第6品·动词品·以 cur 等为首的词类
6. 动词品解释 · 159 段
以 cur 等为首的词类。巴利
Curādigaṇa
其次,说明cur等为首的动词词根群。巴利
Atha curādigaṇo vuccate.
āpa(获得)、kamu(欲)、gaṇa(计数)、ghaṭa(努力)、cinta(思惟)、ceta(思量)、cura(偷盗)、dhara(持守)、pāla(守护)、pūja(供养)、manta(思议)、māna(骄慢)、vida(了知)。巴利
Āpa, kamu, gaṇa, ghaṭa, cinta, ceta, cura, dhara, pāla, pūja, manta, māna, vida.
692 以cur等为首的动词词根。巴利
692.Curādīhiṇi.
在 cur 等表示动作意义的词根之后,加上表示自身意义的 ṇi 后缀。巴利
Curādīhi kriyatthehi paraṃ sakatthe ṇipaccayo hoti.
coreti(他偷盗)、corayati(他偷盗)。巴利
Coreti, corayati.
前缀 vi 加于表遍满义的 āpa 之前,形成 byāpeti、byāpayati。巴利
Vipubbo āpa-byāpane, byāpeti, byāpayati.
词根kamu(表欲求义):kāmeti, kāmayati, kāmenti, kāmayanti;加前缀ni后:nikāmeti, nikāmayati, nikāmenti, nikāmayanti。巴利
Kamu-icchāyaṃ, kāmeti, kāmayati, kāmenti, kāmayanti, nikāmeti, nikāmayati, nikāmenti, nikāmayanti.
于业格中,被动式:kāmīyati, kāmīyanti。巴利
Kamme-kāmīyati, kāmīyanti.
使役式亦复如是:kāmāpeti, kāmāpayati。巴利
Kārite ṇāpi eva, kāmāpeti, kāmāpayati.
于“业”(kamma)的使役被动式:kāmāpīyati, kāmāpayīyati。巴利
Kamme-kāmāpīyati , kāmāpayīyati.
词根 gaṇ(计数义):gaṇa;ghaṭa 等词根属于 tudādi 类,故无元音强化;gaṇeti, gaṇayati。巴利
Gaṇa-saṅkhyāne, gaṇa, ghaṭānaṃ tudādittā na vuddhi, gaṇeti, gaṇayati.
词根 ghaṭ(努力义):ghaṭeti, ghaṭayati。巴利
Ghaṭa-cetāyaṃ, ghaṭeti, ghaṭayati.
词根 cinta(意为‘思惟’):因词根音节较重,故不发生元音强化;cinteti, cintayati。巴利
Cinta-cintāyaṃ, garupantattā na vuddhi, cinteti, cintayati.
被动式(业格):cintīyati, cintīyanti。巴利
Kamme-cintīyati, cintīyanti.
使役式:cintāpeti, cintāpayati。巴利
Kārite-cintāpeti, cintāpayati.
业格使役被动形式:cintāpīyati, cintāpayīyati。巴利
Kamme-cintāpīyati, cintāpayīyati.
以 ī 等为首的过去时形式:cintesi, cintayi, cinteyuṃ, cintayuṃ, cintesi, cintayi, cintayittha, cintesiṃ, cintayiṃ, cintesimhā, cintayimhā。巴利
Īādimhi-cintesi, cintayi, cinteyuṃ, cintayuṃ, cintesi, cintayi, cintayittha, cintesiṃ, cintayiṃ, cintesimhā, cintayimhā.
词根 ceta(思惟义):cetāyaṃ, ceteti, cetayati, cetenti, cetayanti。巴利
Ceta-cetāyaṃ, ceteti, cetayati, cetenti, cetayanti.
词根 cura(偷盗义):coreti、corayati、corenti、corayanti。巴利
Cura-theyye, coreti, corayati, corenti, corayanti.
词根 dhara(持守义):dhāreti、dhārayati、dhārenti、dhārayanti。巴利
Dhara-dhāraṇe, dhāreti, dhārayati, dhārenti, dhārayanti.
词根 pāla(护持义):pāleti、pālayati、pālenti、pālayanti。巴利
Pāla-pālane, pāleti, pālayati, pālenti, pālayanti.
词根 √pūja,意为“供养”。因其词根音节较重,故不发生元音强化;变化形式有 pūjeti、pūjayati、pūjenti、pūjayanti。巴利
Pūja-pūjāyaṃ, garupantattā na vuddhi, pūjeti, pūjayati, pūjenti, pūjayanti.
词根 √manta,意为“秘密语、商议”。变化形式有 manteti、mantayati、mantenti、mantayanti。巴利
Manta-guttabhāsane, manteti, mantayati, mantenti, mantayanti.
前缀 ā 加于此词根,表示宣说与称呼。例如:“诸比丘,我称呼你们。”又如:“世尊称呼诸比丘。”巴利
Āpubbo kathane āmantane ca. Āmantayāmi vo bhikkhave , bhagavā bhikkhū āmantesi .
前缀 ni 加于此词根,表邀请义:nimanteti, nimantayati。巴利
Nipubbo-nimantane, nimanteti, nimantayati.
以 ī 为首的过去时等形式:mantesi, mantayi, āmantesi, āmantayi, nimantesi, nimantayi, mantesuṃ, mantayuṃ, mantayiṃsu rahogatā, mantessati, āmantessati, nimantessati, mantayissati, āmantayissati, nimantayissati 等等。巴利
Īādimhi-mantesi , mantayi, āmantesi, āmantayi, nimantesi, nimantayi, mantesuṃ, mantayuṃ, mantayiṃsu rahogatā , mantessati, āmantessati, nimantessati, mantayissati, āmantayissati, nimantayissati iccādi.
词根 māna,表尊重义:māneti, mānayati, mānenti, mānayanti 等等。巴利
Māna-pūjāyaṃ, māneti, mānayati, mānenti, mānayanti iccādi.
词根 `vida` 表“体验”义:vedeti, vedayati, paṭisaṃvedeti, paṭisaṃvedayati。巴利
Vida-anubhavane, vedeti, vedayati, paṭisaṃvedeti, paṭisaṃvedayati.
前缀 paṭi, ni, pa 加于此词根,表“告知”义,如 paṭivedeti, paṭivedayati, nivedeti, nivedayati, pavedeti, pavedayati 等。巴利
Paṭi, ni, papubbo ācikkhane, paṭivedeti, paṭivedayati, nivedeti, nivedayati, pavedeti, pavedayati iccādi.
通用的 kha, cha, sa 后缀类。巴利
Sāmañña kha, cha, sarāsi
接下来说明词根的后缀。巴利
Atha dhātupaccayā vuccante.
凡为表动作义而成为词根形态的后缀,名为词根后缀,亦即表动作义的后缀。因此,由这些后缀,所有ti等、tabbādi等语尾变化及诸后辍得以产生。巴利
Kriyāvācībhāvena dhāturūpā paccayā dhātupaccayā, kriyatthapaccayāti vuttaṃ hoti, tasmā tehipi sabbesaṃ tyādi, tabbādivibhatti, paccayānaṃ sambhavo.
tija、māna、kita、gupa、badha(词根列举)巴利
Tija, māna, kita, gupa, badha.
693 在词根tija与māna之后,加kha与sa后缀,表忍辱与审察之义。巴利
693.Tijamānehi khasā khamāvīmaṃsāsu.
于表示忍辱与审察义的词根 tija 和 māna 之后,依次附加 kha 及 sa 后缀。巴利
Khamāyaṃ vīmaṃsāyañca pavattehi tija, mānadhātūhi paraṃ kamena kha, sapaccayā honti.
词根 tija(忍辱义):由此加 kha 后缀。巴利
Tija-khamāyaṃ, iminā khapaccayo.
694 在 kha、cha、sa 后缀中,若词根为单音节,则重叠其首音节。巴利
694.Khachasānamekassaraṃ dve.
以 kha、cha、sa 为后缀的词根形式,若其首音节为单音节,则变为二重形式。例如“tija, tija”这样变为二重形式后,依“非首辅音之删除”(loponādibyañjanassa)规则,删除非词首辅音的 ja;依“辅音 ya 之后的同化”(pararūpamayakāre byañjane)规则,词根末的 ja 发生同化;再依“第四、第二音转为第三、第一音”规则,复合辅音之首的 kha 转变,由此形成“titikkha”这一带后缀的词根形式,之后附加 ti 等语尾。巴利
Kha , cha, sapaccayantānaṃ dhāturūpānaṃ paṭhamaṃ saddarūpaṃ ekassaraṃ dverūpaṃ hotīti ‘tija, tija’iti dvirūpe kate ‘loponādibyañjanassā’ti anādibyañjanabhūtassa ja-kārassa lopo, ‘pararūpamayakāre byañjane’ti dhātvantajakārassa pararūpattaṃ. ‘Catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā’ti saṃyogādissa khassa kattaṃ, ‘titikkha’iti dhātupaccayantarūpaṃ, tato tyādyuppatti.
titikkhati(他忍耐)、titikkhanti(他们忍耐)。巴利
Titikkhati, titikkhanti.
业格被动式:titikkhīyati。巴利
Kamme-titikkhīyati.
使役法:titikkheti, titikkhayati, titikkhāpeti, titikkhāpayati。巴利
Kārite-titikkheti, titikkhayati, titikkhāpeti, titikkhāpayati.
业格使役被动法:titikkhāpīyati, titikkhāpīyanti。巴利
Kamme-titikkhāpīyati, titikkhāpīyanti.
命令式、愿求式等:titikkhatu, titikkhantu, titikkheyya, titikkheyyuṃ 等等。巴利
Titikkhatu, titikkhantu, titikkheyya, titikkheyyuṃ iccādi.
忍辱义至此结束。其次为何?词根 tija(激励义):tejeti, tejenti。巴利
Khamāyanti kiṃ? Tija-nisāne, tejeti, tejenti.
使役式 tejeti,即经文所说的‘samuttejeti sampahaṃseti’。巴利
Kārite-tejeti. ‘‘Samuttejeti sampahaṃsetī’’ti pāḷi.
词根 māna(审察义):由此加后缀。依据‘kha, cha, sa 后缀中,词首为单音节者,作双写’之规则,将‘māna, māna’变为双写形式后——巴利
Māna-vīmaṃsāyaṃ, tato sapaccayo. ‘Khachasānamekassaraṃ dve’ti ‘māna, māna’iti dvirūpe kate –
695 在重叠构词中,前一部分的 māna 变为 vī,后一部分的全部 māna 变为 maṃ。巴利
695.Mānassa vī parassa ca maṃ.
在重叠构词中,前一部分的 māna 变为 vī,后一部分的全部 māna 变为 maṃ。巴利
Dvitte pubbassa mānassa vī hoti, parassa ca sabbassa mānassa maṃ hoti.
即词形 vīmaṃsati、vīmaṃsanti。巴利
Vīmaṃsati, vīmaṃsanti.
业格被动式:vīmaṃsīyati、vīmaṃsīyanti。巴利
Kamme-vīmaṃsīyati , vīmaṃsīyanti.
使役式:vīmaṃseti、vīmaṃsayati、vīmaṃsāpeti、vīmaṃsāpayati。巴利
Kārite-vīmaṃseti, vīmaṃsayati, vīmaṃsāpeti, vīmaṃsāpayati.
业格使役被动式:vīmaṃsāpīyati、vīmaṃsāpīyanti。巴利
Kamme-vīmaṃsāpīyati, vīmaṃsāpīyanti.
关于“审察”,其后复作何解?于 māna(尊重)与 pūjā(供养)之义,有 māneti、sammāneti、abhimāneti 等词,其义即为 pūjeti(供养)。巴利
Vīmaṃsāyanti kiṃ? Māna-pūjāyaṃ, māneti, sammāneti, abhimāneti, pūjetīti attho.
词根 kita,表去除疾病与疑惑之义。巴利
Kita-rogāpanayane saṃsaye ca.
696 于词根 kita 之后,附加词缀 cha,表疗治与疑惑之义。巴利
696.Kitā tikicchāsaṃsayesu cho.
当词根 kita 表示疗治或疑惑义时,在其后加上后缀 cha。巴利
Tikicchāyaṃ saṃsaye ca pavattakitadhātuto paraṃ cho hoti.
当‘kita, kita’构成二重形式时——巴利
‘Kita, kita’ iti dvirūpe kate –
697 或者,在疗治义而非疑惑义中,词根 kita 重叠后,前一部分的 kita 可保持为 kita。巴利
697.Kitassāsaṃsayeti vā.
在疑惑义之外的疗治义中,词根kita发生重叠时,其前一部分的kita有时会变为kitassa。根据‘辅音ya后发生pararūpa’的规则,此处为pararūpa;复合辅音之首的ca变为ca。巴利
Saṃsayamhā aññasmiṃ tikicchatthe pavattassa kitadhātussa dvitte pubbassa kitassati hoti vā. ‘Pararūpamayakāre byañjane’ti pararūpattaṃ, saṃyogādissa cakārattaṃ.
“他医治”,“他们医治”。纵然是天人们,也医治那奉养父母的人。巴利
Tikicchati, tikicchanti. Devāpi naṃ tikicchanti, mātāpettibharaṃ naraṃ .
被动语态:“被医治”,“他们被医治”。巴利
Kamme-tikicchīyati, tikicchīyanti.
使役形式:tikiccheti、tikicchayati、tikicchāpeti、tikicchāpayati。巴利
Kārite-tikiccheti, tikicchayati, tikicchāpeti, tikicchāpayati.
因‘vāsaddena’(疾病)而t音不现,依‘k组音转为c组音’的规则,重叠词的前一首节变为c组音,即:cikicchati、cikicchanti、cikicchīyati、cikicchīyanti。巴利
Vāsaddena tikārābhāve ‘kavaggahānaṃ cavaggajā’ti dvitte pubbassa cavaggo, cikicchati, cikicchanti, cikicchīyati, cikicchīyanti.
那么,何为‘asaṃsayeti’(无疑惑)?即:vicikicchati、vicikicchanti。巴利
Asaṃsayeti kiṃ? Vicikicchati, vicikicchanti.
治病之义,疑惑之义,于其他义——巴利
Tikicchattha, saṃsayatthato aññasmiṃ atthe –
于kita(所作/积聚)、ñāṇa(智)及nivāsa(居处)之义:ketati,saṃketati,niketati。巴利
Kita-ñāṇe nivāse ca, ketati, saṃketati, niketati.
于nindā(毁谤)之义。巴利
Gupa-nindāyaṃ.
698 在nindā(毁谤)之后,接gupa(守护)、badhā(障碍),且变为bho。巴利
698.Nindāyaṃ gupabadhā bassa bho ca.
当nindā(毁谤)发生时,接gupa(守护);当badha(障碍)发生时,接paraṃ(他),并成为ch-后缀;同时变为bho。作双叠形时,起始元音不省略。巴利
Nindāyaṃ pavattehi gupa, badhehi paraṃ chapaccayo hoti, bassa ca bho hoti. Dvirūpe kate anādibyañjanalopo.
699 gup(守护)也是如此。巴利
699.Gupissi.
在gup的双叠形中,前一音节的u变为i。g变为颚音组,词根末音变为他形,连音之首取第一音。巴利
Gupissa dvitte pubbassa u-kārassa i hoti. Gassa cavaggattaṃ, dhātvantassa pararūpattaṃ, saṃyogādissa paṭhamattaṃ.
jigucchati(厌恶),jigucchanti(他们厌恶)。巴利
Jigucchati, jigucchanti.
被动语态:jigucchīyati,jigucchīyanti。巴利
Kamme-jigucchīyati, jigucchīyanti.
使役式:jiguccheti、jigucchayati、jigucchāpeti、jigucchāpayati。命令式:jigucchatu、jigucchantu等。巴利
Kārite-jiguccheti, jigucchayati, jigucchāpeti, jigucchāpayati. Jigucchatu, jigucchantu iccādi.
在“nindā”(毁谤)的意义上又如何呢?在“gupa-saṃvaraṇa”(守护、覆蔽)的意义上,则有gopeti、gopayati。巴利
Nindāyanti kiṃ? Gupa-saṃvaraṇe, gopeti, gopayati.
在“badha”(障碍)与“nindā”(毁谤)的意义上,构成双重词干等形式时——巴利
Badha-nindāyaṃ, dvirūpādimhi kate –
700 在kh、ch及其他字母之后。巴利
700.Khachasessi.
双叠时,前一音节的a在kh、ch等情形下变为i;后随的b音变为bh;词根末音变为他形等。巴利
Dvitte pubbassa assa i hoti kha, cha, sesūti assa ittaṃ, parabakārassa ca bhattaṃ, dhātvantassa pararūpādi.
bibhacchati(变丑陋),意为变成丑陋。bibhacchanti(他们变丑陋)。巴利
Bibhacchati, virūpo hotīti attho. Bibhacchanti.
nindā(毁谤)是何义?即于badha-bandhana(系缚)、hiṃsā(伤害)中,作‘障碍’义(bādheti、bādhayati),如‘以网障风’。巴利
Nindāyanti kiṃ? Badha-bandhana, hiṃsāsu, bādheti, bādhayati. Vātaṃ jālena bādhesi .
被动语态:bādhīyati、bādhīyanti;bajjhati、bajjhanti。巴利
Kamme-bādhīyati, bādhīyanti, bajjhati, bajjhanti.
表“欲作”义之kh、ch、sa后缀类。巴利
Tumicchatthe khachasarāsi
701 703. 于icchā(欲)中,后缀tuṃ省略,而代之以te。巴利
701.Tuṃsmā lopo cicchāyaṃ te.
当以 tuṃ 表达“欲作”义时,则用 kh、ch、sa 等后缀,并省略 tuṃ 后缀。此规则旨在说明:只要生起“欲作”义,kh、ch、sa 即可用于所有词根。因此,于欲作义中,先以 sa、ch 为后缀,再依“ū byañjanassā”规则于 sa、ch 之首插入音 ī,便可构成:aputtaṃ puttamiva ācarituṃ icchati puttīyīsati(欲育之如亲子)、pabbato viya attānaṃ ācarituṃ icchati pabbatāyīsati(欲自行如山)、dātuṃ icchati dicchati(欲施与)等。巴利
Tumantehi icchatthe te kha, cha, sā honti, tuṃpaccayassa ca lopo hoti. Idañca suttaṃ tumicchatthasambhave sati sabbadhātupadehipi kha, cha, sānaṃ pavattidīpanatthaṃ. Tena tumicchatthe sa, chapaccaye katvā ‘ū byañjanassā’ti sa, chānaṃ ādimhi īāgamaṃ katvā ‘‘aputtaṃ puttamiva ācarituṃ icchati puttīyīsati, pabbato viya attānaṃ ācarituṃ icchati pabbatāyīsati, dātuṃ icchati dicchati’’ iccādīni sijjhanti.
bhuja(食)、ghasa(食)、hana(打)、ji(胜)、hara(取)、pā(饮)、su(听)。巴利
Bhuja, ghasa, hana, ji, hara, pā, su.
于“bhuñjituṃ icchati”(欲食)一义:从词根 bhuja 加 kha 后缀、省略 tuṃ 后缀后,进行词根双叠;双叠的前一部分失去首音(anādilopa),变为他形(pararūpatte)时取其连缀之首音为第一音,并将前一部分的 bh 变作 b,即构成:bubhukkhati,bubhukkhanti,bubhukkhīyati,bubhukkhīyanti,bubhukkheti,bubhukkhayati,bubhukkhāpeti,bubhukkhāpayati,bubhukkhāpīyati,bubhukkhāpīyanti,bubhukkhatu,bubhukkhantu,bubhukkheyya,bubhukkheyyuṃ,bubhukkhi,bubhukkhiṃsu,bubhukkhissati,bubhukkhissanti,bubhukkhissā,bubhukkhissaṃsu。巴利
Bhuñjituṃ icchatīti atthe-bhujato khapaccayo, tuṃpaccayalopo, dvittaṃ, pubbassa anādilopo, pararūpatte saṃyogādissa paṭhamattaṃ, pubbassa bhassa battaṃ, bubhukkhati, bubhukkhanti, bubhukkhīyati, bubhukkhīyanti, bubhukkheti, bubhukkhayati, bubhukkhāpeti, bubhukkhāpayati, bubhukkhāpīyati, bubhukkhāpīyanti, bubhukkhatu, bubhukkhantu, bubhukkheyya, bubhukkheyyuṃ, bubhukkhi, bubhukkhiṃsu, bubhukkhissati, bubhukkhissanti, bubhukkhissā, bubhukkhissaṃsu.
ghasa表“食”义,在“ghasituṃ icchati”(欲食)的意义中——附加后缀cha,发生重叠等变化:前面的gh变为g,g变为j,a变为i,即成:jighacchati,jighacchanti,jighacchīyati,jighacchīyanti,jighaccheti,jighacchāpeti等。巴利
Ghasa-adane, ghasituṃ icchatīti atthe – chapaccayo, dvittādi, pubbassa ghassa gattaṃ, gassa jattaṃ, assa ittaṃ, jighacchati, jighacchanti, jighacchīyati, jighacchīyanti, jighaccheti, jighacchāpeti iccādi.
hana表“伤害”义,在“hantuṃ icchati”(欲杀)的意义中——附加后缀cha,发生重叠等,依“kavaggahānaṃ cavaggajā”规则,前面的h变为j,a变为i,即成:jighaṃsati。巴利
Hana-hiṃ sāyaṃ, hantuṃ icchatīti atthe – chapaccayo, dvittādi, ‘kavaggahānaṃ cavaggajā’ti pubbassa hassa jo, assa ittaṃ.
702 para词根中的ghaṃ变为se。巴利
702.Parassa ghaṃ se.
在双叠形中,当 hana 后接 parassa(他)时,变为 ghaṃ,如 se 等。巴利
Dvitte parassa hanassa ghaṃ hoti se pare.
jighaṃsati(欲杀),jighaṃsanti(他们欲杀)。巴利
Jighaṃsati, jighaṃsanti.
ji 表示 jaya(胜)的意义,即“jetuṃ icchati”(欲胜)之义——加上后缀 sa,进行双叠。巴利
Ji-jaye, jetuṃ icchatīti atthe – sapaccayo, dvittaṃ.
703 ji与hara变为gī。巴利
703.Jiharānaṃ gī.
当ji与hara重叠时,后续的ji与hara变为gī,并伴有se等。巴利
Ji, harānaṃ dvitte parassa jissa harassa ca gī hoti se pare.
jigīsati(欲胜)、jigīsanti(他们欲胜)、vijigīsati(欲胜他/欲战胜)、vijigīsanti(他们欲胜他/欲战胜)。巴利
Jigīsati, jigīsanti, vijigīsati, vijigīsanti.
hara表“取”(haraṇa)义,双叠等等,后接parassa之gī,前音h转为j,a转为i,即成jigīsati,意为“欲取”(harituṃ icchati),jigīsanti。巴利
Hara-haraṇe, dvittādi, parassa gī, pubbassa hassa jo, assa ittaṃ, jigīsati, harituṃ icchatīti attho, jigīsanti.
pā表“饮”(pāna)义,当表达“欲饮”(pivituṃ icchati)时——加sa-后缀,双叠,依“rasso pubbassā”规则前短音化,a变为i,即成:pipāsati,pipāsanti,pipāsīyati,pipāsīyanti。巴利
Pā-pāne, pivituṃ icchatīti atthe – sapaccayo, dvittaṃ, ‘rasso pubbassā’ti rasso, assa ittaṃ, pipāsati, pipāsanti, pipāsīyati, pipāsīyanti.
su表“听”(savana)义,当表达“欲听”(sotuṃ icchati)时——双叠之后复接双叠,即成:sussusati,sussusanti,sussusīyati,sussusīyanti,sussuseti,sussusayati,sussusāpeti,sussusāpayati,sussusāpīyati,sussusāpīyanti,sussusatu,sussusantu等。巴利
Su-savane, sotuṃ icchatīti atthe – dvitte parassa dvittaṃ, sussusati , sussusanti, sussusīyati, sussusīyanti, sussuseti, sussusayati, sussusāpeti, sussusāpayati, sussusāpīyati, sussusāpīyanti, sussusatu, sussusantu iccādi.
于“titikkhituṃ icchati”(欲忍)之义——“titikkhati”加sa-后缀,因sa-后缀为他形转起,故又有双叠之适用:巴利
Titikkhituṃ icchatīti atthe – titikkhato sapaccayo, sapaccayaparattā puna dvittappasaṅge –
既作一次双叠后,便不再起双叠,故无再双叠;依“ū byañjanassā”规则插入增音ū。巴利
Sakiṃ dvitte kate puna dvittaṃ na āpajjatīti puna dvittābhāvo, ‘ū byañjanassā’ti ū āgamo.
titikkhisati、titikkhisanti 等。同样地,表达‘欲治疗’之义者,有 tikicchisati、tikicchisanti、cikicchisati、cikicchisanti 等。巴利
Titikkhisati, titikkhisanti iccādi. Evaṃ tikicchituṃ icchatīti tikicchisati, tikicchisanti, cikicchisati, cikicchisanti iccādi.
名动词类(Nāmadhāturāsi)。巴利
Nāmadhāturāsi
表达“欲求子”之义者:巴利
Puttaṃ icchatīti atthe –
705 于业格加īya后缀。巴利
705.Īyo kammā.
从名为“业处”(kammatthāna)的名词,在表示欲求义时,加词缀īya。也就是说,从作为业处的“putta”(儿子)一词,于欲求义上加īya,成为“puttīya”这一词根与词缀的中间形态,由此再衍生出ti等语尾变化。巴利
Kammatthā nāmapadamhā icchatthe īyo hotīti kammabhūtā puttasaddato icchāyaṃ īyo, ‘puttīya’iti dhātupaccayantarūpaṃ, tato tyādyuppatti.
puttīyati(他欲求儿子)、puttīyanti(他们欲求儿子)、puttīyeti(他使……欲求儿子)、puttīyayati(他使……欲求儿子)、puttīyāpeti(他令……使……欲求儿子)、puttīyāpayati(他令……使……欲求儿子)、puttīyāpīyati(他被令……使……欲求儿子)、puttīyāpīyanti(他们被令……使……欲求儿子)。同样地,还有cīvarīyati(他欲求衣)、cīvarīyanti(他们欲求衣)、pattīyati(他欲求钵)、pattīyanti(他们欲求钵)、parikkhārīyati(他欲求资具)、parikkhārīyanti(他们欲求资具)等。巴利
Puttīyati, puttīyanti, puttīyeti, puttīyayati, puttīyāpeti, puttīyāpayati, puttīyāpīyati, puttīyāpīyanti. Evaṃ cīvarīyati, cīvarīyanti, pattīyati, pattīyanti, parikkhārīyati, parikkhārīyanti iccādi.
意为:对待非亲生的弟子,如同对待自己的儿子一般。巴利
Aputtaṃ sissaṃ puttamiva ācaratīti atthe –
706 比喻与行为方式。巴利
706.Upamāṇācāre.
“upamānaṃ”(比喻),意为“以此而被比喻、应被比喻”。从表示比喻的业格词,在行为方式的意义上,加上词缀 īya。巴利
Upamīyati upametabbo attho etenāti upamānaṃ, upamānabhūtā kammapadato ācāratthe īyo hoti.
puttīyati(他视弟子如子)、puttīyanti(他们视弟子如子)。巴利
Puttīyati , puttīyanti sissaṃ.
业格用法:虽非亲子,亦如亲子般对待。例如:puttīyīyati(他被视如亲子)、puttīyīyanti(他们被视如亲子)、puttīyeti(他使人视如亲子)、puttīyayati(他使人视如亲子)、puttīyāpeti(他令……使人视如亲子)、puttīyāpayati(他令……使人视如亲子)、puttīyāpīyati(他被令……使人视如亲子)、puttīyāpīyanti(他们被令……使人视如亲子)。同理,sissīyati(他被视如弟子)、sissīyanti(他们被视如弟子)。巴利
Kamme-aputtopi putto viya ācarīyati puttīyīyati, puttīyīyanti, puttīyeti, puttīyayati, puttīyāpeti, puttīyāpayati, puttīyāpīyati, puttīyāpīyanti. Evaṃ sissīyati, sissīyanti.
即“在宫殿中犹如在茅舍中行持”之义——巴利
Kuṭiyaṃ viya pāsāde ācaratīti atthe –
对于作为比喻与依处的名词,在表行为方式的意义上,加上词缀 īya。巴利
Upamānabhūtā ādhārabhūtā ca nāmamhā ācāratthe īyo hoti.
于宫殿中,犹如在茅舍中一般行为,即说 kuṭīyati(他如在茅舍中行为)、kuṭīyanti(他们如在茅舍中行为);于大海中,犹如在河流中一般行为,即说 nadīyati(他如在河流中行为)、nadīyanti(他们如在河流中行为)等等。巴利
Kuṭīyati, kuṭīyanti pāsāde, nadiyaṃ viya samudde ācarati nadīyati, nadīyanti iccādi.
于城市中,犹如在森林中一般行为,即说 araññīyati(他如在森林中行为)、araññīyanti(他们如在森林中行为)于城市中。同样地,于寺院中,犹如在家中一般行为,即说 gehīyati(他如在家中行为)于寺院中。巴利
Araññe viya nagare ācarati araññīyati, araññīyanti nagare. Evaṃ gehīyati vihāre.
在“以不被世间法所动摇的意义,行持自身如山峰一般”这一意义上——巴利
Lokadhammehi akampanīyaṭṭhena pabbato viya attānaṃ ācaratīti atthe –
以比喻之体和作者之体的两种名词,在表示行为方式的意义上,加上词缀āya——即从pabbata(山)一词加以āya,由此再引生出ti等语尾变化。巴利
Upamānabhūtā kattubhūtā ca nāmamhā ācāratthe āyo hotīti pabbatasaddato āyo. Tato tyādyuppatti.
pabbatāyati saṅgho(僧团坚住如山)、pabbatāyanti(他们坚住如山);犹如 cicciṭa 而行,故称 cicciṭāyati(作 cicciṭa 声),此指音声。同样地,paṭapaṭāyati(作啪嗒声)、kaṭakaṭāyati(作咔嚓声)、dhūmadhūmāyati(如烟弥漫)、dhūpāyati(熏烟)、sandhūpāyati(遍熏)。巴利
Pabbatāyati saṅgho, pabbatāyanti, cicciṭo viya attānaṃ ācarati cicciṭāyati, saddo. Evaṃ paṭapaṭāyati, kaṭakaṭāyati, dhūmadhūmāyati, dhūpāyati, sandhūpāyati.
在“即使非多,也成为多”的意义上——巴利
Abhusampi bhusaṃ bhavatīti atthe –
709 于“变成”之义。巴利
709.Jhatthe.
词缀‘cī’的意义是‘未曾有而变成’,称为‘jhattha’(变成义)。从作者格,在表变成义时加词缀‘āya’。巴利
Cīpaccayassa attho abbhūtatabbhāvo jhattho nāma. Kattuto jhatthe āyo hoti.
bhusāyati(他变成多)、bhusāyanti(他们变成多);即使不是布,也变成布——paṭāyati(他变成布)、paṭāyanti(他们变成布);即使不是红色,也变成红色——lohitāyati(他变成红色)。同样地,nīlāyati(变成蓝色)、kamalāyati(变成莲花)、candāyati(变成月亮)、candanāyati(变成檀香)、kañcanāyati(变成黄金)、vajirāyati(变成金刚)。巴利
Bhusāyati, bhusāyanti, apaṭopi paṭo bhavati paṭāyati, paṭāyanti, alohitampi lohitaṃ bhavati lohitāyati. Evaṃ nīlāyati, kamalāyati, candāyati, candanāyati, kañcanāyati, vajirāyati.
难道仅从作者(格)吗?bhusaṃ karoti(他使成为多)。巴利
Kattutotveva? Bhusaṃ karoti.
在“制造声音”的意义上——巴利
Saddaṃ karotīti atthe –
710 从声音等,表示“做”义。巴利
710.Saddādīhi karoti.
从声音等以第二格结尾的名词,在表示“做”的意义上,加上词缀 āya。巴利
Saddādīhi dutiyantehi nāmehi karotyatthe āyo hoti.
saddāyati 即造作音声,saddāyanti 即造作音声(复数);veraṃ karoti 即造作敌意——verāyati 即怀着敌意,verāyanti 即怀着敌意(复数);kalahaṃ karoti 即造作争吵——kalahāyati 即生起争吵,kalahāyanti 即生起争吵(复数);mettaṃ karoti 即修习慈——mettāyati 即修习慈,mettāyanti 即修习慈(复数);karuṇaṃ karoti 即修习悲——karuṇāyati 即修习悲,karuṇāyanti 即修习悲(复数);muditaṃ karoti 即修习喜——muditāyati 即修习喜,muditāyanti 即修习喜(复数);upekkhaṃ karoti 即修习舍——upekkhāyati 即修习舍,upekkhāyanti 即修习舍(复数);kukkuccaṃ karoti 即生起悔——kukkuccāyati 即追悔,kukkuccāyanti 即追悔(复数);piyaṃ karoti 即作可意——piyāyati 即作可意,piyāyanti 即作可意(复数);paccayaṃ saddahanaṃ karoti 即作信解——pattiyāyati 即信解,pattiyāyanti 即信解(复数);taṇhaṃ karoti 即作渴爱——taṇhāyati 即生渴爱,taṇhāyanti 即生渴爱(复数);taṇhīyati 或 taṇhīyanti,在“做”的意义上加上 īyo;mama idanti karoti 即作我所执——mamāyati 即执我所,mamāyanti 即执我所(复数)。巴利
Saddāyati, saddāyanti, veraṃ karoti verāyati, verāyanti, kalahaṃ karoti kalahāyati, kalahāyanti, mettaṃ karoti mettāyati, mettāyanti, karuṇaṃ karoti karuṇāyati, karuṇāyanti, muditaṃ karoti muditāyati, muditāyanti, upekkhaṃ karoti upekkhāyati, upekkhāyanti, kukkuccaṃ karoti kukkuccāyati, kukkuccāyanti, piyaṃ karoti piyāyati, piyāyanti, paccayaṃ saddahanaṃ karoti pattiyāyati, pattiyāyanti, taṇhaṃ karoti taṇhāyati, taṇhāyanti, taṇhīyati, taṇhīyanti vā, karotyatthe īyo. Mama idanti karoti mamāyati, mamāyanti.
意为“致敬”。巴利
Namo karotīti atthe –
711 namo 一词加上 assa。巴利
711.Namotvasso.
“namo”一词,在表“做”义时,加上词缀 assa。巴利
Namosaddato karotyatthe asso hoti.
namassati(礼敬,单数形式),namassanti(礼敬,复数形式)。巴利
Namassati, namassanti.
在“使……相同、相似”的意义上——巴利
Samānaṃ sadisaṃ karotīti atthe –
712 当名词表示词根义时。巴利
712.Dhātvatthe nāmasmi.
“词根义”指任何行为。从名词词干,为表达词根义而添加词缀 i。根据“yuvaṇṇānameo paccaye”规则,此 i 变为 e。巴利
Dhātvattho vuccati yā kāci kriyā. Nāmasmā dhātvatthe i hoti. ‘Yuvaṇṇānameo paccaye’ti issa ettaṃ.
samāneti(他使相同)、samānenti(他们使相同)。巴利
Samāneti, samānenti.
依“eonamayāvā sare”之规则,e 变 aya。复依“Ṇiṇāpyāpīhi vā”中的“vā”字,加缀 la:samānayati(使一致)、samānayanti(使一致);piṇaṃ karoti(做团食)——piṇeti、piṇayati(团食);kusalaṃ pucchati(问善)——kusaleti、kusalayati(问善);visuddhaṃ hoti(成为清净)——visuddheti、visuddhayati(使清净);vīṇāya upagāyati(随琵琶而歌)——upavīṇeti、upavīṇāyati(随琵琶而歌);paññāya atikkamati(以慧超越)——atipaññeti、atipaññāyati(以慧超越);vaccaṃ karoti(做粪便)——vacceti、vaccayati(排便);muttaṃ karoti(做尿)——mutteti、muttayati(排尿);balena pīḷeti(以力逼迫)——baleti、balayati(以力逼迫)。巴利
‘Eonamayāvā sare’ti essa ayādeso. ‘Ṇiṇāpyāpīhi vā’ti ettha vāsaddena lapaccayo, samānayati, samānayanti, piṇaṃ karoti piṇeti, piṇayati, kusalaṃ pucchati kusaleti, kusalayati, visuddhaṃ hoti visuddheti, visuddhayati, vīṇāya upagāyati upavīṇeti, upavīṇāyati, paññāya atikkamati atipaññeti, atipaññāyati, vaccaṃ karoti vacceti, vaccayati, muttaṃ karoti mutteti, muttayati, balena pīḷeti baleti, balayati.
于 itte 之后,有 balīyati(他变得有力)、balīyanti(他们变得有力)。巴利文中有“abalānaṃ balīyanti”(无力者变得有力)。巴利
Assa itte-balīyati, balīyanti. ‘‘Abalānaṃ balīyantī’’ti pāḷi.
在“做真实”的意义上——巴利
Saccaṃ karotīti atthe –
713 从 sacca 等词,亦加词缀 āpi。巴利
713.Saccādīhāpi.
从 sacca 等名词,于词根义上,加词缀 āpi。巴利
Saccādīhi nāmehi dhātvatthe āpi hoti.
saccāpeti(令成真实)、saccāpenti(令他们成真实); atthavibhāgaṃ karoti(作义分别)—— atthāpeti(令作义分别)、atthāpenti(令他们作义分别); bedasatthaṃ karoti(作吠陀教义)—— bedāpeti(令成吠陀)、bedāpenti(令他们成吠陀); sukkhaṃ karoti(作干燥)—— sukkhāpeti(令干燥)、sukkhāpenti(令他们干燥); sukhaṃ karoti(作乐)—— sukhāpeti(令乐)、sukhāpenti(令他们乐); dukkhaṃ karoti(作苦)—— dukkhāpeti(令苦)、dukkhāpenti(令他们苦); uṇhaṃ karoti(作热)—— uṇhāpeti(令热)、uṇhāpenti(令他们热)等等。巴利
Saccāpeti , saccāpenti, atthavibhāgaṃ karoti atthāpeti, atthāpenti, bedasatthaṃ karoti bedāpeti, bedāpenti, sukkhaṃ karoti sukkhāpeti, sukkhāpenti, sukhaṃ karoti sukhāpeti, sukhāpenti, dukkhaṃ karoti dukkhāpeti, dukkhāpenti, uṇhaṃ karoti uṇhāpeti, uṇhāpenti iccādi.
对待非亲子如同儿子一般——puttīyati(他欲求儿子);在“欲求儿子”的意义上,根据“tuṃsmā lopo cicchāyaṃ te”这一规则,加上词缀。巴利
Aputtaṃ puttamiva ācarati puttīyati, puttīyituṃ icchatīti atthe ‘tuṃsmā lopo cicchāyaṃ te’ti sapaccayo.
714 对于以 si 等结尾之词,随其所欲。巴利
714.Yathiṭṭhaṃ syādino.
“icchīyati”(被欲求)即是“iṭṭhaṃ”(所欲望者)。凡所欲者,即是“yathiṭṭhaṃ”(随其所欲)。亦有读作“yamiṭṭhaṃ”的。对于以 si 等结尾的词,随其所欲,取一个元音为首,或取其余部分,成为二重之形式,不像以 ti 等结尾的语尾只取为首部分那样,这是它的意义。依“ū byañjanassā”规则,插入 ū。巴利
Icchīyatīti iṭṭhaṃ, yaṃ yaṃ iṭṭhaṃ yathiṭṭhaṃ. ‘‘Yamiṭṭha’’ntipi pāṭho. Syādyantassa yathiṭṭhaṃ ekassaraṃ ādibhūta’maññaṃ vā dverūpaṃ hoti, na tyādissa viya ādibhūtamevāti attho. ‘Ū byañjanassā’ti ū āgamo.
词首重叠时,为 pupputtīyisati。巴利
Ādimhi dvitte-pupputtīyisati.
词中重叠时,为 puttittīyisati。巴利
Majjhe dvitte-puttittīyisati.
非莲花成为莲花,即 kamalāyati;想要变成莲花,则有 kakamalāyisati、kamamalāyisati、kamalalāyisati 等。巴利
Akamalaṃ kamalaṃ bhavati kamalāyati, kamalāyituṃ icchatīti kakamalāyisati, kamamalāyisati, kamalalāyisati iccādi.
1 2 3 4 5 6