光与炎热,大地涌出清凉之水,
微风徐徐,芬芳馥郁,带来清凉与安乐,
天人等众手持旗帜、华盖与拂尘,供养并恭敬。
显示巴利原文 Gacchante gaganāyanena sugate bhānu’si santo tadā Vāresuṃ sūriyātapañca jaladā siñjiṃsu bhumyā jalaṃ, Mandāmanda sugandha muddha pavano pāpeti sitaṃ sukhaṃ, Devādi dhaja chatta cāmarakarā pūjenti mānenti ca;
萨尼罗藤、兴达拉树、辛达棕榈与槟榔树,
多罗树、芒果树、婆罗树等诸大树木,
他们犹如手持拂尘者般挺立,
无垠虚空,亦为花所遍布;
显示巴利原文 Sannīra hintāla’ga sindi pūga Tālambasālādi mahīruhitdā, Tiṭṭhanti te cāmarahatthakā’va Pupphehi channo gaganaṅganopi;
以此方式,世间无上怙主
当盛大庆典正在举行之时,
以六色光芒遍满四方四隅,
世尊趋近那山王。
显示巴利原文 Anena vidhinā jagadeka nātho Pavattamānesu mahāmahesu, Disañca vidisaṃ paripūrayanto Jabbaṇṇaraṃsīhi agā nagindaṃ;
在那山王顶上,世间之护者
将六色光芒之聚遍散诸方,
他由比丘众所围绕,朝向大海彼岸。
显示巴利原文 Tasmiṃ samantanagamuddhani lokanātho Chabbaṇṇaraṃsi nikaraṃ disi pattharanto, Bhikkhūhi so parivuto parasāgarantaṃ Olokayaṃ ṭhitimakāsi aanomavaṇṇo;
楞伽新妇——以须摩那峰为宝冠之巅
以无价的人王摩尼大宝庄严
彼于三界中,无与伦比,赐予吉祥,覆护所欲;
是故,诸贤今当亲近、侍奉,恒时追随彼世尊;
显示巴利原文 Laṅkāvadhū sumanakūṭa kirīṭa kūṭaṃ Sajjesi’naggha jana rāja maṇī mahanto, Icchatthadaṃ sivadamappaṭimaṃ tiloke Taṃ’dāni bho bhajatha sevatha sabbakālaṃ;
尔时,诸天中尊胜者与诸天女,
在楞伽山峰之巅,盛大集会共聚,
一切鼓自然齐鸣,
天界的众花鬘与饰物,从空中缤纷飘落,
显示巴利原文 Kāsuṃ tadā suravarā surasundarīhi Laṅkāya selasikharesu mahāsamajjaṃ, Vajjiṃsu bheri vikatī sayameva sabbā Bhassiṃsu dibbakusumābharaṇā nabhamhā;
兰卡全境,遍布华盖与伞盖,
种种离尘幢幡,纷繁交织,
种种妙香花等,遍满十方界,
种种灯鬘,辉映虚空。
显示巴利原文 Laṅkambaraṃ nikhilamāsi ca chattachattaṃ Nānā virāga dhaja ketu samākulañca, Nānāsugandha kusumādi disantarālaṃ, Nānagghikāvali virājita mantaḷikkhaṃ;
那一天,宝石与摩尼宝门楼交相辉映,
灯火成列,满瓶成行,庄严殊胜。
正自觉者全身所散发的六色光芒
令整夜天空中一切动静之物悉染红光;
显示巴利原文 Tasmiṃ dine’si ratanaṃ maṇitoraṇehi Dīpāli puṇṇaghaṭapantīhi dassanīyaṃ, Sambuddha dehaparitogata chappabhāhi Rattaṃ nabhāvani carācara sabbadabbaṃ;
四周群山如花鬘与耳饰般整齐庄严
形成之后,有情众生皆来礼敬、旋绕,
彼处一切树木、藤蔓等物,
低垂其顶而舞动,犹如天舞者;
显示巴利原文 Mālāvataṃsa samakā girayo samantā Hutvā namanti ca bhamanti sacetanā’va, Sabbepi tattha taravoca latādayo ca Naccanti dibbanaṭakā viya onataggā;
那时,由佛陀威力所生的广大稀有神变
在此显现的当下
如此,那位沙门饮用了智者之行的甘露。
显示巴利原文 Evaṃ tadā mahata vimhaya pāṭihere Buddhānubhāva janite idha vattamāne, Tatvāna dhīracaraṇaṃ samano sudhāsī Evaṃ vadī parama pitimano udaggo;
那双柔软、娇嫩、红润的双足,
宛似盛开的红莲花一般,
足趾圆润,依次修长,
趾甲铜色光洁,趾端高隆;
显示巴利原文 Ye te mudu komala rattapādā Suratta phullamburuhopamānā, Vaṭṭānupubbāyata aṅgulikā Sutambatuṅgagga nakhāvalīkā;
足背隆起,犹如金龟之背,
踝骨隐而不显,足跟丰满修长。
显示巴利原文 Suvaṇṇakummu’nnata pādapiṭṭhi Niguḷha gopphāyata paṇhibhāgā Samacchamāyaṃ sakalaṃ patiṭṭhitā Na limpate succhavitā rajādi;
如同调伏的象王、鹅王、狮王,
以一如的威仪行至之处,
大地犹如被擂动的鼓面,高低凹凸。
显示巴利原文 Sammatta hatthosabha haṃsa sīha Samāna līlāya yahiṃ payāti, Ninnunnatā bheritalā’va bhumi Hotātha pupphādi sumaṇḍitā ca;
道路自成障碍,桩杌遍布;
一切荆棘根株与碎石硬地,
深水无流,泥沼难行
舍弃自性,便成悦意处
显示巴利原文 Apenti maggā sayameva khāṇu Sakaṇṭamūlā kaṭhalā ca sabbe, Gambhīra nīrāpaga paṅkaduggā Hitvā sabhāvaṃ ramaṇīyamenti;
诸山自东方入于大地
当胜者舒展足掌时,
纵在地狱腹中,烈焰亦皆熄灭;
莲花等亦来捧承其足。
显示巴利原文 Vajanti bhumiṃ girayo purattha Pasārite pādavare jinassa, Nibbāti aggī narakodarepi Gaṇhanti pāde padumādayo ca;
苦行之主,此即您足底之
具毂、辋,辐条齐列者,
形态端正,具足千辐,
殊胜宏大的轮相,朗然显现;
显示巴利原文 Idañhi te pādatale yatīsa Sanābhi nemi ghaṭikāvalīhi, Susaṇṭhitaṃ cā’rasahassavantaṃ Sandissate cakkavaraṃ mahantaṃ;
周匝围绕此轮相,
有吉祥草、卍字与花鬘诸相,
殿阁、宝座、满盛之钵
持白伞盖者与执孔雀羽扇者;
显示巴利原文 Tameva cakkaṃ parivārayitvā Sirivaccha sovatthi’vataṃsakā ca, Pāsāda bhadrāsana puṇṇapāti Sitātapattāsi mayūrahatthā;
种种青、莲、优钵罗等各色莲花,
须弥山、七重山、大海洋,
七大河、七大湖,
喜马拉雅山与轮围山等。
显示巴利原文 Nīlādibhedā kamaluppalā ca Sameru sattaddi mahāsamuddā, Sattāpagā satta mahāsarā ca Himālayo cakkavāḷaddiko ca;
月、星辰及六欲天界,
梵天住处与人间,
金船、肩舆与法螺
凯拉萨山、旗帜与牌坊;
显示巴利原文 Candakkatārā ca chadevalokā Pitāmahāvāsa manussalokaṃ, Suvaṇṇa nāvā sivikā ca saṅkhaṃ Kelāsaselaṃ dhajatoraṇā ca;
如意宝珠、头巾与有犊的母牛,
双鱼、转轮王及其军队,
狮子、骏马、象王、虎王,
天鹅、公牛、紧那罗、孔雀;
显示巴利原文 Cintāmaṇuṇhīsa savaccha dhenū Mīnadvayaṃ cakkavatti saseno, Sīha’ssa mātaṅga viyaggharājā Haṃsosabho kimpuriso mayūro;
鹤与伊罗婆那象王,
轮宝、摩竭鱼等诸相,
种种广大吉祥之相,他们
恒常光辉闪耀,粲然灿烂;
显示巴利原文 Koñcā ca erāvaṇa hatthirājā Sacakkavākā makarādayo ca, Nānā mahāmaṅgala lakkhaṇā te Virocamānā vilasanti niccaṃ;
降诞刹那,大地为之震动;
七百俱胝广大莲华,
承接着彼之足印。
显示巴利原文 Jātakkhaṇe yassa mahiṃ pabhejja Visāla sattuddaya paṅkajāni, Paṭiggahesuṃ caraṇāni yāni Te tānimānacchariyāni loke;
在带去礼拜之时
父亲们带他去拜见天仙苦行林主
去到他的足下,又在他的发髻之处。
显示巴利原文 Vandāpanatthāyu’panītakāle Pitūhi te devala tāpasindaṃ, Pādāni gantvāna jaṭāsu tassa Āsuṃ tave’taṅghiyugaṃ aho bho;
他以喜悦之水充盈身心,
以清净之水,灌沐头顶;
您的双足,即如莲池。
显示巴利原文 Suddhodanavhassa narādhipassa Santosa toyehi papūritassa, Siro visuddhambu ruhākarassa Saroru hāsuṃ caraṇāni tuyhaṃ;
那些在经行结束时的经行道上,
须弥山等诸山峰顶皆俯首低垂,
承接了彼之足迹——
这些事在世间,其实并不稀奇;
显示巴利原文 Ye caṅkame caṅkamaṇāvasāne Onamma merūdaya pabbaniṇdā, Paṭiggahesuṃ caraṇāni yāni Te tānimā’nacchariyāni loke;
那位三十三天之主所礼敬者,
凭其威神力,即使寿尽之人
于释迦族之地,复能如是
贤者!大威力之莲足
显示巴利原文 Yaṃ vandamāno tidivādhipo so Yassānubhāvena gatāyukopi, Sakiyaṭhāne’sinapunāpi te’vaṃ Pādambujaṃ dhīra!Mahānubhāvaṃ;
有身者之道,亦如月敌
纵使他抬高身形,也见不到你躺卧之足的末端;
连你足的末端也无法看见;
这双足的形貌真是稀有奇特!
显示巴利原文 Dehīnamaggopi nisākarāri Mānunnato so sayitassa tuyhaṃ, Pādassa antampi na sakkhi daṭṭhuṃ Acchera rūpaṃ idamaṅghikañjaṃ;
在恒河之主面前
那时,在南摩达河弯曲的岸边
牟尼主留下了足印
愿彼慈悲亦属于我。
显示巴利原文 Gaṅgāya gaṅgāpati sannidhāne Tīre tadā nammada jimhagassa, Pādassa lañchaṃ akarī muninda Mayhaṃ’pi hotaṃ karuṇā tavesā;
Ārādhito saccaka tāpasena Akā tuvaṃ saccaka baddhasele, Pādassa lañchaṃ jagato hitāya Mayhampi hotaṃ tamanuggahante;
护主闻此语后
预见未来世之大利益,
于世间,受诸世间所敬仰者
以左脚留下了印记;
显示巴利原文 Sutvāna nātho girametamassa Passaṃ mahābhuti’manāgatesu, Lokassa lokehi mahīya māno Akāsi vāmena padena lañchaṃ;
正觉后的第八个秋季月,
牟尼于毗舍佉月满月之日正觉,
于午后时分示现了足下圣智。
显示巴利原文 Sambodhito aṭṭhama sāradasmiṃ Vesākhamāse muṇi puṇṇamāyaṃ, Pādassa’bhiññāṇamakā’paraṇhe Sadevake sassamaṇe mahente;
蜂蜡的火漆印封于顶端,
正如刹帝利以印章所作的印记,
如是,这胜者足下的印记
于沙曼达拘达山上,堪受礼敬;
显示巴利原文 Pataṅakgikā sitthaka matthakamhi Yathaṅkitā khattiya muddikāya, Āseva’mevaṃ jinapādalañchaṃ Samantakūṭamhi namassanīyaṃ;
而后,非时之云降下甘霖
种种珍宝从大地纷纷降下,
同样地,四方遍布花云,
金粉,其色如胜者之光;
显示巴利原文 Akālamegho ca tato pavassi Vassiṃsu nānāratanāni khamhā, Tathā parito kusumambarāni Suvaṇṇacuṇṇāni jinekavaṇṇā;
在那座山的山腰岩窟之中,
为了日间禅住,他于此地坐下。
显示巴利原文 Tato’pagantvā sugatebhagāmī Tasmiṃ nitambe girigabbharāyaṃ, Divāvihārāya nisīdi yattha Supākaṭaṃ taṃ bhagavāguhā’ti;
于是,诸阿拉汉,善逝之精华——
以香等物,善加供养一切,
顶礼并右绕之后——
他们各于其处,作昼住;
显示巴利原文 Tatorahantā sugatorasā te Gandhādinā sādhu mahetva sabbe, Vanditva katvāna padakkhiṇantaṃ Tahaṃ tahaṃ’kaṃsu divāvihāraṃ;
藤蔓攀附,枝条摇曳,
花鬘悬垂,枝叶四布繁茂,
盛开的悦意花序芬芳,
恍若俯首致敬,枝梢常自低垂。
显示巴利原文 Lataṅganāyo viṭapīdhavāna Mālamba sākhāputhulaṃ’sapasse, Suphulla namañjūkara mañjarīhi Namassamānā’va sadonataggā;
那里,树木如同舞者伫立,
盛开着花朵的枝条高高扬起,
树梢低垂,宛如在恭敬顶礼。
显示巴利原文 Tiṭṭhanti rukkhā naṭakā’va tattha Suphulla sākhākara’mukkhipitvā, Namassamānā viya onataggā Vattanti mānacchariyāni niccaṃ;
同样地,高低错落的群山,
仿佛正恭敬地顶礼那双足印,
四面八方的群峰皆垂首肃立——
此处,这也正是恒常之相;
显示巴利原文 Tatheva uccāvaca pabbatā ca Namassamānā viya pādalañchaṃ, Tiṭṭhanti ninnagga sikhā samantā Idampi niccababhutameva tattha;
在那座印有佛陀胜足印迹的山岳之上,
在打谷场般空旷的处所,
纵使众人聚集,
仍有空间,可容立足;
显示巴利原文 Tasmiṃ nage pādavaraṅkitasmiṃ Khalamaṇḍalokāsa padesamatte, Samosarante bahuke janepi Hoteva okāsama,ho padaṅkaṃ;
诸有情集会,成为大众,
雨云初现时即已汇集,
以水流善巧地净化诸垢,
这也是那里常有的不寻常之事。
显示巴利原文 Samosaritvāna mahetva satte Nikkhantamatte jaladā samecca, Sodhenti māla’mbuvahehi sādhu Idampi niccabbhutameva tattha;
脚踏着的石板地
而现如这些种种稀有之事
世间唯一怙主、无漏者
如此殊胜之事,谁能言说?
显示巴利原文 Pādena phuṭṭhassa silātalassa Etādisānacchariyāni honti, Lokekanāthassa anāsavassa Mahabbhutaṃ konu kathaṃ bhaṇeyya;
世尊与僧团共住昼间安住
在那里停留片刻后,
当为诸天所崇仰之时,
随即从空中离去,前往罗哈纳。
显示巴利原文 Divāvihāraṃ bhagavā sasaṅgho Katvāna tasmiṃ pana kiñcikālaṃ, Mahīyamānesu sadevakesu Tato gato rohaṇamambaramhā;
牟尼与僧团安住于长瓦毕湖畔,
在塔基所在的最胜之地上,
然而,为了恭敬此大地的缘故,
敌子以灭尽定而坐;
显示巴利原文 Tasmiṃ sasaṅgho muni dīghavāpiyaṃ Thūpassa ṭhāne paramāya bhumiyā, Garuṃ karonto pana taṃ mahītalaṃ Nirodhabhāvena nisīdi satrajo;
尔后,世尊自虚空
赴菩提树立足之地,
住于大吉祥塔之处,
同样地,住于不能容忍者所在之处;
显示巴利原文 Tato’nurādhaṃ bhagavā nabhamhā Gantvāna bodhiṭṭhitabhumiyā ca, Ṭhāne mahāmaṅgalacetiyassa Tatheva akkhantinahitassa ṭhāne;
到达无阿努拉达之喜后,便坐下
他与弟子们观察未来之事,
而我安住于觉的体性,
在世间为众生带来增长。
显示巴利原文 Nisīdi patvāna nirādhapītiṃ Sasāvako pekkhama’nāgataddhaṃ, Patiṭṭhitā me pana bodhidhātu Karonti loke’ti janassa vuddhiṃ;
安立彼处,宣说法义,阐明真理,
从虚空去至可爱的祇园;
显示巴利原文 Vuṭṭhāya tuṭṭho bhagavā nirodhā Gato silāthūpavarassa ṭhānaṃ, Ṭhito tahiṃ dhammamathuddisitvā Gato nabhā jetavanaṃ surammaṃ;
如是,那位法王为利益众生而住,已离嗔恚,敌对尽除,
在那可爱的楞伽园、秀丽的须摩那山巅,他留下了那足迹。
当心纯净、净信生起时,那足迹便赐予你们天界与解脱,令你们等同牟尼。
因此,诸位!请满怀欢喜,礼敬那伟大、善妙、为善士所称叹的足迹!
显示巴利原文 Evaṃ so dhammarājā janahitavihito vīta dosārivaggo Laṅkārāmāya ramme sumanagirisire’kāsi yaṃ pādalañchaṃ Taṃ vo saggā’pavaggaṃ dadati munisamaṃ citta matte pasanne Tasmā bho!Bho! Pahaṭṭhā namatha mahatha taṃ sādhu sādhuppasatthaṃ;
Anantarā samattāyaṃ sumaṇaddisu vaṇṇanā, Tatheva sādhū saṅakappā khippaṃ pappontu pāṇinaṃ;
Yo yācito’raññavāsī guṇādhāra sudhīmatā, Rāhulattheranāmena vissutena mahītale;
如同日轮朗照于晴空,他的智慧明耀于天地之间,
阿兰若宝喜大长老,为众中尊、大众之师;
显示巴利原文 Bhuvanodaramhi paññāto ravīvambara maṇḍale, Araññaratanānanda mahāthero mahāgaṇī;
如同生命一般,他是世尊教法的伟大诗人;
他是正行中的精髓,已渡世尊法海彼岸者;
显示巴利原文 Jīvitaṃ viya yo satthusāsanassa mahākavī, Sāro suppaṭipattīsu satthasāgara pārago;
你是他的弟子——那位远离俗尘、于传承中如炬独耀的阐扬者。
显示巴利原文 Tassa sisso’si yo vippagāma vaṃseka ketuko Ñātāgamo’raññavāsī sīlādi guṇabhūsaṇo;
Yo’kā sīhalabhāsāya sīhalaṃ saddalakkhaṇaṃ, Tena vedehatherena katāyampiyasīlinā;