6. 动词品显示巴利原文
6. Ākhyātakaṇḍa
纯主动语态显示巴利原文
Suddhakatturūpa
现在阐明被称为“tyādi 词尾”的动词。它由词根与词缀所成就,显示时间、作格、人称、数量等差别,无性别区分,以动作为主要所表,并以 tyādi 等词尾为结尾。显示巴利原文
Atha dhātupaccayasaṃsiddhaṃ kāla, kāraka, purisa, saṅkhyābhedadīpakaṃ liṅgabhedarahitaṃ kriyāpadhānavācakaṃ tyādyantanāmakaṃ ākhyātapadaṃ dīpiyate.
其中,所谓“持持动作”者即词根。它有三种:原始词根、变形词根与名词性词根。显示巴利原文
Tattha kriyaṃ dhāretīti dhātu. Sā pakatidhātu, vikatidhātu, nāmadhātuvasena tividhā.
其中,bhū、hū、gamu、paca等称为原始词根,依其自性而成就。显示巴利原文
Tattha bhū, hū, gamu, paca iccādi pakatidhātu nāma sabhāvena siddhattā.
titikkha、tikiccha、bubhukkha、jighaccha等称为变形词根,依其造作而成就。显示巴利原文
Titikkha, tikiccha, bubhukkha, jighacchaiccādi vikatidhātu nāma saṅkhatavasena siddhattā.
puttīya、pabbatāya等称为名词性词根,因它们本是名词,通过与表示动作的词缀结合,而处于词根的位置。显示巴利原文
Puttīya, pabbatāya iccādi nāmadhātu nāma nāmabhūtassa sato kriyavācīpaccayayogena dhātuṭṭhāne ṭhitattā.
根本词根则依及物与不及物而分为两种。显示巴利原文
Pakatidhātu ca sakammikā’kammikavasena duvidhā.
其中,凡表达观待业之行为的词根,即名及物动词。如:前往村庄、煮饭等。显示巴利原文
Tatthayā dhātu kammāpekkhaṃ kriyaṃ vadati, sā sakammikā nāma. Gāmaṃ gacchati, odanaṃ pacati iccādi.
凡表达不观待业之行为的词根,即名不及物动词。如:存在、有、站立、躺卧等。显示巴利原文
Yā kammanirapekkhaṃ kriyaṃ vadati, sā akammikā nāma. Bhavati, hoti, tiṭṭhati, seti iccādi.
及物动词依单及物动词与双及物动词,又有两种。显示巴利原文
Sakammikā ca ekakammika, dvikammikavasena duvidhā.
其中,凡是表达观待单一业之行为者,称为单及物动词。如:往村庄去、煮饭等。显示巴利原文
Tattha yā ekakammāpekkhaṃ kriyaṃ vadati, sā ekakammikā nāma. Gāmaṃ gacchati, odanaṃ pacati iccādi.
凡是依主要与次要的方式,表达观待两种业之行为者,称为双及物动词。显示巴利原文
Yā padhānā’padhānavasena kammadvayāpekkhaṃ kriyaṃ vadati, sā dvikammikā nāma.
它又分为nyādi类与duhādi类两种。显示巴利原文
Sā ca nyādi, duhādivasena duvidhā.
其中,凡词根含有‘引导’之义,即称为nyādi类。例如:领羊去村庄、运货去村庄、拖树枝去村庄。显示巴利原文
Tattha yā dhātu pāpanatthā hoti, sā nyādi nāma. Ajaṃ gāmaṃ neti, bhāraṃ gāmaṃ vahati, sākhaṃ gāmaṃ ākaḍḍhati.
其余带双宾语的动词,则称为duhādi类。例如:挤牛的奶、向婆罗门乞毯子、向施主乞食、拦牛入栏、问世尊问题、教弟子法、世尊对诸比丘说此语、国王对大臣说话等。显示巴利原文
Sesā dvikammikā duhādi nāma. Gāviṃ khīraṃ duhati, brāhmaṇaṃ kambalaṃ yācati, dāyakaṃ bhikkhaṃ bhikkhati, goṇaṃ vajaṃ rundhati, bhagavantaṃ pañhaṃ pucchati, sissaṃ dhammaṃ anusāsati, bhagavā bhikkhū etaṃ [vacanaṃ] avoca, rājā amaccaṃ vacanaṃ bravīti iccādi.
其中,凡是语形表达业时,即称为语尾变化。在nyādi类中,诸缘表示主要业;在duhādi类中,表示非主要业;在一切词根中,与使役结合时,则称为使役业。凡此种种,皆依词根的本义而说;然而,因词根有多义性,若表达其他意义,或与不同前缀结合,不及物的也可成为及物的,及物的也可成为不及物的。显示巴利原文
Tattha yadā kammasmiṃ rūpaṃ sijjhati, tadā vibhatti, paccayā nyādimhi padhānakammaṃ vadanti, duhādimhi apadhānakammaṃ, sabbadhātūsu kāritayoge kāritakammanti, sabbañcetaṃ dhātūnaṃ pakatiatthavasena vuttaṃ, anekatthattā pana dhātūnaṃ atthantaravacane vā nānupasaggayoge vā akammikāpi sakammikā honti, sakammikāpi akammikā honti.
先说表达其他意义的情形:显示巴利原文
Atthantaravacane tāva –
√vid ——表“存在”义:如“法存在”(vijjati)、“共同存在”(saṃvijjati)。显示巴利原文
Vida – sattāyaṃ, dhammo vijjati, saṃvijjati.
词根 √vid,作“知”义:知法。显示巴利原文
Vida – ñāṇe, dhammaṃ vidati.
词根 √vid,作“得”义:得财。显示巴利原文
Vida – lābhe, dhanaṃ vindati.
词根 √vid,作“体验”义:感受乐,感受果报。显示巴利原文
Vida – anubhavane, sukhaṃ vedeti, vipākaṃ paṭisaṃvedeti .
√vid——表“告知”义。如:我告知,尊者!请记住我“告知”;告知原因;了知法等。显示巴利原文
Vida – ārocane, vedayāmahaṃ bhante vedayatīti maṃ dhāretu , kāraṇaṃ nivedeti, dhammaṃ paṭivedeti iccādi.
当与不同前缀结合时:显示巴利原文
Nānupasaggayoge –
√pad——表“行”义:行于道,履践道;道生起,躺下,成就;受用存在,产生,享受受用;克服渴爱,轻视,征服;到达森林,意即进入。在途中赶上行人,意为到达,等等。显示巴利原文
Pada-gatiyaṃ, maggaṃ pajjati, paṭipajjati, maggo uppajjati, nipajjati, sampajjati, bhogo bhavati, sambhavati, bhogaṃ anubhavati, taṇhaṃ abhibhavati, paribhavati, adhibhavati, araññaṃ abhisambhavati, ajjhogāhatīti attho. Gacchantaṃ magge abhisambhavati, sampāpuṇātīti attho iccādi.
语尾变化,或通过音形的圆满,或通过意义的圆满,对诸词起到助益,故名为“缘”。显示巴利原文
Padānaṃ byañjanasampattiyā vā atthasampattiyā vā upakārakā vibhatti, paccayā paccayā nāma.
其中,语尾变化有 tyādi、tvādi 等共八类;就具体形态而言,则有九十六种。显示巴利原文
Tattha vibhattiyo tyādi, tvādiiccādinā aṭṭhavidhā bhavanti, sarūpato channavutividhā.
其中,前六组所摄的四十八种形态,称为为他语态;后六组所摄的四十八种形态,称为为己语态。显示巴利原文
Tattha pubbachakkabhūtāni aṭṭhacattālīsarūpāni parassapadāni nāma. Parachakkabhūtāni aṭṭhacattālīsarūpāni attanopadāni nāma.
其中,与利益他人相关之处频繁现起的语词,称为为他语态;与利益自己相关之处频繁现起的语词,称为为己语态。这是一派论师的说法。显示巴利原文
Tattha parahitapaṭisaṃyuttesu ṭhānesu pavattibahulāni padāni parassapadāni nāma. Attahitapaṭisaṃyuttesu pavattibahulāni attanopadāni nāmāti eke.
另一派论师说:“他”(paro)指作者,因为作者是一切行为的共通者;“己”(attā)指业,因为业是各自行为的共通者。表示“他”的语词即为他语态,表示“己”的语词即为己语态。显示巴利原文
Paro vuccati kattā sabbakriyāsādhāraṇattā, attā vuccati kammaṃ sakasakakriyāsādhāraṇattā, parassa abhidhāyakāni padāni parassapadāni, attano abhidhāyakāni padāni attanopadānīti aññe.
又有一派论师说:“己”(attā)指作为词义之体的动作;而从作者须被成就的意义上,表现为动作形态的“有”(bhāva)以及业,也称作“己”。从能成就的意义上,相对于这些而成为他者的作者,则称为“他”(para)。显示巴利原文
Attā vuccati padatthānaṃ sarīrabhūtā kriyā, kattunā pana sādhyaṭṭhena kriyarūpāni bhāva, kammānipi attāti vuccanti. Sādhakaṭṭhena tehi parabhūto kattā paro nāmāti apare.
有说:attā 指“我们”义,paro 指“你们”义;前六组因多涉他者而名“为他语态”,后六组则依习惯名为“为己语态”。然此说不合理,以后六组亦非唯多涉他者故。然就巴利语而言,两组的六组在自利、他利或三种作格中,实无差别可得,故本书不取此二名称,应知。显示巴利原文
Attā vuccati amhattho, paro vuccati tumha, nāmattho, pubbachakkāni parabahulattā parassapadāni nāma, parachakkāni pana rūḷhīvasena attanopadāni nāmātipi vadanti. Idaṃ na yujjati parachakkesu tabbahulamattassāpi asiddhattā. Pāḷibhāsaṃ pana patvā dvinnaṃ chakkānaṃ attahita, parahitesu vā tīsu kārakesu vā pavattinānāttaṃ na dissatiyeva, tasmā imasmiṃ ganthe taṃ nāmadvayaṃ na gahitanti daṭṭhabbaṃ.
词缀则有四种,即:变位词缀、分词词缀、使役词缀、词根词缀。显示巴利原文
Paccayā pana catubbidhā vikaraṇa, kicca, kārita, dhātupaccayavasena.
其中,凡能使由词根所成就的 tyādi 词与 tabbādi 词,依类别划分而彼此形态有异者,即称为变位词缀,如 la、ya、ṇo 等。显示巴利原文
Tattha ye dhātusiddhāni tyādipadāni tabbādipadāni ca gaṇavibhāgavasena aññamaññaṃ visadisarūpāni karonti, te vikaraṇapaccayā nāma, la, ya, ṇoiccādayo.
以 bhāva 与业为作用范围(缘)的 kya 词缀,称为义务分词词缀。显示巴利原文
Bhāva, kammavisayo kyo kiccapaccayo nāma.
存在于被称作命令、策使等的令役行为中的 ṇi、ṇāpi 等词缀,称为使役词缀。显示巴利原文
Paresaṃ āṇāpanasaṅkhāte payojakabyāpāre pavattā ṇi, ṇāpipaccayā kāritapaccayā nāma.
kha、cha、sa 等词缀各自分离,以表达各自不同行为的状态而成为词根之形,这些词缀称为词根词缀。显示巴利原文
Visuṃ taṃtaṃkriyavācībhāvena dhāturūpā kha, cha, saiccādikā paccayā dhātupaccayā nāma.
“显示时间、作格、人称、数量差别”中,此处的时态差别有四种:过去、现在、未来、超越时间。显示巴利原文
‘‘Kāla, kāraka, purisa, saṅkhyābhedadīpaka’’nti ettha atīta, paccuppannā’nāgata, kālavimuttavasena kālabhedo catubbidho.
其中,hiyyattanī、ajjattanī、parokkhā 这三种语尾变化用于过去时。显示巴利原文
Tattha hiyyattanī, ajjattanī , parokkhāti imā tisso vibhattiyo atīte kāle vattanti.
vattamānā 与 pañcamī 这两种属于现在时。显示巴利原文
Vattamānā, pañcamīti dve paccuppanne.
有一种“bhavissantī”用于表达未来时。显示巴利原文
Ekā bhavissantī anāgate.
第七变格与超越时限,此二者适用于脱离时间限制的情形。据说这是古代论师对语尾变化的分类次第,而该次第确实与巴利经文的用法完全契合。显示巴利原文
Sattamī, kālātipattīti dve kālavimutte vattanti, ayaṃ kira porāṇiko vibhattīnaṃ kamo, so ca pāḷiyā sametiyeva.
一切恭敬正法者,曾住于世,亦今住于世。显示巴利原文
‘‘Sabbe saddhammagaruno, vihaṃsu viharanti ca.
也将安住,此乃诸佛之法性。显示巴利原文
Athopi viharissanti, esā buddhāna dhammatā’’ti ca –
『以及过去的诸佛、现在的与未来的』——此为巴利语。在此分类次第中,第五与第七这两个名称也依其义而成立。然而后来,诸师根据表述的意愿,对词尾变化作了不同的分类。显示巴利原文
‘‘Abbhatītā ca ye buddhā, vattamānā anāgatā’’ti ca pāḷī. Imasmiṃ kame pañcamī, sattamīti nāmadvayampi anvatthavasena siddhaṃ bhavati. Pacchā pana garuno vatticchāvasena vibhattīnaṃ nānākamaṃ karonti.
而作格、业格与呼格,则是‘作者’(kāraka)的分类。其中,呼格有两种:依‘能显’义,为修饰语;依‘所显’义,为所修饰。其中,表词根义的作用称为‘所显呼格’;表缘义的作用称为‘能显呼格’。显示巴利原文
Kattu, kamma, bhāvā pana kārakabhedo nāma. Tattha bhāvo duvidho sādhya, sādhanavasena visesana, visesyavasena ca. Tattha dhātvatthakriyā sādhyabhāvo nāma. Paccayatthakriyā sādhanabhāvo nāma.
其中,所显呼格因词根的不同而有种种差别。能显呼格则依诸词根义生起的方式,统归为单一义。正如‘生’(jāti)一词,在未生分位的有为法上,仿佛在令其生起;同样地,在仅为世俗施设的范畴中,它于一切词根义上仿佛在令其显现,因此它被称为‘能显’与‘作者’。如同依‘生’而生的有为法,以‘思所生、触所生’等唯是特指‘生’;同样地,依缘义而显现的种种词根义,以‘被煮、被行、被煮、住、行、煮’等,唯是特指‘缘义’。然而,随顺论义之意趣,于呼格等词中,不分别词根义与缘义也是可以说得通的。但在此处,二种呼格中,是指能显呼格。显示巴利原文
Tesu sādhyabhāvo nānādhātūnaṃ vasena nānāvidho hoti. Sādhanabhāvo nānādhātvatthānaṃ pavattākārasaṅkhātena ekaṭṭhena ekova hoti. So pana yathā jāti nāma anuppannapakkhe ṭhite saṅkhatadhamme uppādentī viya khāyati, tathā vohāravisayamatte ṭhite sabbadhātvatthe pātubhonte karonto viya khāyati, tasmā so sādhananti ca kārakanti ca vuccati. Yathā ca jātivasena uppannā saṅkhatadhammā ‘‘cintanaṃ jātaṃ, phusanaṃ jāta’’ miccādinā ekantameva jātiṃ visesenti, tathā paccayatthavasena pātubhontā nānādhātvatthāpi ‘‘bhuyyate, gamyate, paccate, bhavanaṃ, gamanaṃ, pacana’’ miccādinā ekantameva paccayatthaṃ visesenti. Vatticchāvasena pana bhāvasādhanapadesu dhātvattha, paccayatthānaṃ abhedopi vattuṃ yujjatiyeva. Idha pana dvīsu bhāvesu sādhanabhāvo adhippetoti.
初人、中人与上人,是‘人’的分类。而‘人’一词,在‘凡此人所感受的乐、或苦、或不苦不乐’中,指的正是自我本身;而该自我在‘他作、他受’中,被称为‘作者’。因此,‘人’即是作者。显示巴利原文
Paṭhama, majjhimu’ttamapurisā purisabhedo. ‘Puriso’ti ca ‘‘yaṃkiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā’’ti ettha attā eva vuccati, so ca attā ‘‘so karoti, so paṭisaṃvedetī’’ti ettha kārakoti vuccati. Iti ‘puriso’ti kārako eva.
此(名称)有三种:自义、你义与我义。其中,因属于自己内相续故,我义称为上人;其余则依次称为初人、中人。而语尾因其能指示这些之义,故获得‘初人’等名称。又,认为此名称已包含在作者分类之中,故于此论中未另加设立。显示巴利原文
So ca tividho nāmattho, tumhattho, amhattho cāti. Tattha attano ajjhattasantānabhūtattā amhattho uttamapuriso nāma, sesā pana kamena paṭhamapuriso, majjhimapurisoti vuccanti. Vibhattiyo pana taddīpakattā paṭhamapurisādināmaṃ labhanti. Idañca nāmaṃ kārakabhede antogadhamevāti katvā imasmiṃ ganthe na gahitanti.
数目的分类有两种:单一与众多。显示巴利原文
Saṅkhyābhedo duvidho ekatta, bahuttavasena.
“无性数区别”的意思是:在“男子行、女子行、家族行”等语句中,“男子”等所表名词虽随其性而有词形变化,但在动词中并无这种性数的形式区别。显示巴利原文
‘Liṅgabhedarahita’nti ‘‘puriso gacchati, itthī gacchati, kulaṃ gacchati’’ iccādīsu ‘puriso’iccādīnaṃ abhidheyyapadānaṃ liṅgānugato rūpabhedo ākhyātapade natthi.
“表动词主干义”的意思是:此处唯以作用作为主干来表达,不像名词那样以实体作为主干来表达,这是此处的意趣所在。显示巴利原文
‘Kriyāpadhānavācaka’nti ettha kriyaṃ eva padhānato abhidhāti, na nāmapadaṃ viya dabbaṃ padhānato abhidhātīti adhippāyo.
其中,所谓“作用”是指词根义的存在,它依时间分为四种:过去作用、现在作用、未来作用与超越时间的作用。显示巴利原文
Tattha kriyā nāma dhātvatthabhāvo vuccati, sā ca kālavasena atītakriyā, paccuppannakriyā, anāgatakriyā, kālavimuttakriyāti catubbidhā hoti.
命令作用、祈愿作用、许可作用、假设作用,以及“堪忍、堪能、应、邀请”等作用,作用的分类有多种。显示巴利原文
Āṇattikriyā, āsiṭṭhakriyā, anumatikriyā, parikappakriyā, araha, sakka, vidhi, nimantanā’mantanādikriyāti bahuvidho kriyābhedoti.
在此,“bhū-sattāyaṃ”中,“存在者的存在”名为sattā;在此sattā中,bhū词根表“存在者”之义。一切词义,作为智之所缘,皆以“有”(存在)的方式成立——这就是此处的含义。显示巴利原文
Bhū-sattāyaṃ, santassa bhāvo sattā, tassaṃ sattāyaṃ, bhūdhātu sattāyamatthe vattate, sabbapadatthānaṃ sadda, buddhivisayabhāvena vijjamānabhāve vattatetyattho.
561 561. 作用义显示巴利原文
561.Kriyatthā.
此为《根本经》,义为“从作用义之后,语尾等便成为缘”。所谓“作用义”,即“以作用为义者”。词根有三种:依本词根、变异词根与名词词根;而由致使缘所成的中间形态,也摄于变异词根之中。显示巴利原文
Adhikārasuttamidaṃ, kriyatthā paraṃ vibhatti, paccayā bhavantīti attho. Kriyā attho yassāti kriyattho. Pakatidhātu, vikatidhātu, nāmadhātuvasena tividho dhātu, kāritapaccayantarūpampi vikatidhātumhi saṅgayhati.
562 562. 现在时语尾为:ti, anti, si, tha, mi, ma, te, ante, se, vhe, e, mhe。显示巴利原文
562.Vattamānetianti si tha mi ma te ante se vhe e mhe.
已发动而未达终结的状态,名为“现在”;与此状态相应的时间,也依此通称而名为“现在”。于现在时,表作用义之后而有ti等词尾。此词尾既是ti等,又以现在时为所缘境,故得“现在”之名。显示巴利原文
Ārabhitvā niṭṭhaṃ anupagato bhāvo vattamāno nāma, taṃsambandhīkālopi tadūpacārena vattamānoti vuccati. Vattamāne kāle kriyatthā paraṃ tyādivibhattiyo bhavanti. Ayañca vibhatti tyādīti ca vattamānakālavisayattā vattamānāti ca sijjhati.
563 563.前六组与后六组,在单数与复数、你称与我称之余,每两个依次为中称、上称、初称。显示巴利原文
563.Pubbāparachakkānamekānekesu tumhamhasesesu dve dve majjhimuttamapaṭhamā.
当汝称、我称及此二者之余称这三类名称,在单一或众多对象上被使用或所指代时,前六组与后六组每两个依次成为中称、上称、初称的词尾。《小目犍连》中说:“上称即后称与末称。”显示巴利原文
Tumhanāmaṃ, amhanāmaṃ, tadubhayato sesanāmanti tīsu nāmesu payujjamānesu vā gamyamānesu vā ekasmiṃ vā anekesu vā atthesu pubbachakka, parachakkānaṃ dve dve majjhima, uttama, paṭhamā vibhattiyo bhavanti. ‘‘Uttamanti uttaraṃ antima’’nti cūḷamoggallāne vuttaṃ.
在此,通过词尾分类的方式,种种名称的分类也得以成立。显示巴利原文
Ettha ca vibhattividhānamukhena taṃtaṃsaññāvidhānampi siddhaṃ hoti.
如何呢?ti、anti、si、tha、mi、ma,这些称为前六。显示巴利原文
Kathaṃ?Ti, anti, si, tha, mi, ma iti pubbachakkaṃ nāma.
te、ante、se、vhe、e、mhe,这些称为后六。显示巴利原文
Te, ante, se, vhe, e, mhe iti parachakkaṃ nāma.
在前六种变化中,ti与anti这一对称为初对,si与tha这一对称为中对,mi与ma这一对称为上对。后六种变化的对应关系也是如此。显示巴利原文
Pubbachakke ca-ti, antidvayaṃ paṭhamadukaṃ nāma, si, thadvayaṃ majjhimadukaṃ nāma, mi, madvayaṃ uttamadukaṃ nāma. Evaṃ parachakke.
其中,当与主语同格的其余名称被表达或传达时,即用初对;同样地,用于汝等名称时用中对,用于我等名称时用上对。在这些成对的语尾中,若要表达单数意义便用单数,若表达复数意义便用复数。显示巴利原文
Tattha tulyādhikaraṇabhūte sesanāme payujjamāne vā gamyamāne vā paṭhamadukaṃ bhavati. Tathā tumhanāme majjhimadukaṃ, amhanāme uttamadukaṃ. Dukesu ca ekasmiṃ atthe vattabbe ekavacanaṃ, bahumhi vattabbe bahuvacanaṃ.
在此,诸名称以意义为依归,故称为‘所作义’;此处,业处则称为‘名义’。在名为作者、业等的名义上,会附上ti等语尾变化,此名义即是ti等语尾所表达内容本身的直接所指义,而并非si等语尾的直接所指义。显示巴利原文
Ettha ca nāmānaṃ atthanissitā katvattha, kammatthā idha nāmatthāti vuccanti. Kattu, kammasaṅkhāte yasmiṃ nāmatthe tyādivibhattiyo bhavanti, so nāmattho tyādivācakānaṃ eva vāccabhūto vuttattho nāma hoti, na syādivibhattīnaṃ.
表达所述之作者、业等所依的性义的名词,称为所诠词,此亦称作同依词。显示巴利原文
Vuttakattu, kammādhiṭṭhānassa ca liṅgatthassa vācakaṃ nāmapadaṃ abhidheyyapadaṃ nāma, etadeva tulyādhikaraṇapadanti ca vuccati.
而表达意义的āma等语尾在此处无从出现,唯表示性义的第一语尾得以出现。对于此种同依的所诠词,经中以“tumhamhasesesu”说。显示巴利原文
Amādayo ca atthavācakavibhattiyo etasmiṃ okāsaṃ na labhanti, liṅgatthamattajotikā paṭhamāvibhatti eva okāsaṃ labhati. Evarūpāni tulyādhikaraṇabhūtāni abhidheyyapadāni sandhāya sutte ‘tumhamhasesesū’ti vuttaṃ.
此经应于两类句中了知:即纯由tumha、amha、sesa诸名构成的结合句,以及混合构成的结合句。显示巴利原文
Idañca suttaṃ suddhehi tumha’mha, sesanāmehi yuttavākye ca missakehi yuttavākye cāti dvīsu dvīsu vākyesu veditabbaṃ.
其中,当与纯人称结合时,各自成对出现。如何?so gacchati, te gacchanti; tvaṃ gacchasi, tumhe gacchatha; ahaṃ gacchāmi, mayaṃ gacchāmāti。显示巴利原文
Tattha suddhehi yutte paccekaṃ dukāni vattanti. Yathā? So gacchati, te gacchanti, tvaṃ gacchasi, tumhe gacchatha, ahaṃ gacchāmi, mayaṃ gacchāmāti.
纯并列句也是如此。如何?so ca so ca gacchati, gacchanti vā; te ca te ca gacchanti; so ca te ca gacchanti; tvañca tvañca gacchasi, gacchatha vā; tumhe ca tumhe ca gacchatha; tvañca tumhe ca gacchathāti。显示巴利原文
Tathā suddhadvandepi. Yathā? So ca so ca gacchati, gacchanti vā. Te ca te ca gacchanti, so ca te ca gacchanti, tvañca tvañca gacchasi, gacchatha vā. Tumhe ca tumhe ca gacchatha, tvañca tumhe ca gacchathāti.
然而,在与混合人称结合的并列句中,由于被约定为“相违”,只有他称的二句得以出现,且其中唯用复数。如何?so ca tvañca gacchatha, so ca ahañca gacchāma, tvañca ahañca gacchāma, so ca tvañca ahañca gacchāma。这是单数四句组。显示巴利原文
Missakehi yutte dvandavākye pana ‘vippaṭisedhe’ti saṅketattā paradukāni eva okāsaṃ labhanti, tesu ca bahuvacanāni eva. Yathā? So ca tvañca gacchatha, so ca ahañca gacchāma, tvañca ahañca gacchāma, so ca tvañca ahañca gacchāma. Ekavacanacatukkaṃ.
te ca tumhe ca gacchatha, te ca mayañca gacchāma, tumhe ca mayañca gacchāma, te ca tumhe ca mayañca gacchāma。此为复数四句组。显示巴利原文
Te ca tumhe ca gacchatha, te ca mayañca gacchāma, tumhe ca mayañca gacchāma, te ca tumhe ca mayañca gacchāma. Bahuvacanacatukkaṃ.
so ca tumhe ca gacchatha, so ca mayañca gacchāma, tvañca mayañca gacchāma, so ca tvañca mayañca gacchāma。此为单数根本四句组。显示巴利原文
So ca tumhe ca gacchatha, so ca mayañca gacchāma, tvañca mayañca gacchāma, so ca tvañca mayañca gacchāma. Ekavacanamūlacatukkaṃ.
te ca tvañca gacchatha, te ca ahañca gacchāma, tumhe ca ahañca gacchāma, te ca tumhe ca ahañca gacchāma。此为复数根本四句组。显示巴利原文
Te ca tvañca gacchatha, te ca ahañca gacchāma, tumhe ca ahañca gacchāma, te ca tumhe ca ahañca gacchāma. Bahuvacanamūlacatukkaṃ.
又,应当了知“tvañca so ca gacchatha, ahañca so ca gacchāma, tvañca ahañca so ca gacchāma, tumhe ca so ca gacchatha, mayañca so ca gacchāma, tvañca te ca gacchatha, ahañca te ca gacchāma”等四句组。显示巴利原文
Api ca tvañca so ca gacchatha, ahañca so ca gacchāma, tvañca ahañca so ca gacchāma, tumhe ca so ca gacchatha, mayañca so ca gacchāma, tvañca te ca gacchatha, ahañca te ca gacchāmaiccādīnipi catukkāni veditabbāni.
此处的圣典文句为:“tvañca putto suṇisā ca nattā, sammodamānā gharamāvasetha. ahañca putto suṇisā ca nattā, sammodamānā gharamāvasema.”显示巴利原文
Atrimā pāḷī – tuvañca putto suṇisā ca nattā, sammodamānā gharamāvasetha . Ahañca putto suṇisā ca nattā, sammodamānā gharamāvasema .
我与具寿舍利弗如今将护持比丘僧团。显示巴利原文
Ahañca dāni āyasmā ca sāriputto bhikkhusaṅghaṃ pariharissāma .
我与这些比丘,以定而坐。显示巴利原文
Ahañca ime ca bhikkhū samādhinā nisīdimhā.
我与妻子,曾为施主。显示巴利原文
Ahañca bhariyā ca dānapatī ahumhā .
我与丈夫,曾为施主等。显示巴利原文
Ahañca sāmiko ca dānapatī ahumhā iccādi.
然而,当应说“so ca gacchati, tvañca gacchasī”时,却说“tumhe gacchatha”;或当应说“so ca gacchati, ahañca gacchāmī”时,却说“mayaṃ gacchāmā”——这些形式仅是自然复数,并非上士复数。显示巴利原文
Yaṃ pana ‘‘so ca gacchati, tvañca gacchasī’’ti vattabbe ‘‘tumhe gacchathā’’ti vā ‘‘so ca gacchati, ahañca gacchāmī’’ti vattabbe ‘‘mayaṃ gacchāmā’’ti vā vacanaṃ, taṃ pakatibahuvacanameva, na paropurisabahuvacanaṃ.
至于迦旃延(文法)中“sabbesamekābhidhāne paro puriso”这条经,它的意思是:当把两个或三个混合的名称,连同tumha与amha合在一起表述时,在混合相违句中应运用上士(复数);此义并非不能成立。显示巴利原文
Yañca kaccāyane – ‘‘sabbesamekābhidhāne paro puriso’’ti suttaṃ, tatthapi sabbesaṃ dvinnaṃ vā tiṇṇaṃ vā missakabhūtānaṃ nāma, tumha’mhānaṃ ekato abhidhāne missakadvandavākye paro puriso yojetabboti attho na na sambhavatīti.
564 564. 于作者(格)中,la。显示巴利原文
564.Kattari lo.
在非现前的māna、nta、ti等中,若关涉他人、表示行为之后,则于作者处,la随界成为无词缀。la随界在“ūlasse”经句中是简别之义。显示巴利原文
Aparokkhesu māna, nta, tyādīsu paresu kriyatthā paraṃ kattari lānubandho apaccayo hoti. Lānubandho ‘ūlasse’ti sutte visesanattho.
由此,凡māna、nta、ti等是于作者处转起,那里便有这la词缀,也就是以la词缀来表明它们的作者能诠性。此理同样适用于“kyo bhāvakammesu…”等句。显示巴利原文
Etena yattha māna, nta, tyādayo kattari vattanti, tattha ayaṃ lapaccayoti lapaccayena tesaṃ kattuvācakabhāvaṃ ñāpeti, esa nayo ‘‘kyo bhāvakammesu…’’ iccādīsupi.
在这里,所谓vikaraṇa词缀仅起填充辅音的作用,并不填充意义。因此,只有在离开它们便无法成就词形的语句中,它们才出现;若离开它们仍能成就,它们便不出现。此la词缀也是如此:在词根之后,当没有语尾声或增置声时,它便出现;若有,则如“pacāmi, pacāma, pacāhi, gameti, gamenti, vajjeti, vajjenti”等句中那样,是为其他作用而出现。又,在规定词缀消失的地方,为遮止异群、异形的生起,它才出现,在其余地方则不出现。显示巴利原文
Ettha ca vikaraṇapaccayā nāma byañjanapūraṇā eva honti, na atthapūraṇā, tasmā yasmiṃ payoge tehi vinā padarūpaṃ na sijjhati, tattheva te vattanti. Yattha sijjhati, tattha na vattanti, ayampi lapaccayo dhātuto paraṃ vibhattisare vā āgamasare vā asante vattati, sante pana ‘‘pacāmi, pacāma, pacāhi, gameti, gamenti, vajjeti, vajjenti’’-iccādīsu kāriyantaratthāya vattati. Yattha ca paccayānaṃ lopo vihito, tattha gaṇantara, rūpantarappasaṅgapaṭisiddhāya vattati, aññattha na vattati.
565 词缀中,i变声、u变声分别转为e、o。显示巴利原文
565.Yuvaṇṇānameo paccaye.
语尾与词缀皆称为paccaya。i、kī、khi、ci、ji等称为i变声;cu、ju、bhū、hū等称为u变声。当词缀在后时,单音节词根末的i变声、u变声依次增广为e、o。而‘paro kvacī’则表示后音消失。显示巴利原文
Vibhatti, paccayā paccayo nāma. I, kī, khi, ci, ji iccādayo ivaṇṇā nāma. Cu, ju, bhū, hū iccādayo uvaṇṇā nāma. Paccaye pare ekakkharadhātvantānaṃ ivaṇṇu’vaṇṇānaṃ kamena e, ovuddhiyo honti. ‘Paro kvacī’ti parasaralopo.
带saṃ前缀者:sambhoti, sambhonti, sambhosi, sambhotha, sambhomi, sambhoma。显示巴利原文
Saṃpubbo-sambhoti , sambhonti, sambhosi, sambhotha, sambhomi, sambhoma.
“anu”前缀的示例,如在“anubhavane”(受用)一词中:so bhogaṃ anubhoti(他受用资财)、te bhogaṃ anubhonti(他们受用资财)、tvaṃ bhogaṃ anubhosi(你受用资财)、tumhe bhogaṃ anubhotha(你们受用资财)、ahaṃ bhogaṃ anubhomi(我受用资财)、mayaṃ bhogaṃ anubhoma(我们受用资财)。显示巴利原文
Anupubbo-anubhavane, so bhogaṃ anubhoti, te bhogaṃ anubhonti, tvaṃ bhogaṃ anubhosi, tumhe bhogaṃ anubhotha, ahaṃ bhogaṃ anubhomi, mayaṃ bhogaṃ anubhoma.
此中,譬如“nīlo paṭo”(青色的布)中,“nīla”(青色)一词的意义有两种,即能诠义与所诠义。显示巴利原文
Tattha yathā ‘‘nīlo paṭo’’ti ettha nīlasaddassa attho duvidho vāccattho, abhidheyyatthoti.
其中,它自身的功德之义,名为能诠义。显示巴利原文
Tattha guṇasaṅkhāto sakattho vāccattho nāma.
功德所依的实体性义,即所谓所诠义。显示巴利原文
Guṇanissayo dabbattho abhidheyyattho nāma.
然而,“蓝色”一词本身只是直接指向其能诠义;仅仅听闻“蓝色”这个词的人,也只是直接了知蓝色的属性。因此,借由“布”这个另外的词,方才指示出“蓝色”一词的所诠义。显示巴利原文
Nīlasaddo pana vaccātthameva ujuṃ vadati, nīlasaddamattaṃ suṇanto nīlaguṇameva ujuṃ jānāti, tasmā ‘‘paṭo’’ iti padantarena nīlasaddassa abhidheyyattho ācikkhīyati.
同样地,在“anubhotī”这个词中,“ti”这个音节的义分为两种:能诠义与所诠义。显示巴利原文
Tathā ‘‘anubhotī’’ti ettha tisaddassa attho duvidho vāccattho, abhidheyyatthoti.
其中,由作者能力所成的自体义,称为字义。显示巴利原文
Tattha kattusattisaṅkhāto sakattho vāccattho nāma.
依于能力而表示性别的意义,称为所指义。显示巴利原文
Sattinissayo liṅgattho abhidheyyattho nāma.
然而,‘ti’音只直接表明字义,不表明所指义。当听到‘anubhoti’时,听者直接了知的,乃与所完成的行为相应的作者,而非任何实物,这便是它的意义。因此,借由另一词‘so’来指明‘ti’音的所指义;而字义既已由‘ti’音本身直接表明,便无须再由第三转声来指明。为显示性别之义,只在所指词上使用第一转声。此理可适用于一切。显示巴利原文
Tisaddo pana vāccatthameva ujuṃ vadati, na abhidheyyatthaṃ. ‘‘Anubhotī’’ti suṇantosādhyakriyāsahitaṃ kattārameva ujuṃ jānāti, na kiñci dabbanti attho. Tasmā ‘‘so’’ iti padantarena tisaddassa abhidheyyattho ācikkhīyati, vāccatthassa pana tisaddeneva ujuṃ vuttattā tatiyāvibhattiyā puna ācikkhitabbakiccaṃ natthi, liṅgatthajotanatthaṃ abhidheyyapade paṭhamāvibhatti eva pavattatīti. Esa nayo sabbattha.
566 566. 当 e 与 o 位于元音前时,分别变为 ay 与 av。显示巴利原文
566.Eonamayavā sare.
当后面接元音时,e 与 o 依次变为 aya 与 ava。其中,ya 与 va 中的字母 a 是为便于发音而增入的。显示巴利原文
Sare pare e, onaṃ kamena aya, avā honti. Ya, vesu a-kāro uccāraṇattho.
bhavati, bhavanti, bhavasi, bhavatha.显示巴利原文
Bhavati, bhavanti, bhavasi, bhavatha.
567 567. 在hi、mi、mesu之前,字母a变为长音。显示巴利原文
567.Himimesvassa.
当后面跟随hi、mi、mesu时,字母a变为长音。显示巴利原文
Hi, mi, mesu paresu a-kārassa dīgho hoti.
bhavāmi, bhavāma.显示巴利原文
Bhavāmi, bhavāma.
在其余六种形式中:bhavate,bhavante,bhavase,bhavavhe,bhave,bhavamhe。显示巴利原文
Parachakke – bhavate, bhavante, bhavase, bhavavhe, bhave, bhavamhe.
前缀pa加于bhū,表“生起”之义,如“nadī pabhavati”(河流生起)。显示巴利原文
Papubbo bhū-pavattiyaṃ, nadī pabhavati.
前缀adhi、abhi、pari加于bhū,表“伤害”之义,如adhibhavati、abhibhavati、paribhavati。显示巴利原文
Adhyā’bhi, paripubbo hiṃsāyaṃ, adhibhavati, abhibhavati, paribhavati.
前缀vi加于bhū时,表“破坏”“显露”“美丽”之义,如vibhavati。显示巴利原文
Vipubbo vināse, pākaṭe, sobhaṇe ca, vibhavati.
前缀parā加于bhū时,表“失败”之义,如parābhavati。显示巴利原文
Parāpubbo parājaye, parābhavati.
前缀abhi与saṃ加于bhū时,表“获得”及“深入”之义,如abhisambhavati;同样也有pātubbhavati、āvibhavati等。显示巴利原文
Abhi, saṃpubbo pattiyaṃ, ajjhogāhe ca, abhisambhavati, tathā pātubbhavati, āvibhavati iccādi.
纯变化业形显示巴利原文
Suddhabhāvakammarūpa
568 568. 在非parokkha的bhāva与kamma之中,于māna、nta、tyā等后缀前,附加ya。显示巴利原文
568.Kyobhāvakammesvaparokkhesu māna nta tyādīsu.
排除parokkha的情形,若表行为义,于māna、nta等后缀及tyā等之前,在bhāva与kamma中,附上带kānubandha的ya后缀;依‘bahula’原则,有时亦用于kattari。显示巴利原文
Parokkhāvajjitesu māna, ntapaccayesu tyādīsu ca paresu kriyatthā bhāvasmiṃ kammani ca kānubandho yapaccayo hoti, bahulādhikārā kvaci kattari ca.
例如:rūpaṃ vibhuyyati(色被破坏),so pahīyissati(他将被舍弃),bhattaṃ paccati(饭被煮),gimhe udakaṃ chijjati(热季时水被切断),kusūlo bhijjati(谷仓被打破)。显示巴利原文
Rūpaṃ vibhuyyati, so pahīyissati , bhattaṃ paccati, gimhe udakaṃ chijjati, kusūlo bhijjati.
569 若遇kānubandha与āgama,则te、e、o、ā不变。显示巴利原文
569.Na te kānubandhanāgamesu.
当存在kānubandha与āgama时,i、u及a的te、e、o、ā不生起,故于kya后缀前无vuddhi。显示巴利原文
Kānubandhe nāgame ca ivaṇṇu’vaṇṇānaṃ assa ca te e, o,-ā na hontīti kyamhi vuddhi natthi.
于kamma中:tena purisena bhogo anubhūyati(彼人受用财富),tena bhogā anubhūyanti(那些财富被受用),tena tvaṃ anubhūyasi(你被受用),tena tumhe anubhūyatha(你们被受用),tena ahaṃ anubhūyāmi(我被受用),tena mayaṃ anubhūyāma(我们被受用)。其中,有重叠与短音化者,为anubhuyyati, anubhuyyanti。显示巴利原文
Kamme-tena purisena bhogo anubhūyati, tena bhogā anubhūyanti, tena tvaṃ anubhūyasi, tena tumhe anubhūyatha, tena ahaṃ anubhūyāmi, tena mayaṃ anubhūyāma. Yassa dvittaṃ rassattañca, anubhuyyati, anubhuyyanti.
其中,‘anubhūyati’一词中带有kya后缀的‘ti’音节,其义有二种:字义与所指义。显示巴利原文
Tattha ‘‘anubhūyatī’’ti ettha kyapaccayasahitassa tisaddassa attho duvidho vāccattho, abhidheyyatthoti.
其中,由业力所成的自义,称为字义。显示巴利原文
Tattha kammasattisaṅkhāto sakattho vāccattho nāma.
依能力而表相的意义,称为所指义。显示巴利原文
Sattinissayo liṅgattho abhidheyyattho nāma.
然而,带有kya后缀的“ti”音,仅直接表达词义,并不表达所指之义。当听到“anubhūyati”时,听者直接了知的,是与所成办的行为相伴的业力,而非任何实体——这便是此处所说之义。其余则如前所述之理。显示巴利原文
Tisaddo pana kyapaccayasahito vāccatthameva ujuṃ vadati, na abhidheyyatthaṃ. ‘‘Anubhūyatī’’ti suṇanto sādhyakriyāsahitaṃ kammasattiṃ eva ujuṃ jānāti, na kiñci dabbanti vuttaṃ hoti. Sesaṃ pubbe vuttanayameva.
anubhūyate, anubhuyyate, anubhūyante, anubhuyyante, anubhūyase, anubhūyavhe, anubhūye, anubhuyye, anubhūyamhe, anubhuyyamhe.显示巴利原文
Anubhūyate , anubhuyyate, anubhūyante, anubhuyyante, anubhūyase, anubhūyavhe, anubhūye, anubhuyye, anubhūyamhe, anubhuyyamhe.
570 570. 位于重音之前、短元音之后的 nte 与 ntīnaṃ,变为 re。显示巴利原文
570.Garupubbā rassā re ntentīnaṃ.
位于重音前且短音后的 nte、ntīnaṃ,变为 re。显示巴利原文
Garupubbamhā rassato nte, ntīnaṃ reādeso hoti.
jāyare、jāyanti、jāyare、jāyante;gacchare、gacchanti、gacchare、gacchante;gamissare、gamissanti、gamissare、gamissante。显示巴利原文
Jāyare, jāyanti, jāyare, jāyante, gacchare, gacchanti, gacchare, gacchante, gamissare, gamissanti, gamissare, gamissante.
所谓“重音前”指什么?例如 pacanti、pacante,它们没有重音,因此不发生这一变化。显示巴利原文
Garupubbāti kiṃ? Pacanti, pacante.
“短音后”是指什么?如pācenti、pācante(它们属于长音后,故不变化)。显示巴利原文
Rassāti kiṃ? Pācenti, pācante.
在此,通过经文的分别,这些巴利语词句——“sabbaṃ hidaṃ bhañjare kālapariyāyaṃ, muñcare bandhanasmā, jīvare vāpi sussatī”——得以成立。显示巴利原文
Ettha ca suttavibhāgena ‘‘sabbaṃ hidaṃ bhañjare kālapariyāyaṃ , muñcare bandhanasmā , jīvare’ vāpi sussatī’’ti etāni pāḷipadāni sijjhanti.
其中,“bhañjare”意为“被破坏”,“muñcare”意为“愿他们解脱”,“jīvare vāpi”意为“或者活着”。又有anubhūyare、anubhūyanti、anubhūyare、anubhūyante等形式。显示巴利原文
Tattha ‘bhañjare’ti bhijjati, ‘muñcare’ti muñcantu, ‘jīvare’ vāpī’ti jīvanto’vāpi. Anubhūyare, anubhūyanti, anubhūyare, anubhūyante.
所谓bhāva,即存在、行走等行为之相状,它唯独由词根以同位格方式加以限定,而非由名词。因此,其中并无以tumha、amha及其他名词为基础的tyādi等两种限定关系,唯有第一种双数形式;又因其为无差别的实体相状,故亦无数量差别,唯用单数形式。显示巴利原文
Bhāvo nāma bhavana, gamanādiko kriyākāro, so dhātunā eva tulyādhikaraṇabhāvena visesīyati, na nāmapadena, tasmā tattha tumha’mha, sesanāmavasena tyādidukavisesayogo nāma natthi, paṭhamadukameva tattha bhavati, dabbasseva ca tassa abyattasarūpattā saṅkhyābhedopi natthi, ekavacanameva bhavati.
因此,“tena bhogaṃ anubhūyati, anubhuyyati, anubhūyate, anubhuyyate”的意思是“受用发生”,这便是它的含义。显示巴利原文
Tena bhogaṃ anubhūyati, anubhuyyati, anubhūyate, anubhuyyate, anubhavanaṃ hotīti attho.
571 亦通过令作者的运作。显示巴利原文
571.Payojakabyāpāreṇāpi ca.
当令纯粹的施事者行动时,对于那使动者的施事者的运作,在表达行为义时,加上后缀ṇi与ṇāpi。带ṇānubandha是为了实现元音强化。显示巴利原文
Yo suddhakattāraṃ payojeti, tassa payojakassa kattuno byāpāre kriyatthā ṇi ca ṇāpi ca honti. Ṇānubandhā vuddhutthā.
在这些后缀中,从以ā结尾的词根之后,只加ṇāpi,例如dāpeti、dāpayati。显示巴利原文
Tesu ca ākārantato ṇāpiyeva hoti, dāpeti, dāpayati.
从以u或ū结尾的词根之后,只加ṇi,例如sāveti、sāvayati。显示巴利原文
Uvaṇṇantato ṇiyeva, sāveti, sāvayati.
在其余词根之后,此二者亦皆适用,例如:pāceti, pācayati, pācāpeti, pācāpayati。显示巴利原文
Sesato dvepi, pāceti, pācayati, pācāpeti, pācāpayati.
令作者所作的运作本身亦是行为,因此,在表达此义的 ṇi 和 ṇāpi 之后,其后接有转格与词缀;并且,词根末尾部分以及 ṇi、ṇāpi 须发生 vuddhi(强化)。显示巴利原文
Payojakabyāpāropi kriyā evāti tadatthavācīhi ṇi,-ṇāpīhi paraṃ vibhatti, paccayā bhavanti, dhātvantassa ca ṇi, ṇāpīnañca vuddhi.
so maggaṃ bhāveti, te maggaṃ bhāventi, tvaṃ maggaṃ bhāvesi, tumhe maggaṃ bhāvetha, ahaṃ maggaṃ bhāvemi, mayaṃ maggaṃ bhāvema.显示巴利原文
So maggaṃ bhāveti, te maggaṃ bhāventi, tvaṃ maggaṃ bhāvesi, tumhe maggaṃ bhāvetha, ahaṃ maggaṃ bhāvemi, mayaṃ maggaṃ bhāvema.
572 572. 当为 ṇ 随伴时,变为 āya、āvā。显示巴利原文
572.Āyāvā ṇānubandhe.
是的,对于以元音结尾的语基,当后续缘为 ṇ 随伴时,依次变为 āya、āvā;在经句分句中,即使后续缘为 aṇ 随伴,也会变为 āyā 或 āvā。显示巴利原文
E, onaṃ kamena āya, āvā honti sarādo ṇānubandhe paccaye pare, suttavibhattiyā aṇānubandhepi āyā’vā honti.
在词根 ge(歌)上,有 gāyati(他唱)、gāyanti(他们唱)。显示巴利原文
Ge-sadde, gāyati, gāyanti.
前缀 apa-,表恭敬义时,如 apacāyati(他恭敬)、apacāyanti(他们恭敬)。显示巴利原文
Apapubbo ce-pūjāyaṃ, apacāyati, apacāyanti.
词根 jhe,表“思惟”义,如 jhāyati(他禅思)、jhāyanti(他们禅思)、ujjhāyati(他抱怨)、nijjhāyati(他审察)等。显示巴利原文
Jhe-cintāyaṃ, jhāyati, jhāyanti, ujjhāyati, nijjhāyati iccādi.
573 第573条:亦适用于以 ṇi、ṇāpi、āpī 为尾的语基。显示巴利原文
573.Ṇiṇāpyāpīhi ca.
在 ṇi、ṇāpi 与 āpī 之后,主动语态的词尾 lo 可有可无。显示巴利原文
Ṇi , ṇāpi, āpīhi ca kattari lo hoti vā.
kārayati(使做)、kārāpayati(使做)、saddāpayati(使出声)。显示巴利原文
Kārayati, kārāpayati, saddāpayati.
据此,于非元音之处,由 ayā 替代后接 a,故有 so maggaṃ bhāvayati(他修习道)、bhāvayanti(他们修习)、bhāvayasi(你修习)、bhāvayatha(你们修习)、bhāvayāmi(我修习)、bhāvayāma(我们修习)。显示巴利原文
Iminā asare ṭhāne ayādesato paraṃ akāro hoti, so maggaṃ bhāvayati, bhāvayanti, bhāvayasi, bhāvayatha, bhāvayāmi, bhāvayāma.
“在行为与被动中为 kya……”:即,在 ṇi、ṇāpi 等后缀之后,kya 变为 ya。显示巴利原文
‘Kyo bhāvakammesū…’ti ṇi, ṇāpipaccayantato yo.
574 第574条:kya 的替代。显示巴利原文
574.Kyassa.
在表达行为义的词根之后,后续的 kya 词首变为 ī 或 ña。显示巴利原文
Kriyatthā parassa kyassa ādimhi īña hoti.
因此,有 tena maggo bhāvīyati(那道被修习)、tena maggā bhāvīyanti(那些道被修习)、tena tvaṃ bhāvīyasi(你被修习)、tena tumhe bhāvīyatha(你们被修习)、tena ahaṃ bhāvīyāmi(我被修习)、tena mayaṃ bhāvīyāma(我们被修习)。显示巴利原文
Tena maggo bhāvīyati, tena maggā bhāvīyanti, tena tvaṃ bhāvīyasi, tena tumhe bhāvīyatha, tena ahaṃ bhāvīyāmi, tena mayaṃ bhāvīyāma.
在短音变化中,有 bhāviyati(被修习,单数)、bhāviyanti(被修习,复数)。显示巴利原文
Rassatte-bhāviyati, bhāviyanti.
在辅音重叠的变化中,有 bhāviyyati(被修习,单数)、bhāviyyanti(被修习,复数)。同样地,还有 bhāvayīyati(被令修习,单数)、bhāvayīyanti(被令修习,复数)。显示巴利原文
Dvitte-bhāviyyati, bhāviyyanti. Tathā bhāvayīyati, bhāvayīyanti.
于短音变化中:bhāvayiyati(单数被令修习)、bhāvayiyanti(复数被令修习)。显示巴利原文
Rassatte-bhāvayiyati, bhāvayiyanti.
于重叠辅音变化中:bhāvayiyyati(单数被令修习)、bhāvayiyyanti(复数被令修习)。显示巴利原文
Dvitte-bhāvayiyyati, bhāvayiyyanti.
凡是不及物动词的词根,于使役式中,亦成单及物动词;
单及物动词转为双及物,双及物动词转为三及物。
显示巴利原文 Akammikāpi yā dhātu, kārite tve’kakammikā; Ekakammā dvikammā ca, dvikammā ca tikammakā.
如是,纯主动形、纯被动形、使役主动形、使役被动形,此四种完成形,于同一词根中皆可得。显示巴利原文
Iti suddhakatturūpaṃ, suddhakammarūpaṃ, hetukatturūpaṃ, hetukammarūpanti ekadhātumhi cattāri nipphannarūpāni labbhanti.
此处,主动形亦包含主动被动形,例如:kusūlo bhijjati(谷仓破裂),bhijjanadhammo bhijjati(可破裂之物破裂)。显示巴利原文
Katturūpena cettha kammakatturūpampi saṅgayhati. Kusūlo bhijjati, bhijjanadhammo bhijjati.
被动形也包含了被动主动形。其中,若一词在意义上表达主动,而在词形上则为被动形,即名为“被动主动形”,这在巴利圣典中随处可见。显示巴利原文
Kammarūpena ca kattukammarūpampi saṅgayhati. Tattha yaṃ padaṃ kattuvācakaṃ samānaṃ saddarūpena kammarūpaṃ bhavati, taṃ kattukammarūpaṃ nāma, taṃ pāḷiyaṃ bahulaṃ dissati.
如“rūpaṃ vibhāviyyati”(色被了别)、“atikkamiyyati”(被超越)、“samatikkamiyyati”(被完全超越)、“vītivattiyyati”(被度过)、“nimittaṃ abhibhuyyatīti gotrabhu”(相被征服故为种姓)、“pavattaṃ abhibhuyyati”(转起被征服)、“cutiṃ abhibhuyyati”(死被征服)、“upapattiṃ abhibhuyyatīti gotrabhu”(生被征服故为种姓)等。显示巴利原文
Rūpaṃ vibhāviyyati , atikkamiyyati, samatikkamiyyati, vītivattiyyati, nimittaṃ abhibhuyyatīti gotrabhu , pavattaṃ abhibhuyyati , cutiṃ abhibhuyyati, upapattiṃ abhibhuyyatīti gotrabhu iccādi.
同样,“so pahīyethāpi nopi pahīyetha”(他可能被舍弃,也可能不被舍弃)、“so pahīyissati”(他将被舍弃)、“nihiyyati yaso tassa”(他的名誉被毁)、“hiyyoti hiyyati poso”(人衰败)、“pareti parihāyati”(他退步)、“ājānīyā hasīyanti”(良马被嘲笑)、“vidhurassa hadayaṃ dhaniyati”(智者之心被震动)等。显示巴利原文
Tathā so pahīyethāpi nopi pahīyetha , so pahīyissati , nihiyyati yaso tassa , hiyyoti hiyyati poso, pareti parihāyati , ājānīyā hasīyanti , vidhurassa hadayaṃ dhaniyati iccādi.
关于“yamhi dā dhā mā thā hā pā maha mathādīnamī”这句《迦旃延》文句,有人想以被动义解之,然以主动义解方为合理,因为若作被动义,便会有i增音。然而在《声论》中,则坚称“so pahīyissati”等词为状态抽象名词形,但这些形式实为主动与被动形。显示巴利原文
Yañca ‘yamhi dā dhā mā thā hā pā maha mathādīnamī’ti kaccāyane suttaṃ, taṃ kammani icchanti, kattari eva yujjati kammani ivaṇṇāgamassa sabbhāvā. Saddanītiyaṃ pana ‘‘so pahīyissatī’’ti padānaṃ bhāvarūpattaṃ daḷhaṃ vadati, tāni pana kattukammarūpāni evāti.
此处,现在时有四种:恒常转起、转起未断、转起已断、近前转起。显示巴利原文
Ettha ca vattamānaṃ catubbidhaṃ niccapavattaṃ, pavattāvirataṃ, pavattuparataṃ, samīpavattamānanti.
其中,恒常转起者,例如:idhāyaṃ pabbato tiṭṭhati(此山于此耸立)、candimasūriyā pariyāyanti(日月运行)、disā bhanti virocamānā(诸方照耀)。显示巴利原文
Tattha niccapavatte – idhāyaṃ pabbato tiṭṭhati, candimasūriyā pariyāyanti, disā bhanti virocamānā .
转起未断者,例如:“api nu te gahapati kule dānaṃ dīyatīti”(居士,你家中可有布施?)“dīyati me bhante kule dānaṃ”(尊者,我家中确有布施。)显示巴利原文
Pavattāvirate – api nu te gahapati kule dānaṃ dīyatīti, dīyati me bhante kule dānaṃ .
此处,只要对布施还怀有热忱,那么布施行为便如在持续发生一般,实为现在时,因为热忱尚未断除。显示巴利原文
Ettha ca yāva dāne saussāho, tāva yathāpavattā dānakriyā vattamānā eva nāma hoti ussāhassa aviratattā.
转起已断者,例如:“na khādati ayaṃ maṃsaṃ”(此人不食肉)、“neva pāṇaṃ hanati”(亦不杀生)、“na adinnaṃ ādiyati”(不取未与之物)。此处,只要他不造作与之相反的行为,那么禁戒行为便实为现在时。显示巴利原文
Pavattuparate – na khādati ayaṃ maṃsaṃ, neva pāṇaṃ hanati , na adinnaṃ ādiyati . Ettha yāva tabbipakkhakriyaṃ na karoti, tāva viramaṇakriyā vattamānā eva nāma hoti.
近转起——过去时:kuto nu tvaṃ āgacchasi(你从何处来?),rājagahato āgacchāmīti(我从王舍城来)。未来时:dhammaṃ te desemi(我为你说法),sādhukaṃ suṇohi(请善听)。显示巴利原文
Samīpe – atīte – kuto nu tvaṃ āgacchasi , rājagahato āgacchāmīti. Anāgate – dhammaṃ te desemi, sādhukaṃ suṇohi.
据经句分判,在与“那时”的关联中,过去时也可用此语尾,如:vākacīrāni dhunanto, gacchāmi ambare tadā(那时我抖着树皮衣,行于空中)。显示巴利原文
Suttavibhattena tadāyoge atītepi ayaṃ vibhatti hoti, vākacīrāni dhunanto, gacchāmi ambare tadā .
在与 yāva、pure、purā 的关联中,未来时也可用现在时语尾,例如:idheva tāva tiṭṭhāhi, yāvāhaṃ āgacchāmi(你且在此稍住,直到我回来);yaṃnūnāhaṃ dhammañca vinayañca saṅgāyeyyaṃ(我何不结集法与律);pure adhammo dibbati, dhammo paṭibāhiyyati(在非法昌盛、正法受阻之前);dante ime chinda purā marāmi(在我死前,拔掉这些牙)。显示巴利原文
Yāva, pure, purāyoge anāgatepi-idheva tāva tiṭṭhāhi, yāvāhaṃ āgacchāmi, yaṃnūnāhaṃ dhammañca vinayañca saṅgāyeyyaṃ , pure adhammo dibbati, dhammo paṭibāhiyyati , dante ime chinda purā marāmi .
在表示决定义时,例如:“nirayaṃ nūnagacchāmi, ettha me natthi saṃsayo”——我必定下地狱,对此我无疑。在表示必然义时,例如:“dhuvaṃ buddho bhavāmahaṃ”——我必定成佛,“dhuvaṃ buddho bhavissati vā”——或将必定成佛。显示巴利原文
Ekaṃsatthepi-nirayaṃ nūnagacchāmi, ettha me natthi saṃsayo . Avassambhāviyatthepi-dhuvaṃ buddho bhavāmahaṃ , dhuvaṃ buddho bhavissati vā.
在表示不确定义时,例如:“manasā ce pasannena, bhāsati vā karoti vā”——若以净信心,或说或做;“cintetīti cittaṃ”——思虑,故名为心;“phusatīti phasso”——触对,故名为触;“bujjhatīti buddho”——觉悟,故名为佛。显示巴利原文
Aniyamatthepi-manasā ce pasannena, bhāsati vā karoti vā cintetīti cittaṃ , phusatīti phasso , bujjhatīti buddho.
在与“kad┓karahi”搭配使用时,例如:“kadā gacchati”——何时去?“karahi gacchati”——何时去?“gamissati vā”——或将去。显示巴利原文
Kadā karahiyogepi-kadā gacchati, karahi gacchati, gamissati vā.
现在说明 tu 等词尾。显示巴利原文
Atha tvādi vuccate.
575 第575条:tu、antu、hi、tha、mi、ma、taṃ、antaṃ、su、vho、e、āmase。显示巴利原文
575.Tu antu hi tha mi ma taṃ antaṃ su vho e āmase.
在现在时中,表达疑问、愿望、命令等行为意义时,使用 tu 等词尾。显示巴利原文
Vattamāne kāle pañha, patthanā, vidhīsu kriyatthā tvādayo honti.
疑问——dhammaṃ vā tvaṃ adhiyassu vinayaṃ vā(你学习法还是律?)。显示巴利原文
Pañhe-dhammaṃ vā tvaṃ adhiyassu vinayaṃ vā .
“愿望”一词,也包含了祝福等义。显示巴利原文
Patthanāsaddena āsīsādayopi saṅgayhanti.
其中,关于愿望的句子:“轮回于诸有中,愿我有信心而不悭吝。”显示巴利原文
Tattha patthanāyaṃ-bhavābhave saṃsaranto, saddho homi amaccharī.
祝福——etena saccavajjena, pajjunno abhivassatu(以此真实语,愿雨神降雨);sabbe bhadrāni passantu(愿一切众生见吉祥);sabbe sattā averā hontu(愿一切众生无怨)。显示巴利原文
Āsīsāyaṃ-etena saccavajjena, pajjunno abhivassatu , sabbe bhadrāni passantu , sabbe sattā averā hontu .
乞求——ekaṃ me nayanaṃ dehi(请给我一只眼)。显示巴利原文
Yācane-ekaṃ me nayanaṃ dehi .
恳请——desetu bhante bhagavā dhammaṃ(尊者世尊,请说法);ovadatu maṃ bhagavā(世尊,请教诲我);anusāsatu maṃ sugata(善逝,请教导我);ullumpatu maṃ bhante saṅgho(尊者僧团,请拯救我);asmākaṃ adhipannānaṃ, khamassu rājakuñjara(请容忍我们这些有罪者,象王);etha byagghā nivattavho(来,老虎们,请退回去)。显示巴利原文
Āyācane-desetu bhante bhagavā dhammaṃ , ovadatu maṃ bhagavā , anusāsatu maṃ sugata , ullumpatu maṃ bhante saṅgho , asmākaṃ adhipannānaṃ, khamassu rājakuñjara , etha byagghā nivattavho .
“命令”一词,亦包含“派遣”等。显示巴利原文
Vidhisaddena niyojanādayopi saṅgayhanti.
其中,命令:“akusalaṃ pajahatha(断除不善)”、“kusalaṃ upasampajja viharatha(具足善而住)”、“evaṃ vitakketha(应如是思惟)”、“mā evaṃ vitakketha(不应如是思惟)”。显示巴利原文
Tattha vidhimhi-akusalaṃ pajahatha, kusalaṃ upasampajja viharatha , evaṃ vitakketha, mā evaṃ vitakketha .
其中,派遣:“etha bhikkhave sīlavā hotha(来,比丘们,应具戒)”、“appamādena sampādetha(应以不放逸成就)”、“etha gaṇhatha bandhatha(来,执取、系缚)”、“mā vo muñcittha kiñcanaṃ(莫放过任何)”。显示巴利原文
Niyojane-etha bhikkhave sīlavā hotha , appamādena sampādetha , etha gaṇhatha bandhatha , mā vo muñcittha kiñcanaṃ .
请求——uddisatu bhante thero pātimokkhaṃ(尊者上座,请诵巴帝摩卡)。显示巴利原文
Ajjhesane-uddisatu bhante thero pātimokkhaṃ .
命令——suṇātu me bhante saṅgho(尊者僧团,请听我说)。显示巴利原文
Āṇattiyaṃ-suṇātu me bhante saṅgho .
派遣——gacchatha tumhe sāriputtā(你们去吧,舍利弗们)。显示巴利原文
Pesane-gacchatha tumhe sāriputtā .
于自恣时:“尊者僧团,请对我劝告;尊者们,若有所需,请告知。”显示巴利原文
Pavāraṇāyaṃ-vadatu maṃ bhante saṅgho , vadetha bhante yenattho .
于许可时:“请享用,或分发,或随宜处理。”显示巴利原文
Anumatiyaṃ-paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohi .
于施与殊胜恩惠时:“愿你容色殊胜光辉,请选择十种殊胜的愿望;你所欲求、所祈愿的,愿速速成就。”显示巴利原文
Varadāne-phussatī varavaṇṇābhe, varassu dasadhā vare , icchitaṃ patthitaṃ tuyhaṃ, khippameva samijjhatu .
既已允准,婆娑婆,请问我你心中想问的任何问题。显示巴利原文
Anuññāyaṃ-puccha vāsava maṃ pañhaṃ, yaṃ kiñci manasicchasi .
已得许可,请问吧。显示巴利原文
Katāvakāsā pucchavho .
在应允时,则说:“愿如此。”显示巴利原文
Sampaṭicchane-evaṃ hotu .
于辱骂时:「愿你的头裂成七瓣!愿盗贼将你碎尸万段!」显示巴利原文
Akkose-muddhā te phalatu sattadhā , corā taṃ khaṇḍākhaṇḍikaṃ chindantu .
于发誓时:「凭此真实语,愿儿子生于仙人!若我妄语,愿我头裂七瓣。」显示巴利原文
Sapathe-etena saccavajjena, putto uppajjataṃ ise , musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā .
于呼唤时:如「愿须大拏王来」「来,比丘,修梵行」「来,诸比丘,应当具戒」等句中,ehi、etha等词即用于呼唤。显示巴利原文
Āmantane-etu vessantaro rājā , ‘‘ehi bhikkhu cara brahmacariyaṃ , etha bhikkhave sīlavā hotha’’ iccādīsupi ehi, ethasaddā āmantane tiṭṭhanti.
邀请时——尊者世尊,请接受我明日的饮食供养。显示巴利原文
Nimantane-adhivāsetu me bhante bhagavā svātanāya bhattaṃ .
告知时——愿僧团记我为知者,愿乔达摩尊者记我为优婆塞,我又获得了寿命,贤者,你应这样了知。显示巴利原文
Pavedane-vedayatīti maṃ saṅgho dhāretu , upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu , punārāyu ca me laddho, evaṃ jānāhi mārisa .
时机到来时——尊者世尊,请般涅槃!善逝,请般涅槃!尊者世尊,如今是般涅槃之时了。大雄啊,您的时候已到,请入母胎。火种啊,请授记,现在并非您沉默之时。显示巴利原文
Pattakāle-parinibbātu bhante bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo bhante bhagavato , kālo kho te mahāvīra, uppajja mātukucchiyaṃ , byākarohi aggivessana na dāni te tuṇhībhāvassa kālo .
愿他体验,愿他们体验,愿你体验,愿你们体验,我体验,我们体验,愿有,愿他们有;‘寒冷之时’中hi、mi、mesu处的assa为长音;你应成为智者。显示巴利原文
Anubhotu, anubhontu, anubhohi, anubhotha, anubhomi, anubhoma, bhavatu, bhavantu, ‘himimesvassā’ti hi, mi, mesu assa dīgho, tvaṃ paṇḍito bhavāhi.
576 576. hissa的省略。显示巴利原文
576.Hissato lopo.
当前面为非a音时,后面的hissa被省略。显示巴利原文
Akārato parassa hissa lopo hoti.
「ato」是何义?即「brūhi」「dehi」「hohi」。显示巴利原文
Atoti kiṃ? Brūhi, dehi, hohi.
依此规则,「ato」之后的「hissa」被删略,例如「tvaṃ paṇḍito bhava」。显示巴利原文
Iminā ato hissa lopo, tvaṃ paṇḍito bhava.
「tumhe paṇḍitā bhavatha」(你们成为智者)、「bhavāmi」(我成为)、「bhavāma」(我们成为)。显示巴利原文
Tumhe paṇḍitā bhavatha, bhavāmi, bhavāma.
其他六种形式:so bhavataṃ, te bhavantaṃ, tvaṃ bhavassu, tumhe bhavavho, ahaṃ bhave, mayaṃ bhavāmase——这些是纯主动语态形式。显示巴利原文
Parachakke-so bhavataṃ, te bhavantaṃ, tvaṃ bhavassu, tumhe bhavavho, ahaṃ bhave, mayaṃ bhavāmase, imāni suddhakatturūpāni.
anubhūyatu、anubhūyantu、anubhuyyatu、anubhuyyantu等,为纯被动语态形式。显示巴利原文
Anubhūyatu , anubhūyantu, anubhuyyatu, anubhuyyantu iccādi suddhakammarūpaṃ.
bhāvetu、bhāventu、bhāvayatu、bhāvayantu等,为致使主动语态形式。显示巴利原文
Bhāvetu, bhāventu, bhāvayatu, bhāvayantu iccādi hetukatturūpaṃ.
bhāvīyatu、bhāvīyantu。短音化时作:bhāviyatu、bhāviyantu。重叠时作:bhāviyyatu、bhāviyyantu。同样,bhāvayīyatu、bhāvayīyantu等,为致使被动语态形式。显示巴利原文
Bhāvīyatu, bhāvīyantu. Rassatte-bhāviyatu, bhāviyantu. Dvitte-bhāviyyatu, bhāviyyantu. Tathā bhāvayīyatu, bhāvayīyantuiccādi hetukammarūpaṃ.
依‘eyyāthassa’等经文,tha变为vho,例如tumhe bhavavho,或bhavatha。显示巴利原文
‘Eyyāthasse’iccādisuttena thassa vho, tumhe bhavavho, bhavatha vā.
eyyādi(以eyya等为首的词尾)。显示巴利原文
Eyyādi
今解说eyyādi。显示巴利原文
Atha eyyādi vuccate.
577 对于因与果,eyya、eyyuṃ、eyyāsi、eyyātha、eyyāmi、eyyāma、etha、eraṃ、etho、eyyāvho、eyyaṃ、eyyāmhe等词形亦是可选的。显示巴利原文
577.Hetuphalesveyya eyyuṃ eyyāsi eyyātha eyyāmi eyyāma etha eraṃ etho eyyāvhoeyyaṃ eyyāmhe vā.
为了表达相互关联的因行与果行,eyya等词尾亦可用。在因与果中,有时vā字用于显示其他格位的变化,例如:sace so yānaṃ labhissati, gamissati; sace na labhissati, na gamissati等。显示巴利原文
Aññamaññasambandhiniyā hetukriyāyañca phalakriyāyañca kriyatthā eyyādayo honti vā. Hetuphalesupi kadāci aññavibhattuppattidīpanattho vāsaddo, sace so yānaṃ labhissati, gamissati, sace na labhissati, na gamissati iccādi.
若行是常,则可名为乐;若他是智者,则可成为安乐者。显示巴利原文
Sace saṅkhāro nicco bhaveyya, sukho nāma bhaveyya, sace so paṇḍito bhaveyya, sukhito bhaveyya.
578 578. 在提问、愿求等规则中。显示巴利原文
578.Pañhapatthanāvidhīsu.
在这些情形中,会出现 eyya 等词尾。显示巴利原文
Etesu eyyādayo honti.
提问时:‘你究竟要学律,还是学法?’显示巴利原文
Pañhe-kinnu kho tvaṃ vinayaṃ vā adhiyyeyyāsi dhammaṃ vā.
在愿求中:愿我于生生世世中。显示巴利原文
Patthanāyaṃ-bhaveyyaṃ jātijātiyaṃ.
在规则中:不应杀生,不应取未与之物,应行布施,应持守戒律。显示巴利原文
Vidhimhi-pāṇaṃ na haneyya, adinnaṃ na ādiyeyya, dānaṃ dadeyya, sīlaṃ rakkheyya.
579 579. 在能力与值得中,eyya等。显示巴利原文
579.Sattārahesveyyādī.
在能力与值得的意义中,出现 eyya 等语尾。显示巴利原文
Sattiyaṃ arahatthe ca eyyādayo honti.
如 bhavaṃ rajjaṃ kareyya 意谓尊者堪能统治,bhavaṃ rajjaṃ kātuṃ sakko 意谓尊者有能力统治,kātuṃ arahoti attho 意谓应当做、有意义。显示巴利原文
Bhavaṃ rajjaṃ kareyya, bhavaṃ rajjaṃ kātuṃ sakko, kātuṃ arahoti attho.
他能解开此缠结。显示巴利原文
So imaṃ vijaṭaye jaṭaṃ .
580 或者,属于可能式。显示巴利原文
580.Sambhāvane vā.
在可能式中,也可采用eyya等语尾。显示巴利原文
Sambhāvanepi eyyādayo honti vā.
例如:他可能以头破山、他可能、他们可能、你可能、你们可能、我可能、我们可能。显示巴利原文
Pabbatamapi sirasā bhindeyya, bhaveyya, bhaveyyuṃ, bhaveyyāsi, bhaveyyātha, bhaveyyāmi, bhaveyyāma.
其余六种形式——so bhavetha, te bhaveraṃ, tvaṃ bhavetho, tumhe bhaveyyāvho, ahaṃ bhaveyyaṃ, mayaṃ bhaveyyāmhe——为纯主动语态形式。显示巴利原文
Parachakke-so bhavetha, te bhaveraṃ, tvaṃ bhavetho, tumhe bhaveyyāvho, ahaṃ bhaveyyaṃ, mayaṃ bhaveyyāmhe, iti suddhakatturūpāni.
anubhūyeyya, anubhūyeyyuṃ。重叠时发生短音化,如anubhuyyeyya, anubhuyyeyyuṃ等,为纯被动语态形式。显示巴利原文
Anubhūyeyya, anubhūyeyyuṃ. Dvitte rassattaṃ, anubhuyyeyya, anubhuyyeyyuṃ iccādi suddhakammarūpaṃ.
bhāveyya, bhāveyyuṃ, bhāvayeyya, bhāvayeyyuṃ等为致使主动语态形式。显示巴利原文
Bhāveyya , bhāveyyuṃ, bhāvayeyya, bhāvayeyyuṃ iccādi hetukatturūpaṃ.
bhāvīyeyya、bhāvīyeyyuṃ。短音化后为:bhāvayiyeyya、bhāvayiyeyyuṃ。重叠后为:bhāviyyeyya、bhāviyyeyyuṃ。同样,bhāvayīyeyya、bhāvayīyeyyuṃ等,是致使被动语态形式。显示巴利原文
Bhāvīyeyya, bhāvīyeyyuṃ. Rassatte-bhāvayiyeyya, bhāvayiyeyyuṃ. Dvitte-bhāviyyeyya, bhāviyyeyyuṃ. Tathā bhāvayīyeyya, bhāvayīyeyyuṃ iccādi hetukammarūpaṃ.
581 581. eyya、eyyāsi、eyyaṃ的ṭe变化。显示巴利原文
581.Eyyeyyāseyyaṃnaṃ ṭe.
eyya、eyyāsi、eyyaṃ这些的ṭe变化为可选性。显示巴利原文
Eyya, eyyāsi, eyyamiccetesaṃ ṭe hoti vā.
此中经文云:“智者若见广大之乐,则舍微小之乐。须陀须摩,你为何忧愁?应见智者,听闻智者,与智者共住”等。显示巴利原文
Atrimā pāḷī-caje mattā sukhaṃ dhīro, passe ce vipulaṃ sukhaṃ . Kiṃ tvaṃ sutasomā’nutappe , dhīraṃ passe suṇe dhīraṃ, dhīrena saha saṃvase iccādi.
“so bhave, bhaveyya; tvaṃ bhave, bhaveyyāsi; ahaṃ bhave, bhaveyyaṃ”。显示巴利原文
So bhave, bhaveyya, tvaṃ bhave, bhaveyyāsi, ahaṃ bhave, bhaveyyaṃ.
582 582. eyyuṃ 变为 ssuṃ。显示巴利原文
582.Eyyuṃssuṃ.
eyyuṃ中的uṃ为可有可无。显示巴利原文
Eyyuṃssa uṃ hoti vā.
此处经文云:“他们或言或不言,鼻无再生之理;愿他们施我所需,王子,我已归向于汝。”显示巴利原文
Atrimā pāḷī-vajjuṃ vā te na vā vajjuṃ, natthi nāsāya rūhanā , upayānāni me dajjuṃ, rājaputta tayī gateti .
583 583. eyyāma中的emu,以及。显示巴利原文
583.Eyyāmassemu ca.
eyyāma 中的 emu 为可选,且 anta 转变为 u。显示巴利原文
Eyyāmassa emu ca hoti, antassa u ca.
我们如何能知晓?愿我们令那条蛇脱离束缚;龙啊,愿我们得见你的住处;前去之后,愿我们能弥补过失;或许我们能救儿子活命;尊者,愿我们供养五百;贤者,愿我们提问;愿我们无怨而住;今日由你守护,愿我们夜间安住。bhaveyyāmu, bhaveyyāma。显示巴利原文
Atrimā pāḷī-kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ , muñcemu naṃ uragaṃ bandhanasmā , dakkhemu te nāga nivesanāni , gantvāna taṃ paṭikaremu accayaṃ, appeva naṃ putta labhemu jīvitaṃ , dajjemu kho pañcasatāni bhoto , pañhaṃ pucchemu mārisa , viharemu averino , tayājja guttā viharemu rattinti . Bhaveyyāmu, bhaveyyāma.
根据《大注释》,有时在词中省略 yyā 音,如:atthaṃ dhammañca pucchesi, uregaṇḍāyo bujjhesi, tāyo bujjhesi māṇava, yathā gatiṃ me abhisambhavetha, yathā gatiṃ te abhisambhavema, okāsaṃ sampajānātha, vane yattha vasemase。显示巴利原文
Mahāvuttinā kvaci majjhe yyā-kārassa lopo, atthaṃ dhammañca pucchesi , uregaṇḍāyo bujjhesi, tāyo bujjhesi māṇava , yathā gatiṃ me abhisambhavetha , yathā gatiṃ te abhisambhavema , okāsaṃ sampajānātha, vane yattha vasemaseti .
以‘eyyāthassa’等经文为例,‘eyyāthassa’带有词尾‘o’,而你们则是‘bhaveyyātho’或‘bhaveyyātha’。显示巴利原文
‘Eyyāthasse’iccādisuttena eyyāthassa o ca, tumhe bhaveyyātho, bhaveyyātha vā.
在此,前文已述的问题、希求、命令等分类,此处亦应依其用法而了知。而‘问题’一词,则包含了遍问、遍询、遍思、遍察等义。显示巴利原文
Ettha ca pubbe vuttā pañha, patthanā, vidhippabhedā idhapi yathāpayogaṃ veditabbā. Pañhasaddena paripañha, paripucchā, parivitakka, parivīmaṃsādayo saṅgayhanti.
在遍问中:“我们应先结集法,还是先结集律?”显示巴利原文
Paripañhe-dhammaṃ vā paṭhamaṃ saṅgāyeyyāma vinayaṃ vā.
在遍询中:“尊者,请告诉我,我应当做什么?此事有何意义?我如何才能了知它的意义?”显示巴利原文
Paripucchāyaṃ-vadetha bhante kimahaṃ kareyyaṃ, ko imassa attho, kathañcassa atthaṃ ahaṃ jāneyyaṃ.
在遍思中:“我应当先为谁说法?我何不结集法与律?”显示巴利原文
Parivitakke-kassāhaṃ paṭhamaṃ dhammaṃ deseyyaṃ , yaṃnūnāhaṃ dhammañca vinayañca saṅgāyeyyaṃ .
在遍察中:“我应当去参加布萨,还是不去?”显示巴利原文
Parivīmaṃsāyaṃ-gaccheyyaṃ vā ahaṃ uposathaṃ, na vāgaccheyyaṃ .
于希愿中:“愿我来世得此身,与发狂女享乐后成为尸毗王,愿见彼百岁无病。”显示巴利原文
Patthanāyaṃ-evaṃrūpo siyaṃ ahaṃ anāgatamaddhānaṃ , ummādantyā ramitvāna, sivirājā tato siyaṃ , passeyya taṃ vassasataṃ arogaṃ .
于乞请中:“尊者,愿我于世尊座下得受出家,愿我得受具足戒。”显示巴利原文
Āyācane-labheyyāhaṃ bhante bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampadaṃ .
于命令中:“应行持法。”显示巴利原文
Vidhimhi-careyya dhammaṃ .
于敦促中:“应如头着火般行持,死者无有去处。”显示巴利原文
Niyojane-careyyādittasīsova, natthi maccussa nā gamo .
于劝请中:“若有犯戒者,应发露;若有不喜者,应说出。”显示巴利原文
Ajjhesane-yassa siyā āpatti, so āvikareyya , yassa nakkhamati, so bhāseyya .
于自恣中:“诸位尊者,请说您们所需的。”显示巴利原文
Pavāraṇāyaṃ-vadeyyātha bhante yenattho .
经允许:人们可以将其带走、烧毁,或依因缘加以处理。显示巴利原文
Anumatiyaṃ-taṃ jano hareyya vā daheyya vā yathāpaccayaṃ vā kareyya .
经认可:若僧团有意,可作羯磨。显示巴利原文
Anuññāyaṃ-ākaṅkhamāno saṅgho kammaṃ kareyya .
召唤时:“当我派遣你时,你当到来,刹帝利。”显示巴利原文
Āmantane-yadā te pahiṇeyyāmi, tadā eyyāsi khattiya .
邀请时:“请尊者在此就座。”显示巴利原文
Nimantane-idha bhavaṃ nisīdeyya.
于适当之时:“僧团应举行布萨,应诵巴帝摩卡。”显示巴利原文
Pattakāle-saṅgho uposathaṃ kareyya, pātimokkhaṃ uddiseyya .
“或在认为中”的“或”字,表示未言明的分别,由此涵括了假设、违犯等义。显示巴利原文
‘Sambhāvane vā’ti vāsaddo avuttavikappanattho, tena parikappa, kriyātipannādayo saṅgayhanti.
其中,假设依真实与不真实分为两种。显示巴利原文
Tattha parikappo duvidho bhūtā’bhūtavasena.
其中,在真实假设中:“若人亲近愚者,他也会成为愚者。”显示巴利原文
Tattha bhūtaparikappe-yo bālaṃ seveyya, sopi bālo bhaveyya.
在不真实假设中:“当龟毛之衣有三种时,当兔角之梯为善作时。”显示巴利原文
Abhūtaparikappe-yadā kacchapalomānaṃ, pāvāro tividho siyā . Yadā sasavisāṇānaṃ, nisseṇī sukatā siyā .
于犯戒时:若他居家,则为国王、转轮王。显示巴利原文
Kriyātipanne-sace so agāraṃ ajjhāvaseyya, rājā assa cakkavattī .
现在解说昨日过去时。显示巴利原文
Atha hiyyattanī vuccate.
584 在非昨日过去时中,词尾依次是:ā、ū、o、ttha、a、mhā、ttha、tthuṃ、se、vhaṃ、iṃ、mhase。显示巴利原文
584.Anajjattane ā ū o ttha a mhā ttha tthuṃ se vhaṃ iṃ mhase.
于过去时,即非今日之时,表示过去行为,其后接ā等词尾。显示巴利原文
Ajjato aññasmiṃ bhūte kāle kriyatthā paraṃ āiccādayo honti.
585 585. 在ā、ī、ss等词尾中,au为其变体。显示巴利原文
585.Ā ī ssādīsvau vā.
在ā等、ī等、ss等词尾之首,可代之以au。显示巴利原文
Āiccādīsu īiccādīsu ssādīsu ca tesaṃ ādimhi au hoti vā.
他:abhavā、bhavā;他们:abhavū、bhavū;你:abhavo、bhavo;你们:abhavattha、bhavattha;我:abhava、bhava;我们:abhavamhā、bhavamhā。显示巴利原文
So abhavā, bhavā, te abhavū, bhavū, tvaṃ abhavo, bhavo, tumhe abhavattha, bhavattha, ahaṃ abhava, bhava, mayaṃ abhavamhā, bhavamhā.
为他轮(parachakka)之故:abhavattha、bhavattha、abhavatthuṃ、bhavatthuṃ、abhavase、bhavase、abhavavhaṃ、bhavavhaṃ、abhaviṃ、bhaviṃ、abhavamhase、bhavamhase。显示巴利原文
Parachakke-abhavattha, bhavattha, abhavatthuṃ, bhavatthuṃ, abhavase, bhavase, abhavavhaṃ, bhavavhaṃ, abhaviṃ, bhaviṃ, abhavamhase, bhavamhase.
586 586. 对于 ā、ī、ū、mhā、ssā、ssāmhā 等词尾,可有选择地(替换或省略)。显示巴利原文
586.Āī ū mhā ssā ssāmhānaṃ vā.
这些词尾亦可为短音形式。显示巴利原文
Etesaṃ rasso hoti vā.
他:abhava;他们:abhavu;我们:abhavamha。显示巴利原文
So abhava, te abhavu, mayaṃ abhavamha.
依“eyyāthassa”等规则,ssa 转为 ttha,或转为 aṃ。于是有:他(单数)abhavattha、bhavattha、abhavā、bhavā;我(单数)abhavaṃ、bhavaṃ、abhava、bhava。这些皆为纯粹主动态形式。显示巴利原文
‘Eyyāthasse’iccādinā āssa tthattaṃ, assa ca aṃ, so abhavattha, bhavattha, abhavā, bhavā vā, ahaṃ abhavaṃ, bhavaṃ, abhava, bhava vā, imāni suddhakatturūpāni.
此处,依大规则,ā尾变为ttha形,经中屡见,如:“大地震动”、“他失去知觉”、“诵出这些偈颂”、“空洞的身体显现”、“厌离生起而住立”、“独自在僻静处禅修”等。同样,o尾亦有此变化,如“他们认为我难以理解”等。显示巴利原文
Ettha ca mahāvuttinā ā-vibhattiyā thādeso bahulaṃ dissati, medanī sampakampatha , visaññī samapajjatha , imā gāthā abhāsatha , tuccho kāyo adissatha , nibbidā samatiṭṭhatha , eko rahasi jhāyatha iccādi. Tathā o-vibhattiyā ca, dubbheyyaṃ maṃ amaññatha iccādi.
接下来解说今日过去时。显示巴利原文
Atha ajjattanī vuccate.
587 587. 过去时词尾:ī、uṃ、o、ttha、iṃ、mhā、ā、ū、se、vhaṃ、aṃ、mhe。显示巴利原文
587.Bhūte ī uṃ o ttha iṃ mhā ā ū se vhaṃ aṃ mhe.
“abhavī”意为“已存在”,即“过去”之义。在过去时中,于表达过去行为的动词后接ī等词尾。显示巴利原文
Abhavīti bhūto, atītoti attho, bhūte kāle kriyatthā paraṃ īiccādayo honti.
588 588. 当以a、ī结尾,或以ssā、ssati等结尾的词干后接辅音时,插入i作为连接元音。显示巴利原文
588.A ī ssā ssatyādīnaṃ byañjanassiu.
对于以a、ī、ssā、ssati等开头的词尾,当其前接辅音时,在辅音开头插入i或u。通过“辅音”一词,排除了以a开头的五个、以ī开头的七个,共十二个纯元音词尾。显示巴利原文
Aādissa īādissa ssāādissa ssatiādissa ca byañjanassa ādimhi iu hoti. ‘Byañjanassā’ti etena aādimhi pañca, īādimhi sattāti dvādasa suddhasaravibhattiyo paṭikkhipati.
依“āīssādīsvau vā”这一经句,可于词根前加a,以为区别。显示巴利原文
‘Āīssādīsvau vā’iti suttena vikappena dhātvādimhi akāro.
他则为abhavī、bhavī;他们则为abhavuṃ、bhavuṃ;你则为abhavo、bhavo;你们则为abhavittha、bhavittha;我则为abhaviṃ、bhaviṃ;我们则为abhavimhā、bhavimhā;他又为abhavā、bhavā;他们又为abhavū、bhavū;你又为abhavise、bhavise;你们又为abhavivhaṃ、bhavivhaṃ;我又为abhavaṃ、bhavaṃ;我们又为abhavimhe、bhavimhe。显示巴利原文
So abhavī, bhavī, te abhavuṃ, bhavuṃ, tvaṃ abhavo, bhavo, tumhe abhavittha, bhavittha, ahaṃ abhaviṃ, bhaviṃ, mayaṃ abhavimhā, bhavimhā, so abhavā, bhavā, te abhavū, bhavū, tvaṃ abhavise, bhavise, tumhe abhavivhaṃ, bhavivhaṃ, ahaṃ abhavaṃ, bhavaṃ, mayaṃ abhavimhe, bhavimhe.
依“āīū”等规则,将ī、mhā、ā、ū转为短音时:他则作abhavi、bhavi;我们则作abhavimha、bhavimha;他则作abhava、bhava;他们则作abhavu、bhavu。显示巴利原文
‘Āīū’iccādinā ī, mhā, ā, ūnaṃ rassatte-so abhavi, bhavi, mayaṃ abhavimha, bhavimha, so abhava, bhava, te abhavu, bhavu.
589 条件式词尾 eyyātha 的 ea、ā、ī 等位,可替换为 o、a、aṃ、ttha、ttho、vho,亦可保留原形。显示巴利原文
589.Eyyāthasseaāīthānaṃ o a aṃ ttha ttho vho vā.
对于 eyyātha 等词尾,依其次第,可有 o 等替换形式。显示巴利原文
Eyyāthādīnaṃ yathākkamaṃ oādayo honti vā.
你们:gaccheyyātho 或 gaccheyyātha;你:agacchissa 或 agacchisse;我:agamaṃ、gamaṃ、agama 或 gama;他:agamittha、gamittha、agamā 或 gamā;他:agamittho、gamittho、agamī 或 gamī;你们:gacchavho 或 gacchatha。显示巴利原文
Tumhe gaccheyyātho, gaccheyyātha vā, tvaṃ agacchissa, agacchisse vā, ahaṃ agamaṃ, gamaṃ, agama, gama vā, so agamittha, gamittha, agamā, gamā vā, so agamittho, gamittho, agamī, gamī vā, tumhe gacchavho, gacchatha vāti.
由此,对于词尾 ī、ā、a,分别替换为 ttho、ttha、aṃ。例如:so abhavittho(他存在)、bhavittho;so abhavittha、bhavittha;ahaṃ abhavaṃ(我存在)、bhavaṃ。显示巴利原文
Iminā ī, ā, avacanānaṃ ttho, ttha, aṃādesā honti, so abhavittho, bhavittho, so abhavittha, bhavittha, ahaṃ abhavaṃ, bhavaṃ.
相关的经文如下:词尾为 ī 的例子——mā visiyittho(不要被解开),sañjagghittho mayā saha(与我一起笑)。词尾为 ā 的例子——anumodittha vāsavo(帝释随喜),nimantayittha vāsavo(帝释邀请),khubbhittha nagaraṃ tadā(那时城市震动),subhūtitthero gāthaṃ abhāsittha(须菩提长老说偈)。词尾为 a 的例子——idhāhaṃ mallikaṃ deviṃ etadavocaṃ(在此我对玛莉咖王后这样说),ajānamevaṃ āvuso avacaṃ jānāmīti(贤友,我不知而说‘我知道’),ahaṃ kāmānaṃ vasamanvagaṃ(我随逐欲乐),ajjhagaṃ amataṃ santiṃ(我证得不死寂静)等。显示巴利原文
Atrimā pāḷī – īmhi-paṅko ca mā visiyittho , sañjagghittho mayā saha . Āmhi-anumodittha vāsavo , nimantayittha vāsavo , khubbhittha nagaraṃ tadā , subhūtitthero gāthaṃ abhāsittha . Amhi-idhāhaṃ mallikaṃ deviṃ etadavocaṃ , ajānamevaṃ āvuso avacaṃ jānāmīti , ahaṃ kāmānaṃ vasamanvagaṃ , ajjhagaṃ amataṃ santiṃ iccādi.
590 【规则590】对于词尾 uṃ、ssi、ṃsu,分别替换为 uṃ、ssi、ṃsu。显示巴利原文
590.Uṃssiṃsvaṃsu.
词尾uṃ此处可变为iṃsu、aṃsu。显示巴利原文
Umiccassa iṃsu, aṃsu honti.
如agamiṃsu、agamaṃsu、agamuṃ所示。由此,词尾uṃ可替换为iṃsu,例如abhaviṃsu、bhaviṃsu。显示巴利原文
Agamiṃsu, agamaṃsu, agamuṃ. Iminā uṃssa iṃsu, abhaviṃsu, bhaviṃsu.
591 对于词尾o,可替换为a、i、ttha、ttho。显示巴利原文
591.Ossa a i ttha ttho.
以-o结尾者,转为-a等。显示巴利原文
Ossa aiccādayo honti.
tvaṃ abhava, tvaṃ abhavi, tvaṃ abhavittha, tvaṃ abhavittho(意为‘你是/曾是’)。显示巴利原文
Tvaṃ abhava, tvaṃ abhavi, tvaṃ abhavittha, tvaṃ abhavittho.
以下是相关经文——以-a结尾的:‘mā hevaṃ ānanda avaca(阿难,不要这样说)’,‘tvameva dāni’makara(如今你正是造作者)’,‘yaṃ kāmo byagamā tayi(那欲望已从你消失)’。以-i结尾的:‘mā tvaṃ bhāyi mahārāja(大王,不要害怕)’,‘mā tvaṃ bhāyi rathesabha(车乘之主,不要害怕)’,‘mā cintesi(不要思虑)’,‘mā tvaṃ soci(不要忧伤)’,‘yācāmi luddakaṃ ahaṃ(我向猎人乞求)’。以-ttha结尾的:‘assu tiṇṇo amaññittha(他自以为已渡越)’,‘mā kilittha mayā vinā(不要离开我而染污)’,‘māssu kujjhittha nāvika(船夫切莫生气)’。以-ttho结尾的:‘purāṇe amaññittho(你曾思惟古旧之事)’,‘mā dayhittho punappunaṃ(不要一再燃烧)’,‘tiṇamatte asajjittho(你曾执著于草芥)’,‘mā’。显示巴利原文
Atrimā pāḷī-ossa atte-mā hevaṃ ānanda avaca , tvameva dāni’makara, yaṃ kāmo byagamā tayi . Itte-mā tvaṃ bhāyi mahārāja, mā tvaṃ bhāyi rathesabha , mā cintesi mā tvaṃ soci, yācāmi luddakaṃ ahaṃ . Tthattemāssu tiṇṇo amaññittha , mā kilittha mayā vinā , māssu kujjhittha nāvika . Tthotte-mā purāṇe amaññittho , mā dayhittho punappunaṃ , tiṇamatte asajjittho , mā tvaṃ brahmuno vacanaṃ upātivattittho , mā tvaṃ maññittho na maṃ jānātī ti.
其中,‘mā dayhittho’等词,亦可依重述过去式(parokkhāvacana)而成立。显示巴利原文
Tattha ‘mā dayhittho’iccādīni parokkhāvacanenapi sijjhanti.
依经辨析,ttha 转为 ttho。如云:‘taṃ vo vadāmi bhaddante, yāvantettha samāgatā’——诸位贤者,我告诉你们,所有在此聚集者;‘massu mittānaṃ dubbhittho’——切勿伤害朋友;‘mittadubbho hi pāpako’——因为伤害朋友者是恶人。显示巴利原文
Suttavibhattena tthassa ttho hoti, taṃ vo vadāmi bhaddante, yāvantettha samāgatā , massu mittānaṃ dubbhittho. Mittadubbho hi pāpakoti .
依《大语法书》,词尾 o 有时会脱落。例如:‘puna dānaṃ adā tuvaṃ’——你又行布施;‘mā no tvaṃ tāta adadā’——亲爱的,不要给我们;‘mā bhoti kupitā ahu’——女士,切莫生气;‘māhu pacchānutāpinī’——切勿事后追悔。显示巴利原文
Mahāvuttinā ossa kvaci lopo, puna dānaṃ adā tuvaṃ , mā no tvaṃ tāta adadā , mā bhoti kupitā ahu , māhu pacchānutāpinī .
592 规则 592:Si。显示巴利原文
592.Si.
对于以 o 结尾的词,可替换为 si。显示巴利原文
Ossa si hoti vā.
tvaṃ abhavasi、bhavasi(你曾存在、你存在),tvaṃ anubhosi(你体验)。显示巴利原文
Tvaṃ abhavasi, bhavasi, tvaṃ anubhosi.
593 【规则593】当 mhā、ttha 位于词首时,变为 uu。显示巴利原文
593.Mhātthānamuu.
当 mhā、ttha 位于词首时,变为 uu。显示巴利原文
Mhā, tthānaṃ ādimhi uu hoti.
诸如 assosumhā(我们听闻)、ahesumhā(我们曾是)、avocumhā(我们说)、avocuttha(你们说)等形式可见。显示巴利原文
Assosumhā, ahesumhā, avocumhā, avocuttha iccādīni dissanti.
tumhe abhavuttha, bhavuttha, abhavittha, bhavittha(表示“你们存在”“曾存在”等);mayaṃ abhavumhā, bhavumhā, abhavimhā, bhavimhā(表示“我们存在”“曾存在”等)。显示巴利原文
Tumhe abhavuttha, bhavuttha, abhavittha, bhavittha vā, mayaṃ abhavumhā, bhavumhā, abhavimhā, bhavimhā vā.
594 对于iṃ,词首也为su。显示巴利原文
594.Iṃssa ca suu.
对于此处iṃ,以及mhā、ttha,词首为su,即加上sāgama。以ca字表示,对于ī等词首也加上sāgama;当有sāgama时,它成为辅音,其词首得到i的插入。由此,“imā gāthā abhāsisuṃ”(他们说了这些偈颂)、“te me asse ayācisuṃ”(他们向我请求那些马)、“yathābhūtaṃ vipassisuṃ”(他们如实观见)等得以成立。显示巴利原文
Imiccassa mhā, tthānañca ādimhi suu hoti, sāgamo hotīti attho. Casaddena īādīnampi ādimhi sāgamo hoti, sāgame ca sati byañjanaṃ hoti, tassa ādimhi iāgamo labbhati. Tena ‘‘imā gāthā abhāsisuṃ , te me asse ayācisuṃ, yathābhūtaṃ vipassisuṃ’’ iccādīni sijjhanti.
so bhogaṃ anubhosi, anubhavi——他体验了享受;tumhe anubhosittha, anubhavittha——你们体验了享受;ahaṃ anubhosi, anubhaviṃ——我体验了享受;mayaṃ anubhosimhā, anubhavimhā——我们体验了享受。显示巴利原文
So bhogaṃ anubhosi, anubhavi vā, tumhe anubhosittha, anubhavittha vā, ahaṃ anubhosi, anubhaviṃ vā. Mayaṃ anubhosimhā anubhavimhā vā.
595 【规则595】对于e尾和o尾,uṃ替换为suṃ。显示巴利原文
595.Eontā suṃ.
以e结尾和以o结尾的词干,其后接的uṃ语尾可替换为suṃ。显示巴利原文
Edantato odantato ca parassa uṃvacanassa suṃ hoti vā.
其中,ānesuṃ意为“他们带来”,sāyesuṃ意为“他们品尝”,cintesuṃ意为“他们思考”,paccanubhosuṃ意为“他们随受用”,paribhosuṃ意为“他们遍受用”,adhibhosuṃ意为“他们胜受用”,abhibhosuṃ意为“他们征服”。显示巴利原文
Ānesuṃ, sāyesuṃ, cintesuṃ, paccanubhosuṃ, paribhosuṃ, adhibhosuṃ, abhibhosuṃ.
依经文所辨,以ā收尾的语干也是如此:vihāsuṃ意为“他们居住”,viharanti意为“他们居住”,te anubhosuṃ意为“他们体验”,这些皆为纯粹的主动形式。显示巴利原文
Suttavibhattena ādantatopi ca, vihāsuṃ viharanti ca , te anubhosuṃ, imāni suddhakatturūpāni.
由此,bhoga作anvabhūyī与anubhūyī,即“所享受的(所体验的)”。显示巴利原文
Tena bhogo anvabhūyī, anubhūyī.
缩短时:anvabhūyi, anubhūyi。显示巴利原文
Rassatte-anvabhūyi, anubhūyi.
重叠时:anvabhuyyi, anubhuyyi。显示巴利原文
Dvitte-anvabhuyyi, anubhuyyi.
由此,bhogā anvabhūyuṃ, anubhūyuṃ, anvabhūyiṃsu, anubhūyiṃsu 等则是纯被动形式。显示巴利原文
Tena bhogā anvabhūyuṃ, anubhūyuṃ, anvabhūyiṃsu, anubhūyiṃsu iccādi suddhakammarūpaṃ.
so maggaṃ abhāvi, bhāvi, abhāvesi, bhāvesi, abhāvayi, bhāvayi(他修习了道);te maggaṃ abhāviṃsu, bhāviṃsu(他们修习了道)。显示巴利原文
So maggaṃ abhāvi, bhāvi, abhāvesi, bhāvesi, abhāvayi, bhāvayi, te maggaṃ abhāviṃsu, bhāviṃsu.
‘eontāsuṃ’即从以e结尾的词干后接suṃ。te maggaṃ abhāvesuṃ, bhāvesuṃ, abhāvayiṃsu, bhāvayiṃsu(他们修习了道);tvaṃ maggaṃ abhāvaya, bhāvaya, abhāvayi, bhāvayi(你修习道);tvaṃ maggaṃ abhāvittha, bhāvittha, abhāvayittha, bhāvayittha(你修习了道);tvaṃ maggaṃ abhāvayittho, bhāvayittho(你修习了道);tvaṃ maggaṃ abhāvesi, bhāvesi(你修习道);tumhe maggaṃ abhāvittha, bhāvittha, abhāvayittha, bhāvayittha(你们修习了道);ahaṃ maggaṃ abhāviṃ, bhāviṃ, abhāvesiṃ, bhāvesiṃ, abhāvayiṃ, bhāvayiṃ(我修习了道);mayaṃ magga显示巴利原文
‘Eontāsu’nti edantamhā suṃ. Te maggaṃ abhāvesuṃ, bhāvesuṃ, abhāvayiṃsu, bhāvayiṃsu, tvaṃ maggaṃ abhāvaya, bhāvaya, abhāvayi, bhāvayi, tvaṃ maggaṃ abhāvittha, bhāvittha, abhāvayittha, bhāvayittha, tvaṃ maggaṃ abhāvayittho, bhāvayittho, tvaṃ maggaṃ abhāvesi, bhāvesi, tumhe maggaṃ abhāvittha, bhāvittha, abhāvayittha, bhāvayittha, ahaṃ maggaṃ abhāviṃ, bhāviṃ, abhāvesiṃ, bhāvesiṃ, abhāvayiṃ, bhāvayiṃ, mayaṃ maggaṃ abhāvimhā, bhāvimhā, abhāvimha, bhāvimha, abhāvayimhā, bhāvayimhā, abhāvayimha, bhāvayimha.
so maggaṃ abhāvā, bhāvā, abhāvittha, bhāvittha, abhāvayittha, bhāvayittha(他修习了道)等,是致使主动形式。显示巴利原文
So maggaṃ abhāvā, bhāvā, abhāvittha, bhāvittha, abhāvayittha, bhāvayittha iccādi hetukatturūpaṃ.
诸如tena maggo abhāviyi, bhāviyi(由他,道被修习)与tena maggā abhāviyiṃsu, bhāviyiṃsu(由他,诸道被修习)等,属致使被动形式。显示巴利原文
Tena maggo abhāviyi, bhāviyi, tena maggā abhāviyiṃsu, bhāviyiṃsu iccādi hetukammarūpaṃ.
接下来,说明重述过去时(parokkhā)。显示巴利原文
Atha parokkhā vuccate.
596 重述过去时的词尾为:a、u、e、tha、aṃ、mha、ttha、re、ttho、vho、iṃ、mhe。显示巴利原文
596.Parokkhe a u e tha aṃ mha ttha re ttho vho iṃ mhe.
对于诸根而言,过去的、不在眼前的,称为“parokkha”,即非现前之义。在过去时中,为表达自身的过去动作,有a等词尾。显示巴利原文
Akkhānaṃ indriyānaṃ paraṃ parokkhaṃ, apaccakkhanti attho. Bhūte kāle attano parokkhakriyāya vattabbāya kriyatthā aādayo honti.
依《大语法书》,ga的元音可作长音。如:so kira jagāma(据说他去了),te kira jagāmu(据说他们去了),tvaṃ kira jagāme(据说你去了),tumhe kira jagāmittha(据说你们去了),ahaṃ kira jagāmaṃ(据说我去了),mayaṃ kira jagāmimha(据说我们去了)等。显示巴利原文
Mahāvuttinā gassa dīgho vā, so kira jagāma, te kira jagāmu, tvaṃ kira jagāme, tumhe kira jagāmittha, ahaṃ kira jagāmaṃ, mayaṃ kira jagāmimha iccādi.
在此,“so kira jagāma”等,称为传闻式重述过去时。显示巴利原文
Ettha ca ‘so kira jagāma’ iccādīni anussavaparokkhāni nāma.
如“ahaṃ kira jagāmaṃ, mayaṃ kira jagāmimhā”等,自己虽已去过,却因遗忘或不欲承认,而以重述过去时作答。显示巴利原文
‘Ahaṃ kira jagāmaṃ, mayaṃ kira jagāmimhā’ti idaṃ attanā gantvāpi gamanaṃ pamuṭṭhassa vā asampaṭicchitukāmassa vā paṭivacanaparokkhaṃ nāma.
597 【规则597】在重述过去时中也是如此。显示巴利原文
597.Parokkhāyañca.
在重述过去时中,前字转为单音双形;依ca字,余处亦得成立双双之形。显示巴利原文
Parokkhamhi pubbakkharaṃ ekassaraṃ dverūpaṃ hoti, casaddena aññasmimpi dvedverūpaṃ sijjhati.
caṅkamati(经行)、daddallati(放光)、dadāti(给予)、jahāti(舍弃)、juhoti(供养)、lolupo(贪求)、momūho(愚痴)。显示巴利原文
Caṅkamati, daddallati, dadāti, jahāti, juhoti, lolupo, momūho.
598 【规则598】第二音、第四音依次转为第一音、第三音。显示巴利原文
598.Dutiyacatutthānaṃ paṭhamatatiyā.
在叠字中,前一个的第二音与第四音,依次成为第一音与第三音。显示巴利原文
Dvitte pubbesaṃ dutiya, catutthānaṃ kamena paṭhama, tatiyā honti.
599 前者的“a”。显示巴利原文
599.Pubbassa a.
双数时,前一个bhū的末尾为a。显示巴利原文
Dvitte pubbassa bhūssa anto a hoti.
600 bhū的vuk。显示巴利原文
600.Bhūssa vuka.
在双重(词尾)中,bhū 词根的末尾变为 vuk,意即有 v 字母增益。显示巴利原文
Dvitte bhūdhātussa ante vuka hoti, vāgamo hotīti attho.
「Tatthappanādo tumulo babhūvā」是巴利语(圣典经文)。显示巴利原文
‘‘Tatthappanādo tumulo babhūvā’’ti pāḷi.
相传他曾经成为国王,他们曾经成为国王,你亦曾如此。显示巴利原文
So kira rājā babhūva, te kira rājāno babhūvu, tvaṃ babhūve.
根据“a ī ssā ssatyādīnaṃ byañjanassiu”这句,在辅音开头处增入i:tumhe babhūvittha(你们成了)、ahaṃ babhūvaṃ(我成了)、mayaṃ babhūvimha(我们成了)、so babhūvittha(他成了)、te babhūvire(他们成了)、tvaṃ babhūvittho(你成了)、tumhe babhūvivho(你们成了)、ahaṃ babhūviṃ(我成了)、mayaṃ babhūvimhe(我们成了)。这些都是纯主动态的形式。显示巴利原文
‘A ī ssā ssatyādīnaṃ byañjanassiu’ iti suttena byañjanādimhi iāgamo, tumhe babhūvittha, ahaṃ babhūvaṃ, mayaṃ babhūvimha , so babhūvittha, te babhūvire, tvaṃ babhūvittho, tumhe babhūvivho, ahaṃ babhūviṃ, mayaṃ babhūvimhe, imāni suddhakatturūpāni.
由于“kyo bhāvakammesvaparokkhesū”这条规则禁止在过未完成时的被动与业语态中使用kya词缀,因此在过未完成时的被动与业语态中不出现kya词缀。应如“tena kira bhogo anubabhūvittha(据说由此他享受了财富)、tena bhogo anubabhūvire(由此他们享受了财富)”等来连接。显示巴利原文
‘Kyo bhāvakammesvaparokkhesū’ti paṭisiddhattā parokkhamhi bhāvakammesu yapaccayo na hoti, ‘tena kira bhogo anubabhūvittha, tena bhogo anubabhūvire’tiādinā yojetabbaṃ.
接着说明ssati等。显示巴利原文
Atha ssatyādi vuccate.
601 bhavissati, ssati, ssanti, ssasi, ssatha, ssāmi, ssāma, ssate, ssante, ssase, ssavhe, ssaṃ, ssāmhe。显示巴利原文
601.Bhavissati ssati ssanti ssasi ssatha ssāmi ssāma ssate ssante ssase ssavhe ssaṃ ssāmhe.
bhavissati即bhavissanto,是未来时。在未来时bhavissati中,表示造作义的ty等(词尾)。显示巴利原文
Bhavissatīti bhavissanto, anāgatakālo, tasmiṃ bhavissati kāle kriyatthassa tyādayo honti.
602 602. 于名称、责备与惊叹中。显示巴利原文
602.Nāme garahāvimhayesu.
在不变化词的无结合形式、责难与惊叹的用法中,会出现ssati等词尾。这段经文也为说明ssati等在过去时也能生起,其中还包含了哀叹、追悔、随喜等。显示巴利原文
Nipātanāmayoge garahāyañca vimhaye ca ssatyādayo honti, atītakālepi ssatyādīnaṃ uppattidīpanatthamidaṃ suttaṃ, anutthunana, paccānutāpa, paccānumodanādīnipi ettha saṅgayhanti.
其中,责难例如:「真有这等事吗,尊敬的苏定那,你竟受用隔夜的残粥。」显示巴利原文
Tattha garahāyaṃ-atthi nāma tāta sudinna ābhidosikaṃ kummāsaṃ paribhuñjissasi .
惊叹例如:「竟然有这等事!一个有想的人竟听不见五百辆车的声音。」显示巴利原文
Vimhaye-yatra hi nāma saññī samāno pañcamattānaṃ sakaṭasatānaṃ saddaṃ na sossati .
于悲叹等之中:‘我本不该自责,我本不该向大众禀告,我本不该先求财物’,生起如是追悔;‘我本不该敬重有德者,我本不该供养沙门,我本不该行邪淫,我本不该敬事前贤’,生起如是追悔;‘我将于多生中流转轮回,不得安息。’显示巴利原文
Anutthunanādīsu-na attanā paṭicodessaṃ, na gaṇassa ārocessaṃ , na pubbe dhanamesissaṃ , iti pacchānutappati , bhūtānaṃ nāpacāyissaṃ, pahu santo na posissaṃ, paradāraṃ asevissaṃ , na pubbe payirupāsissaṃ , iti pacchānutappati , anekajātisaṃsāraṃ, sandhāvissaṃ anibbisaṃ .
然而,在某些偈颂中,由于单音脱落,如「朋友之手水」「我受用了未施予之物」「我堕入地狱」「行走时我看见了水」「我如理观察」等。显示巴利原文
Katthaci pana gāthāvasena ekasakāralopo, mitto mittassa pāniyaṃ, adinnaṃ paribhuñjisaṃ , nirayamhi apaccisaṃ , gacchanto naṃ udakkhisaṃ , yoniso paccavekkhisaṃ iccādi.
依‘a ī ssā ssatyādīnaṃ byañjanassiu’之规则增入i音,如:bhavissati, bhavissanti, bhavissare, bhavissasi, bhavissatha, bhavissāmi, bhavissāma, bhavissate, bhavissante, bhavissare, bhavissase, bhavissavhe, bhavissaṃ, bhavissāmhe。显示巴利原文
‘A ī ssā ssatyādīnaṃ byañjanassiu’ iti iāgamo, bhavissati, bhavissanti, bhavissare, bhavissasi, bhavissatha, bhavissāmi, bhavissāma, bhavissate, bhavissante, bhavissare, bhavissase, bhavissavhe, bhavissaṃ, bhavissāmhe.
anubhossati、anubhossanti、anubhossare等,为纯粹的主动形式。显示巴利原文
Anubhossati, anubhossanti, anubhossare iccādi suddhakatturūpaṃ.
anubhūyissati、anubhūyissanti、anubhūyissare。显示巴利原文
Anubhūyissati, anubhūyissanti, anubhūyissare.
603 603. Kyassa sse。显示巴利原文
603.Kyassa sse.
在带有 ssa 的词尾中,kya 脱落或不脱落。显示巴利原文
Kyassa lopo hoti vā ssakāravati vibhattimhi.
“由此道将行”或“gamīyissati”;“由此道我将行”或“agamīyissā”——以这些变式,为 kya 的脱落。显示巴利原文
Tena maggo gamissati, gamīyissati vā, tena maggo agamissā, agamīyissā vāti vikappena kyassa lopo.
“他将享受此受用”或“anubhūyissati”;“他们将享受诸受用”或“anubhūyissanti”——等等,是纯粹的被动态形式。显示巴利原文
Tena bhogo anubhavissati, anubhūyissati vā, tena bhogā anubhavissanti, anubhūyissanti vā iccādi suddhakammarūpaṃ.
bhāvissati:依‘ūlasse’之规则,ī变为e,故成bhāvessati、bhāvayissati等形式,此即致使主动态。显示巴利原文
Bhāvissati, ‘ūlasse’ti issa e, bhāvessati, bhāvayissatiiccādi hetukatturūpaṃ.
如‘该道将被修习’、‘诸道将被修习’等,此为致使被动态。显示巴利原文
Tena maggo bhāvīyissati, maggā bhāvīyissanti iccādi hetukammarūpaṃ.
今说ssā等内容。显示巴利原文
Atha ssādi vuccate.
604 604. 在eyyā等的生起中:ssā, ssaṃsu, sse, ssatha, ssaṃ, ssāmhā, ssatha, ssiṃsu, ssase, ssavhe, ssiṃ, ssāmhase。显示巴利原文
604.Eyyādotipattiyaṃ ssā ssaṃsu sse ssatha ssaṃ ssāmhā ssatha ssiṃsu ssase ssavhe ssiṃ ssāmhase.
在eyyā等范围中,于业生起有ssā等。所谓eyyā等范围,即因、果、业可能发生的场合;当这两者的业不生时,即称为业生起。显示巴利原文
Eyyādivisaye kriyātipattiyaṃ ssādayo bhavanti. Eyyādivisayo nāma hetuphalakriyāsambhavo, tadubhayakriyāya abhāvo kriyātipatti.
它有两种:过去与未来。显示巴利原文
Sā duvidhā atītā ca anāgatā ca.
其中,于过去(条件式):如“若他于少年时得以出家,将成为阿拉汉”等。显示巴利原文
Tattha atītāyaṃ-sace so paṭhamavaye pabbajjaṃ alabhissā, arahā abhavissā iccādi.
于未来(条件式):如“若我不去,他即是大损失”等。显示巴利原文
Anāgatāyaṃ-sacāhaṃ na gamissaṃ, mahājāniyo so abhavissā iccādi.
依据“āīssādīsvau vā”的规则,词根之首可选择性增补a音;依据“a īssā ssatyādīnaṃ byañjanassiu”的规则,于ssā等之前增补i音,其形态如下:abhavissā, bhavissā, abhavissaṃsu, bhavissaṃsu, abhavisse, bhavisse, abhavissatha, bhavissatha, abhavissaṃ, bhavissaṃ, abhavissāmhā, bhavissāmhā, abhavissatha, bhavissatha, abhavissiṃsu, bhavissiṃsu, abhavissase, bhavissase, abhavissavhe, bhavissavhe, abhavissiṃ, bhavissiṃ, abhavissāmhase, bhavissāmhase。显示巴利原文
‘Āīssādīsvau vā’iti dhātvādimhi vikappena akārāgamo,‘a īssā ssatyādīnaṃ byañjanassiu’ iti ssādīsu iāgamo, abhavissā, bhavissā, abhavissaṃsu, bhavissaṃsu, abhavisse, bhavisse, abhavissatha, bhavissatha, abhavissaṃ, bhavissaṃ, abhavissāmhā, bhavissāmhā, abhavissatha, bhavissatha, abhavissiṃsu, bhavissiṃsu, abhavissase, bhavissase, abhavissavhe, bhavissavhe, abhavissiṃ, bhavissiṃ, abhavissāmhase, bhavissāmhase.
以「āīū」等表示,ssā 与 ssāmhā 缩短:so abhavissa, bhavissa; mayaṃ abhavissāmha, bhavissāmha。以「eyyāthasse」等表示,ssessa 变为 atte:tvaṃ abhavissa, bhavissa 等,这四组形式可随宜相应结合。显示巴利原文
‘Āīū’iccādinā ssā, ssāmhānaṃ rassatte-so abhavissa, bhavissa, mayaṃ abhavissāmha, bhavissāmha. ‘Eyyāthasse’iccādinā ssessa atte-tvaṃ abhavissa, bhavissa iccādīni rūpacatukkāni yathāsambhavaṃ yojetabbāni.
以 bhū 为首的语根组。显示巴利原文
Bhūvādigaṇa
以元音结尾的词根。显示巴利原文
Sarantadhātu
以ā结尾的词根形态。显示巴利原文
Ākārantadhāturūpa
自此,以元音结尾的词根依元音次第宣说,以辅音结尾的词根依字母次第宣说。显示巴利原文
Ito paṭṭhāya sarantadhātuyo sarānukkamena, byañjanantadhātuyo akkharānukkamena vuccante.
在《迦旃延语法论》中,那些有多种元音的词根,在此称为辅音结尾的词根。因此,这里并不存在所谓的词根末元音省略一事。显示巴利原文
Kaccāyanaganthe anekassaradhātuyo idha byañjanantadhātuyo nāma. Tasmā idha dhātvantasaralopakiccaṃ nāma natthi.
khā, khyā:言说;gā:发声;ghā:嗅取气味;ñā:了知、觉悟;ṭhā:止行;tā:守护;thā:安住;dā:施与;dhā:执持;pā:饮用;phā:增长;bhā:照耀;mā:度量;yā:行;lā:执取、截断;vā:行、缚、嗅;sā:尝味、令细、终结;hā:舍离;nhā:清净。显示巴利原文
Khā, khyā-kathane, gā-sadde, ghā-gandhopādāne, ñā-paññāyane avabodhane ca, ṭhā-gatinivattiyaṃ, tā-pālane, thā-ṭhāne , dā-dāne, dhā-dhāraṇe, pā-pāne, phā-vuddhiyaṃ, bhā-dittiyaṃ, mā-māne, yā-gatiyaṃ, lā-ādāne chedane ca, vā-gati, bandha, gandhanesu, sā-assādane tanukaraṇe antakammani ca, hā-cāge, nhā-soceyye.
Tyādi 等词尾生起,属主动语态。依大语法论,若后接元音,前为以 ā 结尾之词根,有时插入 y,如 akkhāti;其后元音省略,即成 akkhāyati。kriyaṃ ākhyāti 指说示的行为,ākhyāyati 指被说示;被问及出身时说 akkhāhi;saṅgāyati 义为一起唱诵,大仙们曾一起唱诵;gandhaṃ ghāyati 义为嗅闻气味;paññāyati 义为被了知,复数作 paññāyanti;paññāyatu 义为愿被了知,复数作 paññāyantu。显示巴利原文
Tyādyuppatti, kattarilo, mahāvuttinā sare pare ādantamhā kvaci yāgamo, akkhāti. Parassaralopo, akkhāyati, kriyaṃ ākhyāti, ākhyāyati, jātiṃ akkhāhi pucchito , saṅgāyati, saṅgāyiṃsu mahesayo , gandhaṃ ghāyati, paññāyati, paññāyanti, paññāyatu, paññāyantu.
于业处加 kya,法被了知,诸法被了知,被了知,被了知(复数)。显示巴利原文
Kamme kyo, dhammo ñāyati, dhammā ñāyanti, viññāyati, viññāyanti.
在使役者变化中,加 ṇāpi,构成:ñāpeti(令了知,单数)、ñāpenti(令了知,复数)、ñāpayati(令了知,单数)、ñāpayanti(令了知,复数)。显示巴利原文
Payojakabyāpāre-ṇāpi, ñāpeti, ñāpenti, ñāpayati, ñāpayanti.
在被动句中,ñāpīyati 为被令了知(单数),ñāpīyanti 为复数;ṭhāti 为站立(单数),ṭhānti 为复数。例如:“盛开的莲花们站立着”、“编成的花环们站立着”、“犹如旗幡顶端被看见”。显示巴利原文
Kamme-ñāpīyati, ñāpīyanti, ṭhāti, ṭhānti, opupphā padmā ṭhānti, mālāva ganthitā ṭhānti, dhajaggāneva dissare .
605 605. Ñcī 等。显示巴利原文
605.Ñcīlasse.
若带有ñā音缀与ī增音,且为主动语态所安的 la 词缀,有时 la 变为 etta。显示巴利原文
Ñānubandhassa īāgamassa ca kattari vihitassa lapaccayassa ca kvaci ettaṃ hotīti lassa ettaṃ.
决意(单数),决意(复数)。显示巴利原文
Adhiṭṭheti, adhiṭṭhenti.
606 606. ṭhā 和 pā 变为 tiṭṭha 和 piva。显示巴利原文
606.Ṭhāpānaṃ tiṭṭhapivā.
ṭhā 和 pā 在 nta、māna、tyādi 等词尾之前,变为 tiṭṭha 和 piva。显示巴利原文
Ṭhā, pānaṃ tiṭṭha, pivā honti nta, māna, tyādīsu.
站立(单数),站立(复数)。显示巴利原文
Tiṭṭhati, tiṭṭhanti.
607 607. 在 pā 等前缀之后,ṭhā 有时变为 ṭhaha。显示巴利原文
607.Pādito ṭhāssa vā ṭhaho kvaci.
pā 等前缀名为 pādi;位于 pādi 之后的 ṭhā,有时会变成 ṭhaha。显示巴利原文
Pādayo upasaggā pādi nāma, pādito parassa ṭhāssa ṭhaho hoti vā kvaci.
saṇṭhahati、saṇṭhahanti、saṇṭhāti、saṇṭhānti;upaṭṭhahati、upaṭṭhahanti、upaṭṭhāti、upaṭṭhānti —— 以上为单数、复数形式。显示巴利原文
Saṇṭhahati, saṇṭhahanti, saṇṭhāti, saṇṭhānti, upaṭṭhahati, upaṭṭhahanti, upaṭṭhāti, upaṭṭhānti.
608 608. 对于 ñā 等以外的词根,附加 kye 时变为 i。显示巴利原文
608.Aññādissi kye.
对于 ñā 等以外的、以 ā 结尾的动词词根,在 kye 词缀前变为 i。显示巴利原文
Ñādito aññassa ākārantakriyatthassa i hoti kye paramhi.
被决意(单数),被决意(复数);被现前(单数),被现前(复数)。显示巴利原文
Adhiṭṭhīyati, adhiṭṭhīyanti, upaṭṭhīyati, upaṭṭhīyanti.
为何说“在 ñā 等之外的”?即:被了知(单数)、被了知(复数);被宣说(ākkhāyati,单数)、被宣说(ākkhāyanti,复数);被宣说(ākhyāyati,单数)、被宣说(ākhyāyanti,复数)。显示巴利原文
Aññādissāti kiṃ? Ñāyati, ñāyanti, ākkhāyati, ākkhāyanti, ākhyāyati, ākhyāyanti.
于使役词缀 ṇāpi 中:令安立(单数)、令安立(复数);令安立(单数)、令安立(复数)。显示巴利原文
Ṇāpimhi-patiṭṭhāpeti, patiṭṭhāpenti, patiṭṭhāpayati, patiṭṭhāpayanti.
于过去时中,有时插入 s 增音:站立了,安立了,决意了,决意了,决意了,稳立了,稳立了,现前了,现前了。显示巴利原文
Ajjhattanimhi vikappena sāgamo, aṭṭhāsi, patiṭṭhāsi, adhiṭṭhahi, adhiṭṭhāsi, adhiṭṭhesi, saṇṭhahi, saṇṭhāsi, upaṭṭhahi, upaṭṭhāsi.
根据‘uṃssiṃsvaṃsū’规则,词根 uṃssa 变为 iṃsu 与 aṃsu,分别表示‘决意了(复数)’‘稳立了(复数)’‘现前了(复数)’。如:当太阳西沉时,猛兽在道路上现前。又表示‘站立了(复数)’‘现前了(复数)’。显示巴利原文
‘Uṃssiṃsvaṃsū’ti uṃssa iṃsu, aṃsu, adhiṭṭhahiṃsu, saṇṭhahiṃsu, upaṭṭhahiṃsu. Atthamentamhi sūriye, vāḷā panthe upaṭṭhahuṃ . Aṭṭhaṃsu, upaṭṭhahaṃsu.
于他动词第六类中:在佛陀的近前站立。显示巴利原文
Parachakke-aṭṭhā buddhassa santike .
于业处:被决意(单数),被决意(复数);被现前(单数),被现前(复数)。显示巴利原文
Kamme-adhiṭṭhiyi, adhiṭṭhiyiṃsu, upaṭṭhiyi, upaṭṭhiyiṃsu.
于使役词缀 ṇāpi 中:令安立了,令安立了;令稳立了,令稳立了。显示巴利原文
Ṇāpimhi-patiṭṭhāpesi , patiṭṭhāpayi, saṇṭhāpesi, saṇṭhāpayi.
据“eontāsu”规则,词尾 uṃ 变为 suṃ 且省略元音:aṭṭhāsuṃ(站立了,复数)、upaṭṭhāsuṃ(现前了,复数);patiṭṭhāpesuṃ(令安立了,复数)、saṇṭhāpesuṃ(令稳立了,复数);patiṭṭhāpayuṃ(令安立了,复数)、saṇṭhāpayuṃ(令稳立了,复数);patiṭṭhāpayiṃsu(令安立了,复数)、saṇṭhāpayiṃsu(令稳立了,复数)。显示巴利原文
‘Eontāsu’nti uṃssasuṃ, saralopo, aṭṭhāsuṃ, upaṭṭhāsuṃ, patiṭṭhāpesuṃ, saṇṭhāpesuṃ, patiṭṭhāpayuṃ, saṇṭhāpayuṃ, patiṭṭhāpayiṃsu, saṇṭhāpayiṃsu.
于未来时等:将站立(单数),将站立(复数),元音缩短;将现前(单数),将现前(复数);我将侍奉贵妇;将稳立(单数),将稳立(复数)。显示巴利原文
Ssatyādimhi-ṭhassati, ṭhassanti, rassattaṃ, upaṭṭhissati, upaṭṭhissanti, ahaṃ bhotiṃ upaṭṭhissaṃ , saṇṭhahissati, saṇṭhahissanti.
于使役词缀 ṇāpi 中:将使之安立(单数),将使之安立(复数)。显示巴利原文
Ṇāpimhi-patiṭṭhāpessati, patiṭṭhāpessanti.
tā 保护:保护恐惧。显示巴利原文
Tā-pālane, bhayaṃ tāyati.
thā(安立):avatthāti, avatthāyati, vitthāyati, vitthāyanti, mā kho vitthāsi(切勿展开)。显示巴利原文
Thā-ṭhāne, avatthāti, avatthāyati, vitthāyati, vitthāyanti, mā kho vitthāsi .
dā(给予):依据‘ūlasse’规则,la变为etta,其变化形式为:deti, denti, desi, detha, demi, dema。显示巴利原文
Dā-dāne, ‘ūlasse’ti lassa ettaṃ, deti, denti, desi, detha, demi, dema.
据‘parokkhāyañcā’经文,因ca字,dā的辅音重叠。又据‘rasso pubbassā’规则,前一元音缩短,成为:dadāti, dadanti, dadāsi, dadātha, dadāmi, dadāma。显示巴利原文
‘Parokkhāyañcā’ti sutte casaddena dāssa dvittaṃ. ‘Rasso pubbassā’ti pubbassa rassattaṃ, dadāti, dadanti, dadāsi, dadātha, dadāmi, dadāma.
609 609. 在mi、me等词尾前且无辅音重叠时,dā可变为daṃ。显示巴利原文
609.Dāssa daṃ vā mimesvadvitte.
当没有辅音重叠时,dā 在 mi、me 等语尾前有时变为 daṃ,随韵则转为相应的组辅音。显示巴利原文
Advitte dāssa daṃ hoti vā mi, mesu, niggahītassa vaggantattaṃ.
dammi、damma。显示巴利原文
Dammi, damma.
为何说“无辅音重叠”呢?例如 dadāmi、dadāma。显示巴利原文
Advitteti kiṃ? Dadāmi, dadāma.
610 610. 在词根 dā 之后附加 iyaṅ。显示巴利原文
610.Dāssiyaṅa.
当 dā 位于 pā 等前缀之后时,有时会变为 iyaṅ。显示巴利原文
Pādito parassa dāssa iyaṅa hoti kvaci.
以‘iyaṅ’这一经文分别,也适用于其他词根。jā 减少:以少胜多,我们胜过;他随顺于彼;vidhura 的心被震动;他的声誉被减损;唯一之王,你被减损;他将被舍弃等等。显示巴利原文
‘Iyaṅa’ iti suttavibhattena aññadhātūnampi. Jā-hāniyaṃ, appena bahuṃ jiyyāma , tassevā’nuvidhiyyati , vidhurassa hadayaṃ dhaniyati , nihīyati tassa yaso , eko rājā vihiyyasi , so pahīyissati iccādi.
执取(单数)、执取(复数);执取(单数)、执取(复数);受持(单数)、受持(复数);我受持学处、我受持义务。显示巴利原文
Ādiyati, ādiyanti, upādiyati, upādiyanti, samādiyati, samādiyanti, sikkhāpadaṃ samādiyāmi , vattaṃ samādiyāmi .
611 611. 词根 gama、vada、dā 变为 ghamma、vajja、dajjā。显示巴利原文
611.Gama vada dānaṃ ghamma vajja dajjā.
这些词根在 nta、māna、tyādi 等词尾之前,有时会变为 ghamma、vajja、dajjā。显示巴利原文
Etesaṃ ghamma, vajja, dajjā honti vā nta, māna, tyādīsu.
dajjati、dajjanti、dajjasi、dajjatha、dajjāmi、dajjāma。显示巴利原文
Dajjati, dajjanti, dajjasi, dajjatha, dajjāmi, dajjāma.
“ūlasse”规则:la 变为 etta,即 dajjeti、dajjenti。显示巴利原文
‘Ūlasse’ti lassa ettaṃ, dajjeti, dajjenti.
于业处,依“aññādissi kye”规则,在 kya 词缀前,ā 变为 i:diyati、diyanti。显示巴利原文
Kamme ‘aññādissi kye’ti kyamhi āssa ittaṃ, diyati, diyanti.
长音形式:dīyati、dīyanti。显示巴利原文
Dīghatte-dīyati, dīyanti.
辅音重叠形式:diyyati、diyyanti;dajjīyati、dajjīyanti。显示巴利原文
Dvitte-diyyati, diyyanti, dajjīyati, dajjīyanti.
在使役词缀 ṇāpi 中:dāpeti、dāpenti、dāpayati、dāpayanti。显示巴利原文
Ṇāpimhi-dāpeti, dāpenti, dāpayati, dāpayanti.
在 pā 等前缀之后,元音缩短,例如:samādapeti, samādapenti, samādapayati, samādapayanti。显示巴利原文
Pādipubbe rasso, samādapeti , samādapenti, samādapayati, samādapayanti.
在业处形式中:dāpīyati, dāpīyanti;samādapīyati, samādapīyanti。显示巴利原文
Kamme-dāpīyati , dāpīyanti, samādapīyati, samādapīyanti.
于 eyya 等词尾中,依大规则,以 dajjato 为例,eyya 等词尾的末尾 eyya 可省略:dānaṃ dajjā, dadeyya, dajjuṃ, dadeyyuṃ, dajjāsi, dadeyyāsi, dajjātha, dadeyyātha, dajjāmi, dadeyyāmi, dajjāma, dadeyyāma, ahaṃ dajjaṃ, dadeyyaṃ, mayaṃ dajjāmhe, dadeyyāmhe。显示巴利原文
Eyyādimhi mahāvuttinā dajjato eyyādīnaṃ antassa eyyassa lopo vā, dānaṃ dajjā, dadeyya, dajjuṃ, dadeyyuṃ, dajjāsi, dadeyyāsi, dajjātha, dadeyyātha, dajjāmi, dadeyyāmi, dajjāma, dadeyyāma, ahaṃ dajjaṃ, dadeyyaṃ, mayaṃ dajjāmhe, dadeyyāmhe.
此处有几处巴利文句:dajjā sappuriso dānaṃ(善人应施舍)、upāyanāni me dajjuṃ(愿他们施我礼物)、mātaraṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino(以何过失于母亲,汝应施予守水者)、Tāni ammāya dajjesi(他们由母亲施予)、chaṭṭhāhaṃ dajjamattānaṃ(第六日我应施予自身)、neva dajjaṃ mahosadhaṃ(我绝不应施予大智者)。显示巴利原文
Atrimā pāḷī-dajjā sappuriso dānaṃ , upāyanāni me dajjuṃ , mātaraṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino . Tāni ammāya dajjesi , chaṭṭhāhaṃ dajjamattānaṃ, neva dajjaṃ mahosadhaṃ .
过去时的诸形式:adadi、adāsi、adaduṃ、adaṃsu、adajji、adajjuṃ、你曾施与。萨咖天王,若你曾赐我殊胜之礼。显示巴利原文
Ajjhattanimhi-adadi, adāsi, adaduṃ, adaṃsu, adajji, adajjuṃ, tvaṃ adado. Varañce me ado sakka .
依为他语法,有如下用例:他行了布施、他向婆罗门行了布施、令西维国兴盛者。显示巴利原文
Parachakke-so dānaṃ adā, brāhmaṇassa adā dānaṃ, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano .
在 ssati 等语尾中:dāssati, dāssanti, dadissati, dadissanti, dajjissati, dajjissanti。显示巴利原文
Ssatyādimhi-dāssati, dāssanti, dadissati, dadissanti, dajjissati, dajjissanti.
词根 dā 的 diccha 等形式,以及 pavecchā 等形式也被认可。例如:vipulaṃ annaṃ pānañca, samaṇānaṃ pavecchasi(你施予沙门丰足的饮食)。Appasmeke pavecchanti, bahuneke na dicchare(少数人施予,多数人不施予)。Devo sammā dhāraṃ pavecchatu(愿天如法降下甘霖)。Bhojanaṃ bhojanatthīnaṃ, sammadeva pavecchatha(你们应如法施予食物给求食者)。显示巴利原文
Dāiccassa diccha, pavecchādesampi icchanti, vipulaṃ annaṃ pānañca, samaṇānaṃ pavecchasi . Appasmeke pavecchanti, bahuneke na dicchare . Devo sammā dhāraṃ pavecchatu. Bhojanaṃ bhojanatthīnaṃ, sammadeva pavecchatha.
词根 dhā(执持、放置):sandhāti, vidhāti, nidheti, nidhenti。Vidheti, vidhenti。显示巴利原文
Dhā-dhāraṇe, sandhāti, vidhāti, nidheti, nidhenti. Vidheti, vidhenti.
“Parokkhāyañcā”(已见过去时)中的 ca 字表示重叠。“Dutiyacatutthāna…”(第二、第四…)中,dh 变为 d。“Rasso pubbassā”(前之短音)指的是前面的短音。显示巴利原文
‘Parokkhāyañcā’ti casaddena dvittaṃ. ‘Dutiyacatutthāna…’nti dhassa dattaṃ. ‘Rasso pubbassā’ti pubbassa rasso.
612 第六一二条:词根 dhā 之后,ssa 变为 ha。显示巴利原文
612.Dhāssa ho.
重叠时,后面 dhā 的 ssa 变为 ho。显示巴利原文
Dvitte parassa dhāssa ho hoti.
Saddahāti 或 saddahati。Saddahāti tathāgatassa bodhiṃ,意为“他相信如来的觉悟”。另有 vidahāti、nidahāti、saddahanti、vidahanti、nidahanti 等形式。显示巴利原文
Saddahāti, saddahati vā. Saddahāti tathāgatassa bodhiṃ. Vidahāti, nidahāti, saddahanti, vidahanti, nidahanti.
在“Mayadā sare”这一经句中,“mayadā”是经文的变格,辅音中也带有随韵:kammaṃ saddahāti(他相信业)、kammaphalaṃ saddahāti(他相信业果)、saddahanti(他们相信)、vatthaṃ paridahāti(他穿衣)、paridahanti(他们穿衣)。显示巴利原文
‘Mayadā sare’ti sutte ‘mayadā’ti suttavibhattiyā byañjanepi niggahītassa dattaṃ, kammaṃ saddahāti, kammaphalaṃ saddahāti, saddahanti, vatthaṃ paridahāti, paridahanti.
被动形式:sandhīyati、sandhīyanti、sandhiyyati、sandhiyyanti、vidhiyyati。如 Navena sukhadukkhena, porāṇaṃ apidhiyyati,意为“以新的苦乐,覆盖旧的”。显示巴利原文
Kamme-sandhīyati, sandhīyanti, sandhiyyati, sandhiyyanti, vidhiyyati. Navena sukhadukkhena, porāṇaṃ apidhiyyati .
于那比后缀:nidhāpeti、nidhāpenti、nidhāpayati、nidhāpayanti。显示巴利原文
Ṇāpimhi-nidhāpeti, nidhāpenti, nidhāpayati, nidhāpayanti.
于被动语态:nidhāpīyati、nidhāpīyanti。显示巴利原文
Kamme-nidhāpīyati, nidhāpīyanti.
于耶亚等词尾:saddaheyyaṃ、saddaheyyuṃ。显示巴利原文
Eyyādimhi-saddaheyyaṃ, saddaheyyuṃ.
在 ī 等词尾中:saddahi, saddahiṃsu。而 tatra bhikkhavo samādahiṃsu, samādahaṃsu vā 意为:于此,诸比丘已等持,或已等持。显示巴利原文
Īādimhi-saddahi, saddahiṃsu. Tatra bhikkhavo samādahiṃsu , samādahaṃsu vā.
词根 pā,义为“饮”,其词形为:pāti, pānti。显示巴利原文
Pā-pāne, pāti, pānti.
在‘Ṭhāpānaṃ tiṭṭhapivā’(表示“安置”等义,其中包含 tiṭṭhapiva)中,词根 pā 变为 piva:pivati, pivanti。显示巴利原文
‘Ṭhāpānaṃ tiṭṭhapivā’ti pāssa pivo, pivati, pivanti.
于被动式中:pīyati, pīyanti。显示巴利原文
Kamme-pīyati, pīyanti.
于 ṇa 后缀,依“āssā ṇāpimhi yuka”之规则,在词干以 ā 收尾并附有 ṇa 词缀时,增入 ya 音:puttaṃ thaññaṃ pāyeti(令儿饮乳)、pāyenti、pāyayati、pāyayanti。显示巴利原文
Ṇimhi-‘āssā ṇāpimhi yuka’ iti suttena ṇānubandhe āssa ante yāgamo, puttaṃ thaññaṃ pāyeti, pāyenti, pāyayati, pāyayanti.
于被动式中:pāyīyati, pāyīyanti。显示巴利原文
Kamme-pāyīyati, pāyīyanti.
关于 ssati 等词尾:passati、passanti、pissati、pissanti。显示巴利原文
Ssatyādimhi-passati, passanti, pissati, pissanti.
此处有巴利文句为证:“ayañhi te mayā’ruḷho, saro pissati lohitaṃ”(此湖为我所登,湖将饮血)、“aggodakāni pissāmi”(我饮上层清水)、“yūthassa purato vajaṃ”(行于兽群之前)、“Naḷena vāriṃ pissāma”(我等以芦苇饮水)、“na ca maṃ tvaṃ vadhissasi”(而你不得杀我)。显示巴利原文
Atrimā pāḷī-ayañhi te mayā’ruḷho, saro pissati lohitaṃ ,aggodakāni pissāmi, yūthassa purato vajaṃ . Naḷena vāriṃ pissāma, na ca maṃ tvaṃ vadhissasi .
词根 bhā(照耀):bhāti(照耀)、rattimābhāti candimā(月于夜间照耀)、disā bhanti virocamānā(诸方灿烂照耀)、daddallamānā ābhanti(闪耀光辉而照耀)、paṭibhāti, paṭibhanti(显现)、paṭibhātu, paṭibhantu taṃ cunda bojjhaṅgā(准德,愿诸觉支对你显现)、tisso maṃ upamāyo paṭibhaṃsu(三种譬喻显现于我)、ratti vibhāti, vibhāyati(夜晚光明、发光)。显示巴利原文
Bhā-dittiyaṃ, bhāti, rattimābhāti candimā , disā bhanti virocamānā , daddallamānā ābhanti , paṭibhāti, paṭibhanti, paṭibhātu, paṭibhantu taṃ cunda bojjhaṅgā , tisso maṃ upamāyo paṭibhaṃsu , ratti vibhāti, vibhāyati.
词根 mā(慢):重叠并短化后,得 mamāyati(他执为我所)、mamāyanti(他们执为我所)。Yemaṃ kāyaṃ mamāyanti, andhā bālā puthujjanā——那些执此身为我所者,是无闻愚痴的凡夫。显示巴利原文
Mā-māne, dvittaṃ rasso ca, mamāyati, mamāyanti. Yemaṃ kāyaṃ mamāyanti, andhā bālā puthujjanā .
词根 yā(行):yāti, yanti, yāyati, yāyanti, yāyanta’ manuyāyanti(他们随行);uyyāti, uyyanti, niyyāti, niyyanti dhīrā lokamhā, hitvā māraṃ savāhanaṃ(贤者出离世间,舍离魔与魔军);anuyāti, anuyanti, anupariyāyati, anupariyāyanti。显示巴利原文
Yā-gatiyaṃ, yāti, yanti, yāyati, yāyanti, yāyanta’ manuyāyanti , uyyāti, uyyanti, niyyāti, niyyanti dhīrā lokamhā, hitvā māraṃ savāhanaṃ. Anuyāti, anuyanti, anupariyāyati, anupariyāyanti.
词根 lā(取):lāti。显示巴利原文
Lā-ādāne, lāti.
词根 vā(吹、嗅):如 vāti devesu uttamo(于诸天中最胜者吹拂)、vāto vāyati(风吹)、vāyanti、nibbāti、nibbanti、nibbāyati、nibbāyanti、parinibbāti、parinibbāyati。显示巴利原文
Vā-gati, gandhanesu, vāti devesu uttamo , vāto vāyati, vāyanti, nibbāti, nibbanti, nibbāyati, nibbāyanti, parinibbāti, parinibbāyati.
于 ṇāpi 后缀中:nibbāpeti、nibbāpayati。显示巴利原文
Ṇāpimhi-nibbāpeti, nibbāpayati.
于 ī 等词尾中:parinibbāyi、parinibbāyiṃsu。显示巴利原文
Īādimhi-parinibbāyi, parinibbāyiṃsu.
在 ssati 等词尾的形态中:parinibbissati、parinibbissanti、parinibbāyissati、parinibbāyissanti。显示巴利原文
Ssatyādimhi-parinibbissati, parinibbissanti, parinibbāyissati, parinibbāyissanti.
词根 sā 有品尝、削弱、终结之义,其形态如:sāti、sāyati、sāyanti、pariyosāyanti。显示巴利原文
Sā-assādana, tanukaraṇa, antakriyāsu, sāti, sāyati, sāyanti, pariyosāyanti.
带后缀 ṇāpi 的形态:osāpeti、pariyosāpeti、osāpayati、pariyosāpayati。显示巴利原文
Ṇāpimhi-osāpeti , pariyosāpeti, osāpayati, pariyosāpayati.
被动语态:osāpīyati,pariyosāpīyati。显示巴利原文
Kamme-osāpīyati, pariyosāpīyati.
词根 hā(舍弃):pahāti、pahāyati、pahāyanti。显示巴利原文
Hā-cāge, pahāti, pahāyati, pahāyanti.
于主动与被动,加 kya,增入 īu:hiyyoti hiyyati poso(此人被舍弃)、nihiyyati tassa yaso(他的名声被舍弃)、tvaṃ eko avahiyyasi(你独自被舍弃);重叠及短音化。显示巴利原文
Kattu, kammani kyo, īuāgamo, hiyyoti hiyyati poso , nihiyyati tassa yaso , tvaṃ eko avahiyyasi, dvittaṃ rasso ca.
613 喉音组诸字,转为腭音组。显示巴利原文
613.Kavaggahānaṃ cavaggajā.
重叠时,前位的喉音组与 h,变为腭音组与 j。显示巴利原文
Dvitte pubbesaṃ kavagga, hānaṃ cavagga, jā honti.
Jahāti、pajahāti、jahanti、pajahanti。显示巴利原文
Jahāti, pajahāti, jahanti, pajahanti.
于被动语态中,则有 pahīyati、pahīyanti 等形式。显示巴利原文
Kamme-pahīyati, pahīyanti.
于短音化时,形式为 pahiyati、pahiyanti。显示巴利原文
Rassatte-pahiyati, pahiyanti.
于重叠形式中,则有 pahiyyati、pahiyyanti、pajahīyati、pajahīyanti 等变化。显示巴利原文
Dvitte-pahiyyati, pahiyyanti, pajahīyati, pajahīyanti.
以 ṇāpi 为后缀者:hāpeti, hāpenti, hāpayati, hāpayanti, jahāpeti, jahāpenti, jahāpayati, jahāpayanti。显示巴利原文
Ṇāpimhi-hāpeti, hāpenti, hāpayati, hāpayanti, jahāpeti, jahāpenti, jahāpayati, jahāpayanti.
于被动语态中:hāpīyati, jahāpīyati。显示巴利原文
Kamme-hāpīyati, jahāpīyati.
于 ī 等词尾中:pahāsi, pahāsuṃ, pajahi, pajahiṃsu。显示巴利原文
Īādimhi-pahāsi, pahāsuṃ, pajahi, pajahiṃsu.
614 第六百一十四条:hā 之后,ssa 音变为 ha。显示巴利原文
614.Hāto ha.
hā 之后,其后的 ssa 音或有变为 ha。显示巴利原文
Hāto parassa ssa-kārassa ha hoti vā.
“Hāhisi tvaṃ jīvaloka”为巴利文,此外有 hāhi、hāhinti、hāhati、hāhanti、jahissati、hissati 等形式;又有“彼此杀害后,我们将迅速舍弃生命”一语。显示巴利原文
‘‘Hāhisi tvaṃ jīvaloka’’nti pāḷi, hāhiti, hāhinti, hāhati, hāhanti, jahissati, hissati, aññamaññaṃ vadhitvāna, khippaṃ hissāma jīvitaṃ .
在沐浴与清净之义中:nhāti、nhāyati、nhāyanti。显示巴利原文
Nhā-soceyye, nhāti, nhāyati, nhāyanti.
依大规则,在辅音增益的情形下:nahāti、nahāyati、nahāyanti。显示巴利原文
Mahāvuttinā byañjanavaḍḍhane, nahāti, nahāyati, nahāyanti.
以上为以 bhū 为首的语根组中,以 ā 音结尾的语根形态。显示巴利原文
Iti bhūvādigaṇe ākārantadhāturūpaṃ.
以 i 类元音结尾的词根形态。显示巴利原文
Ivaṇṇantadhāturūpa
i 词根表去与学习;khī 词根表灭尽与显示;ci 词根表积聚;ji 词根表征服;ḍī 词根表空中飞行;nī 词根表引导;bhī 词根表怖畏;lī 词根表黏着;sī 词根表躺卧;mhi 词根表笑。显示巴利原文
I-gatiyaṃ ajjhāyane ca, khi-khaye pakāsane ca, cicaye, ji-jaye, ḍī-vehāsagatiyaṃ, nī-naye, bhī-bhaye, lī-laye, sī-saye, mhi-hāse.
tyādi 等词缀的构成——主动语态、现在时:词根 √i 等,加上前缀,在主动语态中构成如下形态:eti、enti、esi、etha、emi、ema;加前缀 vi- 为 veti、venti;加前缀 saṃ- 为 sameti、samenti;加前缀 abhi- 为 abbheti、abbhenti;加前缀 abhi-saṃ- 为 abhisameti、abhisamenti;加前缀 ava- 为 aveti、aventi;加前缀 sam-ava- 为 samaveti、samaventi;加前缀 apa- 为 apeti、apenti;加前缀 upa- 为 upeti、upenti;加前缀 anu- 为 anveti、anventi;加前缀 ati- 为 acceti、accenti;加前缀 pati- 为 pacceti、paccenti;加前缀 adhi- 为 ajjheti、ajjhenti;加前缀 ud- 为 udeti、udenti;加前缀 sam-ud- 为 samudeti、samudenti;加前缀 pari- 为 pariy显示巴利原文
Tyādyuppatti, kattari lo, eti, enti, esi, etha, emi, ema, veti, venti, sameti, samenti, abbheti, abbhenti, abhisameti, abhisamenti, aveti, aventi, samaveti, samaventi, apeti, apenti, upeti, upenti, anveti, anventi, acceti, accenti, pacceti, paccenti, ajjheti, ajjhenti, udeti, udenti, samudeti, samudenti, pariyeti, pariyenti, upayati, upayanti, accayati, accayanti, udayati, samudayati.
etu、sametu、entu、samentu、ehi、samehi、etha、sametha;例句:etha byagghā nivattavho, paccupetha mahāvanaṃ。显示巴利原文
Etu, sametu, entu, samentu, ehi, samehi, etha, sametha, etha byagghā nivattavho, paccupetha mahāvanaṃ .
根据大规则,从 i 词根构成 eyya 等形式时,e 音脱落。例如:‘智者不应信赖未至苦之边际’,‘当我遣送你时,刹帝利,你当来。’显示巴利原文
Mahāvuttinā idhātumhā eyyādīnaṃ ekārassa lopo, na ca apatvā dukkhassantaṃ , vissāsaṃ eyya paṇḍito, yadā te pahiṇeyyāmi, tadā eyyāsi khattiya .
在以‘ī’等开头的词缀相接时,依‘后者有时省略’之规则,词缀中的元音省略。例如:dhammaṃ abhisami(他现证了法)、abhisamiṃsu(他们现证了法)。显示巴利原文
Īādimhi ‘paro kvacī’ti vibhattisaralopo, dhammaṃ abhisami, abhisamiṃsu.
依‘e ontā suṃ’规则,uṃ变为suṃ。例如:abhisamesuṃ、abhisamayuṃ、abhisamayiṃsu。显示巴利原文
‘Eontā su’nti uṃssa suṃ, abhisamesuṃ, abhisamayuṃ, abhisamayiṃsu.
关于以ssati等开头者——显示巴利原文
Ssatyādimhi –
615 第六一五条:此形源自 eti。显示巴利原文
615.Etismā.
‘Etī’是词根的说明,即音 ti。在此,从词根 i 之后的 ssa 变为 hi,或保持不变。显示巴利原文
‘Etī’ti dhātuniddeso tisaddo, idhātumhā parassa ssakārassa hi hoti vā.
Ehiti、essati。Bodhirukkhamupehiti(前往菩提树)、nerañjaramupehiti(前往尼连禅河)、upessati(将前往),tadā ehinti me vasaṃ(那时他们将随顺我的教令),tato nibbānamehisi(从此你将走向涅槃),na punaṃ jātijaraṃ upehisi(你将不再进入生与老)。依经分别,其他词根亦如此:kathaṃ jīvihisi tvaṃ(你将如何生活),jāyihitippasādo(净信将生起),paññāyihinti etā daharā(这些年轻女子将被知晓)。显示巴利原文
Ehiti, essati. Bodhirukkhamupehiti , nerañjaramupehiti , upessati, tadā ehinti me vasaṃ , tato nibbānamehisi , na punaṃ jātijaraṃ upehisi . Suttavibhattena aññadhātūhipi, kathaṃ jīvihisi tvaṃ , jāyihitippasādo , paññāyihinti etā daharā .
其中,以 ssa 等开头者:“sace puttaṃ siṅgālānaṃ, kukkurānaṃ adāhisī”是巴利语,“adāhisī”意为“你给了”。显示巴利原文
Ssādimhi ‘‘sace puttaṃ siṅgālānaṃ, kukkurānaṃ adāhisī’’ti pāḷi, ‘adāhisī’ti ca adadissasetyattho.
词根 khī 用于灭尽与显露无德:khayati、khayanti。显示巴利原文
Khi-khaye avaṇṇapakāsane ca, khayati, khayanti.
词根 khī 加 ya 构成词干,有时 ya 会重叠。kappo khīyetha、vaṇṇo na khīyetha tathāgatassa、ujjhāyanti khīyanti,意为显露无德。Khiyyati、khiyyanti,如:āyu khīyyati maccānaṃ, kunnadīnaṃva odakaṃ。显示巴利原文
Khito yāgamo, vikappena yassa dvittaṃ, kappo khīyetha, vaṇṇo na khīyetha tathāgatassa , ujjhāyanti khīyanti , avaṇṇaṃ pakāsentīti attho. Khiyyati, khiyyanti, āyu khiyyati maccānaṃ, kunnadīnaṃva odakaṃ .
ci 词根用于“积聚”义时,有 samucceti、samuccayati 两种形式。显示巴利原文
Ci-caye, samucceti, samuccayati.
616 第六一六条:接于 ni 之后的 c 转为 ch。显示巴利原文
616.Nito cissa cho.
接于 ni 之后的 c 转为 ch。显示巴利原文
Nito parassa cissa ca-kārassa cho hoti.
nicchayati、vinicchayati、vinicchayanti、viniccheti、vinicchenti。显示巴利原文
Nicchayati, vinicchayati, vinicchayanti, viniccheti, vinicchenti,
于被动语态中,以ya为语基——显示巴利原文
Kamme kyo –
617 第617条:元音变长。显示巴利原文
617.Dīgho sarassa.
当词根以元音结尾时,在 ya 语基前其元音变为长音;即 i 与 u 在 ya 语基前有时变长。显示巴利原文
Sarantassa dhātussa dīgho hoti kyamhīti ikāru’kārānaṃ kyamhi vikappena dīgho.
samuccīyati、samuccīyanti,vinicchīyati、vinicchīyanti。显示巴利原文
Samuccīyati samuccīyanti, vinicchīyati, vinicchīyanti.
词根 ji 表“征服”义,有 jeti、jenti、vijeti、vijenti、parājeti、parājenti、jayati、jayanti、vijayati、vijayanti、parājayati、parājayanti 等形式。显示巴利原文
Ji-jaye, jeti, jenti, vijeti, vijenti, parājeti, parājenti, jayati, jayanti, vijayati, vijayanti, parājayati, parājayanti.
在被动语态的 ya 语基前,元音变长:na taṃ jitaṃ sādhu jitaṃ, yaṃ jitaṃ avajīyati. Taṃ kho jitaṃ sādhu jitaṃ, yaṃ jitaṃ nāvajīyati。显示巴利原文
Kamme kyamhi dīgho, na taṃ jitaṃ sādhu jitaṃ, yaṃ jitaṃ avajīyati. Taṃ kho jitaṃ sādhu jitaṃ, yaṃ jitaṃ nāvajīyati .
在 ṇāpi 语基前,前面的元音有时脱落:如 jāpeti、jāpayati;又如 Yo na hanti na ghāteti, na jināti na jāpaye 等;Jayāpeti、jayāpayati、jayāpīyati、jayāpīyanti、jayatu、jayantu。显示巴利原文
Ṇāpimhi pubbassaralopo vā, jāpeti, jāpayati. Yo na hanti na ghāteti, na jināti na jāpaye . Jayāpeti, jayāpayati, jayāpīyati, jayāpīyanti, jayatu, jayantu.
以 ī 等开头的形式:如 ajesi、ajesuṃ、vijesi、vijesuṃ、ajayi、ajayuṃ、ajayiṃsu、vijayi、vijayuṃ、vijayiṃsu、jessati、vijessati、parājessati、jayissati、vijayissati、parājayissati。显示巴利原文
Īādimhi-ajesi, ajesuṃ, vijesi, vijesuṃ, ajayi, ajayuṃ, ajayiṃsu, vijayi, vijayuṃ, vijayiṃsu, jessati, vijessati, parājessati, jayissati, vijayissati, parājayissati.
ḍī 词根表“空中飞”:sakuṇo ḍeti、ḍenti。Pāsaṃ oḍḍeti、oḍḍenti(设置陷阱)。显示巴利原文
Ḍī-vehāsagatiyaṃ, sakuṇo ḍeti, ḍenti . Pāsaṃ oḍḍeti, oḍḍenti.
nī 词根表“引导”:neti、nenti、vineti、vinenti、nayati、nayanti、vinayati、vinayanti。显示巴利原文
Nī-naye , neti, nenti, vineti, vinenti, nayati, nayanti, vinayati, vinayanti.
被动语态:nīyati、nīyanti(被引导)。显示巴利原文
Kamme-nīyati, nīyanti.
重叠后的形式:niyyati、niyyanti、niyyare。显示巴利原文
Dvitte-niyyati, niyyanti, niyyare.
在 ṇāpi 语基前,āya 替代形缩短:nayāpeti、nayāpenti、nayāpayati、nayāpayanti。显示巴利原文
Ṇāpimhi āyādesassa rasso, nayāpeti, nayāpenti, nayāpayati, nayāpayanti.
被动语态形式:nayāpīyati、nayāpīyanti。显示巴利原文
Kamme-nayāpīyati, nayāpīyanti.
以 ī 等字母起始者:nesi、nesuṃ、vinesi、vinesuṃ、ānesi、ānesuṃ、anayi、nayi、anayiṃsu、nayiṃsu、ānayi、ānayiṃsu、vinayi、vinayiṃsu。显示巴利原文
Īādimhi-nesi, nesuṃ, vinesi, vinesuṃ, ānesi, ānesuṃ, anayi, nayi, anayiṃsu, nayiṃsu, ānayi, ānayiṃsu, vinayi, vinayiṃsu.
以 ssati 等字母起始者:nessati、nessanti、nayissati、nayissanti。显示巴利原文
Ssatyādimhi-nessati, nessanti, nayissati, nayissanti.
词根 bhī 表怖畏义:bheti。有偈颂云:“Mā bhetha kiṃ socatha modathavho, vibhemi etaṃ asādhuṃ, uggatejo hi brāhmaṇo.” 又有 bhāyati、bhāyanti。显示巴利原文
Bhī-bhaye, bheti. Mā bhetha kiṃ socatha modathavho , vibhemi etaṃ asādhuṃ, uggatejo hi brāhmaṇo . Bhāyati, bhāyanti.
在使役构词中,依大规则可带s音或不带s音:bhīseti、bhīsayati、bhīsāpeti、bhīsāpayati。(例如)bhikkhuṃ bhīseyya vā bhīsāpeyya vā。显示巴利原文
Kārite mahāvuttinā sāgamo vā, bhīseti, bhīsayati, bhīsāpeti, bhīsāpayati. Bhikkhuṃ bhīseyya vā bhīsāpeyya vā .
「Sī-saye」:seti(他卧)、senti(他们卧)、atiseti(他过度卧)、atisenti(他们过度卧)、sayati(他躺卧)、sayanti(他们躺卧)。显示巴利原文
Sī-saye, seti, senti, atiseti, atisenti, sayati, sayanti.
「Kamme」:atisīyati(他被过度躺卧)、atisīyanti(他们被过度躺卧)。显示巴利原文
Kamme-atisīyati, atisīyanti.
「Ṇāpimhi」为加于短音上,指:sayāpeti(使躺卧)、sayāpayati(使躺卧)。显示巴利原文
Ṇāpimhi rasso, sayāpeti, sayāpayati.
「Ṇimhi」:sāyeti(使躺卧)、sāyayati(使躺卧)、sāyesuṃ dīnamānasā(他们心怀怯懦而使之躺卧)。显示巴利原文
Ṇimhi-sāyeti, sāyayati, sāyesuṃ dīnamānasā .
「Mhi-hāse」:umheti(使笑)、umhayati(使笑)、vimheti(使惊异)、vimhayati(使惊异);于“na naṃ umhayate disvā, na ca naṃ paṭinandati”中,即指见后既不嘲笑他,亦不欢迎他。显示巴利原文
Mhi-hāse , umheti, umhayati, vimheti, vimhayati, na naṃ umhayate disvā, na ca naṃ paṭinandati .
“Kamme”:umhīyati(被逗笑)、vimhīyati(被惊异)。显示巴利原文
Kamme-umhīyati, vimhīyati.
“Kārite”省略前音:sace maṃ nāganāsūrū, umhāyeyya pabhāvatī(若象鼻般大腿者令我发笑,光辉女);sace maṃ nāganāsūrū, pamhāyeyya pabhāvatī(若象鼻般大腿者令我开怀而笑,光辉女)。显示巴利原文
Kārite pubbassaralopo, sace maṃ nāganāsūrū, umhāyeyya pabhāvatī. Sace maṃ nāganāsūrū, pamhāyeyya pabhāvatī .
以上是 bhūvādigaṇa(以 bhū 为首的组)中,词根以 i 音结尾的形态。显示巴利原文
Iti bhūvādigaṇe ivaṇṇantadhārūpaṃ.
以 u 类元音结尾的词根形态。显示巴利原文
Uvaṇṇantadhāturūpa
Cu(移动)、ju(快速行进)、thu(称赞)、du(行进与热恼)、bhū(存在)、yu(混合与行进)、ru(声音)、brū(言语表达)、su(流动与产生)、sū(生产)、hu(施与、食、供养与存在)、hū(存在)。显示巴利原文
Cu-cavane, ju-sīghagamane, thu-abhitthavane, du-gatiyaṃ upatāpe ca, bhū-sattāyaṃ, yu-missane gatiyañca, ru-sadde, brū-viyattiyaṃ vācāyaṃ, su-sandane janane ca, sū-pasavane, hu-dāne bhakkhane pūjāyaṃ sattiyañca, hū-sattāyaṃ.
tyādi 词尾的构成:依规则‘kattari lo’加上 lapaccaya 词缀,u 音转为 av;再依‘dīgho sarassā’规则,及物动词词根在 kya 词缀前,其元音延长。显示巴利原文
Tyādyuppatti, ‘kattari lo’ti lapaccayo, uvaṇṇassa avādeso, ‘dīgho sarassā’ti sakammikadhātūnaṃ kyamhi dīgho.
词根 √cu(移动)的变位:cavati(他移动)、cavanti(他们移动)。显示巴利原文
Cu-cavane, cavati, cavanti.
在 ṇimhi 语境下:cāveti(他使移动)、cāvayati(他使移动)。显示巴利原文
Ṇimhi-cāveti, cāvayati.
词根 √ju 意为快速行:javati(他快速而行)、javanti(他们快速而行)。显示巴利原文
Ju-sīghagamane, javati, javanti.
词根 √thu 意为称赞:abhitthavati(他称赞)、abhitthavanti(他们称赞)。显示巴利原文
Thu-abhitthavane, abhitthavati, abhitthavanti.
由于‘bahula’(多)的缘故,在 kya 词缀前有时会发生元音增强(vuddhi)与 av 替换,形成 abhitthavīyati(他被称赞)、abhitthavīyanti(他们被称赞)、abhitthaviyyati(他被称赞)、abhitthaviyyanti(他们被称赞)。显示巴利原文
‘Bahula’nti adhikatattā kyamhi kvaci vuddhi, avādeso, abhitthavīyati, abhitthavīyanti, abhitthaviyyati, abhitthaviyyanti.
Du(逼迫、危害义):upaddavati(他逼害、侵扰),upaddavanti(他们逼害、侵扰)。显示巴利原文
Du-upatāpe, upaddavati, upaddavanti.
Bhū(存在义):sambhoti(他生起、存在),sambhavati(他生起、产生)。显示巴利原文
Bhū-sattāyaṃ, sambhoti, sambhavati.
√yu(行):yavati(他行)。显示巴利原文
Yu-gatiyaṃ , yavati.
Ru(音声之义):ravati(叫喊),ravanti(他们叫喊),viravati(高声叫喊),viravanti(他们高声叫喊)。显示巴利原文
Ru-sadde, ravati, ravanti, viravati, viravanti.
√brū(言语表达)——显示巴利原文
Brū-viyattiyaṃ vācāyaṃ –
618 618. 词根brū之后不加ssa。显示巴利原文
618.Na brūsso.
当后面跟辅音时,brū 不变成 o。显示巴利原文
Byañjane pare brūssa o na hoti.
619 619. 词根 brū 在 ti 等词尾之前变为 īu。显示巴利原文
619.Brūto tissīu.
词根brū在ti等语尾前变为īu;在ī之前则省略前一个音。显示巴利原文
Brūto tissa ādimhi īu hoti. Īmhi pubbalopo.
Bravīti:他说。显示巴利原文
Bravīti.
620 620. 当后面有元音时,以i音和u音收尾的词根有时会变为iyaṅ和uvaṅ。显示巴利原文
620.Yuvaṇṇānamiyaṅauvaṅa sare.
对于以 i 音和 u 音结尾的词根,在元音之前,有时会变为 iyaṅ 和 uvaṅ。显示巴利原文
Ivaṇṇu’vaṇṇantānaṃ dhātūnaṃ kvaci iyaṅa, uvaṅa honti sare.
bruvanti 或 brunti,意为“他们说”。经文中可见“ajānantā no pabrunī”(不知者不向我们明说)。另有 brūsi(你说)、brūtha(你们说)、brūmi(我说)、brūma(我们说)等形式。显示巴利原文
Bruvanti, brunti vā. ‘‘Ajānantā no pabruntī’’ti pāḷi. Brūsi, brūtha, brūmi, brūma.
621 621. 语尾 ti 和 antī 转变为 ṭa 和 ṭū。显示巴利原文
621.Tyantīnaṃ ṭaṭū.
在 ti 与 antī 词尾之前,brū 变为 āha,相应的词尾则变为 ṭa 和 ṭū。显示巴利原文
Ti, antīsu brūssa āha hoti, tesañca ṭa, ṭū honti.
他说,他们说。显示巴利原文
So āha, te āhu.
此处经文云:世尊宣说涅槃为解脱一切结缚,并说及彼之灭尽;凡夫说为乐者,圣者说为苦;凡夫说为苦者,圣者则知为乐。其中,“āha”为他说,“āhu”为他们说。显示巴利原文
Atrimā pāḷī-nibbānaṃ bhagavā āha, sabbaganthapamocanaṃ, āha tesañca yo nirodho , yaṃ pare sukhato āhu, tadariyā āhu dukkhato. Yaṃ pare dukkhato āhu, tadariyā sukhato vidū . Tattha ‘āhā’ti katheti. ‘Āhū’ti kathenti.
brūtu 是“他应说”,brūvantu 是“他们应说”,brūhi maṅgalamuttamaṃ 是“请说最上吉祥”,brūtha 是“你们说”,brūmi 是“我说”,brūma 是“我们说”。显示巴利原文
Brūtu , brūvantu, brūhi maṅgalamuttamaṃ , brūtha, brūmi, brūma.
在 eyya 等词尾前,brū 转为 uva:bruveyya(他应说)、bruveyyuṃ(他们应说)。显示巴利原文
Eyyādimhi-brūssa uvaṅa hoti, bruveyya, bruveyyuṃ.
在以 ī 等元音开头的词尾前,brū 变为 o,此 o 再被 av 替代:abravi(他说)、abravuṃ(他们说)、abraviṃsu(他们说)。显示巴利原文
Īādimhi sare pare brūssa ottaṃ, ossa ca avādeso, abravi, abravuṃ, abraviṃsu.
在 uv 替换的情形中:abruvi(他说)、abruvuṃ(他们说)、abruviṃsu(他们说)。显示巴利原文
Uvādese-abruvi, abruvuṃ, abruviṃsu.
完成式中——显示巴利原文
Parokkhamhi –
622 622. 在以 a 等元音开头的词尾前,brū 变为 āha。显示巴利原文
622.Aādīsvāho brūssa.
在 a 等字母开头的词尾前,词根 brū 变为 āha。显示巴利原文
Aādīsu brūssa āha bhavati.
例如:so āha(他说)、te āhu(他们说)。显示巴利原文
So āha, te āhu.
623 623. 或者变为 aṃsu 和 āhu。显示巴利原文
623.Ussaṃsvāhā vā.
在替换为 āha 之后,随后的 uv 词形变为 aṃsu。显示巴利原文
Āhādesamhā parassa uvacanassa aṃsu hoti vā.
te āhaṃsu(他们说);saccaṃ kirevamāhaṃsu narā ekacciyā idha(意为:据说此处确有一些人这样说过)。显示巴利原文
Te āhaṃsu, saccaṃ kirevamāhaṃsu, narā ekacciyā idha .
√su(流动):nadī savati(河流流动)、savanti(它们流动)、ābhavaggā savanti(它们流向有顶)。显示巴利原文
Su-sandane, nadī savati, savanti, ābhavaggā savanti.
√sū(生产):puññaṃ pasavati(他产生福德)、pasavanti(他们产生福德)。显示巴利原文
Sū-pasavane, puññaṃ pasavati , pasavanti.
√hu(供养):依“parokkhāyañcā”规则重叠,再依“kavaggahānaṃ cavaggajā”规则,h 变为 j;juhoti(他供养)、juhonti(他们供养)。显示巴利原文
Hu-pūjāyaṃ, ‘parokkhāyañcā’ti dvittaṃ, ‘kavaggahānaṃ cavaggajā’ti hassa jo, juhoti, juhonti.
「Kamme」:tena aggi hūyate(由此,火便被供养)。显示巴利原文
Kamme-tena aggi hūyate.
「Ṇimhi」:juhāveti、juhāvayati,皆表“他令供养”。显示巴利原文
Ṇimhi-juhāveti, juhāvayati.
「Ṇāpimhi」:juhāpeti、juhāpayati,皆表“他令供养”。显示巴利原文
Ṇāpimhi-juhāpeti, juhāpayati.
√hu(存在):pahoti(他能)、sampahoti(他完全能)、pahonti(他们能)、sampahonti(他们完全能)。显示巴利原文
Hu-sattiyaṃ, pahoti, sampahoti, pahonti, sampahonti.
词根 √hū(存在):hoti(他是)、honti(他们是)、hotu(愿他是)、hontu(愿他们是)。显示巴利原文
Hū-sattāyaṃ , hoti, honti, hotu, hontu.
在 eyya 等词尾前,依‘yuvaṇṇānamiyaṅauvaṅa sare’规则,词根末音变为 uv:huveyya(他应是)、huveyyuṃ(他们应是)。显示巴利原文
Eyyādimhi- ‘yuvaṇṇānamiyaṅauvaṅa sare’ti dhātvantassa uvādeso, huveyya, huveyyuṃ.
在 ā 等词尾前:so ahuvā(他曾经是)。vaṇṇagandhaphalūpeto amboyaṃ ahuvā pure(这棵芒果树从前色、香、味具足)。ahuvā te pure sakhā(他从前是你的朋友)、te ahuvū(他们曾经是)、tvaṃ ahuvo(你曾经是)、tumhe ahuvattha(你们曾经是)、jhāyatha bhikkhave mā pamādāttha mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha(比丘们,当修习禅那,切莫放逸,免得日后追悔)、ahuva 或 ahuvaṃ(我曾经是)、ahuvamhā(我们曾经是)。经文:‘akaramhasa te kiccaṃ yaṃ balaṃ ahuvamhase’(我们已尽己力,履行彼事)。‘ahuvamheva mayaṃ pubbe na nāhuvamhā’(我们往昔即如是,非不如是)。显示巴利原文
Āādimhi-so ahuvā. Vaṇṇagandhaphalūpeto, amboyaṃ ahuvā pure . Ahuvā te pure sakhā , te ahuvū, tvaṃ ahuvo, tumhe ahuvattha , jhāyatha bhikkhave mā pamādāttha, mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha, ahuva, ahuvaṃ vā, ahuvamhā. ‘‘Akaramhasa te kiccaṃ, yaṃ balaṃ ahuvamhase . Ahuvamheva mayaṃ pubbe, na nāhuvamhā’’ti pāḷiyo.
在 ī 等词尾前加 s,如 ahosi(他曾是)、pāturahosi(他显现了)。显示巴利原文
Īādimhi sāgamo, ahosi, pāturahosi.
依 Mahāvutti 规则,省略 ī 并缩为短音,如 ahudeva bhayaṃ ahu chambhitattaṃ(确实曾有恐惧、曾有战栗)、ahudeva kukkuccaṃ ahu vippaṭisāro(确实曾有恶作、曾有后悔)、ādīnavo pāturahu(过患显现了)、dibbo ratho pāturahu(天车显现了)。显示巴利原文
Mahāvuttinā īlopo rasso ca. Ahudeva bhayaṃ ahu chambhitattaṃ. Ahudeva kukkuccaṃ, ahu vippaṭisāro . Ādīnavo pāturahu , dibbo ratho pāturahu.
624 624. 词根 hū 之后变成 resuṃ。显示巴利原文
624.Hūto resuṃ.
由词根 hū 构成 ñuṃ 词干时,变为 resuṃ。依经分别,mhā 变为 resumhā。依‘rānubandhentasarādissā’规则,省略词根末音。显示巴利原文
Hūto ñuṃvacanassa resuṃ hoti. Suttavibhattena mhāssa resumhā ca. ‘Rānubandhentasarādissā’ti dhātvantalopo.
te pubbe ahesuṃ 指“他们从前存在”。发生 uv 替换时,为 ahuvuṃ;省略前音时,则为 ahuṃ。显示巴利原文
Te pubbe ahesuṃ. Uvādese ahuvuṃ, pubbassaralope ahuṃ.
此处经文云:sabbamhi taṃ araññamhi yāvantettha dijā ahuṃ(于彼全林,凡诸鸟所在之处);kūṭāgārasahassāni sabba soṇṇamayā ahuṃ(千座重阁,纯金所成)。显示巴利原文
Atrimā pāḷī- sabbamhi taṃ araññamhi, yāvantettha dijā ahuṃ . Kūṭāgārasahassāni, sabbasoṇṇamayā ahuṃ .
‘o’词尾转为 si、ittha、ttho,例如:tvaṃ ahosi, ahuvi, ahuvittha, ahuvittho(你曾经是)。显示巴利原文
Ossa si, ittha, ttho. Tvaṃ ahosi, ahuvi, ahuvittha, ahuvittho.
依大规则,olopo 为短音:‘尊母勿曾忿怒,莫成日后追悔者。’我于过去时曾存在吗?抑或未曾存在?究竟曾存在什么?如何曾存在?我曾存在,我们曾存在,或曾存在。我们于过去时曾存在吗?抑或未曾存在?究竟曾存在什么?如何曾存在?我们往昔曾存在,或曾存在。‘我们往昔曾是施主’——此为圣典文句。显示巴利原文
Mahāvuttinā olopo rasso, mā bhoti kupitā ahu , māhu pacchānutāpinī , ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhānaṃ, na nu kho ahosiṃ, kinnu kho ahosiṃ, kathaṃ nu kho ahosiṃ , ahaṃ ahuviṃ, mayaṃ ahosimhā, ahosimha vā. Ahesumhā nu kho mayaṃ atītamaddhānaṃ, na nu kho ahesumhā, kinnu kho ahesumhā, kathaṃ nu kho ahesumhā . Mayaṃ pubbe ahuvimhā, ahumhā vā. ‘‘Mayaṃ pubbe dānapatino ahumhā’’ti pāḷi.
短音化时,出现 ahumha 形。显示巴利原文
Rassatte-ahumha.
依照大规则,mhā中的u为高音。‘我们五百人全体曾往生忉利天’——此为圣典文句。显示巴利原文
Mahāvuttinā mhāssa uñca. ‘‘Pañcasatā mayaṃ sabbā, tāvatiṃsupagā ahu’’nti pāḷi.
在其他六聚中,该a转为aṃ。例如:ahaṃ pubbe ahuvaṃ(‘我于往昔曾存在’),或ahuva(‘曾存在’)。显示巴利原文
Parachakke assa aṃ, ahaṃ pubbe ahuvaṃ, ahuva vā.
‘paro kvaci’是paro的省略。ahuṃ(曾存在)。显示巴利原文
‘Paro kvacī’ti paralopo, ahuṃ.
此处有圣典文句:“我曾于渔夫村为渔夫之子,曾为转轮王、阎浮洲之主;曾七次为大梵天,亦曾为他化自在天;曾为灌顶刹帝利,为人中之主。”我们曾存在。显示巴利原文
Atrimā pāḷī- ‘‘ahaṃ kevaṭṭagāmasmiṃ, ahuṃ kevaṭṭadārako , cakkavattī ahuṃ rājā, jambumaṇḍassa issaro. Sattakkhattuṃ mahābrahmā, vasavattī tadā ahuṃ. Muddhābhisitto khattiyo, manussādhipatī ahu’’nti. Mayaṃ ahuvimhe.
在“ss”等开头之前——显示巴利原文
Ssatyādimhi –
625 第625条:词根 hū 有 he、hehi、hohi,以及以 ss 等开头。显示巴利原文
625.Hūssa hehehihohi ssaccādo.
在 ss 等开头字母前,hū 词根变为 he、hohi、hohi。显示巴利原文
Ssatyādimhi hūdhātussa he ca hohi ca hohi ca honti.
hessati、hessanti、hehissati、hehissanti、hohissati、hohissanti。‘我将于未来时,成为含天众的佛陀’;‘我们将当面见此’。显示巴利原文
Hessati , hessanti, hehissati, hehissanti, hohissati, hohissanti. Buddho hessaṃ sadevake , anāgatamhi addhāne, hessāma sammukhā imaṃ .
626 第626条。dakkha、sakkha、hehi、hohīhi,其中省略 ss。显示巴利原文
626.Dakkha sakkha hehi hohīhi lopo.
依这些替换,ss的省略可有可无。据经文分别,其他处也有ss的省略。显示巴利原文
Etehi ādesehi ssassa lopo hoti vā. Suttavibhattena aññehipi ssalopo.
“你能做到吗,昆达莉尼?你自以为属于刹帝利女子吗?”“实不能断除,非法正在毁坏正法”,“梵授王逃走了”等等。显示巴利原文
Sakkhisi tvaṃ kuṇḍalini, maññisi khattabandhuni . Na hi sakkhinti chettuṃ , adhammo haññiti dhammamajja , brahmadatto palāyiti iccādi.
hehiti、hehinti、hohiti、hohinti(义为“将成为”)。显示巴利原文
Hehiti, hehinti, hohiti, hohinti.
此处有圣典文句:‘我所爱的戴花环者将成为,我将以花环亲近她’;‘芝麻饭将成为善煮’;‘瞋与爱将成为’;‘你将成为我的妻子’;‘由此你将快乐,离贪者’;‘你将速成无漏者’等。显示巴利原文
Atrimā pāḷī-piyo ca me hehiti mālabhārī, ahañca naṃ mālinī ajjhupessaṃ , tilodano hehiti sādhupakko . Doso pemañca hehiti . Mama tvaṃ hehisi bhariyā . Tato sukhī hohisi vītarāgo. Khippaṃ hohisi anāsavo iccādi.
如是,在 bhū 等第一类中,词根末尾为 u 类元音的词根形态。显示巴利原文
Iti bhūvādigaṇe uvaṇṇantadhāturūpaṃ.
词根末尾为 e 的词根形态。显示巴利原文
Edantadhāturūpa
e-往来;ke-音声;khe-食、侍奉;ge-音声;前加 apa 之 ce-恭敬;jhe-思惟、燃烧、禅那;te-守护;the-音声、合聚;de-清净、睡眠;pe-增长;bhe-恐惧;le-割截;ve-去、织续;se-终结;hare-羞惭;gile-疲累;pale-去;mile-损坏。显示巴利原文
E-āgatiyaṃ gatiyañca, ke-sadde, khe-khādanu’paṭṭhānesu, ge-sadde, apapubba ce-pūjāyaṃ, jhe-cintāyaṃ dāha’jjhānesu ca, te-pālane, the-sadda, saṅghātesu, de-suddhi, niddāsu, pe-vuddhiyaṃ , bhe-bhaye, le-chedane, ve-gatiyaṃ tantasantāne ca, se-antakriyāyaṃ, hare-lajjāyaṃ, gile-kilamane, pale-gatiyaṃ, mile-hāniyaṃ.
凡不依 ṇ 系属缘而获得 āya 替换的词根,名为 edanta。依大规则,当 ya 省略时,与 ādanta 同形;而 ādanta 当 ya 增入时,与 edanta 同形。因此 ādanta 与 edanta 大多同形。显示巴利原文
Ṇānubandhapaccayena vinā yesaṃ dhātūnaṃ āyādeso labbhati, te edantā nāma. Mahāvuttinā yalope sati ādantehi samānarūpaṃ, ādantānañca yāgame sati edantehi samānarūpaṃ, tasmā ādanta, edantā yebhuyyena samānarūpā bhavanti.
依大规则,以 edanta 为词根者,在 tyādi 和 tabbādi 等变化中,有 āya 的替换,在某些场合则省略 ya。其中的 e 表‘来’之义:‘此驭者来’;‘若他们来至人界’;‘观相之来’;‘以鹿群为前导’;‘死魔之轭来’;‘来,贤友’;‘来,阿难’。显示巴利原文
Mahāvuttinā edantānaṃ tyādīsu tabbādīsu ca āyādeso, kvaci yalopo, e-āgatiyaṃ. Ayaṃ so sārathī eti , sace enti manussattaṃ , lakkhaṇaṃ passa āyantaṃ, migasaṅghapurakkhataṃ , yoga’māyanti maccuno , āyāmāvuso , āyāmānanda .
在这里,e 词根表‘来’与‘我们去’两个意义;依 yā 词根之力,亦表‘来’与‘我们去’的意义。显示巴利原文
Ettha edhātu āgaccha, gacchāmāti atthadvayaṃ vadati, yādhātuvasena āgaccha, yāmātipi atthaṃ vadanti.
此处的 e 为增音,如‘身、无有、方便、集起’等词中。显示巴利原文
E-vuddhiyaṃ vā, ‘‘kāyo, apāyo, upāyo, samudāyo’’tiādīsu –
“诸恶法来此、增长于此”,故名为 kāya(身);“āya”意为增长;由此离去,故为 apāya(无有);由此达到,故为 upāya(方便);“支分之法集起于此”,故为 samudāya(集起);“周遍分明地来由此”,故为 pariyāya(方式)。显示巴利原文
Kucchitā dhammā āyanti vaḍḍhanti etthāti kāyo, ‘āyo’ti vuccati vaḍḍhi, tato apeto apāyo, tena upeto upāyo, avayavadhammā samudenti etthāti samudāyo, paribyattaṃ āyanti etenāti pariyāyo.
于“ke”声中而说,名为 kāyati(发声)。显示巴利原文
Ke-sadde, kāyati.
于业中而被作,名为 kīyati(被做)。显示巴利原文
Kamme-kiyyati.
khe-食:草被食、被遍食;鼠被食、被遍食。显示巴利原文
Khe-khādane, tiṇaṃ khāyati, vikkhāyati, undurā khāyanti, vikkhāyanti.
khe-侍奉:显现、遍显;犹如不祥女般显现。显示巴利原文
Khe-upaṭṭhāne , khāyati, pakkhāyati, alakkhī viya khāyati.
ge-音声:gāyati(单数唱)、gāyanti(复数唱)。显示巴利原文
Ge-sadde, gāyati, gāyanti.
前加 apa 的 ce-表示恭敬:apacāyati(恭敬),即恭敬长者的人们。显示巴利原文
Apapubba ce-pūjāyaṃ, apacāyati, ye vuddha’mapacāyanti .
jhe-表示思惟:jhāyati、jhāyanti 意为思惟,pajjhāyati、pajjhāyanti 意为深入思惟,abhijjhāyati、abhijjhāyanti 意为贪求。显示巴利原文
Jhe-cintāyaṃ, jhāyati, jhāyanti, pajjhāyati, pajjhāyanti, abhijjhāyati, abhijjhāyanti.
jhe-表示观察:nijjhāyati、nijjhāyanti 意为观察,upanijjhāyati、upanijjhāyanti 意为近观,ujjhāyati、ujjhāyanti 意为嫌责。显示巴利原文
Jhe-olokane, nijjhāyati, nijjhāyanti, upanijjhāyati, upanijjhāyanti, ujjhāyati, ujjhāyanti.
jhe 表燃烧:padīpo jhāyati(灯燃烧),parijjhāyati(遍烧)。显示巴利原文
Jhe-dayhane, padīpo jhāyati, parijjhāyati.
kamme 表“于业”:jhāyīyati(被烧)。显示巴利原文
Kamme-jhāyīyati.
于 ṇāpi 中 ya 省略:kaṭṭhaṃ jhāpeti(使烧木柴,单数)、jhāpenti(使烧,复数)、jhāpayati(使烧,单数另式)、jhāpayanti(使烧,复数另式)。显示巴利原文
Ṇāpimhi yalopo, kaṭṭhaṃ jhāpeti, jhāpenti, jhāpayati, jhāpayanti.
jhe-诵习,前加 saṃ,依大规则,鼻音化音转为 j 音:sajjhāyati(读诵),sajjhāyanti(读诵);读诵咒语。显示巴利原文
Jhe-ajjhayane saṃpubbo, mahāvuttinā niggahītassa jādeso, sajjhāyati, sajjhāyanti, mantaṃ sajjhāyati.
te-守护:tāyati(守护),tāyanti(守护)。显示巴利原文
Te-pālane, tāyati, tāyanti.
the-音声、合聚:thāyati(聚积)。显示巴利原文
The-sadda, saṅghātesu, thāyati.
de- 表清净:vodāyati(清净)、vodāyanti(清净)。显示巴利原文
De-suddhiyaṃ, vodāyati, vodāyanti.
de- 表睡眠:niddāyati(睡眠)、niddāyanti(睡眠)。显示巴利原文
De-soppane, niddāyati, niddāyanti.
pe- 表增长:appāyati(增长)、appāyanti(增长)。显示巴利原文
Pe-vuddhiyaṃ, appāyati, appāyanti.
关于 bhe- 与恐惧:bhāyati(他恐惧)、bhāyanti(他们恐惧),如‘一切众生恐惧死亡’;bhāyasi(你恐惧);‘若你们恐惧苦’;‘我又为何要恐惧那种乐呢?’;‘朋友,我不恐惧那种乐’;bhāyāma(我们恐惧)。显示巴利原文
Bhe-bhaye, bhāyati, bhāyanti, sabbe bhāyanti maccuno , bhāyasi, sace bhāyatha dukkhassa , kinnu kho ahaṃ tassa sukhassa bhāyāmi , nataṃ bhāyāmi āvuso, bhāyāma .
在 ṇāpi 词根下:bhayāpeti(使恐惧)、bhāyāpeti(使恐惧)、bhāyāpayati(使恐惧)。显示巴利原文
Ṇāpimhi-bhayāpeti, bhāyāpeti, bhāyāpayati.
于 īādi 中:莫恐惧,莫忧伤,莫忧虑。显示巴利原文
Īādimhi-mā bhāyi, mā soci , mā cintayi.
于 ssatyādi 词根中:bhāyissati 意为“将恐惧”,bhāyissanti 意为“将恐惧”。显示巴利原文
Ssatyādimhi-bhāyissati, bhāyissanti.
le-割截:割草,割稻,lāyanti(割)。显示巴利原文
Le-chedane, tiṇaṃ lāyati, sāliṃ lāyati, lāyanti.
ve-去:风吹,诸风吹。显示巴利原文
Ve-gatiyaṃ, vāto vāyati, vātā vāyanti.
“ve-”表纺织的延续:如 tantaṃ vāyati(织布),vāyanti(他们织)。显示巴利原文
Ve-tantasantāne, tantaṃ vāyati, vāyanti.
表被动(业)时:vāyīyati(被织);前缀脱落后为 vīyati、viyyati。显示巴利原文
Kamme-vāyīyati, pubbalope vīyati, viyyati.
于使役态(ṇāpi)中:cīvaraṃ vāyāpeti(令人织袈裟,单数),vāyāpenti(令人织,复数)。显示巴利原文
Ṇāpimhi-cīvaraṃ vāyāpeti , vāyāpenti.
Se-antakriyāyaṃ,即终结义:osāyati 表示终了,pariyosāyati 表示完全终了,ajjhosāyati 表示执著。显示巴利原文
Se-antakriyāyaṃ, osāyati, pariyosāyati, ajjhosāyati.
于业中:pariyosīyati 意为被终结。显示巴利原文
Kamme-pariyosīyati.
于 ṇāpi 中:pariyosāpeti 意为使终结。显示巴利原文
Ṇāpimhi-pariyosāpeti.
627 第627条:ṇi与ṇāpi,于他们之中。显示巴利原文
627.Ṇiṇāpīnaṃ tesu.
当ṇi、ṇāpī等后缀随后出现时,其末音发生脱落,即落脱于他们ṇi、ṇāpī之前。显示巴利原文
Ṇi, ṇāpīnaṃ lopo hoti tesuṇi, ṇāpīsu paresu.
比丘将自己未完成的房舍交由他人完成。此处,由于词根是不及物的,“房舍”与“由他人”这两个业,需通过两次生起的使役形式方可成立。显示巴利原文
Bhikkhu attanā vippakataṃ kuṭiṃ parehi pariyosāpeti . Ettha akammakattā dhātussa ‘kuṭi’nti ca ‘parehī’ti ca dve kammāni dvikkhattuṃ pavattehi kāritehi sijjhanti.
此处亦略说若干多音节、以e或a结尾的词根。显示巴利原文
Anekassaraedantampi kiñci idha vuccati.
“hare”用于羞愧义:harāyati(他感到羞愧)、harāyanti(他们感到羞愧);aṭṭiyāmi harāyāmi(我厌恶、我羞愧)、harāyāma(我们感到羞愧);harāyatīti hirī(所谓“感到羞愧”即是“惭”)。依大规则,词末音变为i。显示巴利原文
Hare-lajjāyaṃ, harāyati, harāyanti, aṭṭiyāmi harāyāmi , harāyāma, harāyatīti hirī, mahāvuttinā upantassa ittaṃ.
“gile”用于苦恼义:gilāyati(他感到苦恼);piṭṭhi me āgilāyati(我的背部感到苦恼);gilāyanti(他们感到苦恼)。显示巴利原文
Gile-rujjane, gilāyati, piṭṭhi me āgilāyati , gilāyanti.
Pale(表行进):palāyati(他逃走)、palāyanti(他们逃走)。显示巴利原文
Pale-gatiyaṃ , palāyati, palāyanti.
Mile(表衰损):milāyati(他凋谢)、milāyanti(他们凋谢)。显示巴利原文
Mile-hāniyaṃ, milāyati, milāyanti.
在“jhāna(禅那)、ujjhāna(厌弃)、nijjhāna(审思)、tāṇa(庇护)、parittāṇa(保护)、vodāna(净白)、niddāna(根源)、gilāno(病者)、palāto(逃走者)、milātanti(已萎谢)”等词中,省略了字母y。显示巴利原文
‘‘Jhānaṃ, ujjhānaṃ, nijjhānaṃ, tāṇaṃ, parittāṇaṃ, vodānaṃ, niddānaṃ, gilāno, palāto, milātanti’’ādīsu yalopo.
在bhūvādi类中,元音结尾词根的以ti等词尾结成的形态已完毕。显示巴利原文
Bhūvādigaṇe sarantadhātūnaṃ tyādyantarūpāni niṭṭhitāni.
辅音结尾的词根显示巴利原文
Byañjanantadhātu
今说辅音结尾的词根形态。这些依无增音与有增音,复分为二种。其中,先说无增音者。显示巴利原文
Atha byañjanantadhāturūpāni vuccante. Tāni ca avuddhika, savuddhikavasena duvidhāni honti. Tattha avuddhikāni tāva vuccante.
khipa(抛)、guha(藏)、tuda(刺)、disa(指示)、pisa(磨)、phusa(触)、likha(写)、vadha(杀)等。显示巴利原文
Khipa, guha, tuda, disa, pisa, phusa, likha, vadhādi.
此处,词根末之元音仅为发音之用,于形态构成中则不适用。显示巴利原文
Idha dhātūnaṃ antassaro uccāraṇattho, so rūpavidhāne nappayujjate.
628 tuda等词根之后加kā。显示巴利原文
628.Tudādīhi ko.
tuda等词根之后,带kā符号的后缀构成现在时词缀。带kā符号是为了显示无增音。显示巴利原文
Tudādīhi kānubandho apaccayo hoti. Kānubandho avuddhidīpanattho.
khipa(抛掷)用于抛掷之义:khipati(他抛)、pakkhipati(他投入)、ukkhipati(他举起)、okkhipati(他抛下)、nikkhipati(他放下)、vikkhipati(他散掷)、paṭikkhipati(他拒绝)、saṃkhipati(他总结)。显示巴利原文
Khipa-khipane, khipati, pakkhipati, ukkhipati, okkhipati, nikkhipati, vikkhipati, paṭikkhipati, saṃkhipati.
被动式:khipīyati(被抛)。显示巴利原文
Kamme-khipīyati.
使役式:khipeti、khipayati、khipāpeti、khipāpayati(他令抛);或 khepeti、khepayati(他令耗尽);udakaṃ khepeti(他令水耗尽)、taṇhaṃ khepeti(他令渴爱耗尽),意为令竭尽。显示巴利原文
Kārite-khipeti , khipayati, khipāpeti, khipāpayati, khepeti, khepayati vā, udakaṃ khepeti, taṇhaṃ khepeti, khayāpetīti attho.
guha(藏)表遮蔽义:guhati(他隐藏)、nigguhati(他完全隐藏)。显示巴利原文
Guha-saṃvaraṇe, guhati, nigguhati.
被动语态:guhīyati(被隐藏)。显示巴利原文
Kamme-guhiyati.
使役态中,词根gu的元音延长:gūheti, gūhayati, gūhāpeti, gūhāpayati(令隐藏)。显示巴利原文
Kārite gussa dīgho, gūheti, gūhayati, gūhāpeti, gūhāpayati.
被动使役态:gūhāpīyati(被令隐藏)。显示巴利原文
Kamme-gūhāpīyati.
ghaṭa用于努力义:指ghaṭati(他努力)。显示巴利原文
Ghaṭa-cetāyaṃ, ghaṭati.
被动式:ghaṭīyati(被努力、被加诸努力)。显示巴利原文
Kamme-ghaṭīyati.
使役式:ghaṭeti, ghaṭayati, ghaṭāpeti, ghaṭāpayati(他令…努力、他使…努力)。显示巴利原文
Kārite-ghaṭeti, ghaṭayati, ghaṭāpeti, ghaṭāpayati.
词根tuda表“刺穿”义,刺穿即穿孔:tudati(他刺)、vitudati(他刺穿)。显示巴利原文
Tuda-byadhane, byadhanaṃ vijjhanaṃ, tudati, vitudati.
此词根作e类变位时:tudeti、tudenti(他刺、他们刺)。显示巴利原文
Assa ette-tudeti, tudenti.
被动语态:tudīyati(被刺)。显示巴利原文
Kamme-tudīyati.
根据规则“tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā”,d变为j;根据规则“vaggalasehi te”,y发生同化,成为tujjati(被刺)。显示巴利原文
‘Tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā’ti dassa jattaṃ. ‘Vaggalasehi te’ti yassa pubbarūpattaṃ, tujjati.
使役形式:tudeti、tudayati、tudāpeti、tudāpayati(他令刺)。显示巴利原文
Kārite-tudeti, tudayati, tudāpeti, tudāpayati.
词根 disa 表“指示”义;“指示”即依自相而说。故有 uddisati(他诵出)、pātimokkhaṃ uddisanti(他们诵出巴帝摩卡)、niddisati(他指出)、niddisanti(他们指出)、apadisati(他引证)、apadisanti(他们引证)。显示巴利原文
Disī-uddisane, uddisanaṃ sarūpato kathanaṃ. Uddisati, pātimokkhaṃ uddisanti , niddisati, niddisanti, apadisati, apadisanti.
被动语态:uddisīyati(被诵出)、uddisīyanti(被诵出,复数)。显示巴利原文
Kamme-uddisīyati, uddisīyanti.
使役语态:ācariyo sissaṃ pāḷidhammaṃ uddisāpeti, uddisāpayati(老师令弟子诵出巴利法),意为令其读诵。然而在文献中,这两种形式皆可见到。显示巴利原文
Kārite-ācariyo sissaṃ pāḷidhammaṃ uddisāpeti, uddisāpayati, vācetīti attho. Pāṭhesu pana sadvayampi dissati.
nuda 表驱除义:nudati(驱除)、panudati(推开)、vinodeti(排遣)、paṭivinodeti(彻底排遣)。显示巴利原文
Nuda-khipane , nudati, panudati, vinodeti, paṭivinodeti vā.
被动形:panudīyati, panujjati(被推开)。显示巴利原文
Kamme-panudīyati, panujjati.
使役形:panudeti, panudayati, panudāpeti, panudāpayati(他使推开)。显示巴利原文
Kārite-panudeti, panudayati, panudāpeti, panudāpayati.
pisa 为磨碎义:pisati(他碾磨)。显示巴利原文
Pisa-saṃcuṇṇe, pisati.
被动语态:pisīyati,被碾磨。显示巴利原文
Kamme-pisīyati.
使役语态:piseti, pisayati, pisāpeti, pisāpayati,令他碾磨。显示巴利原文
Kārite-piseti, pisayati, pisāpeti, pisāpayati.
phusa词根用于接触与达到之义:phusati,触;dhīrā nibbānaṃ phusanti,智者触证涅槃;vajjaṃ naṃ phuseyya,愿罪咎不触及彼。显示巴利原文
Phusa-samphasse pattiyañca, phusati, phusanti dhīrā nibbānaṃ , vajjaṃ naṃ phuseyya .
被动语态:phusīyati,意为“被触”。显示巴利原文
Kamme-phusīyati.
使役语态:phuseti, phusayati, phusāpeti, phusāpayati,均表“他令触”“他使接触”。显示巴利原文
Kārite-phuseti, phusayati, phusāpeti, phusāpayati.
likha(书写)的诸形式:likhati(他书写)、sallikhati(他细致刻划)、vilikhati(他划刻)。显示巴利原文
Likha-lekhane, likhati, sallikhati, vilikhati.
使役式:likheti(令书写)、sallikheti(令细刻)、vilikheti(令划刻)。显示巴利原文
Kārite-likheti, sallikheti, vilikheti.
vadha(伤害):vadhati(他伤害)、vadheti(他使伤害)。显示巴利原文
Vadha-hiṃsāyaṃ, vadhati, vadheti.
被动式:vadhīyati(被伤害)。显示巴利原文
Kamme-vadhīyati.
当 dh 转为 jh 时,y 发生同化。依“第四、第二转为第三、第一”的规则,jh 转为第三,形成 vajjhati(被杀)、vajjhanti(他们被杀)、vajjhare(他们被杀)。ime sattā haññantu vā vajjhantu vā——愿这些众生或遭杀害,或受屠戮。显示巴利原文
Yamhi dhassa jhattaṃ, yassa pubbarūpaṃ. ‘Catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā’ti jhassa tatiyajattaṃ, vajjhati, vajjhanti, vajjhare. Ime sattā haññantu vā vajjhantu vā .
使役式:vadheti、vadhayati、vadhāpeti、vadhāpayati(他令人杀);sāmiko purisaṃ maggaṃ gameti、gamayati、gamāpeti、gamāpayati(主人令人上路)等,也应在此说明。显示巴利原文
Kārite-vadheti, vadhayati, vadhāpeti, vadhāpayati, sāmiko purisaṃ maggaṃ gameti, gamayati, gamāpeti, gamāpayati iccādīnipi idha vattabbāni.
有增音形态显示巴利原文
Savuddhikarūpa
今说有增音之形态。显示巴利原文
Atha savuddhikarūpāni vuccante.
asa(存在)、āsa(坐、居住)、isu(渴望)、kantu(欲)、kamu(步行)、kusa(责骂)、gamu(去)、jara(老衰)、jana(生)、mara(死)、yamu(止息)、ruda(哭泣、悲叹)、ruha(生长)、labha(得)、vaca与vada(说)、vida(知)、vasa(住)、visa(入)、sada(沉没、结束)、hana(杀)、hara(持)显示巴利原文
Asa-bhuvi, āsa-nivāse upavesane ca, isu-icchā, kantīsu, kamu-padagamane, kusa-akkose, gamu-gatimhi, jaravayohānimhi, jana-janane, mara-pāṇacāge, yamu-uparame, ruda-assuvimocane kandane ca, ruha-janane, labha-lābhe, vaca, vada-viyattiyaṃ vācāyaṃ, vida-ñāṇe, vasa-nivāse, visapavesane, sada-gatyā’vasāne, hana-hiṃsāyaṃ, haraharaṇe.
tyādi词尾的生起,于主动语态中加la:asa(存在),其义为“众生存在”。显示巴利原文
Tyādyuppatti, kattari lo, asa-bhuvi, sattāyanti attho.
629 第六二九则:彼词根之后加tha。显示巴利原文
629.Tassa tho.
在 atthi 之后,parassati,tūnaṃ 变为 tassa tha。显示巴利原文
Atthito parassati, tūnaṃ tassa tho hoti.
依“pararūpamayakāre byañjane”之规则,当辅音在后时,词根末音转为随后的音形;依“catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā”之规则,随后音中的第二音转为第一音。显示巴利原文
‘Pararūpamayakāre byañjane’ti suttena byañjane pare dhātvantassa pararūpattaṃ, ‘catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā’ti suttena pararūpassa dutiyassa paṭhamattaṃ.
Dhanaṃ me atthi(意为:我有财富)。显示巴利原文
Dhanaṃ me atthi.
此处,在“atthi tvaṃ etarahi...”(“你现在有……”)等句中,atthi一词是类似动词、表示存在者的不变词。显示巴利原文
Ettha ca ‘‘atthi tvaṃ etarahi, na tvaṃ natthi, atthi ahaṃ etarahi, nāhaṃ natthi, puttā matthi dhanā matthi , atthi imasmiṃ kāye kesā’’ti ādīsu atthisaddo ākhyātapaṭirūpako kattuvācako nipāto.
“迦旃延!‘有’是一边,‘无’是第二边”及“有缘、无缘”等之中,此处的atthi为名词形(类似名词)。‘无’(natthi)一词也是如此。显示巴利原文
‘‘Atthīti kho kaccāyana ayameko anto, natthīti dutiyo anto’’ti ca ‘‘atthipaccayo, natthipaccayo’’ti ca evamādīsu nāmapaṭirūpako. Tathā natthisaddo.
“对毗婆尸长老,归命你,归命佛陀伟力”等之中,此处的atthu一词是不变词。显示巴利原文
Tumhi-vipassissa ca namatthu , namo te buddha vīratthu , ettha ca ‘‘dhiratthumaṃ pūtikāya’’nti ādīsu atthusaddo nipāto.
630 630.在nta、māna、anti、antu、iyā、iyuṃsu等词尾前,atthi(有,词根as)的首音节省略。显示巴利原文
630.Ntamānantantiyiyuṃsvādilopo.
当atthi(有,词根as)接在nta、māna、anti、antu、iyā、iyuṃsu等词尾之前时,其首音节省略。显示巴利原文
Nta, māna, anti, antu, iyā, iyuṃsu atthissa ādilopo hoti.
例如santi(有)、santu(愿有)。显示巴利原文
Santi, santu.
631 631. 在si与hī词尾中,atthi(词根as)变为aṭa。显示巴利原文
631.Sihīsvaṭa.
atthi(词根as)在si和hī词尾中变成aṭa形。显示巴利原文
Atthissa aṭa hoti si, hīsu.
manussosi(你是人),purisosi(你是男子)。在hi中作长音,例句“tvaṃ paṇḍito āhi, bhavāhī”即表此义。在tvādi(你等)诸格中,词根末音取随后的词尾之形;如tumhe attha(你们是),kaccittha parisuddhā(你们是否清净?)。在tvādi词尾中——mā pamādattha(勿放逸),tumhe samaggā attha(你们当和合)。显示巴利原文
Manussosi , purisosi . Himhi dīgho, tvaṃ paṇḍito āhi, bhavāhīti attho. Tavibhattīsu dhātvantassa pararūpaṃ, tumhe attha, kaccittha parisuddhā . Tvādimhi-mā pamādattha , tumhe samaggā attha.
632 mi、māna 词尾,或 mhi、mhā 词尾。显示巴利原文
632.Mimānaṃ vā mhimhā ca.
对于他者(第二、第三人称),atthi(词根 as)变为 mi、māna,或变为 mhi、mhā;而 atthi 变为 aṭa。显示巴利原文
Atthito paresaṃ mi, mānaṃ mhi, mhā honti vā, atthissa ca aṭa hoti.
“我已净信”即 ahaṃ pasannomhi,“我等已净信”即 mayaṃ pasannāmha。显示巴利原文
Ahaṃ pasannomhi, mayaṃ pasannāmha.
在tvādi词尾中:ahaṃ iminā puññena anāgate paññavā amhi(我以此功德,于未来当具足智慧),mayaṃ paññavanto amha(我等于未来当具足智慧)。显示巴利原文
Tvādimhi-ahaṃ iminā puññena anāgate paññavā amhi, mayaṃ paññavanto amha.
633 在这些词尾中,加sa。显示巴利原文
633.Esu sa.
在这些mi等词尾中,atthi的sa变为so。此句旨在遮止取后续之形。显示巴利原文
Etesu mi, mesu atthissa sassa so hoti. Pararūpanisedhanatthamidaṃ suttaṃ.
“ahaṃ paṇḍito asmi ”(我是智者),“mayaṃ paṇḍitā asma ”(我等是智者)。显示巴利原文
Ahaṃ paṇḍito asmi, mayaṃ paṇḍitā asma.
“于你之中,我于未来世成为智者,我们成为智者。”显示巴利原文
Tvādimhi-ahaṃ anāgate paññavā asmi, mayaṃ paññavanto asma.
在 eyyādi(祈愿式等)词尾中:显示巴利原文
Eyyādimhi –
634 对于atthi词根的eyyādi等六种词尾,其形式为sa、su、sasi、satha、saṃ、sāma。显示巴利原文
634.Atthiteyyādichannaṃ sa su sasi satha saṃsāma.
“atthī”是词根标示,其中的“ti”音即指词根本身;对于atthi后接的eyyādi等六种词尾,则变为sa等。显示巴利原文
‘Atthī’ti dhātuniddeso ti-kāro, atthito paresaṃ eyyādīnaṃ channaṃ sādayo honti.
evamassa vacanīyo 意为“他应如是说”,evamassu vacanīyā 意为“他们应如是说”,tvaṃ assasi 意为“你是”,tumhe assatha 意为“你们是”,ahaṃ assaṃ 意为“我是”,mayaṃ assāma 意为“我们是”。显示巴利原文
Evamassa vacanīyo , evamassu vacanīyā , tvaṃ assasi, tumhe assatha, ahaṃ assaṃ, mayaṃ assāma.
asu 作为不变词(助词)也极为常见,例如:“tayassu dhammā jahitā bhavanti(这三法已被舍离)”“kenassu taratī oghaṃ(以何渡越暴流?)”“kenassu tarati aṇṇavaṃ(以何渡越大海?)”。又如:“kiṃsu chetvā sukhaṃ seti, kiṃsu chetvā na socatī(断何而安眠?断何而不忧?)”,此处随鼻音(niggahīta)之后发生连音省略(saṃyogādilopo)。显示巴利原文
Assunipātopi bahuṃ dissati, tayassu dhammā jahitā bhavanti , kenassu taratī oghaṃ, kenassu tarati aṇṇavaṃ . ‘‘Kiṃsu chetvā sukhaṃ seti, kiṃsu chetvā na socatī’’ti ettha niggahītamhā saṃyogādilopo.
635 635. 在 eyyādi 等词尾的前二种,变为 iyā、iyuṃ。显示巴利原文
635.Ādidvinnamiyāmiyuṃ.
对于 atthi,在 eyyādi 等词尾的起始两种中,变为 iyā、iyuṃ。如“ntamānantantiyiyuṃsū…”等,即发生首音省略(ādilopo)。显示巴利原文
Atthito eyyādīsu ādimhi dvinnaṃ iyā, iyuṃ honti. ‘Ntamānantantiyiyuṃsū…’tiādilopo.
so siyā、te siyuṃ,这两个也是不变词(助词)。在“受蕴或是善,或是不善,或是无记”等句中,其意为“或是其中之一”。显示巴利原文
So siyā, te siyuṃ, ete dve nipātāpi honti. ‘‘Vedanākkhandho siyā kusalo, siyā akusalo, siyā abyākato’’ti ādīsu ekaccoti attho.
在“善法依因缘生起善法”等句中,“siyā”意为“如何”。显示巴利原文
‘‘Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā’’ti ādīsu kinnūti attho.
在“有十二不善”等句中,“siyuṃ”意为“存在”。显示巴利原文
‘‘Dvādasākusalā siyu’’nti ādīsu bhavantīti attho.
依《大规范》,eyyuṃ 即 eyyaṃ iccetesam 之词形,iyaṃsu、iyaṃ honti 为词首元音省略例;如 siyaṃsu dve bhikkhū abhidhamme nānāvādā(二比丘于阿毗达摩各持异说),evaṃrūpo siyaṃ ahaṃ anāgatamaddhānaṃ(我于未来世当有这些色),evaṃvedano siyaṃ(当有这些受),evaṃsañño siyaṃ(当有这些想)。显示巴利原文
Mahāvuttinā eyyuṃ, eyyamiccetesaṃ iyaṃsu, iyaṃ honti, ādilopo, siyaṃsu dve bhikkhū abhidhamme nānāvādā , evaṃrūpo siyaṃ ahaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃvedano siyaṃ, evaṃsañño siyaṃ .
关于第一人称过去时词尾 ajjattanimhi ——显示巴利原文
Ajjattanimhi –
636 636. 在ī等词尾处,变为长音。显示巴利原文
636.Īādo dīgho.
词根 as(atthi)在 ī 等词尾前变为长音。显示巴利原文
Atthissa dīgho hoti īādīsu.
动词 āsi 的变位如下:so āsi(他曾是)、te āsuṃ / āsiṃsu(他们曾是)、tvaṃ āsi(你曾是)、tumhe āsittha(你们曾是)、ahaṃ āsiṃ(我曾是)。此外,亦有“我曾如此相貌”的用例。mayaṃ āsimha / āsimhā(我们曾是)。显示巴利原文
So āsi, te āsuṃ, āsiṃsu, tvaṃ āsi, tumhe āsittha, ahaṃ āsiṃ. Tatrāpāsiṃ evaṃvaṇṇo . Mayaṃ āsimha, āsimhā.
637 637. 于 a、ā 等开头的词尾中。显示巴利原文
637.Aāssādīsu.
在以ā等为开头的过去完成时、以ā等为开头的昨日过去时,以及以ssā等开头的未来时与条件时词尾中,atthi(词根as)变为bhū。此经句亦为使atthi能通用上述诸活用词尾而作。其语基亦与bhū的语基相同。显示巴利原文
Aādiparokkhāyañca āādihiyyattaniyañca ssādīsu bhavissanti, kālātipattīsu ca atthissa bhū hoti. Idañca suttaṃ atthissa etāsaṃ vibhattīnampi sādhāraṇakaraṇatthaṃ. Rūpampi bhūrūpameva.
如so babhūva(他曾是)、te babhūvu(他们曾是)、so abhavā(他曾非是)、te abhavū(他们曾非是)、so bhavissati(他将成是)、te bhavissanti(他们将成是)、so abhavissā(他将非是)、te abhavissaṃsu(他们将非是)等。显示巴利原文
So babhūva, te babhūvu, so abhavā, te abhavū, so bhavissati, te bhavissanti, so abhavissā, te abhavissaṃsu iccādi.
638 638. 除tyādi等词尾及nta词尾外,atthi变为bhū。显示巴利原文
638.Atyādintesvatthissa bhū.
在排除tyādi类及排除nta的词尾中,atthi变为bhū。由此应知:在tyādi、tvādi、eyyādi这四种词尾及nta词尾中,atthi不变为bhū;在其余四种词尾,以及排除nta的tabbādi等词尾中,atthi可变为bhū。显示巴利原文
Tyādivajjitesu ntavajjitesu ca paccayesu atthissa bhū hoti. Etena tyādi, tvādi, eyyādi, īādisaṅkhātāsu catūsu vibhattīsu ntapaccaye ca atthissa bhūādeso natthi, sesāsu catūsu vibhattīsu ca ntavajjitesu tabbādīsu ca atthissa bhūādeso labbhatīti veditabbo.
Āsa 有“坐、接近”之义。如:guruṃ upāsati(他亲近师长),payirupāsati(他礼敬师长),upāsanti(他们亲近师长),payirupāsanti(他们礼敬师长)。显示巴利原文
Āsa-upavesane. Guruṃ upāsati, payirupāsati, upāsanti, payirupāsanti.
被动语态:upāsīyati —— 被亲近,payirupāsīyati —— 被礼敬。显示巴利原文
Kamme-upāsīyati, payirupāsīyati.
于致使式——mātā puttaṃ guruṃ upāseti(母亲使儿子礼敬师长),payirupāseti(使近敬),upāsayati(使礼敬),payirupāsayati(使近敬)。显示巴利原文
Kārite-mātā puttaṃ guruṃ upāseti, payirupāseti, upāsayati, payirupāsayati.
于ī等词尾(过去时)中——upāsi(他礼敬了),payirupāsi(他近敬了),upāsiṃsu(他们礼敬了),payirupāsiṃsu(他们近敬了),upāsuṃ(他们礼敬了),payirupāsuṃ(他们近敬了)。显示巴利原文
Īādimhi-upāsi, payirupāsi, upāsiṃsu, payirupāsiṃsu, upāsuṃ, payirupāsuṃ.
于“居住”义中——显示巴利原文
Āsa-nivāse.
639 639. 或者,在 gamu(去)、yamu(使去)、isu(欲)、āsa(坐)、disā(示)等词根中,可附加 ccha。显示巴利原文
639.Gamayamisāsadisānaṃ vā cchaṅa.
对于 gamu、yamu、isu、āsa、disā 等词根,当其末尾辅音后接带 ṅ 的词缀,或 nta、māna、tyādi 等词缀时,该末尾辅音可变为 cch。显示巴利原文
Gamu, yamu, isu, āsa, disānaṃ anto byañjano ṅānubandho ccho hoti vā nta, māna, tyādīsu.
如 gacchanto(行去者)、niyacchanto(制御者)、icchanto(欲求者)、acchanto(坐者)、dicchanto(示现者)所示,依此规则,在 tyādi 等词尾前,词根 āsa 变为 ccha;由此可得:acchati(他坐)、acchanti(他们坐);过去时单数 so acchi(他坐了),复数 te acchiṃsu(他们坐了)。显示巴利原文
Gacchanto, niyacchanto, icchanto, acchanto, dicchantoti iminā tyādīsu āsassa ccho, acchati, acchanti, so acchi, te acchiṃsu.
isu,于“寻求”义中。显示巴利原文
Isu-esanāyaṃ .
640 640. 指轻(lahu)与邻近(upanta)。显示巴利原文
640.Lahussupantassa.
因在末端附近运转,故为upanta(邻近);以辅音结尾的词根,其前生元音称为“upanta”。当它变为轻(lahu)及邻近(upanta)时,i音与u音分别演变为e和o。显示巴利原文
Antassa samīpe pavattatīti upanto, byañjanantadhātūnaṃ pubbassaro ‘upanto’ti vuccati, lahubhūtassa upantabhūtassa ca ivaṇṇu’vaṇṇassa e, ovuddhī honti.
表“震动”义的,有irati(震动)、modati(欢喜)。显示巴利原文
Ira-kampane, erati, modati.
所谓“轻音”指的是什么?即jīvati(活)、dhūpati(摇动)、ikkhati(注视)、sukkhati(干涸)。显示巴利原文
Lahussāti kiṃ? Jīvati, dhūpati, ikkhati, sukkhati.
所谓“邻近”指的是什么?即siñcati(浇洒)、bhuñjati(食用),由于插入了随鼻音(niggahīta)而被隔开,故不成为“邻近”。显示巴利原文
Upantassāti kiṃ? Siñcati, bhuñjati, niggahītāgamena byavahitattā upanto na hoti.
那么,对于i音与u音呢?pacati(他烹煮),vadati(他说)。显示巴利原文
Ivaṇṇuvaṇṇassātvevaṃ? Pacati, vadati.
依此规则,词根isu发生e音强化(evuddhi):esati(他寻求)、anvesati(他遍求)、pariyesati(他周求)。显示巴利原文
Iminā issa evuddhi hoti, esati, anvesati, pariyesati.
isu词根的首要义为“请求”——ajjhesati(他请求)。显示巴利原文
Adhipubbo isu-āyācane, ajjhesati.
被动语态:被寻求、被遍求、被追寻、被请求。显示巴利原文
Kamme-esīyati, pariyesīyati, anvesīyati, ajjhesīyati.
使役语态:令寻求、令寻求(另一形)、令使寻求、令使寻求(另一形)。显示巴利原文
Kārite-eseti, esayati, esāpeti, esāpayati.
词根 isu,表欲求义,有 ccha 替换;他欲求、他们欲求、他接受、他们接受。显示巴利原文
Isu-icchāyaṃ, cchādeso, icchati, icchanti, sampaṭicchati, sampaṭicchanti.
被动式:被欲求。显示巴利原文
Kamme-icchīyati.
使役式:令欲求、令欲求(异形)、令接受、令接受(异形)。显示巴利原文
Kārite-icchāpeti, icchāpayati, sampaṭicchāpeti, sampaṭicchāpayati.
被动使役式:被令欲求、被令欲求(异形);他欲求了、他们欲求了、他将欲求、他们将欲求。显示巴利原文
Kamme-icchāpīyati, icchāpayīyati, so icchi, te icchiṃsu, icchissati, icchissanti.
词根 kamu:于穿透之义。智慧能穿透于深邃之处,而刀不能穿透、毒不能穿透、火不能穿透,即不能穿透之义。显示巴利原文
Kamu-vijjhane, gambhīresu ṭhānesu ñāṇaṃ kamati, na satthaṃ kamati, na visaṃ kamati, na aggi kamati , na vijjhatīti attho.
词根 kamu:于步行之义。出发、离开、近行、跨步、前进、退回、超越、转移、降入。显示巴利原文
Kamu-padagamane , pakkamati, apakkamati, upakkamati, vikkamati, abhikkamati, paṭikkamati, atikkamati, saṅkamati, okkamati.
641 第六四一条:由前缀 ni 所成的 kama 词根之变化。显示巴利原文
641.Nito kamassa.
位于前缀 ni 之后的 kama 词根,转为 ka。由于约定俗成指‘ādissa’,故可知为 kassa。显示巴利原文
Nimhā parassa kamassa kassa kho hoti. ‘Ādissā’ti saṅketattā kassāti ñāyati.
他出去;他们出去。显示巴利原文
Nikkhamati, nikkhamanti.
642 第六四二条:词根首元音在带 ṇa 标记的词缀前增强。显示巴利原文
642.Assā ṇānubandhe.
以辅音结尾的词根,其首元音 a 在带 ṇa 标记的词缀前增强。因‘bahula’为附加规则,故在带 ṇāpi 标记的词缀前无增强。显示巴利原文
Byañjanantassa dhātussa ādimhi a-kārassa āvuddhi hoti ṇānubandhe paccaye. ‘Bahula’nti adhikatattā ṇāpimhi āvuddhi natthi.
他令出发、他令出发(另一形)、他令出去、他令出去(另一形)、他令出去、他令出去(另一形)。显示巴利原文
Pakkāmeti, pakkāmayati, nikkhāmeti, nikkhāmayati, nikkhamāpeti, nikkhamāpayati.
在 ī 等开头的词尾前,依大规则,词首元音可选择性延长:例如,他出发——pakkami 或 pakkāmi;说完此语后他出发——idaṃ vatvāna pakkāmi;玛蒂全身端庄美丽——maddī sabbaṅgasobhaṇā;他们出发——pakkamuṃ 或 pakkāmuṃ;他们欢喜地出发——sammodamānā pakkāmuṃ;彼此说亲爱之语——aññamaññaṃ piyaṃ vadā;他们出发——pakkamiṃsu、pakkāmiṃsu、pakkamaṃsu、pakkāmaṃsu;他将出发——pakkamissati;他们将出发——pakkamissanti、pakkamissare。显示巴利原文
Īādimhi mahāvuttinā ādidīgho vā hoti, so pakkami, pakkāmi, idaṃ vatvāna pakkāmi, maddī sabbaṅgasobhaṇā , pakkamuṃ, pakkāmuṃ, sammodamānā pakkāmuṃ, aññamaññaṃ piyaṃ vadā , pakkamiṃsu, pakkāmiṃsu, pakkamaṃsu, pakkāmaṃsu, pakkamissati, pakkamissanti, pakkamissare.
前缀 ā 与词根 kusa 结合,表辱骂义时,因词根为轻短音而发生增强:akkosati(他辱骂)、akkosanti(他们辱骂)。前缀 pa 结合,表呼唤义:pakkosati(他呼唤)、pakkosanti(他们呼唤)。前缀 vi 结合,表高声义:vikkosati(他高呼)、vikkosanti(他们高呼)。前缀 paṭi 结合,表阻止义:paṭikkosati(他阻止)、paṭikkosanti(他们阻止)。显示巴利原文
Āpubbo kusa-akkose, lahupantattā vuddhi, akkosati, akkosanti. Papubbo āmantane, pakkosati, pakkosanti. Vipubbo uccasadde, vikkosati, vikkosanti. Paṭipubbo nīvāraṇe, paṭikkosati, paṭikkosanti.
在 ī 等开头的词尾前——显示巴利原文
Īādimhi –
643 第六四三条:于词根 kusa 与 ruha 之后,īssa 变为 cchi。显示巴利原文
643.Kusaruhīssacchi.
在词根 kusa 和 ruha 之后,īssa 变为 cchi。显示巴利原文
Kusato ruhato ca parassa īssa cchi hoti.
“他骂我,他打我”;此一形式亦可依 kudha 与 kupadhātu 等词根成立。既然如此,经文可读作“akkocchi me”。他辱骂,他们辱骂。显示巴利原文
Akkocchi maṃ avadhi maṃ , idañca rūpaṃ kudha, kupadhātūhipi sādhenti, evaṃ sati ‘‘akkocchi me’’ti pāṭho siyā. Akkosi, akkosiṃsu.
词根 gamu:表行走义。加主动语态后缀 lo,依‘ūlasse’规则 l 变为 e,即成‘他使行走’、‘他们使行走’。前缀 ava:表了知义;‘他使了知’、‘他们使了知’。前缀 adhi:表了知与获得义;‘他使证得’、‘他们使证得’。前缀 vi:表离去义;‘他使离去’、‘他们使离去’。显示巴利原文
Gamu gatimhi, kattari lo, ‘ūlasse’ti lassa ettaṃ, gameti, gamenti. Avapubbo ñāṇe, avagameti, avagamenti, adhipubbo ñāṇe lābhe ca, adhigameti, adhigamenti. Vipubbo vigame, vigameti, vigamenti.
于业(被动)形态中:被行走、被行走(另一形)、被行走(又一形)。显示巴利原文
Kamme-gamīyati, gamiyati, gamiyyati.
于前缀形态中:被行走(单数)、被行走(复数)、被证得(单数)、被证得(复数)、被证得(另一复数)、被证得(中间语态单数)、被证得(中间语态复数)、被证得(中间语态另一复数)。显示巴利原文
Pubbarūpatte-gammati, gammanti, adhigammati, adhigammanti, adhigammare, adhigammate, adhigammante, adhigammare.
于使役:无增强;他使行、他使行(异形)、他令使行、他令使行(异形)。显示巴利原文
Kārite vuddhi natthi, gameti, gamayati, gamāpeti, gamāpayati.
于业:被使行、被使行(复数)、被令使行、被令使行(复数)。显示巴利原文
Kamme-gamayīyati, gamayīyanti, gamāpīyati, gamāpīyanti.
于过去时:他去了、去了(异形),他们去了、去了(异形),你去了、去了、去了(异形),你们去了,我去了、去了(异形),我们去了、去了、去了、去了(异形);他去了(中间语态),他们去了(中间语态),你去了(中间语态),你们去了(中间语态),我去了(中间语态),我们去了(中间语态)。显示巴利原文
Hiyyattanimhi-so agamā, gamā, te agamū, gamū, tvaṃ agamo, agama, agami, tumhe agamuttha, ahaṃ agamiṃ, gamiṃ, mayaṃ agamamhā, gamamhā, agamumhā, gamumhā, so agamattha, te agamatthuṃ, tvaṃ agamase, tumhe agamavhaṃ, ahaṃ agamaṃ, mayaṃ agamamhase.
在内部形态中:于 ī 等开头的词尾前,增入 i 音。例如:so agamī, gamī(他去了)。显示巴利原文
Ajjhattanimhi īādīsu ikārāgamo, so agamī, gamī.
于短音化时:他去了、去了。显示巴利原文
Rassatte-agami, gami.
依大规则,与 ā 音一同增入 s 音。例如:so agamāsi, gāmaṃ agamāsi, nagaraṃ agamāsi(他去了,去了村庄,去了城镇)。显示巴利原文
Mahāvuttinā ākārena saha sāgamo, so agamāsi, gāmaṃ agamāsi, nagaraṃ agamāsi.
根据“eyyāthassa”等规则,ī 变为 tth;例如:他去了村庄,去了;他们去了,去了。显示巴利原文
‘Eyyāthasse’iccādinā īssa ttho, so gāmaṃ agamittho, gamittho, te agamuṃ, gamuṃ.
根据“uṃssiṃsvaṃsū”等规则,变为 iṃsu、aṃsu;例如:他们去了、去了、去了、去了;你去了、去了。显示巴利原文
‘Uṃssiṃsvaṃsū’ti iṃsu, aṃsu, te agamiṃsu, gamiṃsu, agamaṃsu, gamaṃsu, tvaṃ agamo, gamo.
根据“ossa a i ttha ttho”及“sī”等规则;例如:你去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了;你们去了。显示巴利原文
‘Ossa a i ttha ttho’ ‘sī’ti suttāni, tvaṃ agama, gama, agami, gami, agamittha, gamittha, agamittho, gamittho, agamāsi, gamāsi, tumhe agamittha.
依据‘mhātthānamuu’规则而变为 u 形:你们去了、去了;我去了、去了、去了、去了;我们去了、去了。显示巴利原文
‘Mhātthānamuu’iti uttaṃ, tumhe agamuttha, gamuttha, ahaṃ agamiṃ, gamiṃ, agamāsiṃ, gamāsiṃ, mayaṃ agamimhā, gamimhā.
短音化时:我们去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了。显示巴利原文
Rassatte-agamimha, gamimha, agamumhā, gamumhā, agamumha, gamumha, agamāsimhā, gamāsimhā, agamāsimha, gamāsimha.
于为他者六时:他去了、去了。显示巴利原文
Parachakke-so agamā, gamā.
于短音化时:他去了、去了。显示巴利原文
Rassatte-agama, gama.
依‘eyyāthassa’等规则,变为 ttha:so agamittha, gamittha(他去了,去了);te agamū, gamū(他们去了,去了)。显示巴利原文
‘Eyyāthasse’iccādinā tthatte-so agamittha, gamittha, te agamū, gamū.
于短音化时:他们去了、去了;你去了、去了;你们去了、去了;我去了、去了、去了、去了;我们去了、去了。显示巴利原文
Rassatte-agamu, gamu, tvaṃ agamise, gamise, tumhe agamivhaṃ, gamivhaṃ, ahaṃ agama, gama, agamaṃ, gamaṃ vā, agamimhe, gamimhe.
于业:他被去、我被去、他被去(另一形)、我被去(另一形)、他们被去、他们被去(另一形)、他们被去(又一形)、他们被去(再一形)、他们被去(另复数形)、他们被去(再复数形)、他们被去(另复数形)、他们被去(再复数形)。显示巴利原文
Kamme-agamīyi, agammi, agamīyittho, agammittho, agamīyuṃ, gamīyuṃ, agamīyiṃsu, gamīyiṃsu, agammuṃ, gammuṃ, agammiṃsu, gammiṃsu.
于为他者六时:他被去、他被去(另一形)、我被去、我被去(另一形)。显示巴利原文
Parachakke-agamīyittha, gamīyittha, agammittha, gammittha.
致使(他人)去、使去、使去(单数)、使去(单数)、使去(复数)、使去(复数)、使去(复数)、使去(复数)。显示巴利原文
Kārite-agamāpayi, gamāpayi, agamāpesi, gamāpesi, agamāpayuṃ, gamāpayuṃ, agamāpayiṃsu, gamāpayiṃsu.
644 第六百四十四条·gamissa(将去)显示巴利原文
644.Gamissa.
当词尾以ā或ī开头时,gamissa的末音a变为ā,并发生元音省略。显示巴利原文
Āādimhi īādimhi ca gamissa massa ā hoti. Saralopo.
他去了,他们去了,你去了,你们去了,我去了,我们去了。显示巴利原文
So agā, te agū, tvaṃ ago, tumhe aguttha, ahaṃ agaṃ, mayaṃ agumhā.
在ī等元音开头的语尾中,ī元音被省略。例如:“他去了诸天附近,乌鸦随后也去了。”显示巴利原文
Īādimhi īsaralopo, agā devāna santike , vāyaso anupariyagā .
前缀ā表示“来”的含义。例如:“未被邀请,他从那里来了;他去了集会林。”显示巴利原文
Āpubbo āgamane, anavhito tato āgā , sopā’gā samitiṃ vanaṃ .
前缀adhi表示“获得”的含义。例如:“他证得了不死之寂静,证得了渴爱的灭尽。”显示巴利原文
Adhipubbo paṭilābhe, ajjhagā amataṃ santiṃ , taṇhānaṃ khayamajjhagā .
前缀 ati 与 upādhi 有忍耐、克服之义。偈颂云:“等待星宿吉时,利益却已越过愚人。切莫错过时机。”显示巴利原文
Atipubbo upādhipubbo ca titikkame, nakkhattaṃ paṭimānentaṃ, attho bālaṃ upajjhagā . Khaṇo ve mā upajjhagā.
这些(词形)在元音和无语尾的省略发生时,也可用于你们和我的结合。他们去了,他们去了,他们去了。闪电从四面来了,他们去了集会林,他们证得了殊胜,他们完全般涅槃,他们完全超越了苦,他们超越了一切苦。他证得,你证得,我证得,你们证得,我证得,我们证得,我们证得。他去,他来,他跟随去,他证得,他克服,他们去,他们来。具名声的诸天来了,一切皆随一法之心而去。他们杀害了吠陀婆,他们全都遭遇了不幸。显示巴利原文
Etāni o, avacanānaṃ lope sati tumha’mhayogepi labhanti, aguṃ, agiṃsu, agaṃsu. Samantā vijjutā āguṃ , tepā’guṃsamitiṃ vanaṃ , visesaṃ ajjhagaṃsute , asesaṃ parinibbanti, asesaṃ dukkhamajjhaguṃ , sabbaṃ dukkhaṃ upajjhaguṃ . Ajjhago, ajjhaga, ajjhagi, ajjhaguttha, ajjhagiṃ, ajjhagimhā, ajjhagumhā, agā, āgā, anvagā, ajjhagā, upajjhagā, agū, āgū. Āgū devā yasassino , cittassa ekadhammassa, sabbeva vasamanvagū . Cetā haniṃsu vedabbaṃ, sabbe te byasanamajjhagū .
在完成时中,词首音节须重复;“kavarga 组音转为 cavarga 组音”,因此前面的 kavarga 变为 cavarga。例如:“他去了”(so jagama)。依大语法,upa 前缀的元音延长;有时词尾变为 i,如巴利语典云:“rājā dudīpo jagāmi maggaṃ”(王如灯明行于道)。又有:“他去了”(so jagāma)、“他们去了”(te jagāmu)、“你去了”(tvaṃ jagame)。显示巴利原文
Parokkhāyaṃ ādissa dvittaṃ, ‘kavaggahānaṃ cavaggajā’ti pubbassa cavaggo. So jagama, mahāvuttinā upantassa dīgho, kvaci assa ittaṃ, ‘‘rājā dudīpo jagāmi magga’’nti pāḷi. So jagāma, te jagāmu, tvaṃ jagame.
在辅音开头的语尾中,插入i音。你们去了,我去了,我们去了,他去了,他们去了,你去了,你们去了,我去了,我们去了。显示巴利原文
Byañjanādimhi ikārāgamo, tumhe jagamittha, ahaṃ jagamaṃ, mayaṃ jagamimha, so jagamittha, te jagamire, tvaṃ jagamittho, tumhe jagamivho, ahaṃ jagamiṃ, mayaṃ jagamimhe.
在以ssati等开头的语尾中:gamissati(他将去),gamissanti(他们将去),gamissare(他们将去)。显示巴利原文
Ssatyādimhi-gamissati, gamissanti, gamissare.
其他人称:他将去,他们将去,他们将去;你将去,你们将去;我将去,我们将去。显示巴利原文
Parachakke-so gamissate, te gamissante, gamissare, tvaṃ gamissase, tumhe gamissavhe, ahaṃ gamissaṃ, mayaṃ gamissāmhe.
在以ssā等开头的语尾中:他未去,他将去。显示巴利原文
Ssādimhi-so agamissā, gamissā.
依‘āīūmhāssāssāmhānaṃ vā’规则,ssā、ssāmhānaṃ中的元音缩短。例如:他未去,他将去;他们未去,他们将去;你未去,你将去。显示巴利原文
‘Āīūmhāssāssāmhānaṃ vā’ti ssā, ssāmhānaṃ rasso, agamissa, gamissa, te agamissaṃsu, gamissaṃsu, tvaṃ agamisse, gamisse.
依‘eyyāthasse’等规则,ssa变为e。你未去,你将去;你们未去,你们将去;我未去,我将去;我们未去,我们将去;我们未去,我们将去。显示巴利原文
‘Eyyāthasse’ iccādinā ssessa attaṃ, tvaṃ agamissa, gamissa, tumhe agamissatha, gamissatha, ahaṃ agamissaṃ, gamissaṃ, mayaṃ agamissāmhā, gamissāmhā, agamissāmha, gamissāmha.
依“gama vada dānaṃ ghammavajjadajjā”之规则,于一切语尾中,gamissa 变为 ghamma,如 ghamma ti、ghamman ti。显示巴利原文
‘Gama vada dānaṃ ghammavajjadajjā’ti sabbavibhattīsu gamissa ghammo, ghammati, ghammanti.
被动语态:ghammīyati(被去),ghammīyanti(被去)。显示巴利原文
Kamme-ghammīyati, ghammīyanti.
依大语法,gaggha 等为替代形式。“你无论以何种方式行走,皆行走得安乐。”显示巴利原文
Mahāvuttinā gagghādeso vā, tvaṃ yena yeneva gagghasi, phāsuṃyeva gagghasi .
依‘gamayamisāsadisānaṃ vācchaṅa’这一经文所示,在所有语尾变化中,gamissa这一形式的末音即成ccha:如gacchati、gacchanti、gacchare。显示巴利原文
‘Gamayamisāsadisānaṃ vācchaṅa’ iti suttena sabbavibhattīsu gamissa massa ccho, gacchati, gacchanti, gacchare.
被动语态:gacchīyati、gacchīyanti、gacchiyyati、gacchiyyanti、gacchiyyare。显示巴利原文
Kamme-gacchīyati, gacchīyanti, gacchiyyati, gacchiyyanti, gacchiyyare.
致使动词形式:gacchāpeti、gacchāpayati(他令去)。gacchatu、gacchantu、gaccheyya、gaccheyyuṃ。显示巴利原文
Kārite-gacchāpeti, gacchāpayati. Gacchatu, gacchantu, gaccheyya, gaccheyyuṃ.
依‘eyyuṃssuṃ’规则,变为uṃ,如gacchuṃ(他们去)。显示巴利原文
‘Eyyuṃssuṃ’iti uṃttaṃ, gacchuṃ.
依‘eyyeyyāseyyaṃnaṃ ṭe’之法,eyya、eyyāsi、eyyaṃ等语尾变为e:如so gacche(他应去),tvaṃ gacche(你应去),ahaṃ gacche(我应去)。显示巴利原文
‘Eyyeyyāseyyaṃnaṃ ṭe’iti suttena eyya, eyyāsi, eyyaṃvibhattīnaṃ ettaṃ, so gacche, tvaṃ gacche, ahaṃ gacche.
依‘eyyāthasse’等规则,eyyātha变为o,如tumhe gaccheyyātho(你们应去)。显示巴利原文
‘Eyyāthasse’ iccādinā eyyāthassa ottaṃ, tumhe gaccheyyātho.
在以ā为首的语尾中:agacchā(他未去)、gacchā(他去);agaccha(他未去)、gaccha(他去),亦有 vā(或去)。显示巴利原文
Āādimhi-agacchā, gacchā, agaccha, gaccha vā.
在以ī为首的语尾中:agacchi(他未去)、gacchi(他去);agacchuṃ(他们未去)、gacchuṃ(他们去);agacchiṃsu(他们未去)、gacchiṃsu(他们去)。显示巴利原文
Īādimhi-agacchi, gacchi, agacchuṃ, gacchuṃ, agacchiṃsu, gacchiṃsu.
645 第645条规则:词根 ḍaṃsa(叮咬)中,末辅音变为 ñcha。显示巴利原文
645.Ḍaṃsassa ca ñchaṅa.
在以ā等和ī等元音开头的语尾中,词根ḍaṃsa的末尾辅音变为ñcha。显示巴利原文
Āādīsu īādīsu ca ḍaṃsassa ca anto byañjano ñchaṅa hoti.
他未去,他去。同样地,他们未去,他们去。显示巴利原文
So agañchā, gañchā. Tathā agañchū, gacchū.
在以ī等元音开头的语尾中:他未去,他去。显示巴利原文
Īādimhi-so agañchi, gañchi.
当他进入后,另一位婆罗门来了。他迅速抵达了特弥亚所在之处。他们未去,他们去。显示巴利原文
Tasmiṃ paṭipaviṭṭhamhi, añño āgañchi brāhmaṇo . Khippameva upāgañchi, yattha sammati temiyo . Te agañchuṃ, gañchuṃ.
在以ssati等开头的语尾中:他将去,他们将去,他们将去。显示巴利原文
Ssatyādimhi-gacchissati, gacchissanti, gacchissare.
646 第646条规则:在词根labha(得)、vasa(住)、chida(断)、gama(去)、bhida(破)、ruda(哭)中,变为ccha。显示巴利原文
646.Labha vasa chida gama bhida rudānaṃ cchaṅa.
与ss结合的语尾中,这些词根与ss一起变为ccha;依经句分别,sus亦同此理,如巴利文句‘如河流淌’。显示巴利原文
Ssena saha etesaṃ cchaṅa hoti vā ssayuttāsu vibhattīsu, suttavibhattena susassa ca, ‘‘nadīva avasucchatī’’ti pāḷi.
lacchati(将得)、labhissati(将得);alacchā(曾得)、alabhissā(曾得);vacchati(将住)、vasissati(将住);avacchā(曾住)、avasissā(曾住);checchati(将断)、chindissati(将断);acchecchā(曾断)、acchindissā(曾断);bhecchati(将破)、bhindissati(将破);abhecchā(曾破)、abhindissā(曾破);rucchati(将哭)、rodissati(将哭);arucchā(曾哭)、arodissā(曾哭)。显示巴利原文
Lacchati, labhissati, alacchā, alabhissā, vacchati, vasissati, avacchā, avasissā, checchati, chindissati, acchecchā, acchindissā, bhecchati, bhindissati, abhecchā, abhindissā, rucchati, rodissati, arucchā, arodissāti.
依此规则,在与ss结合的两个语尾中,gam词根的末音与ss一起变为ccha。例如:gacchati, gacchissati, gacchanti, gacchissanti;ahaṃ gacchaṃ, gacchissaṃ。显示巴利原文
Iminā ssayuttāsu dvīsu vibhattīsu ssena saha gamissa massa ccho, gacchati, gacchissati, gacchanti, gacchissanti, ahaṃ gacchaṃ, gacchissaṃ.
我今渡至海彼岸,行人之所应作;我今往诣彼尊前,彼当为我导师;我将通达一切法。车乘之雄,我今前往;世间有刺骨之毒箭,车乘之雄,我今前往。显示巴利原文
Atrimā pāḷī-gacchaṃ pāraṃ samuddassa, kassaṃ purisakāriyaṃ , tassāhaṃ santikaṃ gacchaṃ, so me satthā bhavissati, sabbāni abhisambhossaṃ, gacchaññeva rathesabha , vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke, gacchaññeva rathesabha .
在以ssā等开头的语尾变化中:agacchā,他未去;agacchissā,他未将去;agacchaṃsu,他们未去;agacchissaṃsu,他们未将去。显示巴利原文
Ssādimhi-agacchā, agacchissā, agacchaṃsu, agacchissaṃsu.
衰老之际——显示巴利原文
Jara-vayohānimhi –
647 第647条规则:jara与sadāna词根,元音后可插入īma。显示巴利原文
647.Jarasadānamīma vā.
对于jara和sadāna词根,元音后可以插入增音īma。显示巴利原文
Jara, sadānaṃ saramhā īmaāgamo hoti vāti īmaāgamo.
jīrati(老去),jīranti(老去)。显示巴利原文
Jīrati, jīranti.
致使动词:令衰老,使老去。显示巴利原文
Kārite-jīrāpeti, jīrāpayati.
648 第648条规则:于词根jaramarāna(老死)中,变为iya。显示巴利原文
648.Jaramarānamiyaṅa.
这些词根在nta、māna、ti等词尾前,可选择性地变为iya。显示巴利原文
Etesaṃ iyaṅa hoti vā nta, māna, tyādīsu.
jiyati(老去),jiyanti(老去)。显示巴利原文
Jiyati, jiyanti.
因历时长久而衰老(单数),因历时长久而衰老(复数)。显示巴利原文
Dīghatte-jīyati, jīyanti.
因第二个(时期)而衰老(单数),因第二个(时期)而衰老(复数)。显示巴利原文
Dvitte-jiyyati, jiyyanti.
使役态:他令其衰老,他使之衰老。显示巴利原文
Kārite-jiyāpeti, jiyāpayati.
Janī,在出现、显现之义中,依大论师之说,于一切格中 n 变为 yā,且词首元音延长:如 jāyati(生)、upajāyati(再生)、vijāyati(分娩),以及 jāyanti(他们生)、jāyare(他们生)、pajāyanti(他们出生)、pajāyare(他们出生)、upajāyanti(他们再生)、upajāyare(他们再生)。显示巴利原文
Janī-pātubhāve, mahāvuttinā sabbavibhattīsu nassa yādeso ādidīgho ca, jāyati, upajāyati, vijāyati, jāyanti, jāyare, pajāyanti, pajāyare, upajāyanti, upajāyare.
使役态中无元音增长:janeti(他使生)、janenti(他们使生)、janayati(他使生)、janayanti(他们使生)。显示巴利原文
Kārite vuddhi natthi, janeti, janenti, janayati, janayanti.
被动语态:janīyati(被生,单数)、janīyanti(被生,复数);命令式:jāyatu(当生,单数)、jāyantu(当生,复数);祈愿式:jāyeyya(愿生,单数)、jāyeyyuṃ(愿生,复数)。显示巴利原文
Kamme-janīyati, janīyanti, jāyatu, jāyantu, jāyeyya, jāyeyyuṃ.
使役态:janeyya(当令他生,单数)、janeyyuṃ(当令他们生,复数)、janayeyya(当令他生,单数)、janayeyyuṃ(当令他们生,复数)。显示巴利原文
Kārite-janeyya, janeyyuṃ, janayeyya, janayeyyuṃ.
以 ī 等结尾的不定过去式:ajāyi(生,单数)、ajāyiṃsu(生,复数)、vijāyi(生,单数)、vijāyiṃsu(生,复数)、ajani(生,单数)或 jani(生,单数)。显示巴利原文
Īādimhi-ajāyi, ajāyiṃsu, vijāyi, vijāyiṃsu, ajani, jani vā.
使役态:ajanesi(他使生了)、janesi(他使生了)、ajanayi(他使生了)、janayi(他使生了)、ajanesuṃ(他们使生了)、janesuṃ(他们使生了)、ajanayuṃ(他们使生了)、janayuṃ(他们使生了)、ajanayiṃsu(他们使生了)、janayiṃsu(他们使生了)。显示巴利原文
Kārite-ajanesi, janesi, ajanayi, janayi, ajanesuṃ, janesuṃ, ajanayuṃ, janayuṃ, ajanayiṃsu, janayiṃsu.
将来时(以 ssati 等结尾):jāyissati(他将生)、vijāyissati(她将分娩)。显示巴利原文
Ssatyādimhi-jāyissati, vijāyissati.
条件式(以 ssā 等结尾):ajāyissā(若他生)、jāyissā(若他生)。显示巴利原文
Ssādimhi-ajāyissā, jāyissā.
“ḍaṃsa”意为“虻”,即咬人之虫。其动词形式有:ḍaṃsati(咬)、ḍaṃsanti(咬,复数)。显示巴利原文
Ḍaṃsa-ḍaṃsane, ḍaṃsati, ḍaṃsanti.
使役形式:ḍaṃseti、ḍaṃsayati(令咬);ḍaṃsāpeti、ḍaṃsāpayati(令咬)。显示巴利原文
Kārite-ḍaṃseti, ḍaṃsayati, ḍaṃsāpeti, ḍaṃsāpayati.
在 ā、ī 等时态中,依“ḍaṃsa 之 ñcha 与 ṅa”规则,省去随韵,得:aḍañchā(他咬了)、ḍañchā(他咬了)、aḍañchi(他咬了)、ḍañchi(他咬了)。显示巴利原文
Ā , īādīsu ‘ḍaṃsassa ca ñchaṅa’ iti suttaṃ, niggahītalopo, aḍañchā, ḍañchā, aḍañchi, ḍañchi.
在表示“燃烧”义的词根 daha 中,有 dahati(他燃烧)、dahanti(他们燃烧)。显示巴利原文
Daha-dāhe, dahati, dahanti.
于被动语态中,当出现 ya 时,会产生“h 的换位”,即前后换位:如 agginā gāmo dayhati(村庄被火烧)、dayhanti(他们被烧)。显示巴利原文
Kamme yamhi ‘hassa vipallāso’ti pubbāparavipallāso, agginā gāmo dayhati, dayhanti.
于使役态,有 dāheti(他使燃烧)、dāhayati(他使燃烧)、dahāpeti(他使燃烧)、dahāpayati(他使燃烧)。显示巴利原文
Kārite-dāheti, dāhayati, dahāpeti, dahāpayati.
649 词根 daha 的 da 变为 ḍa。显示巴利原文
649.Dahassa dassa ḍo.
词根 daha 的 da 可替换为 ḍa。显示巴利原文
Dahadhātussa dassa ḍo hoti vā.
例如:ḍahati(他燃烧)、ḍahanti(他们燃烧)。显示巴利原文
Ḍahati, ḍahanti.
词根 disa 表“观看”之义,加 tyādi 等词尾时,在主动语态中变为 lo。显示巴利原文
Disa-pekkhane, tyādyuppatti, kattari lo.
650 650. 词根 disa 可替换为 passa、dassa、dasa、da、dakkha。显示巴利原文
650.Disassa passadassadasadadakkhā.
词根 disa 可有 passa、dassa、dasa、da、dakkha 等替换形式。显示巴利原文
Disadhātussa passa ca dassa ca dasa ca da ca dakkha cāti ete ādesā honti vā.
“观”(Vipassanā)、“观世尊”(vipassī bhagavā)、“善见”(sudassī)、“爱见”(piyadassī)、“义见”(atthadassī)、“法见”(dhammadassī)、“于他人中善见过失”(sudassaṃ vajjamaññesaṃ)、“善见城”(sudassananagaraṃ)、“名为大善见的王”(mahāsudassano nāma rājā)。显示巴利原文
Vipassanā, vipassī bhagavā, sudassī, piyadassī, atthadassī, dhammadassī, sudassaṃ vajjamaññesaṃ , sudassananagaraṃ, mahāsudassano nāma rājā .
于十种替换中:见四谛的依怙(catusaccaddaso nātho)、难见的法(duddaso dhammo)、然而自己却难以见到(attano pana duddasaṃ)、那比丘实可称为法见者(so ve bhikkhu dhammadasoti vuccati)。请看清那难以了知的法(passa dhammaṃ durājānaṃ),无明者于此迷惑(sammuḷhettha aviddasū)。应见(daṭṭhabbaṃ)、已见(daṭṭhā)、见(daṭṭhuṃ)。显示巴利原文
Dasādese-catusaccaddaso nātho , duddaso dhammo , attano pana duddasaṃ , so ve bhikkhu dhammadasoti vuccati . Passa dhammaṃ durājānaṃ, sammuḷhettha aviddasū. Daṭṭhabbaṃ, daṭṭhā, daṭṭhunti.
依此经,词根“见”(disa)于一切格中随其所宜,有 passa、dassa、dakkha 等替换;于 ā、ī 等词尾中,则有 dasa、dā 等替换。而 dissati、dissanti 等形式,以 y 的前形性在此处于被动语态中成立,于 divādi 群中则于主动语态中成立。依《大注》所说,亦有 addassa、dissā 等替换。此处有经文为证:“我们见到了瓦沙瓦”(yaṃ vāsavaṃ addassāma)、“我们见到了世尊”(ye mayaṃ bhagavantaṃ addassāma)、“你们见到我母亲了吗?”(api me mātaraṃ adassatha)、“愚者与无知者显现”(dissanti bālā abyattā)、“这些法于我中显现”(mayi ime dhammā sandissanti)、“我亦于这些法中显现”(ahañca imesu dhammesu sandissāmi)、“诸相显现”(nimittāni padissanti)、“他们今日显现”(tāni ajja padissare)。因此,于 tyādi 等词尾变化中,adassati 等形态得以成立。显示巴利原文
Iminā suttena disassa sabbavibhattīsu yathārahaṃ passa, dassa, dakkhādesā honti, ā, īādīsu dasa, dādesā honti, ‘‘dissati, dissantī’’ti rūpāni pana yassa pubbarūpattena idha kamme sijjhanti, divādigaṇe kattari sijjhanti. Mahāvuttinā addassa, dissādesāpi honti. Atrimā pāḷī-yaṃ vāsavaṃ addassāmaṃ , ye mayaṃ bhagavantaṃ addassāma , api me mātaraṃ adassatha , dissanti bālā abyattā , mayi ime dhammā sandissanti, ahañca imesu dhammesu sandissāmi , nimittāni padissanti, tāni ajja padissareti , tasmā tyādīsupi ‘‘adassati, adassanti, adassasi, adassatha, adassāmi, addassāmā’’ti yujjanti.
使役态中,若带 ṇi,则有 dassa 等替换:dasseti(他使见)、dassayati(他使见)、nidasseti(他使示)、nidassayati(他使示)、sandasseti(他使现)、sandassayati(他使现)。显示巴利原文
Kārite ṇimhi dassādeso, dasseti, dassayati, nidasseti, nidassayati, sandasseti, sandassayati.
被动态中:dassīyati(他被看见)、dassīyanti(他们被看见)、nidassīyati(他被指示)、nidassīyanti(他们被指示)、sandassīyati(他被显现)、sandassīyanti(他们被显现)、dakkhati(他看见)、dakkhanti(他们看见)。显示巴利原文
Kamme-dassīyati, dassīyanti, nidassīyati, nidassīyanti, sandassīyati, sandassīyanti, dakkhati, dakkhanti.
被动态中:dakkhīyati(他被看见)、dakkhīyanti(他们被看见)。显示巴利原文
Kamme-dakkhīyati, dakkhīyanti.
依照“gamayamisāsadisānaṃ cchaṅa”的规则,以 ccha 作替换:dicchati(他想去)、dicchanti(他们想去)等。显示巴利原文
‘Gamayamisāsadisānaṃ cchaṅa’ iti cchādese- dicchati, dicchanti iccādi.
「见」的各种形式:主动态单数「见」、复数「见(众)」;另一词根单数「将见」、复数「将见(众)」;被动态单数「被见」、复数「被见(众)」;另一被动态单数「被见」、复数「被见(众)」。显示巴利原文
Passati, passanti, dakkhati, dakkhanti, passīyati, passīyanti, dakkhīyati, dakkhīyanti.
依 y 的前形规则:dissati(他被见)、dissanti(他们被见)、dissate(他被见)、dissante(他们被见)、uddissate(他被指示)、uddissante(他们被指示)、niddissate(他被说明)、niddissante(他们被说明)、apadissate(他被引证)、apadissante(他们被引证)。显示巴利原文
Yassa pubbarūpatte-dissati, dissanti, dissate, dissante, uddissate, uddissante, niddissate, niddissante, apadissate, apadissante.
使役态:passāpeti(他使见)、passāpayati(他使见)、dakkhāpeti(他使见)、dakkhāpayati(他使见)。显示巴利原文
Kārite-passāpeti, passāpayati, dakkhāpeti, dakkhāpayati.
被动态:passāpīyati(他被使见)、dassīyati(他被见)、nidassīyati(他被示)、sandassīyati(他被显现)、dakkhāpīyati(他被使见)。显示巴利原文
Kamme-passāpīyati, dassīyati, nidassīyati, sandassīyati, dakkhāpīyati.
【命令式】愿他见(单数)、愿他们见(复数)、愿他见(另一词根单数)、愿他们见(另一词根复数);愿他见(祈愿式单数)、愿他们见(祈愿式复数)、愿他见(另一词根祈愿式单数)、愿他们见(另一词根祈愿式复数)。显示巴利原文
Passatu , passantu, dakkhatu, dakkhantu, passeyya, passeyyuṃ, dakkheyya, dakkheyyuṃ.
eyyāma 的 ma 变为 emu,且词尾 a 变为 u。经文中说:“Kattha passemu khattiyaṃ, dakkhemu te nivesanaṃ”(我们于何处见刹帝利?我们见你的住处)。又有 passeyyāma、passeyyāmu、dakkheyyāma、dakkheyyāmu(我们愿见)等形。显示巴利原文
Eyyāmassa emu ca antassa u ca honti. ‘‘Kattha passemu khattiyaṃ , dakkhemu te nivesana’’nti pāḷi. Passeyyāma, passeyyāmu, dakkheyyāma, dakkheyyāmu.
在以 ā 等为首的过去时中,有 apassā(他见了)、adakkhā(他见了)。显示巴利原文
Āādimhi-apassā, adakkhā.
在 dasa、dā 等变化中,d 字母双写:如 addasā kho bhagavā(世尊见了)、addasā kho āyasmā ānando(尊者阿难见了)。显示巴利原文
Dasa, dādesesu dakārassa dvittaṃ, addasā kho bhagavā , addasā kho āyasmā ānando .
短音化之例有:tamaddasa mahābrahmā(大梵天见了他)、nisinnaṃ samhi vesmani(坐于己舍中)、te addasū(他们见了)。又短音化之例:addasu(他们见了)、āmantayassu vo putte(你们劝告儿子们)、mā te mātaramaddasu(他们不要见你母)。显示巴利原文
Rassatte-tamaddasa mahābrahmā, nisinnaṃ samhi vesmani . Te addasū. Rassatte-addasu, āmantayassu vo putte, mā te mātaramaddasu .
于 dā 替换中:so addā(他见了)。显示巴利原文
Dādese-so addā.
短音化之例:adda(他见了)。如偈云:“Yāyamāno mahārājā, addā sīdantare nage”(行进的大王,于山间见)。又“Yo dukkhaṃ sukhato adda”(视苦为乐者)、“dukkhamaddakkhi sallato”(以箭见苦者)。显示巴利原文
Rassatte-adda. Yāyamāno mahārājā, addā sīdantare nage . Yo dukkhaṃ sukhato adda, dukkhamaddakkhi sallato .
以 ī 等开头的过去时变化:apassi(他见了)、passi(他见了)、apassī(他见了)、passī(他见了)、apassiṃsu(他们见了)、passiṃsu(他们见了)、apassi(你见了)、passi(你见了)、apassittha(你们见了)、passittha(你们见了)、apassiṃ(我见了)、passiṃ(我见了)、apassimhā(我们见了)、passimhā(我们见了)。显示巴利原文
Īādimhi-apassi, passi, apassī, passī, apassiṃsu, passiṃsu, apassi, passi, apassittha, passittha, apassiṃ, passiṃ, apassimhā, passimhā.
在‘dassa-’的位置上,‘addassi’等是看见的过去时形式:我看见了,你看见了,他们看见了,他们看见了,他看见了,你们看见了,我看见了,我们看见了。显示巴利原文
Dassādese-addassi, addassuṃ, addassiṃsu, addassaṃsu, addassi, addassittha, addassiṃ, addassimhā.
在‘dakkha-’的位置上:‘adakkhī’、‘dakkhi’等等。显示巴利原文
Dakkhādese-adakkhi, dakkhi iccādi.
在‘dasa-’字位上,用于偈颂的过去时形有:‘addasi’(他看见)、‘addasuṃ’(他们看见)、‘addasiṃsu’(他们看见)、‘addasaṃsu’(他们看见)。显示巴利原文
Dasādese gāthāsu-addasi, addasuṃ, addasiṃsu, addasaṃsu.
在另一组变位中:‘addasā’(他看见)、‘addasū’(他们看见)、‘ahaṃ addasaṃ’(我看见)、‘mayaṃ addassimhe’(我们看见)。‘Addasaṃ kāma te mūlaṃ, saṅkappā kāma jāyasi’——欲啊,我已见汝之根本;欲啊,汝由思惟而生。显示巴利原文
Parachakke-addasā , addasū, ahaṃ addasaṃ, mayaṃ addassimhe. Addasaṃ kāma te mūlaṃ, saṅkappā kāma jāyasi .
在某些增音情形中,增添了ā音(ākārāgamo):‘so addasāsi’(他看见)、‘te addasāsuṃ’(他们看见)、‘ahaṃ addasāsiṃ’(我看见)、‘mayaṃ addasāsimha’(我们看见)。‘Yaṃ addasāsiṃ sambuddhaṃ, desentaṃ dhammamuttamaṃ’——我所见的正觉者,正在宣说最上之法。‘Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ, satthāramakutobhayaṃ’——我见到了正觉者,无畏之师。显示巴利原文
Kvaci sāgame ākārāgamo, so addasāsi, te addasāsuṃ, ahaṃ addasāsiṃ, mayaṃ adasāsimha. Yaṃ addasāsiṃ sambuddhaṃ, desentaṃ dhammamuttamaṃ . Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ, satthāramakutobhayaṃ .
依大典,当‘iṃ’处于‘imhi’之位置时,即变为‘imhi’。例如在道路一喻,‘addasāsimhi bhojaputte’(我见到了婆罗门之子)一句中,即见此用法。显示巴利原文
Mahāvuttinā iṃssa imhi hoti, pathe addasāsimhi bhojaputte .
在‘ssa’等开头的词尾中,例如:‘passissati’(他将看见)、‘passissanti’(他们将看见)。显示巴利原文
Ssatyādimhi-passissati, passissanti.
在‘dakkha-’之位置,依‘dakkha sakkha hehi’等规则而有ssa的省略,成为:‘dakkhati’(他看见)、‘dakkhanti’(他们看见)、‘dakkhiti’(他将看见)、‘dakkhinti’(他们将看见)、‘dakkhissati’(他将看见)、‘dakkhissanti’(他们将看见)。显示巴利原文
Dakkhādese‘dakkha sakkha hehi’iccādinā ssassalopo, dakkhati, dakkhanti, dakkhiti, dakkhinti, dakkhissati, dakkhissanti.
在以‘ssa’等开头的词尾中:有‘apassissā’(不见者)、‘adakkhissā’(不将见者)等。显示巴利原文
Ssādimhi-apassissā, adakkhissā iccādi.
在‘mara-’表示‘死’的意义时:‘marati’(他死)、‘maranti’(他们死)。显示巴利原文
Mara-pāṇacāge, marati, maranti.
按照‘jaramaraṇamiyaṅa’规则,替换为‘iya’:‘miyati’(他死)、‘miyanti’(他们死)、‘amhaṃ daharā na miyyare’(我等年轻人不会死)。显示巴利原文
‘Jaramarānamiyaṅa’iti iyādeso, miyati, miyanti, amhaṃ daharā na miyyare .
【使役态】依“assā ṇānubandhe”规则发生元音强化(āvuddhi),形成:‘māreti’(他杀)、‘mārenti’(他们杀)、‘mārayati’(他杀)、‘mārayanti’(他们杀)、‘mārāpeti’(他令杀)、‘mārāpenti’(他们令杀)、‘mārāpayati’(他令杀)、‘mārāpayanti’(他们令杀)。显示巴利原文
Kārite ‘assā ṇānubandhe’ti āvuddhi, māreti, mārenti, mārayati, mārayanti, mārāpeti, mārāpenti, mārāpayati, mārāpayanti.
【词根“yamu-”表止息义】‘yamati’(他止息)、‘yamanti’(他们止息)。如‘Pare ca na vijānanti, mayamettha yamāmase’(他人不知,我等在此止息),此处‘yamāmase’意为‘我等止息’,亦即‘我等赴死’。显示巴利原文
Yamu-uparame, yamati, yamanti. Pare ca na vijānanti, mayamettha yamāmase. Ettha ca ‘yamāmase’ti viramāmase, maraṇaṃ gacchāmaseti attho.
【前缀“saṃ-”加于词根“yamu-”,表自制义】‘saṃyamati’(他自制)、‘saṃyamanti’(他们自制)。显示巴利原文
Saṃpubbo saṃyame, saṃyamati, saṃyamanti.
在‘niggahīta’被‘ña’替代时,为‘saññamati’(他自制)、‘saññamanti’(他们自制)。显示巴利原文
Niggahītassa ñādese-saññamati, saññamanti.
将前缀‘ni-’加于‘yamu-’,表确定义,即‘niyamati’(他确定)、‘niyamanti’(他们确定)。显示巴利原文
Nipubbo niyame, niyamati, niyamanti.
依‘gamayamisāsadisānaṃ vā cchaṅa’之规则,以‘ccha’替代‘m’,得‘niyacchati’(他确定)、‘niyacchanti’(他们确定)。显示巴利原文
‘Gamayamisāsadisānaṃ vā cchaṅa’iti massa cchādeso, niyacchati, niyacchanti.
于被动语态中:‘niyamīyati’(他被确定)、‘niyamīyanti’(他们被确定)。显示巴利原文
Kamme-niyamīyati, niyamīyanti.
于‘pubbarūpa’中:‘niyammati’(他被确定)、‘niyammanti’(他们被确定)。显示巴利原文
Pubbarūpe-niyammati, niyammanti.
于使役语态中:‘niyāmeti’(他令确定)、‘niyāmayati’(他令确定)。显示巴利原文
Kārite-niyāmeti, niyāmayati.
【在 ṇāpi 中无 vuddhi】‘niyamāpeti’(他令确定)、‘niyamāpayati’(他令确定),意思都是‘他使确定’。显示巴利原文
Ṇāpimhi na vuddhi, niyamāpeti, niyamāpayati, vavatthapetīti attho.
【‘ruda-’表流泪义】‘rodati’(他哭泣)、‘rodanti’(他们哭泣)。显示巴利原文
Ruda-assuvimocane, rodati, rodanti.
【在 ssa 等词尾前】依据规则‘labhavasachidagamabhidānaṃ cchaṅa’,与 ssa 一同发生 dassa 变为 ccha 的替换。例如:‘sā nūna kapaṇā ammā, cirarattāya rucchati’(那位可怜的母亲,长久地哭泣);‘Koñjī samuddatīreva, kapaṇā nūna rucchati’(犹如海边的鹬,可怜地哭泣);‘Sā nūna kapaṇā ammā, ciraṃ rucchati assame’(那位可怜的母亲,在林中长久哭泣);‘kaṃ nva’jja chātā tasitā, uparucchanti dārakā’(今日饥饿干渴的孩子们,为何哭泣)。另有‘Rodissati’(他将哭泣)、‘rodissanti’(他们将哭泣)、‘rucchati’(他哭泣)、‘rucchanti’(他们哭泣)。显示巴利原文
Ssatyādimhi-‘labhavasachidagamabhidānaṃ cchaṅa’iti ssena saha dassa cchādeso, sā nūna kapaṇā ammā, cirarattāya rucchati . Koñjī samuddatīreva, kapaṇā nūna rucchati . Sā nūna kapaṇā ammā, ciraṃ rucchati assame , kaṃ nva’jja chātā tasitā, uparucchanti dārakā . Rodissati, rodissanti, rucchati, rucchanti.
在“ssa”等词尾中:“arucchā”(不哭泣)、“arucchaṃsu”(他们不哭泣)、“arodissā”(不哭泣)、“arodissaṃsu”(他们不哭泣)。显示巴利原文
Ssādīsu-arucchā, arucchaṃsu, arodissā, arodissaṃsu.
【“ruha-”于到达、生长义中】“ruhati”(他生长)、“ruhanti”(他们生长)、“āruhati”(他登上)、“āruhanti”(他们登上)、“ārohati”(他登上)、“ārohanti”(他们登上)、“abhiruhati”(他登上)、“abhiruhanti”(他们登上)、“oruhati”(他下降)、“oruhanti”(他们下降)、“orohati”(他下降)、“orohanti”(他们下降)。显示巴利原文
Ruha-pāpuṇane, ruhati, ruhanti, āruhati, āruhanti, ārohati, ārohanti, abhiruhati, abhiruhanti, oruhati, oruhanti, orohati, orohanti.
【于被动中】“ārohīyati”(他被登上)。显示巴利原文
Kamme-ārohīyati.
依“hassa vipallāso”的规则,“yānaṃ”出现换位,而有“ha”之换位:“āruyhati”(登上)、“oruyhati”(降下)。显示巴利原文
‘Hassa vipallāso’ti ha, yānaṃ vipariyāyo, āruyhati, oruyhati.
在以“ī”等开头的语尾中:有“ruhi”(生长)、“āruhi”(登上)、“oruhi”(降下)。显示巴利原文
Īādimhi-ruhi, āruhi, oruhi.
依“kusaruhissa cchī”之规则经文:“abhirucchi”(他登上)或“abhiruhi”(他登上)。显示巴利原文
‘Kusaruhissa cchī’ti suttaṃ, abhirucchi, abhiruhi vā.
【“labha-”表获得义】labhati(他获得)、labhanti(他们获得)。显示巴利原文
Labha-lābhe , labhati, labhanti.
【于ya的pubbarūpa中】依“catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā”规则,在saṃyoga之首,第四音变为第三音:labbhati(他被获得)、labbhanti(他们被获得)、labbhare(他们被获得)。显示巴利原文
Yassa pubbarūpatte ‘catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā’ti saṃyogādissa catutthassa tatiyattaṃ, labbhati, labbhanti, labbhare.
【于以“ī”等开头的词尾中】alabhi(他未得)、alabhiṃsu(他们未得)。显示巴利原文
Īādimhi-alabhi, alabhiṃsu.
651 651.于‘labha-’之后,‘iṃ’与‘ī’之处,可换为‘thaṃ’与‘thā’。显示巴利原文
651.Labhā iṃīnaṃ thaṃthā vā.
于‘labha-’后,他人的‘iṃ’与‘ī’依次替换为‘thaṃ’与‘thā’;词根末音变为随其后之音;复合辅音中,首对辅音之第二音变为第一音。显示巴利原文
Labhamhā paresaṃ iṃ, īnaṃ kamena thaṃ, thā honti vā, dhātvantassa pararūpattaṃ, saṃyogādissa dutiyassa paṭhamattaṃ.
‘ahaṃ alatthaṃ’或‘alabhiṃ’,乃‘我得’之谓;‘so alattha’或‘alabhi’,乃‘他得’之谓。显示巴利原文
Ahaṃ alatthaṃ, alabhiṃ vā, so alattha, alabhi vā.
依大典所述,'uṃ'变为'thuṃ'、'thaṃsu';'mhā'变为'thamhā'、'thuṃmhā'。'te bhagavato santike pabbajjañca upasampadañca alatthuṃ'(他们于世尊座下出家并受具足戒)、'satiṃ paccalatthuṃ'(得念)、'viparītasaññaṃ paccalatthuṃ'(得颠倒想)、'te satiṃ paccalatthaṃsu'(他们得念)、'agamamhā kho tava gehaṃ, tattha neva dānaṃ alatthamhā'(我等去往你家,在那里并未得到布施)、'akkosameva alatthamhā'(唯独得到了辱骂)、'mayañca alatthamhā savanāya'(而我等得到了闻法)、'alatthumhā'(我等得到)。词根末音发生'ccha'替换。'Tadāhaṃ pāpikaṃ diṭṭhiṃ, paṭilacchiṃ ayoniso'(那时,我因不如理作意,生起邪恶之见)。显示巴利原文
Mahāvuttinā uṃssa thuṃ, thaṃsu honti, mhāssa ca thamhā, thuṃmhā honti, te bhagavato santike pabbajjañca upasampadañca alatthuṃ , satiṃ paccalatthuṃ, viparītasaññaṃ paccalatthuṃ, te satiṃ paccalatthaṃsu, agamamhā kho tava gehaṃ, tattha neva dānaṃ alatthamhā , akkosameva alatthamhā, mayañca alatthamhā savanāya, alatthumhā vā. Dhātvantassa ccho ca. Tadāhaṃ pāpikaṃ diṭṭhiṃ, paṭilacchiṃ ayoniso .
【于'ssa'等开头的词尾中】依据'labhavasa chida gama bhida rudānaṃ cchaṅa'这条规则,词根末音随同'ssa'一起发生'ccha'替换:'lacchati'(他将得)、'labhissati'(他将得)、'lacchanti'(他们将得)、'labhissanti'(他们将得)、'lacchasi'(你将得)、'labhissasi'(你将得)、'lacchatha'(你们将得)、'labhissatha'(你们将得)、'lacchāmi'(我将得)、'labhissāmi'(我将得)、'lacchāma'(我们将得)、'labhissāma'(我们将得)。'Lacchāma putte jīvantā, arogā ca bhavāmase'(我等得以见到活着的诸子,且愿我等自身无病安康)。显示巴利原文
Ssatyādimhi-‘labhavasa chida gama bhida rudānaṃ cchaṅa’iti suttena ssena saha dhātvantassa cchādeso, lacchati, labhissati, lacchanti, labhissanti, lacchasi, labhissasi, lacchatha, labhissatha, lacchāmi, labhissāmi, lacchāma, labhissāma. Lacchāma putte jīvantā, arogā ca bhavāmase .
【于'ssa'等词尾中】'alacchā'(他未得)、'alabhissā'(他未得)、'alacchaṃsu'(他们未得)、'alabhissaṃsu'(他们未得)。显示巴利原文
Ssādimhi-alacchā, alabhissā, alacchaṃsu, alabhissaṃsu.
在“vaca-”的言语表达义中:有“vacati”(他说)、“vacanti”(他们说)。显示巴利原文
Vaca-viyattiyaṃ vācāyaṃ, vacati, vacanti.
在被动义中:有“vacīyati”(他被说)、“vacīyanti”(他们被说)。显示巴利原文
Kamme-vacīyati, vacīyanti.
当“ya”的前部变形时,依“assū”规则,词首的“a”音变为“u”,即:“vuccati”(他被说)、“vuccanti”(他们被说)、“vuccare”(他们被说)、“vuccate”(他被说)、“vuccante”(他们被说)、“vuccare”(他们被说)。显示巴利原文
Yassa pubbarūpatte ‘assū’ti suttena ādimhi akārassa uttaṃ, vuccati, vuccanti, vuccare, vuccate, vuccante, vuccare.
于使役态:‘vāceti’(他令说)、‘vācenti’(他们令说)、‘vācayati’(他令说)、‘vācayanti’(他们令说)、‘vācāpeti’(他令说)、‘vācāpenti’(他们令说)、‘vācāpayati’(他令说)、‘vācāpayanti’(他们令说)。显示巴利原文
Kārite-vāceti, vācenti, vācayati, vācayanti, vācāpeti, vācāpenti, vācāpayati, vācāpayanti.
在‘ī’等开头的词尾中:‘avaci’(他说了)、‘vaci’(他说了)。显示巴利原文
Īādimhi-avaci, vaci.
依大规则,连同长音‘ā’一并加入词缀:‘avacāsi’(他说了——带前缀,长音型)、‘vacāsi’(他说了——不带前缀,长音型);‘avacuṃ’(他们说了——带前缀)、‘vacuṃ’(他们说了——不带前缀);‘avaciṃsu’(他们说了——带前缀,异体)、‘vaciṃsu’(他们说了——不带前缀,异体);‘tvaṃ avaco’(你说了——带前缀,单数第二人称);‘avaca’(你说了——不带前缀,异体之一)、‘avaci’(你说了——异体之二)、‘avacāsi’(你说了——长音型);‘avacittha’(你们说了——带前缀,复数第二人称)、‘avacittho’(你们说了——不带前缀)、‘tumhe avacittha’(你们说了——复数第二人称,不带前缀)。显示巴利原文
Mahāvuttinā ākārena saha sāgamo, avacāsi, vacāsi, avacuṃ, vacuṃ, avaciṃsu, vaciṃsu, tvaṃ avaco, avaca, avaci, avacāsi, avacittha, avacittho, tumhe avacittha.
“Mhāthānamuña”一句,经文所示:你们说了——带前缀的 avacuttha、不带前缀的 vacuttha;我说了——带前缀的 avaciṃ、不带前缀的 vaciṃ、带前缀异体的 avacāsiṃ、不带前缀异体的 vacāsiṃ;我们说了——带前缀的 avacimhā、不带前缀的 vacimhā,或带前缀异体的 avacimha、不带前缀异体的 vacimha,又或带前缀另一异体的 avacumhā、不带前缀另一异体的 vacumhā;他说了——带前缀的 avacā、不带前缀的 vacā。显示巴利原文
‘Mhāthānamuña’iti suttaṃ, tumhe avacuttha, vacuttha, ahaṃ avaciṃ, vaciṃ, avacāsiṃ, vacāsiṃ, mayaṃ avacimhā, vacimhā, avacimha, vacimha vā, mayaṃ avacumhā, vacumhā, so avacā, vacā.
元音缩短时的形式:他说——avaca、avacittha 或 vacittha;我说——ahaṃ avacaṃ、avaca 或 vaca;我们说——mayaṃ avacimhe、vacimhe。显示巴利原文
Rassatte-avaca, avacittha, vacittha vā, ahaṃ avacaṃ, avaca, vaca vā, mayaṃ avacimhe, vacimhe.
652 652. 在以 ī 等开头的词尾中,词根 vac 的 mā 增音变为 o。显示巴利原文
652.Īādo vacassoma.
在以 ī 等开头的词尾中,词根 vac 中的 mā 变为 o。显示巴利原文
Īādīsu vacassa mānubandho o hoti.
他(带 o 形)说,他们(带 o 形)说,他们(带 o 形的异体)说,你(带 o 形)说,你们(带 o 形)说,我(带 o 形)说,我们(带 o 形)说,他(缩短形)说,世尊如是说。显示巴利原文
So avoci, te avocuṃ, avociṃsu, tvaṃ avoci, tumhe avocuttha, ahaṃ avociṃ, mayaṃ avocumhā, so avoca, rasso, bhagavā etadavoca .
在以 ss 等开头的词尾中——显示巴利原文
Ssatyādimhi –
653 词根 vac、bhuj、muc、vis 等的末尾辅音变为 kkha、ṅa。显示巴利原文
653.Vacabhujamucavisānaṃ kkhaṅa.
在带有 ss 的词尾前,词根 vac 等的末尾辅音可变为 kkha、ṅa。显示巴利原文
Ssena saha vacādīnaṃ anto byañjano kkhaṅa hoti vā ssayuttāsu vibhattīsu.
他将说、他将说(异体)、他们将说、他们将说(异体)、他们将说(另一异体)、他们将说(另一异体);你将说、你们将说、我将说、我们将说;他将说(中间语态)、他们将说(中间语态)、你将说(中间语态)、你们将说(中间语态);我将说(异体)、我将说(异体);我们将说(异体)、我们将说(异体)。显示巴利原文
Vakkhati , vacissati, vakkhanti, vakkhare, vacissanti, vacissare, vakkhasi, vakkhatha, vakkhāmi, vakkhāma, vakkhate, vakkhante, vakkhase, vakkhavhe, ahaṃ vakkhaṃ, vacissaṃ, mayaṃ vakkhāmhe, vacissāmhe.
即使没有‘ssenā’这一规则,词根末尾也可获得 kkh 等形式,如:vakkhissati(他将说)、vakkhissanti(他们将说)。显示巴利原文
‘Ssenā’ti adhikārena vinā dhātvantassa kkhādesopi labbhati, vakkhissati, vakkhissanti.
在以 ssā 等开头的词尾中:avakkhā(他将说)、avacissā(他将说,异体);avakkhaṃsu(他们曾说)、avacissaṃsu(他们曾说,异体)。显示巴利原文
Ssādimhi-avakkhā, avacissā, avakkhaṃsu, avacissaṃsu.
表言说义的词根 vada- 的活用:vadati(他说)、vadanti(他们说);加前缀 o- 则有 ovadati(他教诫)、ovadanti(他们教诫);vadasi(你说)、vadatha(你们说);vadāmi(我说)、vadāma(我们说)。显示巴利原文
Vada-viyattiyaṃ vācāyaṃ, vadati, vadanti, ovadati, ovadanti, vadasi, vadatha, vadāmi, vadāma.
将词根中的『la』替换为『e』,变化形式如下:单数第三人称『vadeti』(他说)、复数第三人称『vadenti』(他们说);单数第二人称『vadesi』(你说)、复数第二人称『vadetha』(你们说);单数第一人称『vademi』(我说)、复数第一人称『vadema』(我们说)。显示巴利原文
Lassa ette-vadeti, vadenti, vadesi, vadetha, vademi, vadema.
其被动式变化如下:『vadīyati』(被说)、『vadiyyati』(被说,另一形式);若加上前缀『o-』,则为『ovadīyati』(被教诫)、『ovadiyyati』(被教诫,另一形式)。显示巴利原文
Kamme-vadīyati, vadiyyati, ovadīyati, ovadiyyati.
当『d』归于颚音组时,其前位音(即重叠部分)则变为同组音,例如:『vajjati』(被说)、『vajjanti』(被说,复数)、『ovajjati』(被教诫)、『ovajjanti』(被教诫,复数)。显示巴利原文
Dassa cavaggatte yassa pubbarūpattaṃ, vajjati, vajjanti, ovajjati, ovajjanti.
【使役形】表示令击鼓:他令击鼓、他们令击鼓、他令击鼓(异形)、他们令击鼓(异形);顶礼长辈:他顶礼、他们顶礼、你顶礼、你们顶礼、我顶礼、我们顶礼。显示巴利原文
Kārite-bheriṃ vādeti, vādenti, vādayati, vādayanti, guruṃ abhivādeti, abhivādenti, abhivādesi, abhivādetha, abhivādemi, abhivādema.
【依大典】此处 assa 变为 itta:我顶礼、我们顶礼,或我顶礼、我们顶礼;我敬礼、我们敬礼,即是此义。顶礼者,即是宣说“愿你安乐”的吉祥语,而此语正是对可恭敬者应行的礼仪。显示巴利原文
Mahāvuttinā assa ittaṃ, abhivādiyāmi, abhivādiyāma, abhivādayāmi, abhivādayāma vā, abhivandāmi, abhivandāmāti attho. Vandanto hi ‘‘sukhī hotū’’ti abhimaṅgalavacanaṃ vadāpeti nāma, tathāvacanañca vandanīyassa vattaṃ.
在 ṇāpi 词缀前,元音不发生强化:vadāpeti(他令说)、vadāpayati(他令说,另一形式)。显示巴利原文
Ṇāpimhi na vuddhi, vadāpeti, vadāpayati.
词根如 gam、vad、dā 等转为 ghamm、vajj、dajj 等,此为 vajj 等的替代形式;‘ūlasse’即 la 变为 e:他避开、他们避开。显示巴利原文
‘Gamavadadānaṃ ghammavajjadajjā vā’ti vajjādeso, ‘ūlasse’ti lassa ettaṃ, vajjeti, vajjenti.
被动式:被避开、他们被避开。显示巴利原文
Kamme-vajjīyati, vajjīyanti.
使役形:他令避开、他令避开(异体)。显示巴利原文
Kārite-vajjāpeti, vajjāpayati.
在以 eyya 等开头的词尾中,依据‘eyyeyyāseyyaṃnaṃṭe’规则,eyya 等单数词尾变为 e:vade(他应说)、vadeyya(他应说,异体)、vajje(他应避开)、vajjeyya(他应避开,异体);vadeyyuṃ(他们应说)、vajjeyyuṃ(他们应避开)。显示巴利原文
Eyyādimhi-‘eyyeyyāseyyaṃnaṃṭe’iti eyyādīnaṃ ekavacanānaṃ ettaṃ, vade, vadeyya, vajje, vajjeyya, vadeyyuṃ, vajjeyyuṃ.
在 vajj 等替代形式中,依大规则,eyya 变为 ā,eyyuṃ 等中的 eyya 音被删除:得 so vajjā(他应避开),te vajjuṃ(他们应避开)。显示巴利原文
Vajjādese mahāvuttinā eyyassa āttaṃ, eyyumādīnaṃ eyyasaddassa lopo, so vajjā, te vajjuṃ.
或者,eyya 等中的 yya 音被删除,得到:tvaṃ vajjāsi(你应避开)、vajjesi(你应避开,异体);tumhe vajjātha(你们应避开)、vajjetha(你们应避开,异体);ahaṃ vajjāmi(我应避开)、vajjemi(我应避开,异体);mayaṃ vajjāma(我们应避开)、vajjema(我们应避开,异体);ahaṃ vajjaṃ(我应避开,异体);mayaṃ vajjāmhe(我们应避开,异体)、vajjeyyāmhe(我们应避开,另一异体)。显示巴利原文
Eyyādīnaṃ yyāsaddassa lopo vā, tvaṃ vajjāsi, vajjesi, tumhe vajjātha, vajjetha, ahaṃ vajjāmi, vajjemi, mayaṃ vajjāma, vajjema, ahaṃ vajjaṃ, mayaṃ vajjāmhe, vajjeyyāmhe.
此处引文:他们或许避开,或许不避开;并非依鼻而生长;母亲,愿你健康;而你,亲爱的,愿你安乐;母亲,愿你们健康;这位婆罗门引领我们,等等。显示巴利原文
Atrimā pāḷī-vajjuṃ vā te na vā vajjuṃ, natthi nāsāya rūhanā , ammaṃ ārogyaṃ vajjāsi, tvañca tāta sukhī bhava , ammaṃ ārogyaṃ vajjātha, ayaṃ no neti brāhmaṇo iccādi.
昨日过去时:他说了、他说了(异体)、他避开了、他避开了(异体);他们说了、他们说了(异体)、他们避开了、他们避开了(异体)。显示巴利原文
Hiyyattaniyaṃ-so avadā, vadā, avajjā, vajjā, te avadū, vadū, avajjū, vajjū.
今日过去时:他说了、他说了(异体)、他避开了、他避开了(异体);他们说了、他们说了(异体)、他们避开了、他们避开了(异体);他们说了(异体)、他们说了(异体)、他们避开了(异体)、他们避开了(异体)。显示巴利原文
Ajjattaniyaṃ-so avadi, vadi, avajji, vajji, te avaduṃ, vaduṃ, avajjuṃ, vajjuṃ, avadiṃsu, vadiṃsu, avajjiṃsu, vajjiṃsu.
在以 ssati 开头的词尾中,表示他将说、他将避开。显示巴利原文
Ssatyādimhi-vadissati, vajjissati.
在以 ssā 开头的词尾中,表示他曾说、他曾避开等义。显示巴利原文
Ssādimhi-avadissā, avajjissā iccādi.
词根 √vid 表“知”:例如 vidati,即他知。显示巴利原文
Vida-ñāṇe, vidati.
依“Yuvaṇṇānamiyaṅauvaṅa sare”规则,于元音前作 iy 等的替代,这些替代形式可知。显示巴利原文
‘Yuvaṇṇānamiyaṅauvaṅa sare’ti saramhi iyādeso, te vidiyanti.
使役形:他告知、他回报;他告知(异体)、他回报(异体);“诸比丘,我告知你们”,意为“我使知晓”。“尊者,我告知”,意为“我使知晓”,或“令僧团记住我”,即“我使知晓”或“我公开表明”之义。显示巴利原文
Kārite-nivedeti, paṭivedeti, nivedayati, paṭivedayati, paṭivedayāmi vo bhikkhave , jānāpemīti attho. Vedayāmahaṃ bhante, vedayatīti maṃ saṅgho dhāretūti jānāpemi, pākaṭaṃ karomīti vā attho.
也有本子读作“Vediyāmahaṃ bhante, vediyatīti maṃ saṅgho dhāretū”。其中,在无使役后缀时,iy 替代形式是恰当的。显示巴利原文
‘‘Vediyāmahaṃ bhante, vediyatīti maṃ saṅgho dhāretū’’tipi pāṭho, tattha apaccaye pare iyādeso yujjati.
eyya 等开头词尾:他应知、他应知(异体);他们应知、他们应知(异体)。显示巴利原文
Eyyādimhi-videyya, vidiyeyya, videyyuṃ, vidiyeyyuṃ.
ī 等开头词尾:他知诸缘之灭尽,他们知,他们知(异体)。显示巴利原文
Īādimhi-paccayānaṃ khayaṃ avedi, te viduṃ, vidiṃsu.
使役过去时:他告知、他告知(异体);他回报、他回报(异体);他们告知、他们告知(异体);他们回报、他们回报(异体)。显示巴利原文
Kārite-nivedesi, nivedayi, paṭivedesi, paṭivedayi, nivedayuṃ, nivedayiṃsu, paṭivedayuṃ, paṭivedayiṃsu.
在以 ssati 等开头的词尾中,例如:他将知(vidissati)、他将知(vedissati,此为异体);“我将知清净”等。显示巴利原文
Ssatyādimhi-vidissati, vedissati, parisuddhāti vedissāmi iccādi.
住居于住处,他安住、他们安住、他住于、他们住于。显示巴利原文
Vasa-nivāse, vasati, vasanti, nivasati, nivasanti.
被动式:前缀 adhi 或 ā 加于词根;由此,村庄被居住——adhivasīyati(被居住)、āvasīyati(被居住)、ajjhāvasīyati(被居住)。显示巴利原文
Kamme-adhi, āpubbo, tena gāmo adhivasīyati, āvasīyati, ajjhāvasīyati.
依“assū”规则,a 变为 u,如 vussati(他住于梵行)、vussanti(他们住)、vussare(他们住,另一语形);经句:“于世尊处住于梵行”。显示巴利原文
‘Assū’ti suttena akārassa uttaṃ, vussati, vussanti, vussare, ‘‘bhagavati brahmacariyaṃ vussatī’’ti pāḷi.
【使役形】——「使住」、「使安住」、「使居住」、「使进入居住」。显示巴利原文
Kārite-vāseti, adhivāseti, vāsayati, adhivāsayati.
在 ṇāpi 词缀前无元音增强,故得 vasāpeti(使住)、vasāpayati(使住)。显示巴利原文
Ṇāpimhi vuddhi natthi, vasāpeti, vasāpayati.
于 ī 等开头之语中——‘住了’(avasi)、‘住了’(vasi)、‘住了’(复数 avasuṃ)、‘住了’(复数 vasuṃ)、‘住了’(复数 avasiṃsu)、‘住了’(复数 vasiṃsu)。显示巴利原文
Īādimhi-avasi, vasi, avasuṃ, vasuṃ, avasiṃsu, vasiṃsu.
在 ssati 等未来式词缀中,依「labha、vasa、chida、gama、bhida、ruda 诸词根,与 ssa 结合时词根末音变为 ccha」之规则:故有‘将住’(vacchati)、‘将住’(vasissati)、‘将住’(复数 vacchanti)、‘将住’(复数 vasissanti);‘我依具寿而住’(vacchāmi)、‘我不在你面前住’(na te vacchāmi santike);过去式‘住了’(avacchā)、‘住了’(avasissā)、‘住了’(复数 avacchaṃsu)、‘住了’(复数 avasissaṃsu)。显示巴利原文
Ssatyādīsu-‘labha vasa chida gama bhida rudānaṃ cchaṅa’iti ssena saha dhātvantassa cchādeso, vacchati, vasissati, vacchanti, vasissanti, āyasmato nissāya vacchāmi , na te vacchāmi santike , avacchā, avasissā, avacchaṃsu, avasissaṃsu.
词根‘visa’,意为‘进入’,如:pavisati(他进入)、pavisanti(他们进入)。显示巴利原文
Visa-pavisane, pavisati, pavisanti.
被动形:pavisīyati(被进入)、pavisīyanti(复数,被进入)、pavisīyate(被进入)、pavisīyante(复数,被进入)。显示巴利原文
Kamme-pavisīyati , pavisīyanti, pavisīyate, pavisīyante.
于 ya 变为前形之处:pavissati(将进入)、pavisanti(复数,将进入)、pavissare(中间态,复数,将进入)、pavissate(中间态,单数,将进入)、pavissante(中间态,复数,将进入)、pavissare(中间态,复数,将进入)。显示巴利原文
Yassa pubbarūpatte-pavissati, pavissanti, pavissare, pavissate, pavissante, pavissare.
使役形:paveseti(他令进入)、pavesayati(他令进入,异形)。显示巴利原文
Kārite-paveseti, pavesayati.
表示被动——「被带入」作 pavesīyati,复数形作 pavesīyanti。显示巴利原文
Kamme-pavesīyati, pavesīyanti.
当词缀以 ī 等开头时,前缀元音可延长,故得「已进入」(pāvisi)。显示巴利原文
Īādimhi upasaggassa dīgho vā, pāvisi.
依大规则,词根末音变为 kkh,故得「彼进入地」(pāvekkhi pathaviṃ cecco)、「彼迦尸王进入」(so pāvekkhi kāsirājā)、「彼进入其家」(so tassa gehaṃ pāvekkhi);又有复数形「进入」:pāvisuṃ、pāvisiṃsu、pāvekkhiṃsu。显示巴利原文
Mahāvuttinā dhātvantassa kkho hoti, pāvekkhi pathaviṃ cecco , so pāvekkhi kāsirājā , so tassa gehaṃ pāvekkhi , pāvisuṃ, pāvisiṃsu, pāvekkhiṃsu.
在 ssati 等未来式词尾中,依“vaca、bhuja、muca、visa 等词根,与 ssa 结合时词根末音变为 kkh”的规则,故有“将进入”(pavekkhati)、“将进入”(pavisissati)、“将进入”(复数 pavekkhanti)、“将进入”(复数 pavisissanti);“此后我将更多地进入”(esa bhiyyo pavekkhāmi)、“高达百人的蚁丘”(vammikaṃ sataporisaṃ);条件式“若进入”(pāvekkhā)、“若进入”(pavisissā)、“若进入”(复数 pāvekkhaṃsu)、“若进入”(复数 pavisissaṃsu)。显示巴利原文
Ssatyādīsu ‘vaca bhuja muca visānaṃ kkhaṅa’iti ssena saha dhātvantassa kkho, pavekkhati, pavisissati, pavekkhanti, pavisissanti, esa bhiyyo pavekkhāmi, vammikaṃ sataporisaṃ , pāvekkhā, pavisissā, pāvekkhaṃsu, pavisissaṃsu.
【词根 sada,义为沉没】——依“jarasadānamīma vā”等规则,从元音后可增入 īma 增音:故有“沉没”(sīdati)、“沉没”(复数 sīdanti);“葫芦沉没”(lābūni sīdanti)、“石块漂浮”(silā plavanti);“共沉”(saṃsīdati)、“别沉”(visīdati)、“下沉”(osīdati)、“沉下”(avasīdati)。显示巴利原文
Sada-saṃsīdane, ‘jarasadānamīma vā’tiādisaramhā īmaāgamo hoti vā, sīdati, sīdanti, lābūni sīdanti, silā plavanti , saṃsīdati, visīdati, osīdati, avasīdati.
【前缀 ni-,用于坐下的动作】——“坐下”(nisīdati)、“坐下”(复数 nisīdanti)。显示巴利原文
Nipubbo nisajjāyaṃ, nisīdati, nisīdanti.
前缀 pa- 表示明净之义:pasīdati(明净),pasīdanti(明净,复数形式)。显示巴利原文
Papubbo pasāde, pasīdati, pasīdanti.
即使在使役形中,也不发生元音增长,因为有词干替换:例如 sīdeti(使沉没)、sīdayati(使沉没);saṃsīdeti(使共沉)、saṃsīdayati(使共沉);osīdeti(使下沉)、osīdayati(使下沉);osīdāpeti(令下沉)、osīdāpayati(令下沉);nisīdāpeti(令坐下)、nisīdāpayati(令坐下)。显示巴利原文
Kāritepi na vuddhi ādesantarattā, sīdeti, sīdayati, saṃsīdeti, saṃsīdayati, osīdeti, osīdayati, osīdāpeti, osīdāpayati, nisīdāpeti, nisīdāpayati.
前缀 pa- 之后不插入 īma 增音:例如 pitā puttaṃ buddhe pasādeti(父亲使儿子对佛陀生起净信)、pasādayati(使净信)、pasādenti(使净信,复数)、pasādayanti(使净信,复数)。显示巴利原文
Papubbamhi īma na hoti, pitā puttaṃ buddhe pasādeti, pasādayati, pasādenti, pasādayanti.
被动形态:pasādīyati(被净信)、pasādīyanti(被净信,复数)。显示巴利原文
Kamme-pasādīyati , pasādīyanti.
词根 hana,有杀害、伤害之义,亦用于前往之义:hanati(杀害)、hananti(杀害,复数)。显示巴利原文
Hana-hiṃsā, gatīsu, hanati, hananti.
依「kvaci vikaraṇānaṃ」之句,省略 la 类动词变位后,得 hanti(杀害)。例如:「果实确实杀害芭蕉」(phalaṃ ve kadaliṃ hanti)、「恭敬杀害卑劣之人」(sakkāro kāpurisaṃ hanti)、「愤怒的凡夫杀害」(hanti kuddho puthujjano)。显示巴利原文
‘Kvaci vikaraṇāna’nti suttena lavikaraṇassa lope hanti, phalaṃ ve kadaliṃ hanti, sakkāro kāpurisaṃ hanti , hanti kuddho puthujjano .
根据大规则,有时会省略词根末音,例如:“以猛烈之箭互相杀”(vikkosamānā tibbāhi, hanti nesaṃ varaṃ varaṃ)、“猎人杀鹿”(luddakā migaṃ hanti)、“渔夫杀鱼”(kevaṭṭā macchaṃ hanti)。显示巴利原文
Mahāvuttinā kvaci dhātvantalopo, vikkosamānā tibbāhi, hanti nesaṃ varaṃ varaṃ , luddakā migaṃ hanti, kevaṭṭā macchaṃ hanti.
被动形:“被杀害”(hanīyati)、“被杀害”(复数 hanīyanti)。显示巴利原文
Kamme-hanīyati, hanīyanti.
词根末音变为同组塞音,且 ya 变为前字的同形,故得:“被杀害”(haññati)、“被杀害”(复数 haññanti)。显示巴利原文
Dhātvantassa cavaggatte yassa pubbarūpattaṃ, haññati, haññanti.
654 654. 词根 han 在带有 ṇa 标记的缘中变为 ghāta。显示巴利原文
654.Hanassa ghāto ṇānubandhe.
词根 han 在带有 ṇa 标记的缘中变为 ghāta。显示巴利原文
Hanassa ghāto hoti ṇānubandhe paccaye.
使役形:ghāteti(杀害)、ghātayati(杀害)、ghātāpeti(令杀害)、ghātāpayati(令杀害)显示巴利原文
Ghāteti, ghātayati, ghātāpeti, ghātāpayati.
被动形:ghātīyati(被杀害)、ghātāpīyati(被令杀害)显示巴利原文
Kamme-ghātīyati, ghātāpīyati.
以 ī 等开头者:ahani(杀害了)、hani(杀害了)、ahaniṃsu(杀害了,复数)、haniṃsu(杀害了,复数)显示巴利原文
Īādimhi-ahani, hani, ahaniṃsu, haniṃsu.
【被动形】——“被杀害了”(ahaññi)、“被杀害了”(haññi)、“被杀害了”(复数 ahaññiṃsu)、“被杀害了”(复数 haññiṃsu)。显示巴利原文
Kamme-ahaññi, haññi, ahaññiṃsu, haññiṃsu.
在 ssati 等未来式词缀中——显示巴利原文
Ssatyādimhi –
655 655. 词根 han 后接 ssa 时,变为 je、khā 等形式。显示巴利原文
655.Hanā jekhā.
从词根 han 之后,后接 ssa 时,可有 je、khā 等替换形式;依大规则,词根末音转为与后随音同形。显示巴利原文
Hanamhā parassa ssakārassa je, khādesā honti vā, mahāvuttinā dhātvantassa pararūpattaṃ.
〔动词变化:〕hajjeti(将杀害)、hanissati(将杀害)、hajjenti(将杀害,复数)、hajjesi(将杀害,过去)、hajjetha(将杀害,命令复数)、hajjemi(我将杀害)、hanissāmi(我将杀害)、hajjema(我们将杀害)、hanissāma(我们将杀害)。显示巴利原文
Hajjeti , hanissati, hajjenti, hajjesi, hajjetha, hajjemi, hanissāmi, hajjema, hanissāma.
在 khā 替换时,依大规则,词根末音转为同组塞音:故得 paṭihaṅkhati(将去除)、paṭihanissati(将去除)、paṭihaṅkhanti(将去除,复数)、paṭihaṅkhasi(你将去除)、paṭihaṅkhāmi(我将去除)、paṭihaṅkhāma(我们将去除)、paṭihanissāma(我们将去除)。显示巴利原文
Khādese mahāvuttinā dhātvantassa vaggantattaṃ, paṭihaṅkhati, paṭihanissati, paṭihaṅkhanti, paṭihaṅkhasi, paṭihaṅkhāmi, paṭihaṅkhāma, paṭihanissāma.
词根 hara,义为“携带、移动”,如 harati(他携带)、haranti(他们携带)。显示巴利原文
Hara-haraṇe, harati, haranti.
被动形:harīyati(被带走)、harīyanti(被带走,复数)。显示巴利原文
Kamme-harīyati, harīyanti.
使役形:hāreti(使带走)、hārayati(使带走)。显示巴利原文
Kārite-hāreti, hārayati.
在 ṇāpi 词缀前无元音增长时,即得 harāpeti、harāpayati(令带走)。显示巴利原文
Ṇāpimhi na vuddhi, harāpeti, harāpayati.
被动形态:hārīyati(被带走)、harāpīyati(被令带走)。显示巴利原文
Kamme-hārīyati, harāpīyati.
以 ā、ī 等开头的词缀——显示巴利原文
Ā, īādīsu –
656 656. 当词缀以 ā 或 ī 等开头时,词根 har 的 ra 变为 ā。显示巴利原文
656.Āīādīsu harassā.
在以 ā 开头及以 ī 开头的词缀中,词根 har 的 ra 音可变为 ā。由此而有 so ahā(他带走)与 aharā(带走)。显示巴利原文
Āādīsu īādīsu ca harassa rakārassa ā hoti vā, so ahā, aharā.
当词缀以 ī 等开头时:so ahāsi(他带走了)、ajini maṃ ahāsi me(他战胜了我,带走了我)、attānaṃ upasaṃhāsi(他收摄了自身)、āsanaṃ abhihāsi(他带走了座位)、sāsane vihāsi(他住于教法中)、vihāsi purisuttamo(最上之人住于)、dhammaṃ payirudāhāsi(他阐述了法);ahari(带走了)、hari(带走了);vihāsuṃ(他们住于)、āhiṃsu(他们带走了)或 vihiṃsu(他们住于);巴利语中有 ‘mā me tato mūlaphalaṃ āhaṃsū’(愿他们莫从我处带走根果);ahāsuṃ、aharuṃ、haruṃ、ahariṃsu、hariṃsu(皆为“他们带走了”的各种形式);tvaṃ ahāsi(你带走了)、ahari(带走了);tumhe ahāsittha(你们带走了)、ahari(带走了)。显示巴利原文
Īādimhi-so ahāsi, ajini maṃ ahāsi me , attānaṃ upasaṃhāsi, āsanaṃ abhihāsi, sāsane vihāsi, vihāsi purisuttamo , dhammaṃ payirudāhāsi, ahari, hari, vihāsuṃ, āhiṃsu, vihiṃsu vā, ‘‘mā me tato mūlaphalaṃ āhaṃsū’’ti pāḷi, ahāsuṃ, aharuṃ, haruṃ, ahariṃsu, hariṃsu, tvaṃ ahāsi, ahari, tumhe ahāsittha, aharittha, ahaṃ ahāsiṃ, ahariṃ, vihāsiṃ sāsane rato , mayaṃ ahāsimhā, aharimhā.
在其他人称的六种变位中,以 ttha 替换;由此可得「他带走了」(so ahāsittha)与「带走了」(aharittha)。显示巴利原文
Parachakke assa tthattaṃ, so ahāsittha, aharittha.
至于 ssati 等未来式词缀——显示巴利原文
Ssatyādīsu –
657 657. 动词词根 har 在 ssa 之前变为 āhaṅa。显示巴利原文
657.Harassa cāhaṅa sse.
在带有 ssa 的语尾中,词根 har 的 ra 与 ssa 结合时,也可替换为 āhaṅa。显示巴利原文
Ssakāravatīsu vibhattīsu ssena saha harassa ca karassa ca rakārassa āhaṅa hoti vā.
有 i、u 增音时:如「将带走」(hāhiti)、「将带走一担」(khārikājañca hāhiti);或「将带走」(hāhati)、「将带走」(harissati);复数形式「将带走」(hāhinti)、「将带走」(hāhanti)、「将带走」(harissanti);「你将带走」(hāhasi)、「比丘,你将安乐而住」(sukhaṃ bhikkhu vihāhisi);「你们将带走」(hāhatha)、「我将带走」(hāhāmi)、「我们将带走」(hāhāma)、「我们将带走」(harissāma)。显示巴利原文
Iu āgame-hāhiti, khārikājañca hāhiti . Hāhati vā, harissati, hāhinti, hāhanti, harissanti, hāhasi, sukhaṃ bhikkhu vihāhisi . Hāhatha, hāhāmi, hāhāma, harissāma.
依大规则,词根 har 的末音亦可省略:巴利语中有「谁在此法律中不放逸而住,将住于」(yo imasmiṃ dhammavinaye appamatto vihassati)、「我们将尊崇而住」(purakkhatvā vihassāma)、「我将取水」(ahaṃ udakamāhissaṃ)。显示巴利原文
Mahāvuttinā harassa dhātvantassa lopo ca, ‘‘yo imasmiṃ dhammavinaye appamatto vihassati , purakkhatvā vihassāma , ahaṃ udakamāhissa’’nti pāḷī.
在以 ssā 等开头的词缀中,有 ahāhā(若带走)、aharissā(若带走)、ahāhaṃsu(若带走,复数形式)、aharissaṃsu(若带走,复数形式)。显示巴利原文
Ssādimhi-ahāhā, aharissā, ahāhaṃsu, aharissaṃsu.
对于以 ā 为前缀、源自 sīsa(头)表祈愿的词,有 āsīsati、āsīsanti、paccāsīsati、paccāsīsanti。显示巴利原文
Āpubba sīsa-patthanāyaṃ, āsīsati, āsīsanti, paccāsīsati, paccāsīsanti.
658 658. 以 ā 等音为首的释义。显示巴利原文
658.Ādismā sarā.
从以ā为首的元音之后,第一个词形为单音节词的双音节形式。据此,以元音起首的动词词根在词干双写时,便会产生āsīsa与sīsa两种形式。显示巴利原文
Ādibhūtā saramhā paraṃ paṭhamasaddarūpaṃ ekassaraṃ dverūpaṃ hoti, iminā sarapubbānaṃ dhātupadānaṃ padadvitte āsīsa, sīsa iti rūpadvayaṃ bhavati.
659 第六百五十九条:词首辅音省略规则。显示巴利原文
659.Loponādibyañjanassa.
在双写时,非词首的单辅音被省略,因此前述sīsa词形中的辅音sa被省略。显示巴利原文
Dvitte anādibhūtassa ekassa byañjanassa lopo hotīti purime sīsarūpe sakāralopo.
由此得āsīsīsati、āsīsīsanti等。显示巴利原文
Āsīsīsati , āsīsīsanti iccādi.
同样,根据‘parokkhāyañcā’(完成时及…)之经文,借由‘ca’(及)字,对kam等词根进行双词干操作后:依‘非词首辅音省略’之规则,前一词形中的非词首辅音被省略;依‘ka组音变为ca组音’之规则,剩余的ka组音变为ca组音;再依‘加鼻冠音’之规则,插入鼻冠音。由此得caṅkamati、caṅkamanti、caṅkamatu、caṅkamantu、caṅkameyya、caṅkameyyuṃ等。显示巴利原文
Tathā ‘parokkhāyañcā’ti sutte casaddena kamādīnaṃ dhātupadānaṃ padadvitte kate ‘loponādibyañjanassā’ti purime padarūpe anādibyañjanalopo, ‘kavaggahānaṃ cavaggajā’ti sesassa kavaggassa cavaggattaṃ, ‘niggahītañcā’ti niggahītāgamo, caṅkamati, caṅkamanti, caṅkamatu, caṅkamantu, caṅkameyya, caṅkameyyuṃ iccādi.
Ku(苦)——收缩义:caṅkocati、caṅkocanti。显示巴利原文
Kuca-saṅkocane, caṅkocati, caṅkocanti.
Cala(遮拉)表“振动”义:cañcalati,cañcalanti。显示巴利原文
Cala-calane, cañcalati, cañcalanti.
依《大义释》,鼻冠音变为后随音,于jara(衰老)与bhijjana(破损)之义,遂有jajjarati、jajjaranti。显示巴利原文
Mahāvuttinā niggahītassa pararūpatte jara-bhijjane, jajjarati jajjaranti.
Daḷa(达腊)表“闪耀”义:daddallati,daddallanti。显示巴利原文
Daḷa-dittiyaṃ, daddallati, daddallanti.
Muha——昏乱义:momuhati、momuhanti。依《大分别》,ussa(上扬音)变为ottaṃ。显示巴利原文
Muha-vecitte, momuhati, momuhanti, mahāvuttinā ussa ottaṃ.
同样地,ru——吠叫义:roruvati、roruvanti。显示巴利原文
Tathā ru-sadde, roruvati, roruvanti.
Lupa——贪求义:loluppati、loluppanti等。显示巴利原文
Lupa-giddhe, loluppati, loluppanti iccādi.
所谓双词干(padadvittaṃ),即是词的叠用,旨在表示殊胜等义。然而在vicchā(分别)中,为pono puñña(一再之福);在sambhama(妄执)等中,双词干不含词首辅音的省略,如gāmo gāmo ramaṇīyo(村落村落可爱)。同样地,在某些处即使为表示殊胜,亦复如是,如rūparūpaṃ(真色)、dukkhadukkhaṃ(极苦)、ajjhattajjhattaṃ(极内)、devadevo(天中天)、munimuni(仙中仙)、rājarājā(王中王)、brahmabrahmā(梵中梵)、varavaro(最胜之胜)、aggaaggo(最上之上)、jeṭṭhajeṭṭho(长之长)、seṭṭhaseṭṭho(尊之尊)、pasatthapasattho(善说之说)、uggatauggato(高之高)、ukkaṭṭhukkaṭṭho(极之极)、omakomako(劣之劣)、dubbaladubbalo(弱之弱)、abalaabalo(无力之力)、mahantamahanto(大之显示巴利原文
Padadvittaṃ nāma padatthānaṃ atisayatādīpanatthaṃ, vicchāyaṃ pana ponopuñña, sambhamādīsu ca dvitte anādibyañjanalopo natthi, gāmo gāmo ramaṇīyo. Tathā kvaci atisayadīpanepi, rūparūpaṃ, dukkhadukkhaṃ, ajjhattajjhattaṃ, devadevo, munimuni, rājarājā, brahmabrahmā, varavaro, aggaaggo, jeṭṭhajeṭṭho, seṭṭhaseṭṭho, pasatthapasattho, uggatauggato, ukkaṭṭhukkaṭṭho, omakomako, dubbaladubbalo, abalaabalo, mahantamahanto iccādi.
Rudh(阻碍)等词组显示巴利原文
Rudhādigaṇa
其次,说rudh(阻碍)等词组。显示巴利原文
Atha rudhādigaṇo vuccate.
‘Kattarī’(主格)一词适用,且依多分规则,词干词缀在主格中受限于体态(bhāva),在业格中不限定而随应转起;因此,应知词干词缀在体态、业格及使役形态中的转起。显示巴利原文
‘Kattarī’ti padaṃ vattate, tañca bahulādhikārā vikaraṇānaṃ kattari nibandhaṃ bhāva, kammesu anibandhaṃ vikappena pavattiṃ dīpeti, tasmā bhāva, kammesu ca kāritarūpesu ca vikaraṇānaṃ pavatti veditabbā hotīti.
Chida(切断)、bhida(分裂)、bhuja(受用)、muca(释放)、yuja(结合)、rica(剔除)、rudha(阻碍)、lipa(粘着)、vida(了知)、sica(渗入)、subha(清净)。显示巴利原文
Chida, bhida, bhuja, muca, yuja, rica, rudha, lipa, vida, sica, subha.
660 660. Rudh(阻碍)等词根。显示巴利原文
660.Mañca rudhādīnaṃ.
当Rudh等作业义词根构成主格时,词尾为lo;并且,从这些Rudh等词根的首音节元音之后,引入一个鼻音。‘ma’是表示词首的标记,‘a’为发音之用;而通过‘ca’字,则可涵盖Rudha、Subha等词根后接i、ī、e、o等词缀的情况,这是因为该鼻音具有半韵尾的性质。显示巴利原文
Rudhādīhi kriyatthehi kattari lo hoti, tesañca rudhādīnaṃ pubbantasaramhā paraṃ niggahītaṃ āgacchati, mānubandho pubbantadīpanattho, akāro uccāraṇattho, casaddena rudha, subhādīhi i, ī, e, opaccaye saṅgaṇhāti, niggahītassa vaggantattaṃ.
Rundhati,意为“他阻碍”。显示巴利原文
Rundhati.
Chida有二分之义,即chindati、chindanti。显示巴利原文
Chida-dvidhākaraṇe, chindati, chindanti.
于业格中取kyo词缀:依“ta组与va组的ya变为ca组与ya”之规则,词根末尾转为ca组音;再依“由va组与la组得ta”之规则,变为前述形式。即为chijjati、chijjanti。显示巴利原文
Kamme kyo, ‘tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā’ti yamhi dhātvantassa cavaggattaṃ, ‘vaggalasehi te’ti yassa pubbarūpattaṃ. Chijjati, chijjanti.
依照“重元音前之短音 r 代替 nte、ntīna”的规则,四种词形中的 nte、ntīna 变为 rettaṃ,如 chindate、chijjate、chijjante、chijjare。显示巴利原文
‘Garupubbā rassā re ntentīna’nti catunnaṃ nte, ntīnaṃ rettaṃ, chindate, chijjate, chijjante, chijjare.
由此插入鼻冠音,成为 chindīyati、chindīyanti、chindīyate、chindīyante。显示巴利原文
Iminā niggahītāgamo, chindīyati, chindīyanti, chindīyate, chindīyante.
使役态形式:chedeti、chedayati、chedāpeti、chedāpayati、chindeti、chindayati、chindāpeti、chindāpayati。显示巴利原文
Kārite-chedeti, chedayati, chedāpeti, chedāpayati, chindeti, chindayati, chindāpeti, chindāpayati.
在Ī等元音前:acchindi、chindi、acchinduṃ、chinduṃ、acchindiṃsu、chindiṃsu。显示巴利原文
Īādimhi-acchindi , chindi, acchinduṃ, chinduṃ, acchindiṃsu, chindiṃsu.
依《大分别》所述,词根末的cch及其前的辅音发生叠写:例如 accecchi taṇhaṃ(他断除渴爱)、vivattayi saṃyojanaṃ(他解除结缚)。‘acchejjī’这种形式也见于divā等读法;又如 acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ(诸树确实被砍断了)。显示巴利原文
Mahāvuttinā dhātvantassa ccho pubbassa dvittañca, acchecchi taṇhaṃ, vivattayi saṃyojanaṃ , ‘‘acchejjī’’tipi divādipāṭho dissati, acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ .
业格形式:acchijji、chijji、acchindiyi、chindiyi。显示巴利原文
Kamme-acchijji, chijji, acchindiyi, chindiyi.
使役态:chedesi、kaṇṇanāsañca chedayi、chindesi、chindayi。显示巴利原文
Kārite-chedesi, kaṇṇanāsañca chedayi , chindesi, chindayi.
在ss等之前:依‘labhavasa…等摄cchaṅ’的规则,ss与词根末尾成cch。例如:checchati、chindissati、checchanti、chindissanti、checchasi、checchata、checchāmi、checchāma、chindissāma。显示巴利原文
Ssatyādimhi-‘labhavasachidagamabhidarudānaṃ cchaṅa’iti ssena saha dhātvantassa ccho, checchati, chindissati, checchanti, chindissanti, checchasi, checchata, checchāmi, checchāma, chindissāma.
在ss等之前:acchecchā、acchindissā、acchecchaṃsu、acchindissaṃsu。显示巴利原文
Ssādimhi-acchecchā, acchindissā, acchecchaṃsu, acchindissaṃsu.
Bhida,意为破裂:bhindati、bhindanti。显示巴利原文
Bhida-vidāraṇe, bhindati, bhindanti.
于业中:bhijjati、bhijjanti、bhijjare、bhindiyati、bhindiyanti。显示巴利原文
Kamme-bhijjati, bhijjanti, bhijjare, bhindiyati, bhindiyanti.
于使役中:bhikkhū bhikkhūhi bhedeti、bhedayati、bhedāpeti、bhedāpayati、bhindeti、bhindayati、bhindāpeti、bhindāpayati。显示巴利原文
Kārite-bhikkhū bhikkhūhi bhedeti , bhedayati, bhedāpeti, bhedāpayati, bhindeti, bhindayati, bhindāpeti, bhindāpayati.
业格形式:bhedīyati、bhedāpīyati。显示巴利原文
Kamme-bhedīyati, bhedāpīyati.
在Ī等前缀之后,词干变化为:abhindi、bhindi、abhinduṃ、bhinduṃ、abhindiṃsu、bhindiṃsu。显示巴利原文
Īādimhi-abhindi, bhindi, abhinduṃ, bhinduṃ, abhindiṃsu, bhindiṃsu.
业格形式:abhijji、bhijji、abhindiyi、bhindiyi。显示巴利原文
Kamme-abhijji, bhijji, abhindiyi, bhindiyi.
使役态的变化形式如下:abhedesi、bhedesi、abhedayi、bhedayi、bhedāpesi、bhedāpayi。显示巴利原文
Kārite-abhedesi, bhedesi, abhedayi, bhedayi, bhedāpesi, bhedāpayi.
当词基遇上ss等语尾时:依“labhavasa…”等规则,ss与dassa合为cch,从而形成bhecchati、bhindissati、bhecchanti、bhindissanti、bhecchasi、bhecchatha、bhecchāmi、bhecchāma、bhindissāma等,如巴利句“taṃ te paññāya bhecchāmī”(我将以慧破汝)所示。显示巴利原文
Ssatyādimhi-‘labhavasa…’iccādinā ssena saha dassa ccho, bhecchati, bhindissati, bhecchanti, bhindissanti, bhecchasi, bhecchatha, bhecchāmi, bhecchāma, bhindissāma, ‘‘taṃ te paññāya bhecchāmī’’ti pāḷi.
当词基遇上ss等语尾时,便形成acchecchā、acchindissā等形式。显示巴利原文
Ssādimhi-acchecchā, acchindissāiccādi.
Bhuja——护持、受用义:bhuñjati,bhuñjanti。显示巴利原文
Bhuja-pālana, byavaharaṇesu, bhuñjati, bhuñjanti.
业格形式:bhujjati,bhujjanti。显示巴利原文
Kamme-bhujjati, bhujjanti.
使役态形式:bhojeti,bhojayati,bhojāpeti,bhojāpayati。显示巴利原文
Kārite-bhojeti, bhojayati, bhojāpeti, bhojāpayati.
业格用法:‘被食’,即被供养食物。显示巴利原文
Kamme-bhojīyati, bhojāpīyati.
将来时词缀ss等:在词根 bhuj(食)、muc、visa 等的将来时语基中,ss与词根末音合并为kkh,词根首音增长。例如:bhokkhati、bhuñjissati、bhokkhanti、bhokkhasi、bhokkhatha、bhokkhāmi、bhokkhāma、bhuñjissāma。显示巴利原文
Ssatyādimhi-‘vacabhujamucavisānaṃ kkhaṅa’iti ssena saha dhātvantassa kkho, ādivuddhi, bhokkhati, bhuñjissati, bhokkhanti, bhokkhasi, bhokkhatha, bhokkhāmi, bhokkhāma, bhuñjissāma.
过去将来时词缀ss等:例如 abhokkhā、abhuñjissā、abhokkhaṃsu、abhuñjissaṃsu 等。显示巴利原文
Ssādimhi-abhokkhā, abhuñjissā, abhokkhaṃsu, abhuñjissaṃsu iccādi.
词根 muc,义为解脱、放开,构成 muñcati、muñcanti、muñcare 等词形。显示巴利原文
Muca-mocane, muñcati, muñcanti, muñcare.
用于业格:构成 muccati、muccanti、muñcīyati、muñcīyanti 等词形。显示巴利原文
Kamme-muccati, muccanti, muñcīyati, muñcīyanti.
用于使役用法:构成 mocāpeti、mocāpayati 等词形。显示巴利原文
Kārite-mocāpeti, mocāpayati.
【过去时后缀 ī 等】——amuñci、muñci、amuñciṃsu、muñciṃsu。显示巴利原文
Īādimhi-amuñci, muñci, amuñciṃsu, muñciṃsu.
【使役用法】——amocesi、mocesi、amocayi、mocayi、amocesuṃ、mocesuṃ、amocayuṃ、mocayuṃ、amociṃsu、mociṃsu、amocayiṃsu、mocayiṃsu。显示巴利原文
Kārite-amocesi, mocesi, amocayi, mocayi, amocesuṃ, mocesuṃ, amocayuṃ, mocayuṃ, amociṃsu, mociṃsu, amocayiṃsu, mocayiṃsu.
【将来时后缀 ss 等】——以 ss 与词根末音合并构成 kkh,如:mokkhati、muñcissati、mokkhanti mārabandhanā。Na me samaṇa mokkhasi。又如:Mokkhatha、mokkhāmi、mokkhāma、muñcissāma。显示巴利原文
Ssatyādimhi-ssena saha cassa kkho, mokkhati, muñcissati, mokkhanti mārabandhanā . Na me samaṇa mokkhasi . Mokkhatha, mokkhāmi, mokkhāma, muñcissāma.
【过去将来时词尾 ssa 等】——amokkhā、mokkhā、amuñcissā、muñcissā、amokkhaṃsu、mokkhaṃsu、amuñcissaṃsu、muñcissaṃsu。显示巴利原文
Ssādimhi-amokkhā , mokkhā, amuñcissā, muñcissā, amokkhaṃsu, mokkhaṃsu, amuñcissaṃsu, muñcissaṃsu.
【词根 yuj,意为“连接”、“结合”】——yuñjati buddhasāsane,义为开始、从事;yuñjanti,pamādamanuyuñjanti bālā dummedhino janā。Yuñjasi,yuñjatha buddhasāsane。Yuñjāmi,yuñjāma。显示巴利原文
Yuja-yoge, yuñjati buddhasāsane, ārabhatīti attho, yuñjanti, pamādamanuyuñjanti, bālā dummedhino janā . Yuñjasi, yuñjatha buddhasāsane . Yuñjāmi, yuñjāma.
【被动/业格用法】——yuñjīyati、yuñjīyanti。显示巴利原文
Kamme-yuñjīyati, yuñjīyanti.
【使役用法】——yojeti、payojeti、niyojeti、uyyojeti、yojayati、payojayati、niyojayati、uyyojayati。显示巴利原文
Kārite-yojeti, payojeti, niyojeti, uyyojeti, yojayati, payojayati, niyojayati, uyyojayati.
【业格用法】——yojīyati、payojīyati、niyojīyati、uyyojīyati。显示巴利原文
Kamme-yojīyati, payojīyati, niyojīyati, uyyojīyati.
【词根 rudh,义为阻碍、遮蔽】——rundhati、rundhiti、rundhīti、rundheti、rundhoti、rundhanti、orundhati、avarundhati、rundhāpeti、rundhāpayati、avarodheti、avarodhayati、uparodheti、uparodhayati、rodhāpeti、rodhāpayati。显示巴利原文
Rudha-āvaraṇe, rundhati, rundhiti, rundhīti, rundheti, rundhoti, rundhanti, orundhati, avarundhati, rundhāpeti, rundhāpayati, avarodheti, avarodhayati, uparodheti, uparodhayati, rodhāpeti, rodhāpayati.
【业格用法】——avarodhīyati 等。显示巴利原文
Kamme-avarodhīyati iccādi.
【词根 lip(涂抹、粘附)】——limpati、limpanti。显示巴利原文
Lipa-limpane, limpati, limpanti.
【业格用法】——limpīyati。显示巴利原文
Kamme-limpīyati.
使役用法:limpeti、limpayati、limpāpeti、limpāpayati、lepeti、lepayati、lepāpeti、lepāpayati 等。显示巴利原文
Kārite-limpeti, limpayati, limpāpeti, limpāpayati, lepeti, lepayati, lepāpeti, lepāpayati iccādi.
词根 vid,意为“获得”:vindati、vindanti。显示巴利原文
Vida-paṭilābhe, vindati, vindanti.
业格用法:vindīyati、vindīyanti。显示巴利原文
Kamme-vindīyati, vindīyanti.
使役形式:vindeti、vindayati、vindāpeti、vindāpayahi。显示巴利原文
Kārite-vindeti, vindayati, vindāpeti, vindāpayahi.
以 ī 等结尾的过去时形式:avindi、vindi;udaṅgaṇe tattha papaṃ avinduṃ;avindiṃsu、vindiṃsu 等。显示巴利原文
Īādimhi-avindi , vindi, udaṅgaṇe tattha papaṃ avinduṃ , avindiṃsu, vindiṃsu iccādi.
词根 sic(义为浇洒、灌溉):siñcati、siñcanti。显示巴利原文
Sica-secane, siñcati, siñcanti.
被动语态:siñcīyati、siñcīyanti。显示巴利原文
Kamme-siñcīyati, siñcīyanti.
使役用法:siñceti、siñcayati、siñcāpeti、siñcāpayati,乃至 siñceyya vā siñcāpeyya vā 等。显示巴利原文
Kārite-siñceti, siñcayati, siñcāpeti, siñcāpayati, siñceyya vā siñcāpeyya vā iccādi.
词根 √subh(打击、击打):如 yo no gāvova sumbhati;以及 sumbhanti、sumbhasi、sumbhatha、bhūmiṃ sumbhāmi vegasā、sumbhāma、sumbhiti、sumbhīti、sumbheti、sumbhoti 等。显示巴利原文
Subha-sampahāre, yo no gāvova sumbhati . Sumbhanti, sumbhasi, sumbhatha, bhūmiṃ sumbhāmi vegasā , sumbhāma, sumbhiti, sumbhīti, sumbheti, sumbhoti iccādi.
此处也包含词根 gah。gaha 意为执取。根据“mañca rudhādīnaṃ”规则,lapaccaya 与 niggahīta 一同出现。显示巴利原文
Gahadhātupi idha saṅgahitā. Gaha-upādāne. ‘Mañca rudhādīna’nti niggahītena saha lapaccayo.
661 661. ṇo 替换 niggahīta。显示巴利原文
661.Ṇo niggahītassa.
词根 gaha 中出现的 niggahīta 变为 ṇo。依据 Mahāvutti,另有别则令 la 变为长音。显示巴利原文
Gahadhātumhi āgatassa niggahītassa ṇo hoti. Mahāvuttinā vikappena lassa dīgho.
gaṇhāti,亦作 gaṇhati;gaṇhanti、gaṇhasi、gaṇhatha、gaṇhāmi、gaṇhāma。显示巴利原文
Gaṇhāti, gaṇhati vā, gaṇhanti, gaṇhasi, gaṇhatha, gaṇhāmi, gaṇhāma.
表业格:gaṇhīyati、gaṇhīyanti。显示巴利原文
Kamme-gaṇhīyati, gaṇhīyanti.
所谓“hassa vipallāso”,即 ha 转变为 ya,故有 gayhati、gayhanti、gayhare。显示巴利原文
‘Hassa vipallāso’ti ha, yānaṃ vipariyāyo, gayhati, gayhanti, gayhare.
使役形式:gāheti、gāhayati、gāhāpeti、gāhāpayati 等。显示巴利原文
Kārite-gāheti, gāhayati, gāhāpeti, gāhāpayati iccādi.
662 662. gaha 的词干变为 gheppa。显示巴利原文
662.Gahassa gheppo.
gaha 的词干在 nta、māna、ti 等结尾之前,有时变为 gheppa。显示巴利原文
Nta, māna, tyādīsu gahassa gheppādeso hoti vā.
gheppati、gheppanti。显示巴利原文
Gheppati , gheppanti.
【业格用法】gheppīyati、gheppīyanti。显示巴利原文
Kamme-gheppīyati, gheppīyanti.
【过去时词尾 ī 等】agaṇhi、gaṇhi。显示巴利原文
Īādimhi-agaṇhi, gaṇhi.
依 Mahāvutti 所说,此处 niggahīta 脱落,i 与 u 增音并变为 e:aggahesi、paṭiggahesi、anuggahesi、aggaṇhiṃsu、gaṇhiṃsu。Aggahesuṃ、paṭiggahesuṃ、anuggahesuṃ。显示巴利原文
Mahāvuttinā niggahītalopo, iuāgamassa ettaṃ, aggahesi, paṭiggahesi, anuggahesi, aggaṇhiṃsu, gaṇhiṃsu. Aggahesuṃ, paṭiggahesuṃ, anuggahesuṃ.
【以 ss 等为始的将来时形态】——即 gaṇhissati、gahessati、gaṇhissanti、gahessanti 等。显示巴利原文
Ssatyādimhi-gaṇhissati, gahessati, gaṇhissanti, gahessanti iccādi.
Divādi 语类显示巴利原文
Divādigaṇa
接下来讲述 Divādi 语类。显示巴利原文
Atha divādigaṇo vuccate.
此处,由于诸词根末字母相类,其排列次第应完全依末字母来解说。显示巴利原文
Idha dhātūnaṃ kamo antakkharavasena vattabbo sabbaso sadisarūpattā.
muca、vica、yuja、luja、vija、gada、pada、mada、vida、idha、kudha、gidha、budha、yudha、vidha、sidha、sudha、mana、hana、kupa、dīpa、lupa、vapa、supa、divu、sivu、tasa、tusa、disa、dusa、sisa、susa、daha、naha、muha。显示巴利原文
Muca, vica, yuja, luja, vija, gada, pada, mada, vida, idha, kudha, gidha, budha, yudha, vidha, sidha, sudha mana, hana, kupa, dīpa, lupa, vapa, supa, divu, sivu, tasa, tusa, disa, dusa, sisa, susa, daha, naha, muha.
663 663. 在 Divādi(第四类)词根之后,加 yaka。显示巴利原文
663.Divādīhi yaka.
对于 Divādi 语类的词根,表达动作、主动语态时,加上带 k 标记的 ya 后缀。显示巴利原文
Divādīhi kriyatthehi kattari kānubandho yapaccayo hoti.
词根 muc(义为解脱):ya 变为前形,构成 muccati、vimuccati。由于是不及物动词,因此没有单纯的及物动词形式。显示巴利原文
Muca-muttiyaṃ, yassa pubbarūpattaṃ, muccati, vimuccati. Akammakattā suddhakammarūpaṃ na labbhati.
【使役语态】——moceti、mocayati、mocāpeti、mocāpayati。显示巴利原文
Kārite-moceti , mocayati, mocāpeti, mocāpayati.
【被动语态】——mocīyati、mocāpīyati;muccatu、dukkhā muccantu。显示巴利原文
Kamme-mocīyati, mocāpīyati, muccatu, dukkhā muccantu.
【未来时以 ss 等开头时】——词根末音变为 kkh:mokkhati、mokkhanti。显示巴利原文
Ssatyādimhi dhātvantassa kkho, mokkhati, mokkhanti.
词根 vic,意为“分别”或“远离”,其变化形式有 viviccati、viviccanti。显示巴利原文
Vica-viveke, viviccati, viviccanti.
使役用法:viveceti、vivecayati、vivecāpeti、vivecāpayati。显示巴利原文
Kārite-viveceti, vivecayati, vivecāpeti, vivecāpayati.
业格用法:vivecīyati、vivecāpīyati 等。显示巴利原文
Kamme-vivecīyati, vivecāpīyati iccādi.
词根 yuj,意为连接、相应——yujjati、yujjanti。显示巴利原文
Yuja-yuttiyaṃ, yujjati, yujjanti.
词根 luj,意为破坏、灭——lujjati、lujjanti。显示巴利原文
Luja-vināse, lujjati, lujjanti.
词根 vij,意为恐惧、动摇——saṃvijjati、saṃvijjanti。显示巴利原文
Vija-bhaya, calanesu, saṃvijjati, saṃvijjanti.
此为致使态:saṃvejeti、saṃvejayati、saṃvejenti、saṃvejayanti 等。显示巴利原文
Kārite-saṃvejeti, saṃvejayati, saṃvejenti, saṃvejayanti iccādi.
词根 gaj 表雷鸣、咆哮:如 megho gajjati(云雷鸣)、gajjanti([复数]雷鸣)。显示巴利原文
Gada-gajjane, megho gajjati, gajjanti.
在‘步行的行进’中,生起(单数)、生起(复数)、躺下、偏离、完成、到达、进入、践行。显示巴利原文
Pada-gatimhi, uppajjati, uppajjanti, nipajjati, vipajjati, sampajjati, āpajjati, samāpajjati, paṭipajjati.
在‘业’的用法中:以此而犯戒、入禅定、行道。显示巴利原文
Kamme-tena āpatti āpajjati, jhānaṃ samāpajjati, maggo paṭipajjati.
如果某事由他人所做,则因此犯戒。入禅定,行道。显示巴利原文
Kyamhi parepi yaka hoti, tena āpatti āpajjīyati. Jhānaṃ samāpajjīyati, maggo paṭipajjīyati.
在‘使作’中:令生起、令生起(另一形);令产生、令产生(另一形);令完成、令完成(另一形);令到达、令到达(另一形);令践行、令践行(另一形);令使践行、令使践行(另一形)。显示巴利原文
Kārite-uppādeti, uppādayati, nipphādeti, nipphādayati. Sampādeti, sampādayati, āpādeti, āpādayati, paṭipādeti, paṭipādayati, paṭipajjāpeti, paṭipajjāpayati.
在‘业’中:被生起、被产生、被完成、被到达、被践行。显示巴利原文
Kamme-uppādīyati, nipphādīyati, sampādīyati, āpādīyati, paṭipādīyati.
愿生起(单数)、愿生起(复数)、应生起(单数)、应生起(复数)。而“如何能让共住弟子的钵生起?让衣生起?让资具生起?”这些则是主动与业的形式。显示巴利原文
Uppajjatu , uppajjantu, uppajjeyya, uppajjeyyuṃ, kinti nu kho saddhivihārikassa patto uppajjiyetha, cīvaraṃ uppajjiyetha, parikkhāro uppajjiyethāti imāni pana kattu, kammarūpāni.
在‘ī’等词尾中:生起、卧下、偏离、完成、到达、进入、践行。显示巴利原文
Īādimhi-uppajji, nipajji, vipajji, sampajji, āpajji, samāpajji, paṭipajji.
664 第664条:词缀在某些情况下会被省略。显示巴利原文
664.Kvaci vikaraṇānaṃ.
词缀在某些情况下会被省略。显示巴利原文
Vikaraṇānaṃ kvaci lopo hoti.
眼生起、智生起、明生起、光生起等,以及“生起”“躺下”的复数形式。显示巴利原文
Cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi iccādi, uppajjiṃsu, nipajjiṃsu.
意指‘疯狂、迷醉’:沉醉(单数)、沉醉(复数)。显示巴利原文
Mada-ummāde, majjati, majjanti.
意指‘存在’:存在、被找到。显示巴利原文
Vida-sattāyaṃ, vijjati, saṃvijjati.
意指‘成就’:成功、圆满成就。显示巴利原文
Idha-samiddhiyaṃ, ijjhati, samijjhati.
在‘愤怒’中:发怒(单数)、发怒(复数)。显示巴利原文
Kudha-kope, kujjhati, kujjhanti.
在‘觉悟’中:觉悟、完全觉悟。显示巴利原文
Budha-avagamane, bujjhati, sambujjhati.
前缀“paṭi”表“睡眠耗尽”与“展开”义,paṭibujjhati意为醒来。显示巴利原文
Paṭipubbo niddakkhaye vikasane ca, paṭibujjhati.
于“业”中:依此法而觉悟(单数)、依诸法而觉悟(复数)、被觉悟(复数异形)、被觉悟(被动单数)、被觉悟(被动复数)。显示巴利原文
Kamme-tena dhammo bujjhati, dhammā bujjhanti, bujjhare, bujjhīyati, bujjhīyanti.
于“使作”中:令觉悟、令觉悟(异形)、使觉悟、使觉悟(异形)、使被觉悟、使被觉悟(异形)。显示巴利原文
Kārite-bodheti, bodhayati, bodhāpeti, bodhāpayati, bujjhāpeti, bujjhāpayati.
于“战斗”中:力士与力士相搏,两军交战,两只公羊互斗,两头公牛相斗,两头象相斗,两只公鸡相斗。显示巴利原文
Yudha-sampahāre, mallo mallena saddhiṃ yujjhati, dve senā yujjhanti, dve meṇḍā yujjhanti, dve usabhā yujjhanti, dve hatthino yujjhanti, dve kukkuṭā yujjhanti.
于“业”一词:有单数的“被战斗”、复数的“被战斗”。显示巴利原文
Kamme-yujjhīyati, yujjhīyanti.
在‘使作’中:令战斗、令战斗(异形)、令使战斗、令使战斗(异形)。经文:‘以慧之武器战胜魔。’显示巴利原文
Kārite-yodheti , yodhayati, yujjhāpeti, yujjhāpayati, ‘‘yodhetha māraṃ paññāvudhenā’’ti pāḷi.
于“穿刺”:以箭射鹿;他通达法;他们通达。显示巴利原文
Vidha-tāḷane, sarena migaṃ vijjhati, dhammaṃ paṭivijjhati, paṭivijjhanti.
在‘业’中,亦有与主动形式相同的形态;由此而有:法被通达(单数)、诸法被通达(复数)、被通达(被动单数)、被通达(被动复数)。显示巴利原文
Kamme kattusadisampi rūpaṃ hoti, tena dhammo paṭivijjhati, dhammā paṭivijjhanti, paṭivijjhīyati, paṭivijjhīyanti.
于‘使作’中:令穿刺、令穿刺之异形、令通达、令通达之异形等。显示巴利原文
Kārite-vedheti, vedhayati, paṭivedheti, paṭivedhayati, iccādi.
于‘成就’中:成就(单数)、成就(复数),以及成就(复数之异形)。显示巴利原文
Sidha-saṃsiddhiyaṃ, sijjhati, sijjhanti, sijjhare.
于使役态,依大规则,‘i’变为‘a’,故有sādheti(令成就)、sādhayati(令成就,异形)、sādhenti(令成就,复数)、sādhayanti(令成就,复数异形)。显示巴利原文
Kārite mahāvuttinā issa āttaṃ, sādheti, sādhayati, sādhenti, sādhayanti.
在‘业’中:被成就(单数)、被成就(复数),等等。显示巴利原文
Kamme-sādhīyati, sādhīyanti iccādi.
在‘清净’中:清净(单数)、清净(复数)、完全清净、彻底清净。显示巴利原文
Sudha-suddhiyaṃ, sujjhati, sujjhanti, visujjhati, parisujjhati.
于‘使作’中:令清净、令清净(异形)。显示巴利原文
Kārite-sodheti, sodhayati.
于‘思量’中:思量、轻视、傲慢、思量(复数)、轻视(复数)、傲慢(复数)等。显示巴利原文
Mana-maññanāyaṃ, maññati, avamaññati, atimaññati, maññanti, avamaññanti, atimaññanti iccādi.
于‘伤害、撞击’中:被伤害、被困扰、被伤害(复数)、被困扰(复数)等。显示巴利原文
Hana-vighāta, saṅghātesu, haññati, vihaññati, haññanti, vihaññanti iccādi.
于‘愤怒’中:他人对他人发怒、腹中风扰动、疾病发作、逆反冲动、火界激荡。显示巴利原文
Kupa-kope, paro parassa kuppati, kucchivāto kuppati, rogo kuppati, paṭikuppati, tejodhātu pakuppati .
于‘使作’中:令发怒、使人发怒等。显示巴利原文
Kārite-kopeti, kopayati iccādi.
于‘照耀’中:照耀、照耀(复数);过去,非法曾显耀于世。显示巴利原文
Dīpa-dittiyaṃ, dippati, dippanti, pure adhammo dippati .
在‘业’中:被照耀(单数)、被照耀(复数)。显示巴利原文
Kamme-dīpīyati, dīpīyanti.
在‘使作’中,因词根末音重,故无元音增强:照耀(使役单数)、照耀(使役异形)、照耀(使役复数)、照耀(使役复数异形),等等。显示巴利原文
Kārite garupantattā na vuddhi, dīpeti, dīpayati, dīpenti, dīpayanti iccādi.
在‘消失’中:消失(单数)、消失(复数)。显示巴利原文
Lupa-adassane , luppati, luppanti.
在‘使作’中:令消失、令消失(异形),等等。显示巴利原文
Kārite-lopeti, lopayati iccādi.
在‘播种’中:播种(单数)、播种(复数),等等。显示巴利原文
Vapa-bījanikkhepe, vappati, vappanti iccādi.
在‘睡眠’中:睡眠(单数)、睡眠(复数)。显示巴利原文
Supa-suppane, suppati, suppanti.
依大规则,词首元音增强:睡眠(单数)、睡眠(复数)。显示巴利原文
Mahāvuttinā ādivuddhi, soppati, soppanti.
在‘平息’和‘居住’中:平息、散乱、止息、完全止息、在静修处居住、他居住之处、平息(复数)。在‘使作’中,无元音增强:令平息、令完全止息,等等。显示巴利原文
Samu-upasame nivāse ca, sammati, visammati, upasammati, vūpasammati, assame sammati, yattha sammati temiyo , sammanti. Kārite na vuddhi, sameti, vūpasameti iccādi.
在‘游戏、竞争、交易、称赞、喜爱、行动、存在’中,依规则变化:游戏(单数)、游戏(复数),等等。显示巴利原文
Divu-kīḷāyaṃ vijigīsāyaṃ byavahāre thuti, kanti, gati, sattīsu ca, ‘tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā’ti yamhi vassa battaṃ, ‘vaggalasehi te’ti yassa battaṃ, dibbati, dibbanti iccādi.
在‘缝纫’中:缝纫(单数)、缝纫(复数)、应缝纫或令缝纫,等等。显示巴利原文
Sivu-saṃsibbane, sibbati, sibbanti, sibbeyya vā sibbāpeyya vā iccādi.
在‘畏惧’中:畏惧(单数)。显示巴利原文
Tasa-santāse, tassati.
依《大语法》:tassa 转为 tratta,即 utrassati(畏惧)、ubbijjati(战栗),这是惊恐之义。tassati(畏惧)、paritassati(焦虑),这是渴求之义。显示巴利原文
Mahāvuttinā tassa trattaṃ, utrassati, ubbijjatīti attho. Tassati, paritassati, pipāsatīti attho.
于“使作”中:意为令畏惧、令畏惧等。显示巴利原文
Kārite-tāseti, tāsayati iccādi.
于“喜悦”中:即喜悦、满足。显示巴利原文
Tusa-pītimhi, tussati, santussati.
于“业”中:即喜悦、满足、被满足。显示巴利原文
Kammepi-tussati, santussati, tussīyati.
在‘使作’中:令喜悦、令喜悦(异形),等等。显示巴利原文
Kārite-toseti, tosayati iccādi.
在‘显现’这一义项中:有见、现、俱现等词。如“诸愚者、无智者显现”,“诸相显现”,“这些法现于我中,我亦现于这些法中”。显示巴利原文
Disa-paññāyane, dissati, padissati, sandissati. Dissanti bālā abyattā , nimittāni padissanti , ime dhammā mayi sandissanti, ahañca imesu dhammesu sandissāmi .
在‘嗔恚’中:嗔恚(单数)。于应嗔之境嗔恚。嗔恚(复数)、嗔恚(复数)。显示巴利原文
Dusa-paṭighāte , dussati. Dosaneyyesu dussati. Padussati, dussanti, padussanti.
在‘使作’中,元音延长:令嗔恚、令嗔恚(异形)。显示巴利原文
Kārite dīgho, dūseti, dūsayati.
于“业”中,有“被嗔恚”等形式。显示巴利原文
Kamme-dūsīyati iccādi.
在‘剩余’中:剩余、残留。诸身体残留。显示巴利原文
Sisa-asabbayoge, sissati, avasissati. Sarīrāni avasissanti.
在‘使作’中:令剩余、令剩余(异形),等等。显示巴利原文
Kārite-seseti, sesayati iccādi.
在‘干燥’中:干燥(单数)。‘愿骨、筋、皮残留,愿我身中之肉血干枯’等等。显示巴利原文
Susa-sussane, sussati. Aṭṭhi ca nhāru ca cammañca avasissatu, upasussatu me sarīre maṃsalohitaṃ iccādi.
词根“daha”意为燃烧,其中字母“ha”发生位置互换,如:dayhati(被烧)、dayhanti(被烧,复数)、ekacitakamhi dayhare(在同一火葬堆上被烧)。显示巴利原文
Daha-dāhe, ha, yānaṃ vipariyāyo, dayhati, dayhanti, ekacitakamhi dayhare.
使役形式:dāheti(他令燃烧)、dāhayati(他令燃烧,异形)等。显示巴利原文
Kārite-dāheti, dāhayati iccādi.
词根 naha,意为“绑缚”,如 sannayhati(他系上)、sannayhanti(他们系上)等。显示巴利原文
Naha-bandhane, sannayhati, sannayhanti iccādi.
词根 muha,意为“迷惑”,如 muyhati(他迷惑)、sammuyhati(他完全迷惑)、sammuyhāmi(我完全迷惑)、pamuyhāmi(我困惑)。例句:“Sabbā muyhanti me disā”(我的一切方位皆令我迷乱)。显示巴利原文
Muha-muyhane, muyhati, sammuyhati, sammuyhāmi, pamuyhāmi. Sabbā muyhanti me disā .
使役形态:moheti 与 mohayati 等。显示巴利原文
Kārite-moheti, mohayati iccādi.
Svādi类(第五类动词)显示巴利原文
Svādigaṇa
继而解说 svādi 语根组。显示巴利原文
Atha svādigaṇo vuccate.
语根 gi、ci、mi、vu、su、hi、āpa 与 saka。显示巴利原文
Gi, ci, mi, vu, su, hi, āpa, saka.
“kā”这一术语即循此用法。显示巴利原文
‘Kā’ti vattate.
665 665. 在 svādi 等语根之后,加上 kṇo。显示巴利原文
665.Svādito kṇo.
在 svādi 等表示行为义的语根之后,带有随元音 k 的 ṇā 与 ṇo 这两种词缀出现。显示巴利原文
Svādīhi kriyatthehi paraṃ kānubandhā ṇā, ṇo iti dve paccayā honti.
666 当词缀或增音带有 k 标记音时,这些 e、o、ā 便不出现。显示巴利原文
666.Na te kānubandhanāgamesu.
对于 i 音、u 音及 a 音,当后接带 k 标记音的词缀或增音时,其 e、o、ā 不出现——这是对增长音的禁止。显示巴利原文
Ivaṇṇu’vaṇṇānaṃ akārassa ca te e, o, ā na honti kānubandhanāgamesu paresūti vuddhipaṭisedho.
“听”义动词的现在式有两种形式:suṇāti(他听)、suṇoti(他听)。显示巴利原文
Suṇāti, suṇoti.
gi 语根,义为“声音”。其现在式有 giṇāti、giṇoti;加前缀后则为 anugiṇāti、paṭigiṇāti。显示巴利原文
Gi-sadde, giṇāti, giṇoti, anugiṇāti, paṭigiṇāti.
省略前部元音后,即成 anugiṇanti、paṭigiṇanti。显示巴利原文
Pubbassaralopo, anugiṇanti, paṭigiṇanti.
ci 语根,义为“积累”。依大规则,语缀 ṇ 转为 n。如 vaḍḍhakī pākāraṃ cināti, cinoti,意为工匠砌墙;ācināti, ācinoti,意为积累;apacināti, apacinoti,意为除去、摧毁,即破坏义。显示巴利原文
Ci-caye, mahāvuttinā ṇassa nattaṃ, vaḍḍhakī pākāraṃ cināti, cinoti, ācināti, ācinoti, apacināti, apacinoti, viddhaṃsetīti attho.
前元音省略后,为 cinanti、ācinanti、apacinanti。显示巴利原文
Pubbassaralopo, cinanti, ācinanti, apacinanti.
「积」:积累、堆积、减损、收集、汇聚、减除等义。显示巴利原文
Kamme-cīyati, ācīyati, apacīyati, cinīyati, ācinīyati, apacinīyati.
「使令积」:使令积累、使令堆积、使令收集、使令汇聚等。显示巴利原文
Kārite-cayāpeti, cayāpayati, cināpeti, cināpayati iccādi.
词根 mi 表投掷义。其变化形式有 miṇāti、miṇoti、mināti、minoti 等,均为同义变体。显示巴利原文
Mi-pakkhepe, miṇāti, miṇoti, mināti, minoti vā.
词根 vu 表收束、约束义。其变化形式有 saṃvuṇāti、saṃvuṇoti、āvuṇāti、āvuṇoti 等。显示巴利原文
Vu-saṃvaraṇe, saṃvuṇāti, saṃvuṇoti, āvuṇāti, āvuṇoti.
词根 su 表听闻义。其变化形式有 suṇāti、suṇoti、suṇanti、suṇāsi、suṇosi 等。显示巴利原文
Su-savane, suṇāti, suṇoti, suṇanti, suṇāsi, suṇosi.
短音变化方面:‘suṇasi, nāga’(此处‘你听’为短音形式);suṇātha、suṇotha、suṇāmi、suṇomi、suṇāma、suṇoma。显示巴利原文
Rassatte-suṇasi nāga . Suṇātha, suṇotha, suṇāmi, suṇomi, suṇāma, suṇoma.
在“业”(Kamma)中,所谓“长”(dīgho)是指什么? “长”指在长度、持续时间或范围上的延展。相关的词如伸长、延展、延续、传播、被听见等,皆属此类。显示巴利原文
Kamme ‘dīgho sarassā’ti kyamhi dīgho, sūyati, suyyati, sūyanti, suyyanti, suṇīyati, suṇīyanti.
使役形式:sāveti、anusāveti、sāvayati、anusāvayati、suṇāpeti、suṇāpayati。显示巴利原文
Kārite-sāveti, anusāveti, sāvayati, anusāvayati, suṇāpeti, suṇāpayati.
业被动语态形式:sāvīyati, anusāvīyati。显示巴利原文
Kamme-sāvīyati, anusāvīyati.
动词命令式与祈愿式汇列:suṇātu, suṇantu, suyyatu, suyyantu, sāvetu, sāventu, suṇe, suṇeyya, suṇeyyuṃ, sūyeyya, suyyeyya, sūyeyyuṃ, suyyeyuṃ, sāveyya, sāveyyuṃ。显示巴利原文
Suṇātu, suṇantu, suyyatu, suyyantu, sāvetu, sāventu, suṇe, suṇeyya, suṇeyyuṃ, sūyeyya, suyyeyya, sūyeyyuṃ, suyyeyuṃ, sāveyya, sāveyyuṃ.
以“如是”(īādi)为开端的反义对举:“不听闻”(asuṇi)与“听闻”(suṇi)相对,这是揭示相反状态的文体用法。显示巴利原文
Īādimhi-asuṇi, suṇi.
667 667. 关于“听”的动词变化:此处说明过去时词根变化——“听”的词根是 kṇo-kṇā,变为过去时词尾 roṭa。显示巴利原文
667.Tesu suto kṇokṇānaṃ roṭa.
在那些以 ī 等开头且带有 s 音的词句中,从词根 su 起,后面的 kṇo 与 kṇānaṃ 变为 roṭa;此处的 rānubandha 是用来显示一切替换。依“rānubandhentasarādissā”这条规则,起首的 sa 等音脱落,并发生重叠。显示巴利原文
Tesu īādīsu ssakāravantesu ca vacanesu sudhātuto paresaṃ kṇo, kṇānaṃ roṭa hoti, rānubandho sabbādesadīpanattho. ‘Rānubandhentasarādissā’ti suttena ādisarassa lopo, dvittaṃ.
【过去时各人称变化举例】『他听到』、『他们听到』、『他听到』、『你们听到』、『我听到』、『我们听到』、『我们(众)听到』、『你们听到』,如这些等。显示巴利原文
Assosi, assosuṃ, assosi, assosittha, assosiṃ, assosimhā, assosumhā, assosittha iccādi.
以‘-ssa’等为标志的将来时变化:suṇissati, sossati, suṇissanti, sossanti, suṇissasi, sossasi, suṇissatha, sossatha, suṇissāmi, sossāmi, suṇissāma, sossāma。其余六组亦准此例。显示巴利原文
Ssatyādimhi-suṇissati, sossati, suṇissanti, sossanti, suṇissasi, sossasi, suṇissatha, sossatha, suṇissāmi, sossāmi, suṇissāma, sossāma. Evaṃ parachakke.
以‘-ssā’等为标志的条件式变化,如“他本将听”asuṇissā、asossā,“他们本将听”asuṇissaṃsu、sossaṃsu等。显示巴利原文
Ssādimhi-asuṇissā, asossā, asuṇissaṃsu, sossaṃsu iccādi.
前缀‘pa-’与词根‘hi’(遣)结合,表派遣、差遣之义:pahiṇāti(他派遣)、pahiṇoti(他派遣)、pahiṇanti(他们派遣)。显示巴利原文
Papubbo hi-pesane, pahiṇāti, pahiṇoti, pahiṇanti.
以‘ī’等开头的形式,如dūtaṃ pahiṇi、pahiṇiṃsu;据‘kvaci vikaraṇāna’规则,插入元音省略;依大注释所见,可见长音,如dūtaṃ pāhesi、pāhesuṃ等。显示巴利原文
Īādimhi-dūtaṃ pahiṇi, pahiṇiṃsu, ‘kvaci vikaraṇāna’nti vikaraṇalopo, mahāvuttinā passa dīgho, dūtaṃ pāhesi , pāhesuṃ iccādi.
前缀‘āpa-’加于意为‘达到、获得’的词根之前——显示巴利原文
Āpa-pāpuṇane papubbo –
668 668. 词根saka与āpa在kṇe词缀前,分别增入kuk与ku。显示巴利原文
668.Sakāpānaṃ kukku kṇe.
词根saka与āpa,在带kānubandha的kṇamhi词缀前,依次增入kukāra和ukāra。显示巴利原文
Saka, āpadhātūnaṃ kānubandhā kukāra, ukārā kamena āgamā honti kṇamhi paccaye.
(造句例):『他到达』、『他们到达』、『他们一同到达』。显示巴利原文
Pāpuṇoti, pāpuṇanti, sampāpuṇanti.
前缀『pari-』用于「通达、习得」之义:『pariyāpuṇāti』(他通达)、『pariyāpuṇanti』(他们通达)。显示巴利原文
Paripubbo pariyattiyaṃ, pariyāpuṇāti, pariyāpuṇanti.
前缀 saṃ- 的 samāpuṇāti,前缀 pari- 与 saṃ- 的 parisamāpuṇāti,意为“达到终点、到达究竟”。显示巴利原文
Saṃpubbo-samāpuṇāti, parisamāpuṇāti, niṭṭhānaṃ gacchatīti attho.
为何说“咖拿”词缀?——意为“得到”。显示巴利原文
Kṇeti kiṃ? Pappoti.
【业格】——单数“被使达到”,复数“他们被使达到”。显示巴利原文
Kamme-pāpīyati, pāpīyanti.
【使役格】——‘使达到’(单数)、‘使达到’(单数另一形),‘使达到’(复数)、‘使达到’(复数另一形)。显示巴利原文
Kārite-pāpeti, pāpayati, pāpenti, pāpayanti.
【业格】——‘被使达到’(单数),‘被使达到’(复数)。显示巴利原文
Kamme-pāpīyati, pāpīyanti.
【以 ī 等为首的时态】——例如:‘已达到’(单数)、‘已达到’(复数)等。显示巴利原文
Īādimhi-pāpuṇi, pāpuṇiṃsu iccādi.
自身能力:意为“能做到”(单数)、“能做到”(单数另一种构形)。显示巴利原文
Saka-sattiyaṃ, sakkuṇoti, sakkuṇāti.
为何说“咖拿”词缀?——表示“他能够”(单数)、“他们能够”(复数)。显示巴利原文
Kṇeti kiṃ? Sakkoti, sakkuṇanti.
在以 ī 等为首的时态中:有“不能”(单数)、“能”(单数)、“不能”(复数)、“能”(复数)等形式。显示巴利原文
Īādimhi-asakkuṇi, sakkuṇi, asakkuṇiṃsu, sakkuṇiṃsu.
669 六六九.【规则】当位于 ī 等词尾之前时,自身词根的「咖纳」应替换为「可」。显示巴利原文
669.Sakā kṇāssa kho īādo.
当位于 ī 等词尾之前时,自身词根之后所接的「咖纳」应替换为「可」。显示巴利原文
Sakamhā parassa kṇāssa kho hoti īādimhi.
‘不能’(单数)、‘能’(单数)、‘不能’(复数)、‘能’(复数),如这些等。显示巴利原文
Asakkhi, sakkhi, asakkhiṃsu, sakkhiṃsu iccādi.
670 六七〇.在「世」词尾前,可作选择性替换。显示巴利原文
670.Sse vā.
自身之后、他人的词根「卡纳」,当后面跟随「世」词尾时,可选择替换为「可」。显示巴利原文
Sakamhā parassa kṇassa kho hoti vā sse pare.
「能够」(sakkhissati)的将来时变位举例:【单数第三人称未来式】sakkhissati、sakkuṇissati;【复数第三人称未来式】sakkhissanti、sakkuṇissanti;【单数第二人称未来式】sakkhissasi;【复数第二人称未来式】sakkhissatha;【单数第一人称未来式】sakkhissāmi;【复数第一人称未来式】sakkhissāma、sakkuṇissāma。显示巴利原文
Sakkhissati, sakkuṇissati, sakkhissanti, sakkuṇissanti, sakkhissasi, sakkhissatha, sakkhissāmi, sakkhissāma, sakkuṇissāma.
依「dakkha、sakkha、hehi、hohīhi 省略」之规则,ss 可选择性省略,故有:sakkhiti(现在时省略形)、sakkhissati(将来时完整形)、sakkhinti(现在时复数省略形)、sakkhissanti(将来时复数完整形)。显示巴利原文
‘Dakkha sakkha hehi hohīhi lopo’ti ssassa vikappena lopo, sakkhiti, sakkhissati, sakkhinti, sakkhissanti.
以 ss 起首的形式(含否定及肯定):asakkhissā(将来时否定形)、sakkhissā(将来时肯定形)、asakkuṇissā(另一将来时否定形)、sakkuṇissā(另一将来时肯定形)等。显示巴利原文
Ssādimhi-asakkhissā, sakkhissā, asakkuṇissā, sakkuṇissā iccādi.
接下来说明 kyā 等动词组。显示巴利原文
Atha kyādigaṇo vuccate.
动词词根列举如下:kī(购买)、ji(胜)、ñā(知)、dhū(摇)、pu(净化)、bhū(成为)、mā(测量)、mū(束缚)、lū(割)。显示巴利原文
Kī, ji, ñā, dhū, pu, bhū, mā, mū, lū.
671 规则六七一:于kī等动词词根之后,加词缀ṇā。显示巴利原文
671.Kyādīhi kṇā.
kī等表示动作义的词根,若用于主动句,其后须附加带k标记的ṇā词缀。显示巴利原文
Kīiccādīhi kriyatthehi paraṃ kattari kānubandho ṇāpaccayo hoti.
672 672. 在 kṇā 与 knā 两种语基中,元短音化。显示巴利原文
672.Kṇāknāsu rasso.
在这些语基中,长元音词根变为短音。显示巴利原文
Etesu dīghadhātūnaṃ rasso hoti.
词根 kī 表财物交换(以物易物)之义时,变化为 kiṇāti(他买)、kiṇanti(他们买)、vikkiṇāti(他卖)、vikkiṇanti(他们卖)。显示巴利原文
Kī-dabbavinimaye, kiṇāti, kiṇanti, vikkiṇāti, vikkiṇanti.
【业格用法】表“被买”:kīyati, kiyyati, vikkīyati, vikkiyyati, vikkiyyanti。显示巴利原文
Kamme-kīyati, kiyyati, vikkīyati, vikkiyyati, vikkiyyanti.
【使役用法】表“使卖”:vikkāyeti, vikkāyayati, kīṇāpeti, kīṇāpayati 等。显示巴利原文
Kārite-vikkāyeti, vikkāyayati, kīṇāpeti, kīṇāpayati iccādi.
673 673.由 jyā 等词根后接 knā 等语尾。显示巴利原文
673.Jyādīhi knā.
【释:】ji 等词根,在表示主动者时,其词尾为带 k 标记的 nā 词缀。显示巴利原文
Jiiccādīhi kattari kānubandho nāpaccayo hoti.
【例:】他征服,他们征服。显示巴利原文
Jināti, jinanti.
【业格用法】被征服:jīyati, jiyyati, jinīyati, jiniyyati。显示巴利原文
Kamme-jīyati, jiyyati, jinīyati, jiniyyati.
使役形式:jayāpeti, jayāpayati, parājeti, parājayati, parājenti, parājayanti, jināpeti, jināpayati;过去时形式:ajini, jini, ajiniṃsu, jiniṃsu;未来时形式:jinissati, jinissanti 等。显示巴利原文
Kārite-jayāpeti, jayāpayati, parājeti, parājayati, parājenti, parājayanti, jināpeti, jināpayati, ajini, jini, ajiniṃsu, jiniṃsu, jinissati, jinissanti iccādi.
词根 ñā 表了知之义。显示巴利原文
Ñā-avabodhane.
674 674. ñā 转作 jā。显示巴利原文
674.Ñāssa ne jā.
当其后接nā词缀时,ñā则变为jā。显示巴利原文
Nāpaccaye pare ñāssa jā hoti.
jānāti, pajānāti, ājānāti, sañjānāti, vijānāti, abhijānāti, parijānāti, paṭijānāti, jānanti。显示巴利原文
Jānāti, pajānāti, ājānāti, sañjānāti, vijānāti, abhijānāti, parijānāti, paṭijānāti, jānanti.
业格:ñāyati, paññāyati, aññāyati, saññāyati, viññāyati, abhiññāyati, pariññāyati, paṭiññāyati, ñāyanti。显示巴利原文
Kamme-ñāyati, paññāyati, aññāyati, saññāyati, viññāyati, abhiññāyati, pariññāyati, paṭiññāyati, ñāyanti.
使役形:ñāpeti, ñāpayati, ñāpenti, ñāpayanti, jānāpeti, jānāpayati, jānāpenti, jānāpayanti。显示巴利原文
Kārite-ñāpeti , ñāpayati, ñāpenti, ñāpayanti, jānāpeti, jānāpayati, jānāpenti, jānāpayanti.
被动形:ñāpīyati, saññāpīyati, jānāpīyati。显示巴利原文
Kamme-ñāpīyati, saññāpīyati, jānāpīyati.
675 675. Ñā 与 sana 结合时,在 ti 等前面变为 nāya。显示巴利原文
675.Ñāssa sanāssa nāyo timhi.
带有 sana 的 ñā,在 ti 以及经文中出现的 anti 和 antesu 中,变为 nāya。显示巴利原文
Nāsahitassa ñāssa nāyo hoti timhi, suttavibhattiyā anti, antesu ca.
nāyati:诸比丘,由于反复审察诸义而引导,故称为“观”。nāyanti:巴利文句云“无相者不可引导”。显示巴利原文
Nāyati. Viceyya viceyya atthe panāyatīti kho bhikkhave vipassīti vuccati . Nāyanti. ‘‘Animittā na nāyare’’ti pāḷi.
在 eyya 等之前,如:jāneyya、jāneyyuṃ、jāneyyāsi、jāneyyātha、jāneyyāmi、jāneyyāma。显示巴利原文
Eyyādimhi-jāneyya, jāneyyuṃ, jāneyyāsi, jāneyyātha, jāneyyāmi, jāneyyāma.
于 utte 中,作 jāneyyāmu。显示巴利原文
Utte-jāneyyāmu.
关于 eyyāma 中的 em 在 utte 中的用法,巴利文句为:“我们如何能认识彼”。显示巴利原文
Eyyāmassa emutte ‘‘kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti pāḷi.
676 676. eyya 可替换为 iyā 或 ñā。显示巴利原文
676.Eyyassiyāñā vā.
ñā 是 eyya 的替代形式:eyya 替代为 iyā 和 ñā;又由 vā(或)一词,eyyum 等也替代为 ñū、ñāsi、ñātha、ñāmi、ñāma;而 eyyam 则替代为 ñañ。显示巴利原文
Ñāto eyyassa iyā, ñā honti, vāsaddena eyyumādīnampi ñū, ñāsi, ñātha, ñāmi, ñāmādesā honti, eyyamiccassa ñañca.
〔例词:〕jāniyā(他或可知)。显示巴利原文
Jāniyā.
677 677.在 ñā 位上,替代为 jaṃ。显示巴利原文
677.Ñāmhi jaṃ.
若其后出现 ñā 的替换,则含有 sana 的 ñā 变为 jaṃ。显示巴利原文
Ñādese pare sanāssa ñāssa jaṃ hoti.
例如 jaññā, vijaññā。显示巴利原文
Jaññā, vijaññā.
依经教示,在 ñū 等结尾中也变为 jaṃ。巴利文句有:“作了恶,希望‘愿他不知我’”,“我欲了知远离法”,“若我们了知持戒者、能言者”。jaññāsi, jaññātha, jaññāmi, jaññāmā 也同样适用。显示巴利原文
Suttavibhattena ñūādīsupi jaṃ hoti. ‘‘Pāpaṃ katvā mā maṃ jaññūti icchati , vivekadhammaṃ ahaṃ vijaññaṃ , jaññāmu ce sīlavantaṃ vadaññu’’nti pāḷī. ‘Jaññāsi, jaññātha, jaññāmi, jaññāmā’tipi yujjati.
678 第678条:在 ī 及 ssati 等之前,knā 被省略。显示巴利原文
678.Īssatyādīsu knālopo.
当位于 ī 等和 ssati 等之前时,knā 可被省略。显示巴利原文
Knāssa lopo hoti vā īādimhi ssatyādimhi ca.
aññāsi、abbhaññāsi、ajāni、aññāsuṃ、aññaṃsu、abbhaññaṃsu、jāniṃsu、aññāsi、abbhaññāsi、ajāni、aññittha、jānittha、aññāsiṃ、abbhaññāsiṃ、ajāniṃ、jāniṃ、aññāsimhā、ajānimhā、jānimhā、ñāssati、jānissati、ñāssanti、jānissanti。显示巴利原文
Aññāsi, abbhaññāsi, ajāni, aññāsuṃ, aññaṃsu, abbhaññaṃsu, jāniṃsu, aññāsi, abbhaññāsi, ajāni, aññittha, jānittha, aññāsiṃ, abbhaññāsiṃ, ajāniṃ, jāniṃ, aññāsimhā, ajānimhā, jānimhā, ñāssati, jānissati, ñāssanti, jānissanti.
在业格中,词形为 viññāyissati 及 viññāyissanti。显示巴利原文
Kamme-viññāyissati, viññāyissanti.
679 679. 在业格中,ssa 变为 hi。显示巴利原文
679.Ssassa hi kamme.
在业格中,ñā 之后的 ssa 可变为 hi。显示巴利原文
Ñāto ssassa hi hoti vā kamme.
paññāyihi——巴利文句中“这些年幼者将被知晓”的形态,另有 paññāyissati、paññāyissanti 等。显示巴利原文
Paññāyihi. ‘‘Paññāyihinti etā, daharā’’ti pāḷi. Paññāyissati, paññāyissanti iccādi.
词根 dhū 表示振动、抖落之义,在 knā 词缀前元短音化,构成 dhunāti(他振动)、dhunanti(他们振动)。显示巴利原文
Dhū-vidhunane, knāmhi rasso, dhunāti, dhunanti.
业格形式:dhunīyati(被振动)、dhunīyanti(他们被振动)。显示巴利原文
Kamme-dhunīyati, dhunīyanti.
【使役用法】dhunāpeti, dhunāpayati。显示巴利原文
Kārite-dhunāpeti, dhunāpayati.
词根 pu 表示“净化”,构成 punāti(他净化)、punanti(他们净化)。显示巴利原文
Pu-sodhane, punāti, punanti.
词根 bhū 表示“成就、获得”,取短元音,构成 abhisambhunāti(他完全成就)、abhisambhunanti(他们完全成就)。当 nā 的辅音发生 ṇ 化时,形成 abhisambhuṇāti、abhisambhuṇanti。显示巴利原文
Bhū-pattiyaṃ, rasso, abhisambhunāti, abhisambhunanti. Nāssa ṇatte-abhisambhuṇāti, abhisambhuṇanti.
词根 mā 表衡量之义,依大通规则,词根末尾转为 i,构成 mināti(他测量)、nimmināti(他建造)。显示巴利原文
Mā-parimāṇe , mahāvuttinā dhātvantassa ittaṃ, mināti, nimmināti.
【业格】upamīyati, upamīyanti, nimmīyati, nimmīyanti。显示巴利原文
Kamme-upamīyati, upamīyanti, nimmīyati, nimmīyanti.
【使役】nagaraṃ māpeti, māpayati, māpīyati, māpīyanti;【过去】nimmini, nimminiṃsu, māpesi, māpayi, māpesuṃ, māpayuṃ;【未来】nimminissati, nimminissanti, māpessati, māpessanti 等。显示巴利原文
Kārite-nagaraṃ māpeti, māpayati, māpīyati, māpīyanti, nimmini, nimminiṃsu, māpesi, māpayi, māpesuṃ, māpayuṃ, nimminissati, nimminissanti, māpessati, māpessanti iccādi.
词根 mū 表束缚义,构成 munāti(他捆绑)。显示巴利原文
Mū-bandhane, munāti.
词根 lū 表切断义,元短音化,构成 lunāti(他割取)、lunanti(他们割取)。显示巴利原文
Lū-chedane, rassattaṃ, lunāti, lunanti.
【业格用法】lūyati、lūyanti。显示巴利原文
Kamme-lūyati, lūyanti.
使役用法:lāvayati、lāvayanti。显示巴利原文
Kārite-lāvayati, lāvayanti.
被动用法:lāvīyati 等。显示巴利原文
Kamme-lāvīyati iccādi.
以 tan 等为首的动词组。显示巴利原文
Tanādigaṇa
接下来说明 tan 等动词组。显示巴利原文
Atha tanādigaṇo vuccate.
词根:āpa(获取)、kara(作)、tana(延展)、saka(能)。显示巴利原文
Āpa, kara, tana, saka.
680 第六百八十条:在 tan 等动词词根之后。显示巴利原文
680.Tanāditvo.
在 tan 等词根之后,接 o 词缀。显示巴利原文
Tanādīhi paraṃ opaccayo hoti.
Tanoti(他延展)。显示巴利原文
Tanoti.
词根 āpa 表获得之义,前缀为 pa,词根末尾双写并短化,遂成 pappoti(他获得)、papponti(他们获得)。显示巴利原文
Āpa-pāpuṇane papubbo. Dhātvantassa dvittaṃ rasso ca, pappoti, papponti.
【业格用法】pāpīyati,pāpīyanti。显示巴利原文
Kamme-pāpīyati, pāpīyanti.
使役法:pāpeti、pāpayati。显示巴利原文
Kārite-pāpeti, pāpayati.
受事法:pāpīyati、pāpīyanti 等。显示巴利原文
Kamme-pāpīyati pāpīyanti iccādi.
词根 kara 表“作”义,构成 karoti(他作)、karonti(他们作)。显示巴利原文
Kara-karaṇe, karoti, karonti.
被动语态形式:karīyati、karīyanti。显示巴利原文
Kamme-karīyati, karīyanti.
所谓“Tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā”这一规则,是指动词词根末音转变为 y,从而形成 kayyati、kayyanti、kayyare、kayyate、kayyante 等形式。显示巴利原文
‘Tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā’ti yamhi dhātvantassa yattaṃ, kayyati, kayyanti, kayyare, kayyate, kayyante.
致使态形式:kāreti、kārayati、kārenti、kārayanti、kārāpeti、kārāpayati、kārāpenti、kārāpayanti。显示巴利原文
Kārite-kāreti, kārayati, kārenti, kārayanti, kārāpeti, kārāpayati, kārāpenti, kārāpayanti.
681 当词根 kar 变作 so 时,则出现 kuṃ。显示巴利原文
681.Karassa sossa kuṃ.
含元音 o 的词根 kar,在 mi、me 等结尾之前变为 kuṃ。显示巴利原文
O-kārasahitassa karassa kuṃ hoti mi, mesu paresu.
kummi、kumma,如圣典中所示:“bhattu apacitiṃ kummi, dhammassāpacitiṃ kummī”(我恭敬佛陀,我恭敬法)。显示巴利原文
Kummi, kumma, ‘‘bhattu apacitiṃ kummi , dhammassāpacitiṃ kummī’’ti pāḷī.
682 词根 kar 变为 kho。显示巴利原文
682.Karotissa kho.
前接词首时,词根 kar 有时变为 kho。显示巴利原文
Pādito parassa karadhātussa kvaci kho hoti.
如:saṅkharoti、saṅkharonti、abhisaṅkharoti、abhisaṅkharonti。显示巴利原文
Saṅkharoti, saṅkharonti, abhisaṅkharoti, abhisaṅkharonti.
被动语态:saṅkharīyati、saṅkharīyanti。显示巴利原文
Kamme-saṅkharīyati, saṅkharīyanti.
致使语态:saṅkhāreti、saṅkhārayati。显示巴利原文
Kārite-saṅkhāreti, saṅkhārayati.
在 ṇāpi 词缀前不发生元音强化,其形式为 saṅkharāpeti、saṅkharāpayati。显示巴利原文
Ṇāpimhi na vuddhi, saṅkharāpeti, saṅkharāpayati.
其被动形式为 saṅkhārīyati 与 saṅkharāpīyati。显示巴利原文
Kamme-saṅkhārīyati, saṅkharāpīyati.
683 683. 当词根 kar 带有 o 音时,在 nta、māna、ti 等词尾前,依《摩诃毗叉》规则,可转成 kubba、kuru、kayirā 等形式,其中 k 变为 kr。显示巴利原文
683.Karassa sossa kubbakurukayirā.
带有 o 音的 kar 词根,在 nta、māna、ti 等词尾前,依 Mahāvutti 规则,可选变为 kubba、kuru、kayirā,其中 k 变为 kr。显示巴利原文
O-kārasahitassa karassa kubba, kuru, kayirā honti vā nta, māna, tyādīsu, mahāvuttinā vikappena kussa kruttaṃ.
kubbati、kubbanti、krubbati、krubbanti。显示巴利原文
Kubbati kubbanti, krubbati, krubbanti.
为他者形式:kubbate、krubbate、kubbante、krubbante、kurute、kayirati、kayiranti、kayirasi、kayiratha、kayirāmi、kayirāma、kayirate、kayirante。显示巴利原文
Parachakke-kubbate, krubbate, kubbante, krubbante, kurute, kayirati, kayiranti, kayirasi, kayiratha, kayirāmi, kayirāma, kayirate, kayirante.
karotu、saṅkharotu、kubbatu、krubbatu、kurutu、agghaṃ kurutu no bhavaṃ、kayiratu。显示巴利原文
Karotu, saṅkharotu, kubbatu, krubbatu, kurutu, agghaṃ kurutu no bhavaṃ , kayiratu.
kareyya、saṅkhareyya、kubbeyya、krubbeyya、kayireyya。显示巴利原文
Kareyya, saṅkhareyya, kubbeyya, krubbeyya, kayireyya.
684 684. Ṭā(词尾)。显示巴利原文
684.Ṭā.
在 kayirā 等形式之后,eyya 语尾可带有 ṭānubandha,变为 ā。显示巴利原文
Kayirādesato parassa eyyavibhattissa ṭānubandho ā hoti vā.
人应行善,若人行善,便应一再行此善。显示巴利原文
So puññaṃ kayirā, puññaṃ ce puriso kayirā , kayirā naṃ punappunaṃ .
685 685. 关于 kayireyya 等词的 eyyuṃ 等形式。显示巴利原文
685.Kayireyyasseyyumādīnaṃ.
在 kayirā 等形式之后,eyyuṃ 等词中的 eyya 音发生省略。显示巴利原文
Kayirādesato parassa eyyuṃādīnaṃ eyyasaddassa lopo hoti.
kayiruṃ、kayireyyuṃ、kayirāsi、kayireyyāsi、kayirātha、kayireyyātha、kayirāmi、kayireyyāmi、kayirāma、kayireyyāma。显示巴利原文
Kayiruṃ, kayireyyuṃ, kayirāsi, kayireyyāsi, kayirātha, kayireyyātha, kayirāmi, kayireyyāmi, kayirāma, kayireyyāma.
686 686. 关于 etha 词尾的 ā。显示巴利原文
686.Ethassā.
在 kayirā 等形式之后,etha 词尾的 e 元音可变为 ā。显示巴利原文
Kayirādesato parassa ethassa e-kārassa ā hoti vā.
智者当作,当作明灯;若有所作,即勤勉为之。显示巴利原文
So kayirātha, dīpaṃ kayirātha paṇḍito , kayirā ce kayirāthenaṃ .
于 ī 等词尾之前:akari、kari、saṅkhari、abhisaṅkhari、akubbi、kubbi、akrubbi、krubbi、akayiri、kayiri、akaruṃ、karuṃ、saṅkharuṃ、abhisaṅkharuṃ、akariṃsu、kariṃsu、saṅkhariṃsu、abhisaṅkhariṃsu、akubbiṃsu、kubbiṃsu、akrubbiṃsu、krubbiṃsu、akayiriṃsu、kayiriṃsu、akayiruṃ、kayiruṃ。显示巴利原文
Īādimhi-akari, kari, saṅkhari, abhisaṅkhari, akubbi, kubbi, akrubbi, krubbi, akayiri, kayiri, akaruṃ, karuṃ, saṅkharuṃ, abhi, saṅkharuṃ, akariṃsu, kariṃsu, saṅkhariṃsu, abhisaṅkhariṃsu, akubbiṃsu, kubbiṃsu, akrubbiṃsu, krubbiṃsu, akayiriṃsu, kayiriṃsu, akayiruṃ, kayiruṃ.
687 687. 于 ī 等词尾前,为 kā(替换)。显示巴利原文
687.Kā īādīsu.
在 ī 等后缀之前,带 o 音的 kar 词根可变作 kā。显示巴利原文
Īādīsu saokārassa karassa kā hoti vā.
688 688. 长音 ī。显示巴利原文
688.Dīghā īssa.
在 ā、e、ū 等长音之后,其后的 ī 音可有 si 的变体。显示巴利原文
Ā, e, ūdīghehi parassa īvacanassa si hoti vā.
诸如 aṭṭhāsi(站立)、adāsi(给予)、vadesi(说)、vajjesi(避)、bhāvesi(修习)、kāresi(令作)、anubhosi(受用)、ahosi(成为)等。显示巴利原文
Aṭṭhāsi, adāsi, vadesi, vajjesi, bhāvesi, kāresianubhosi, ahosi iccādi.
如 so akāsi(他作了)、te akaṃsu(他们作了)。圣典中有偈颂:“akaṃsu satthuvacana”(他们奉行了师教)。又如 akāsuṃ(他们作了)、tvaṃ akāsi(你作了)。mā tumhe evarūpaṃ akattha(你们莫作如是之业)、mākattha pāpakaṃ kammaṃ, āvī vā yadi vā raho(无论明处或暗处,莫作恶业)。akāsittha(你们作了)、ahaṃ akāsiṃ(我作了)、mayaṃ akāsimhā(我们作了)、akamhā(我们作了)。bhogesu vijjamānesu, dīpaṃ nākamha attano(于诸欲乐可得之时,我们未为自己作岛屿)。so akā(他作了)。圣典中有:“Tato ekasataṃ khatye, anuyante bhavaṃ akā”(于是于百位随行的刹帝利中,尊者作了)。或者是 akāsittha(你们作了),ahaṃ akāsiṃ(我作了),或者是 akaraṃ(我作了)。圣典中有:“tassāhaṃ vacanaṃ nākaṃ, pitu vuddhassa bhāsita”(我未依循那位年老父亲所说之语而行)。显示巴利原文
So akāsi, te akaṃsu, gāthāyaṃ ‘‘akaṃsu satthuvacana’’nti pāḷi. Akāsuṃ, tvaṃ akāsi. Mā tumhe evarūpaṃ akattha , mākattha pāpakaṃ kammaṃ, āvī vā yadi vā raho . Akāsittha, ahaṃ akāsiṃ, mayaṃ akāsimhā, akamhā. Bhogesu vijjamānesu, dīpaṃ nākamha attano . So akā. ‘‘Tato ekasataṃ khatye, anuyante bhavaṃ akā’’ti pāḷi. Akāsittha vā, ahaṃ akaṃ, akaraṃ vā. ‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ nākaṃ, pitu vuddhassa bhāsita’’nti pāḷi.
致使态:如 so kāresi(他令作)、kārayi(他令作)、kārāpesi(他使作)、kārāpayi(他使作);te kāresuṃ(他们令作)、kārayuṃ(他们令作)、kārāpesuṃ(他们使作)、kārāpayuṃ(他们使作)等。显示巴利原文
Kārite-so kāresi, kārayi, kārāpesi, kārāpayi, te kāresuṃ, kārayuṃ, kārāpesuṃ, kārāpayuṃ iccādi.
诸如 karissati、saṅkharissati、kubbissati、krubbissati、kayirissati 等形式。显示巴利原文
Karissati saṅkharissati, kubbissati, krubbissati, kayirissati iccādi.
“Harassa cāhaṅa sse”:即 kar 词根的 ra 与 ssa 结合,变为 āhaṅa,由此构成 kāhati、kāhanti 等形式,如“kathaṃ kāhanti dārakā”(诸童子将如何作)。显示巴利原文
‘‘Harassa cāhaṅa sse’ti ssena saha karassa rakārassa āhaṅa hoti, kāhati, kāhanti, kathaṃ kāhanti dārakā .
带插入音 i 的形式:如 kāhiti、kāhinti 等;以及 kāhasi、kāhatha。例如“kāhāmi kusalaṃ bahuṃ”(我将作诸多善业)、“kāhāma puññasañcayaṃ”(我们将积集功德)。显示巴利原文
Iñāgame-kāhiti, kāhinti iccādi. Kāhasi, kāhatha. Kāhāmi kusalaṃ bahuṃ , kāhāma puññasañcayaṃ .
依‘Āīādīsū’经文中的语法规则,在-ssa等词尾前也变为kā,遇到复合辅音时则变为短音,即:kassati、kassanti、kassasi、kassatha、kassāmi、kassāma、kassaṃ purisakāriyaṃ。显示巴利原文
‘Āīādīsū’ti sutte yogavibhāgena ssatyādīsupi kā hoti, saṃyoge rassattaṃ, kassati, kassanti, kassasi, kassatha, kassāmi, kassāma, kassaṃ purisakāriyaṃ .
在以-ssa等开头的词例中:akāhā、akarissā等。显示巴利原文
Ssādimhi-akāhā, akarissā iccādi.
词根tanu,意为扩展、广布,其形式为tanoti。显示巴利原文
Tanu-vitthāre, tanoti.
他者词前元音省略:tanonti。显示巴利原文
Parassaralopo-tanonti.
689 689. 在为他者(第六人称)的词尾前,o 类词根变为 u。显示巴利原文
689.Ovikaraṇassu parachakke.
在为他者(第六人称)的词尾前,o 类词根变为 u。显示巴利原文
Parachakke pare ovikaraṇassa u hoti.
tanute、tanunte这两种形式。显示巴利原文
Tanute, tanunte.
依据“Yavā sare”规则,元音u发生转变而成为tanvante。显示巴利原文
‘Yavā sare’ti ussa vatte-tanvante.
690 或者,在某些情况下,前一轮组(第六人称)也是如此。显示巴利原文
690.Pubbachakke vā kvaci.
在六种人称词尾之前,o 类词根有时亦变为 u。显示巴利原文
Pubbachakke ovikaraṇassa kvaci u hoti vā.
tanuti(他扩展),kurutu(令他做)。显示巴利原文
Tanuti, kurutu.
为何说“有时”?因为也有不变的情形,比如 karoti(他做)。显示巴利原文
Kvacīti kiṃ? Karoti.
“或者”(vā)是什么意思呢?例如 tanoti(他扩展)。显示巴利原文
Vāti kiṃ? Tanoti.
被动语态:tanīyati、taññati。显示巴利原文
Kamme-tanīyati, taññati.
691 691. 词根 tan 的 n 可变为 ā,或者。显示巴利原文
691.Tanassā vā.
词根 tan 的 n 音,在 ya 词尾前可变为 ā。显示巴利原文
Tanadhātussa na-kārassa ā hoti vā kyamhi.
tāyati、tāyanti、patāyati、patāyanti。圣典云:‘ito'dāni patāyanti, sūciyo balisāni cā’(今从此处,针与钩展开)。tāyate、tāyante。显示巴利原文
Tāyati, tāyanti, patāyati, patāyanti. ‘‘Ito’dāni patāyanti, sūciyo balisāni cā’’ti pāḷi. Tāyate, tāyante.
词根 saka 表示自己的能力:sakkoti、sakkonti、sakkosi、sakkotha、sakkomi、sakkoma。显示巴利原文
Saka-sattiyaṃ, sakkoti, sakkonti, sakkosi, sakkotha, sakkomi, sakkoma.
以 cur 等为首的词类。显示巴利原文
Curādigaṇa
其次,说明cur等为首的动词词根群。显示巴利原文
Atha curādigaṇo vuccate.
āpa(获得)、kamu(欲)、gaṇa(计数)、ghaṭa(努力)、cinta(思惟)、ceta(思量)、cura(偷盗)、dhara(持守)、pāla(守护)、pūja(供养)、manta(思议)、māna(骄慢)、vida(了知)。显示巴利原文
Āpa, kamu, gaṇa, ghaṭa, cinta, ceta, cura, dhara, pāla, pūja, manta, māna, vida.
692 692. 以cur等为首的动词词根。显示巴利原文
692.Curādīhiṇi.
在 cur 等表示动作意义的词根之后,加上表示自身意义的 ṇi 后缀。显示巴利原文
Curādīhi kriyatthehi paraṃ sakatthe ṇipaccayo hoti.
coreti, corayati。显示巴利原文
Coreti, corayati.
前缀 vi 加于表遍满义的 āpa 之前,形成 byāpeti、byāpayati。显示巴利原文
Vipubbo āpa-byāpane, byāpeti, byāpayati.
词根kamu(表欲求义):kāmeti, kāmayati, kāmenti, kāmayanti;加前缀ni后:nikāmeti, nikāmayati, nikāmenti, nikāmayanti。显示巴利原文
Kamu-icchāyaṃ, kāmeti, kāmayati, kāmenti, kāmayanti, nikāmeti, nikāmayati, nikāmenti, nikāmayanti.
于业格中,被动式:kāmīyati, kāmīyanti。显示巴利原文
Kamme-kāmīyati, kāmīyanti.
使役式亦复如是:kāmāpeti, kāmāpayati。显示巴利原文
Kārite ṇāpi eva, kāmāpeti, kāmāpayati.
于“业”(kamma)的使役被动式:kāmāpīyati, kāmāpayīyati。显示巴利原文
Kamme-kāmāpīyati , kāmāpayīyati.
词根 gaṇ(计数义):gaṇa;ghaṭa 等词根属于 tudādi 类,故无元音强化;gaṇeti, gaṇayati。显示巴利原文
Gaṇa-saṅkhyāne, gaṇa, ghaṭānaṃ tudādittā na vuddhi, gaṇeti, gaṇayati.
词根 ghaṭ(努力义):ghaṭeti, ghaṭayati。显示巴利原文
Ghaṭa-cetāyaṃ, ghaṭeti, ghaṭayati.
词根 cinta(意为‘思惟’):因词根音节较重,故不发生元音强化;cinteti, cintayati。显示巴利原文
Cinta-cintāyaṃ, garupantattā na vuddhi, cinteti, cintayati.
被动式(业格):cintīyati, cintīyanti。显示巴利原文
Kamme-cintīyati, cintīyanti.
使役式:cintāpeti, cintāpayati。显示巴利原文
Kārite-cintāpeti, cintāpayati.
业格使役被动形式:cintāpīyati, cintāpayīyati。显示巴利原文
Kamme-cintāpīyati, cintāpayīyati.
以 ī 等为首的过去时形式:cintesi, cintayi, cinteyuṃ, cintayuṃ, cintesi, cintayi, cintayittha, cintesiṃ, cintayiṃ, cintesimhā, cintayimhā。显示巴利原文
Īādimhi-cintesi, cintayi, cinteyuṃ, cintayuṃ, cintesi, cintayi, cintayittha, cintesiṃ, cintayiṃ, cintesimhā, cintayimhā.
词根 ceta(思惟义):cetāyaṃ, ceteti, cetayati, cetenti, cetayanti。显示巴利原文
Ceta-cetāyaṃ, ceteti, cetayati, cetenti, cetayanti.
词根 cura(偷盗义):coreti、corayati、corenti、corayanti。显示巴利原文
Cura-theyye, coreti, corayati, corenti, corayanti.
词根 dhara(持守义):dhāreti、dhārayati、dhārenti、dhārayanti。显示巴利原文
Dhara-dhāraṇe, dhāreti, dhārayati, dhārenti, dhārayanti.
词根 pāla(护持义):pāleti、pālayati、pālenti、pālayanti。显示巴利原文
Pāla-pālane, pāleti, pālayati, pālenti, pālayanti.
词根 √pūja,意为“供养”。因其词根音节较重,故不发生元音强化;变化形式有 pūjeti、pūjayati、pūjenti、pūjayanti。显示巴利原文
Pūja-pūjāyaṃ, garupantattā na vuddhi, pūjeti, pūjayati, pūjenti, pūjayanti.
词根 √manta,意为“秘密语、商议”。变化形式有 manteti、mantayati、mantenti、mantayanti。显示巴利原文
Manta-guttabhāsane, manteti, mantayati, mantenti, mantayanti.
前缀 ā 加于此词根,表示宣说与称呼。例如:“诸比丘,我称呼你们。”又如:“世尊称呼诸比丘。”显示巴利原文
Āpubbo kathane āmantane ca. Āmantayāmi vo bhikkhave , bhagavā bhikkhū āmantesi .
前缀 ni 加于此词根,表邀请义:nimanteti, nimantayati。显示巴利原文
Nipubbo-nimantane, nimanteti, nimantayati.
以 ī 为首的过去时等形式:mantesi, mantayi, āmantesi, āmantayi, nimantesi, nimantayi, mantesuṃ, mantayuṃ, mantayiṃsu rahogatā, mantessati, āmantessati, nimantessati, mantayissati, āmantayissati, nimantayissati 等等。显示巴利原文
Īādimhi-mantesi , mantayi, āmantesi, āmantayi, nimantesi, nimantayi, mantesuṃ, mantayuṃ, mantayiṃsu rahogatā , mantessati, āmantessati, nimantessati, mantayissati, āmantayissati, nimantayissati iccādi.
词根 māna,表尊重义:māneti, mānayati, mānenti, mānayanti 等等。显示巴利原文
Māna-pūjāyaṃ, māneti, mānayati, mānenti, mānayanti iccādi.
词根 `vida` 表“体验”义:vedeti, vedayati, paṭisaṃvedeti, paṭisaṃvedayati。显示巴利原文
Vida-anubhavane, vedeti, vedayati, paṭisaṃvedeti, paṭisaṃvedayati.
前缀 paṭi, ni, pa 加于此词根,表“告知”义,如 paṭivedeti, paṭivedayati, nivedeti, nivedayati, pavedeti, pavedayati 等。显示巴利原文
Paṭi, ni, papubbo ācikkhane, paṭivedeti, paṭivedayati, nivedeti, nivedayati, pavedeti, pavedayati iccādi.
通用的 kha, cha, sa 后缀类。显示巴利原文
Sāmañña kha, cha, sarāsi
接下来说明词根的后缀。显示巴利原文
Atha dhātupaccayā vuccante.
凡为表动作义而成为词根形态的后缀,名为词根后缀,亦即表动作义的后缀。因此,由这些后缀,所有ti等、tabbādi等语尾变化及诸后辍得以产生。显示巴利原文
Kriyāvācībhāvena dhāturūpā paccayā dhātupaccayā, kriyatthapaccayāti vuttaṃ hoti, tasmā tehipi sabbesaṃ tyādi, tabbādivibhatti, paccayānaṃ sambhavo.
tija, māna, kita, gupa, badha。显示巴利原文
Tija, māna, kita, gupa, badha.
693 693. 在词根tija与māna之后,加kha与sa后缀,表忍辱与审察之义。显示巴利原文
693.Tijamānehi khasā khamāvīmaṃsāsu.
于表示忍辱与审察义的词根 tija 和 māna 之后,依次附加 kha 及 sa 后缀。显示巴利原文
Khamāyaṃ vīmaṃsāyañca pavattehi tija, mānadhātūhi paraṃ kamena kha, sapaccayā honti.
词根 tija(忍辱义):由此加 kha 后缀。显示巴利原文
Tija-khamāyaṃ, iminā khapaccayo.
694 694. 在 kha、cha、sa 后缀中,若词根为单音节,则重叠其首音节。显示巴利原文
694.Khachasānamekassaraṃ dve.
以 kha、cha、sa 为后缀的词根形式,若其首音节为单音节,则变为二重形式。例如“tija, tija”这样变为二重形式后,依“非首辅音之删除”(loponādibyañjanassa)规则,删除非词首辅音的 ja;依“辅音 ya 之后的同化”(pararūpamayakāre byañjane)规则,词根末的 ja 发生同化;再依“第四、第二音转为第三、第一音”规则,复合辅音之首的 kha 转变,由此形成“titikkha”这一带后缀的词根形式,之后附加 ti 等语尾。显示巴利原文
Kha , cha, sapaccayantānaṃ dhāturūpānaṃ paṭhamaṃ saddarūpaṃ ekassaraṃ dverūpaṃ hotīti ‘tija, tija’iti dvirūpe kate ‘loponādibyañjanassā’ti anādibyañjanabhūtassa ja-kārassa lopo, ‘pararūpamayakāre byañjane’ti dhātvantajakārassa pararūpattaṃ. ‘Catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā’ti saṃyogādissa khassa kattaṃ, ‘titikkha’iti dhātupaccayantarūpaṃ, tato tyādyuppatti.
titikkhati、titikkhanti。显示巴利原文
Titikkhati, titikkhanti.
业格被动式:titikkhīyati。显示巴利原文
Kamme-titikkhīyati.
使役法:titikkheti, titikkhayati, titikkhāpeti, titikkhāpayati。显示巴利原文
Kārite-titikkheti, titikkhayati, titikkhāpeti, titikkhāpayati.
业格使役被动法:titikkhāpīyati, titikkhāpīyanti。显示巴利原文
Kamme-titikkhāpīyati, titikkhāpīyanti.
命令式、愿求式等:titikkhatu, titikkhantu, titikkheyya, titikkheyyuṃ 等等。显示巴利原文
Titikkhatu, titikkhantu, titikkheyya, titikkheyyuṃ iccādi.
忍辱义至此结束。其次为何?词根 tija(激励义):tejeti, tejenti。显示巴利原文
Khamāyanti kiṃ? Tija-nisāne, tejeti, tejenti.
使役式 tejeti,即经文所说的‘samuttejeti sampahaṃseti’。显示巴利原文
Kārite-tejeti. ‘‘Samuttejeti sampahaṃsetī’’ti pāḷi.
词根 māna(审察义):由此加后缀。依据‘kha, cha, sa 后缀中,词首为单音节者,作双写’之规则,将‘māna, māna’变为双写形式后——显示巴利原文
Māna-vīmaṃsāyaṃ, tato sapaccayo. ‘Khachasānamekassaraṃ dve’ti ‘māna, māna’iti dvirūpe kate –
695 在重叠构词中,前一部分的 māna 变为 vī,后一部分的全部 māna 变为 maṃ。显示巴利原文
695.Mānassa vī parassa ca maṃ.
在重叠构词中,前一部分的 māna 变为 vī,后一部分的全部 māna 变为 maṃ。显示巴利原文
Dvitte pubbassa mānassa vī hoti, parassa ca sabbassa mānassa maṃ hoti.
即词形 vīmaṃsati、vīmaṃsanti。显示巴利原文
Vīmaṃsati, vīmaṃsanti.
业格被动式:vīmaṃsīyati、vīmaṃsīyanti。显示巴利原文
Kamme-vīmaṃsīyati , vīmaṃsīyanti.
使役式:vīmaṃseti、vīmaṃsayati、vīmaṃsāpeti、vīmaṃsāpayati。显示巴利原文
Kārite-vīmaṃseti, vīmaṃsayati, vīmaṃsāpeti, vīmaṃsāpayati.
业格使役被动式:vīmaṃsāpīyati、vīmaṃsāpīyanti。显示巴利原文
Kamme-vīmaṃsāpīyati, vīmaṃsāpīyanti.
关于“审察”,其后复作何解?于 māna(尊重)与 pūjā(供养)之义,有 māneti、sammāneti、abhimāneti 等词,其义即为 pūjeti(供养)。显示巴利原文
Vīmaṃsāyanti kiṃ? Māna-pūjāyaṃ, māneti, sammāneti, abhimāneti, pūjetīti attho.
词根 kita,表去除疾病与疑惑之义。显示巴利原文
Kita-rogāpanayane saṃsaye ca.
696 696. 于词根 kita 之后,附加词缀 cha,表疗治与疑惑之义。显示巴利原文
696.Kitā tikicchāsaṃsayesu cho.
当词根 kita 表示疗治或疑惑义时,在其后加上后缀 cha。显示巴利原文
Tikicchāyaṃ saṃsaye ca pavattakitadhātuto paraṃ cho hoti.
当‘kita, kita’构成二重形式时——显示巴利原文
‘Kita, kita’ iti dvirūpe kate –
697 697. 或者,在疗治义而非疑惑义中,词根 kita 重叠后,前一部分的 kita 可保持为 kita。显示巴利原文
697.Kitassāsaṃsayeti vā.
在疑惑义之外的疗治义中,词根kita发生重叠时,其前一部分的kita有时会变为kitassa。根据‘辅音ya后发生pararūpa’的规则,此处为pararūpa;复合辅音之首的ca变为ca。显示巴利原文
Saṃsayamhā aññasmiṃ tikicchatthe pavattassa kitadhātussa dvitte pubbassa kitassati hoti vā. ‘Pararūpamayakāre byañjane’ti pararūpattaṃ, saṃyogādissa cakārattaṃ.
‘他医治’,‘他们医治’。纵然是天人们,也医治那奉养父母的人。显示巴利原文
Tikicchati, tikicchanti. Devāpi naṃ tikicchanti, mātāpettibharaṃ naraṃ .
被动语态:‘被医治’,‘他们被医治’。显示巴利原文
Kamme-tikicchīyati, tikicchīyanti.
使役形式:tikiccheti、tikicchayati、tikicchāpeti、tikicchāpayati。显示巴利原文
Kārite-tikiccheti, tikicchayati, tikicchāpeti, tikicchāpayati.
因‘vāsaddena’(疾病)而t音不现,依‘k组音转为c组音’的规则,重叠词的前一首节变为c组音,即:cikicchati、cikicchanti、cikicchīyati、cikicchīyanti。显示巴利原文
Vāsaddena tikārābhāve ‘kavaggahānaṃ cavaggajā’ti dvitte pubbassa cavaggo, cikicchati, cikicchanti, cikicchīyati, cikicchīyanti.
那么,何为‘asaṃsayeti’(无疑惑)?即:vicikicchati、vicikicchanti。显示巴利原文
Asaṃsayeti kiṃ? Vicikicchati, vicikicchanti.
治病之义,疑惑之义,于其他义——显示巴利原文
Tikicchattha, saṃsayatthato aññasmiṃ atthe –
于kita(所作/积聚)、ñāṇa(智)及nivāsa(居处)之义:ketati,saṃketati,niketati。显示巴利原文
Kita-ñāṇe nivāse ca, ketati, saṃketati, niketati.
于nindā(毁谤)之义。显示巴利原文
Gupa-nindāyaṃ.
698 698.在nindā(毁谤)之后,接gupa(守护)、badhā(障碍),且变为bho。显示巴利原文
698.Nindāyaṃ gupabadhā bassa bho ca.
当nindā(毁谤)发生时,接gupa(守护);当badha(障碍)发生时,接paraṃ(他),并成为ch-后缀;同时变为bho。作双叠形时,起始元音不省略。显示巴利原文
Nindāyaṃ pavattehi gupa, badhehi paraṃ chapaccayo hoti, bassa ca bho hoti. Dvirūpe kate anādibyañjanalopo.
699 699. gup(守护)也是如此。显示巴利原文
699.Gupissi.
在gup的双叠形中,前一音节的u变为i。g变为颚音组,词根末音变为他形,连音之首取第一音。显示巴利原文
Gupissa dvitte pubbassa u-kārassa i hoti. Gassa cavaggattaṃ, dhātvantassa pararūpattaṃ, saṃyogādissa paṭhamattaṃ.
jigucchati(厌恶),jigucchanti(他们厌恶)。显示巴利原文
Jigucchati, jigucchanti.
被动语态:jigucchīyati,jigucchīyanti。显示巴利原文
Kamme-jigucchīyati, jigucchīyanti.
使役式:jiguccheti、jigucchayati、jigucchāpeti、jigucchāpayati。命令式:jigucchatu、jigucchantu等。显示巴利原文
Kārite-jiguccheti, jigucchayati, jigucchāpeti, jigucchāpayati. Jigucchatu, jigucchantu iccādi.
在“nindā”(毁谤)的意义上又如何呢?在“gupa-saṃvaraṇa”(守护、覆蔽)的意义上,则有gopeti、gopayati。显示巴利原文
Nindāyanti kiṃ? Gupa-saṃvaraṇe, gopeti, gopayati.
在“badha”(障碍)与“nindā”(毁谤)的意义上,构成双重词干等形式时——显示巴利原文
Badha-nindāyaṃ, dvirūpādimhi kate –
700 在kh、ch及其他字母之后。显示巴利原文
700.Khachasessi.
双叠时,前一音节的a在kh、ch等情形下变为i;后随的b音变为bh;词根末音变为他形等。显示巴利原文
Dvitte pubbassa assa i hoti kha, cha, sesūti assa ittaṃ, parabakārassa ca bhattaṃ, dhātvantassa pararūpādi.
bibhacchati(变丑陋),意为变成丑陋。bibhacchanti(他们变丑陋)。显示巴利原文
Bibhacchati, virūpo hotīti attho. Bibhacchanti.
nindā(毁谤)是何义?即于badha-bandhana(系缚)、hiṃsā(伤害)中,作‘障碍’义(bādheti、bādhayati),如‘以网障风’。显示巴利原文
Nindāyanti kiṃ? Badha-bandhana, hiṃsāsu, bādheti, bādhayati. Vātaṃ jālena bādhesi .
被动语态:bādhīyati、bādhīyanti;bajjhati、bajjhanti。显示巴利原文
Kamme-bādhīyati, bādhīyanti, bajjhati, bajjhanti.
表‘欲作’义之kh、ch、sa后缀类。显示巴利原文
Tumicchatthe khachasarāsi
701 703. 于icchā(欲)中,后缀tuṃ省略,而代之以te。显示巴利原文
701.Tuṃsmā lopo cicchāyaṃ te.
当以 tuṃ 表达“欲作”义时,则用 kh、ch、sa 等后缀,并省略 tuṃ 后缀。此规则旨在说明:只要生起“欲作”义,kh、ch、sa 即可用于所有词根。因此,于欲作义中,先以 sa、ch 为后缀,再依“ū byañjanassā”规则于 sa、ch 之首插入音 ī,便可构成:aputtaṃ puttamiva ācarituṃ icchati puttīyīsati(欲育之如亲子)、pabbato viya attānaṃ ācarituṃ icchati pabbatāyīsati(欲自行如山)、dātuṃ icchati dicchati(欲施与)等。显示巴利原文
Tumantehi icchatthe te kha, cha, sā honti, tuṃpaccayassa ca lopo hoti. Idañca suttaṃ tumicchatthasambhave sati sabbadhātupadehipi kha, cha, sānaṃ pavattidīpanatthaṃ. Tena tumicchatthe sa, chapaccaye katvā ‘ū byañjanassā’ti sa, chānaṃ ādimhi īāgamaṃ katvā ‘‘aputtaṃ puttamiva ācarituṃ icchati puttīyīsati, pabbato viya attānaṃ ācarituṃ icchati pabbatāyīsati, dātuṃ icchati dicchati’’ iccādīni sijjhanti.
bhuja(食)、ghasa(食)、hana(打)、ji(胜)、hara(取)、pā(饮)、su(听)。显示巴利原文
Bhuja, ghasa, hana, ji, hara, pā, su.
于“bhuñjituṃ icchati”(欲食)一义:从词根 bhuja 加 kha 后缀、省略 tuṃ 后缀后,进行词根双叠;双叠的前一部分失去首音(anādilopa),变为他形(pararūpatte)时取其连缀之首音为第一音,并将前一部分的 bh 变作 b,即构成:bubhukkhati,bubhukkhanti,bubhukkhīyati,bubhukkhīyanti,bubhukkheti,bubhukkhayati,bubhukkhāpeti,bubhukkhāpayati,bubhukkhāpīyati,bubhukkhāpīyanti,bubhukkhatu,bubhukkhantu,bubhukkheyya,bubhukkheyyuṃ,bubhukkhi,bubhukkhiṃsu,bubhukkhissati,bubhukkhissanti,bubhukkhissā,bubhukkhissaṃsu。显示巴利原文
Bhuñjituṃ icchatīti atthe-bhujato khapaccayo, tuṃpaccayalopo, dvittaṃ, pubbassa anādilopo, pararūpatte saṃyogādissa paṭhamattaṃ, pubbassa bhassa battaṃ, bubhukkhati, bubhukkhanti, bubhukkhīyati, bubhukkhīyanti, bubhukkheti, bubhukkhayati, bubhukkhāpeti, bubhukkhāpayati, bubhukkhāpīyati, bubhukkhāpīyanti, bubhukkhatu, bubhukkhantu, bubhukkheyya, bubhukkheyyuṃ, bubhukkhi, bubhukkhiṃsu, bubhukkhissati, bubhukkhissanti, bubhukkhissā, bubhukkhissaṃsu.
ghasa表“食”义,在“ghasituṃ icchati”(欲食)的意义中——附加后缀cha,发生重叠等变化:前面的gh变为g,g变为j,a变为i,即成:jighacchati,jighacchanti,jighacchīyati,jighacchīyanti,jighaccheti,jighacchāpeti等。显示巴利原文
Ghasa-adane, ghasituṃ icchatīti atthe – chapaccayo, dvittādi, pubbassa ghassa gattaṃ, gassa jattaṃ, assa ittaṃ, jighacchati, jighacchanti, jighacchīyati, jighacchīyanti, jighaccheti, jighacchāpeti iccādi.
hana表“伤害”义,在“hantuṃ icchati”(欲杀)的意义中——附加后缀cha,发生重叠等,依“kavaggahānaṃ cavaggajā”规则,前面的h变为j,a变为i,即成:jighaṃsati。显示巴利原文
Hana-hiṃ sāyaṃ, hantuṃ icchatīti atthe – chapaccayo, dvittādi, ‘kavaggahānaṃ cavaggajā’ti pubbassa hassa jo, assa ittaṃ.
702 702. para词根中的ghaṃ变为se。显示巴利原文
702.Parassa ghaṃ se.
在双叠形中,当 hana 后接 parassa(他)时,变为 ghaṃ,如 se 等。显示巴利原文
Dvitte parassa hanassa ghaṃ hoti se pare.
jighaṃsati(欲杀),jighaṃsanti(他们欲杀)。显示巴利原文
Jighaṃsati, jighaṃsanti.
ji 表示 jaya(胜)的意义,即“jetuṃ icchati”(欲胜)之义——加上后缀 sa,进行双叠。显示巴利原文
Ji-jaye, jetuṃ icchatīti atthe – sapaccayo, dvittaṃ.
703 703. ji与hara变为gī。显示巴利原文
703.Jiharānaṃ gī.
当ji与hara重叠时,后续的ji与hara变为gī,并伴有se等。显示巴利原文
Ji, harānaṃ dvitte parassa jissa harassa ca gī hoti se pare.
jigīsati、jigīsanti、vijigīsati、vijigīsanti。显示巴利原文
Jigīsati, jigīsanti, vijigīsati, vijigīsanti.
hara表“取”(haraṇa)义,双叠等等,后接parassa之gī,前音h转为j,a转为i,即成jigīsati,意为“欲取”(harituṃ icchati),jigīsanti。显示巴利原文
Hara-haraṇe, dvittādi, parassa gī, pubbassa hassa jo, assa ittaṃ, jigīsati, harituṃ icchatīti attho, jigīsanti.
pā表“饮”(pāna)义,当表达“欲饮”(pivituṃ icchati)时——加sa-后缀,双叠,依“rasso pubbassā”规则前短音化,a变为i,即成:pipāsati,pipāsanti,pipāsīyati,pipāsīyanti。显示巴利原文
Pā-pāne, pivituṃ icchatīti atthe – sapaccayo, dvittaṃ, ‘rasso pubbassā’ti rasso, assa ittaṃ, pipāsati, pipāsanti, pipāsīyati, pipāsīyanti.
su表“听”(savana)义,当表达“欲听”(sotuṃ icchati)时——双叠之后复接双叠,即成:sussusati,sussusanti,sussusīyati,sussusīyanti,sussuseti,sussusayati,sussusāpeti,sussusāpayati,sussusāpīyati,sussusāpīyanti,sussusatu,sussusantu等。显示巴利原文
Su-savane, sotuṃ icchatīti atthe – dvitte parassa dvittaṃ, sussusati , sussusanti, sussusīyati, sussusīyanti, sussuseti, sussusayati, sussusāpeti, sussusāpayati, sussusāpīyati, sussusāpīyanti, sussusatu, sussusantu iccādi.
于“titikkhituṃ icchati”(欲忍)之义——“titikkhati”加sa-后缀,因sa-后缀为他形转起,故又有双叠之适用:显示巴利原文
Titikkhituṃ icchatīti atthe – titikkhato sapaccayo, sapaccayaparattā puna dvittappasaṅge –
704 704. 不复双叠。显示巴利原文
704.Na puna.
既作一次双叠后,便不再起双叠,故无再双叠;依“ū byañjanassā”规则插入增音ū。显示巴利原文
Sakiṃ dvitte kate puna dvittaṃ na āpajjatīti puna dvittābhāvo, ‘ū byañjanassā’ti ū āgamo.
titikkhisati、titikkhisanti 等。同样地,表达‘欲治疗’之义者,有 tikicchisati、tikicchisanti、cikicchisati、cikicchisanti 等。显示巴利原文
Titikkhisati, titikkhisanti iccādi. Evaṃ tikicchituṃ icchatīti tikicchisati, tikicchisanti, cikicchisati, cikicchisanti iccādi.
名动词类(Nāmadhāturāsi)。显示巴利原文
Nāmadhāturāsi
表达‘欲求子’之义者:显示巴利原文
Puttaṃ icchatīti atthe –
705 705. 于业格加īya后缀。显示巴利原文
705.Īyo kammā.
从名为“业处”(kammatthāna)的名词,在表示欲求义时,加词缀īya。也就是说,从作为业处的“putta”(儿子)一词,于欲求义上加īya,成为“puttīya”这一词根与词缀的中间形态,由此再衍生出ti等语尾变化。显示巴利原文
Kammatthā nāmapadamhā icchatthe īyo hotīti kammabhūtā puttasaddato icchāyaṃ īyo, ‘puttīya’iti dhātupaccayantarūpaṃ, tato tyādyuppatti.
puttīyati(他欲求儿子)、puttīyanti(他们欲求儿子)、puttīyeti(他使……欲求儿子)、puttīyayati(他使……欲求儿子)、puttīyāpeti(他令……使……欲求儿子)、puttīyāpayati(他令……使……欲求儿子)、puttīyāpīyati(他被令……使……欲求儿子)、puttīyāpīyanti(他们被令……使……欲求儿子)。同样地,还有cīvarīyati(他欲求衣)、cīvarīyanti(他们欲求衣)、pattīyati(他欲求钵)、pattīyanti(他们欲求钵)、parikkhārīyati(他欲求资具)、parikkhārīyanti(他们欲求资具)等。显示巴利原文
Puttīyati, puttīyanti, puttīyeti, puttīyayati, puttīyāpeti, puttīyāpayati, puttīyāpīyati, puttīyāpīyanti. Evaṃ cīvarīyati, cīvarīyanti, pattīyati, pattīyanti, parikkhārīyati, parikkhārīyanti iccādi.
意为:对待非亲生的弟子,如同对待自己的儿子一般。显示巴利原文
Aputtaṃ sissaṃ puttamiva ācaratīti atthe –
706 706. 比喻与行为方式。显示巴利原文
706.Upamāṇācāre.
“upamānaṃ”(比喻),意为“以此而被比喻、应被比喻”。从表示比喻的业格词,在行为方式的意义上,加上词缀 īya。显示巴利原文
Upamīyati upametabbo attho etenāti upamānaṃ, upamānabhūtā kammapadato ācāratthe īyo hoti.
puttīyati(他视弟子如子)、puttīyanti(他们视弟子如子)。显示巴利原文
Puttīyati , puttīyanti sissaṃ.
业格用法:虽非亲子,亦如亲子般对待。例如:puttīyīyati(他被视如亲子)、puttīyīyanti(他们被视如亲子)、puttīyeti(他使人视如亲子)、puttīyayati(他使人视如亲子)、puttīyāpeti(他令……使人视如亲子)、puttīyāpayati(他令……使人视如亲子)、puttīyāpīyati(他被令……使人视如亲子)、puttīyāpīyanti(他们被令……使人视如亲子)。同理,sissīyati(他被视如弟子)、sissīyanti(他们被视如弟子)。显示巴利原文
Kamme-aputtopi putto viya ācarīyati puttīyīyati, puttīyīyanti, puttīyeti, puttīyayati, puttīyāpeti, puttīyāpayati, puttīyāpīyati, puttīyāpīyanti. Evaṃ sissīyati, sissīyanti.
即“在宫殿中犹如在茅舍中行持”之义——显示巴利原文
Kuṭiyaṃ viya pāsāde ācaratīti atthe –
707 707. 依处。显示巴利原文
707.Ādhārā.
对于作为比喻与依处的名词,在表行为方式的意义上,加上词缀 īya。显示巴利原文
Upamānabhūtā ādhārabhūtā ca nāmamhā ācāratthe īyo hoti.
于宫殿中,犹如在茅舍中一般行为,即说 kuṭīyati(他如在茅舍中行为)、kuṭīyanti(他们如在茅舍中行为);于大海中,犹如在河流中一般行为,即说 nadīyati(他如在河流中行为)、nadīyanti(他们如在河流中行为)等等。显示巴利原文
Kuṭīyati, kuṭīyanti pāsāde, nadiyaṃ viya samudde ācarati nadīyati, nadīyanti iccādi.
于城市中,犹如在森林中一般行为,即说 araññīyati(他如在森林中行为)、araññīyanti(他们如在森林中行为)于城市中。同样地,于寺院中,犹如在家中一般行为,即说 gehīyati(他如在家中行为)于寺院中。显示巴利原文
Araññe viya nagare ācarati araññīyati, araññīyanti nagare. Evaṃ gehīyati vihāre.
在“以不被世间法所动摇的意义,行持自身如山峰一般”这一意义上——显示巴利原文
Lokadhammehi akampanīyaṭṭhena pabbato viya attānaṃ ācaratīti atthe –
708 708. 作者。显示巴利原文
708.Kattutāyo.
以比喻之体和作者之体的两种名词,在表示行为方式的意义上,加上词缀āya——即从pabbata(山)一词加以āya,由此再引生出ti等语尾变化。显示巴利原文
Upamānabhūtā kattubhūtā ca nāmamhā ācāratthe āyo hotīti pabbatasaddato āyo. Tato tyādyuppatti.
pabbatāyati saṅgho(僧团坚住如山)、pabbatāyanti(他们坚住如山);犹如 cicciṭa 而行,故称 cicciṭāyati(作 cicciṭa 声),此指音声。同样地,paṭapaṭāyati(作啪嗒声)、kaṭakaṭāyati(作咔嚓声)、dhūmadhūmāyati(如烟弥漫)、dhūpāyati(熏烟)、sandhūpāyati(遍熏)。显示巴利原文
Pabbatāyati saṅgho, pabbatāyanti, cicciṭo viya attānaṃ ācarati cicciṭāyati, saddo. Evaṃ paṭapaṭāyati, kaṭakaṭāyati, dhūmadhūmāyati, dhūpāyati, sandhūpāyati.
在“即使非多,也成为多”的意义上——显示巴利原文
Abhusampi bhusaṃ bhavatīti atthe –
709 709. 于“变成”之义。显示巴利原文
709.Jhatthe.
词缀‘cī’的意义是‘未曾有而变成’,称为‘jhattha’(变成义)。从作者格,在表变成义时加词缀‘āya’。显示巴利原文
Cīpaccayassa attho abbhūtatabbhāvo jhattho nāma. Kattuto jhatthe āyo hoti.
bhusāyati(他变成多)、bhusāyanti(他们变成多);即使不是布,也变成布——paṭāyati(他变成布)、paṭāyanti(他们变成布);即使不是红色,也变成红色——lohitāyati(他变成红色)。同样地,nīlāyati(变成蓝色)、kamalāyati(变成莲花)、candāyati(变成月亮)、candanāyati(变成檀香)、kañcanāyati(变成黄金)、vajirāyati(变成金刚)。显示巴利原文
Bhusāyati, bhusāyanti, apaṭopi paṭo bhavati paṭāyati, paṭāyanti, alohitampi lohitaṃ bhavati lohitāyati. Evaṃ nīlāyati, kamalāyati, candāyati, candanāyati, kañcanāyati, vajirāyati.
难道仅从作者(格)吗?bhusaṃ karoti(他使成为多)。显示巴利原文
Kattutotveva? Bhusaṃ karoti.
在“制造声音”的意义上——显示巴利原文
Saddaṃ karotīti atthe –
710 710. 从声音等,表示“做”义。显示巴利原文
710.Saddādīhi karoti.
从声音等以第二格结尾的名词,在表示“做”的意义上,加上词缀 āya。显示巴利原文
Saddādīhi dutiyantehi nāmehi karotyatthe āyo hoti.
saddāyati 即造作音声,saddāyanti 即造作音声(复数);veraṃ karoti 即造作敌意——verāyati 即怀着敌意,verāyanti 即怀着敌意(复数);kalahaṃ karoti 即造作争吵——kalahāyati 即生起争吵,kalahāyanti 即生起争吵(复数);mettaṃ karoti 即修习慈——mettāyati 即修习慈,mettāyanti 即修习慈(复数);karuṇaṃ karoti 即修习悲——karuṇāyati 即修习悲,karuṇāyanti 即修习悲(复数);muditaṃ karoti 即修习喜——muditāyati 即修习喜,muditāyanti 即修习喜(复数);upekkhaṃ karoti 即修习舍——upekkhāyati 即修习舍,upekkhāyanti 即修习舍(复数);kukkuccaṃ karoti 即生起悔——kukkuccāyati 即追悔,kukkuccāyanti 即追悔(复数);piyaṃ karoti 即作可意——piyā显示巴利原文
Saddāyati, saddāyanti, veraṃ karoti verāyati, verāyanti, kalahaṃ karoti kalahāyati, kalahāyanti, mettaṃ karoti mettāyati, mettāyanti, karuṇaṃ karoti karuṇāyati, karuṇāyanti, muditaṃ karoti muditāyati, muditāyanti, upekkhaṃ karoti upekkhāyati, upekkhāyanti, kukkuccaṃ karoti kukkuccāyati, kukkuccāyanti, piyaṃ karoti piyāyati, piyāyanti, paccayaṃ saddahanaṃ karoti pattiyāyati, pattiyāyanti, taṇhaṃ karoti taṇhāyati, taṇhāyanti, taṇhīyati, taṇhīyanti vā, karotyatthe īyo. Mama idanti karoti mamāyati, mamāyanti.
意为“致敬”。显示巴利原文
Namo karotīti atthe –
711 711. namo 一词加上 assa。显示巴利原文
711.Namotvasso.
“namo”一词,在表“做”义时,加上词缀 assa。显示巴利原文
Namosaddato karotyatthe asso hoti.
namassati(礼敬,单数形式),namassanti(礼敬,复数形式)。显示巴利原文
Namassati, namassanti.
在“使……相同、相似”的意义上——显示巴利原文
Samānaṃ sadisaṃ karotīti atthe –
712 当名词表示词根义时。显示巴利原文
712.Dhātvatthe nāmasmi.
“词根义”指任何行为。从名词词干,为表达词根义而添加词缀 i。根据“yuvaṇṇānameo paccaye”规则,此 i 变为 e。显示巴利原文
Dhātvattho vuccati yā kāci kriyā. Nāmasmā dhātvatthe i hoti. ‘Yuvaṇṇānameo paccaye’ti issa ettaṃ.
samāneti(他使相同)、samānenti(他们使相同)。显示巴利原文
Samāneti, samānenti.
依“eonamayāvā sare”之规则,e 变 aya。复依“Ṇiṇāpyāpīhi vā”中的“vā”字,加缀 la:samānayati(使一致)、samānayanti(使一致);piṇaṃ karoti(做团食)——piṇeti、piṇayati(团食);kusalaṃ pucchati(问善)——kusaleti、kusalayati(问善);visuddhaṃ hoti(成为清净)——visuddheti、visuddhayati(使清净);vīṇāya upagāyati(随琵琶而歌)——upavīṇeti、upavīṇāyati(随琵琶而歌);paññāya atikkamati(以慧超越)——atipaññeti、atipaññāyati(以慧超越);vaccaṃ karoti(做粪便)——vacceti、vaccayati(排便);muttaṃ karoti(做尿)——mutteti、muttayati(排尿);balena p显示巴利原文
‘Eonamayāvā sare’ti essa ayādeso. ‘Ṇiṇāpyāpīhi vā’ti ettha vāsaddena lapaccayo, samānayati, samānayanti, piṇaṃ karoti piṇeti, piṇayati, kusalaṃ pucchati kusaleti, kusalayati, visuddhaṃ hoti visuddheti, visuddhayati, vīṇāya upagāyati upavīṇeti, upavīṇāyati, paññāya atikkamati atipaññeti, atipaññāyati, vaccaṃ karoti vacceti, vaccayati, muttaṃ karoti mutteti, muttayati, balena pīḷeti baleti, balayati.
于 itte 之后,有 balīyati(他变得有力)、balīyanti(他们变得有力)。巴利文中有“abalānaṃ balīyanti”(无力者变得有力)。显示巴利原文
Assa itte-balīyati, balīyanti. ‘‘Abalānaṃ balīyantī’’ti pāḷi.
在“做真实”的意义上——显示巴利原文
Saccaṃ karotīti atthe –
713 713. 从 sacca 等词,亦加词缀 āpi。显示巴利原文
713.Saccādīhāpi.
从 sacca 等名词,于词根义上,加词缀 āpi。显示巴利原文
Saccādīhi nāmehi dhātvatthe āpi hoti.
saccāpeti(令成真实)、saccāpenti(令他们成真实); atthavibhāgaṃ karoti(作义分别)—— atthāpeti(令作义分别)、atthāpenti(令他们作义分别); bedasatthaṃ karoti(作吠陀教义)—— bedāpeti(令成吠陀)、bedāpenti(令他们成吠陀); sukkhaṃ karoti(作干燥)—— sukkhāpeti(令干燥)、sukkhāpenti(令他们干燥); sukhaṃ karoti(作乐)—— sukhāpeti(令乐)、sukhāpenti(令他们乐); dukkhaṃ karoti(作苦)—— dukkhāpeti(令苦)、dukkhāpenti(令他们苦); uṇhaṃ karoti(作热)—— uṇhāpeti(令热)、uṇhāpenti(令他们热)等等。显示巴利原文
Saccāpeti , saccāpenti, atthavibhāgaṃ karoti atthāpeti, atthāpenti, bedasatthaṃ karoti bedāpeti, bedāpenti, sukkhaṃ karoti sukkhāpeti, sukkhāpenti, sukhaṃ karoti sukhāpeti, sukhāpenti, dukkhaṃ karoti dukkhāpeti, dukkhāpenti, uṇhaṃ karoti uṇhāpeti, uṇhāpenti iccādi.
对待非亲子如同儿子一般——puttīyati(他欲求儿子);在“欲求儿子”的意义上,根据“tuṃsmā lopo cicchāyaṃ te”这一规则,加上词缀。显示巴利原文
Aputtaṃ puttamiva ācarati puttīyati, puttīyituṃ icchatīti atthe ‘tuṃsmā lopo cicchāyaṃ te’ti sapaccayo.
714 714. 随其所欲,于以 si 等结尾之词。显示巴利原文
714.Yathiṭṭhaṃ syādino.
“icchīyati”(被欲求)即是“iṭṭhaṃ”(所欲望者)。凡所欲者,即是“yathiṭṭhaṃ”(随其所欲)。亦有读作“yamiṭṭhaṃ”的。对于以 si 等结尾的词,随其所欲,取一个元音为首,或取其余部分,成为二重之形式,不像以 ti 等结尾的语尾只取为首部分那样,这是它的意义。依“ū byañjanassā”规则,插入 ū。显示巴利原文
Icchīyatīti iṭṭhaṃ, yaṃ yaṃ iṭṭhaṃ yathiṭṭhaṃ. ‘‘Yamiṭṭha’’ntipi pāṭho. Syādyantassa yathiṭṭhaṃ ekassaraṃ ādibhūta’maññaṃ vā dverūpaṃ hoti, na tyādissa viya ādibhūtamevāti attho. ‘Ū byañjanassā’ti ū āgamo.
词首重叠时,为 pupputtīyisati。显示巴利原文
Ādimhi dvitte-pupputtīyisati.
词中重叠时,为 puttittīyisati。显示巴利原文
Majjhe dvitte-puttittīyisati.
非莲花成为莲花,即 kamalāyati;想要变成莲花,则有 kakamalāyisati、kamamalāyisati、kamalalāyisati 等。显示巴利原文
Akamalaṃ kamalaṃ bhavati kamalāyati, kamalāyituṃ icchatīti kakamalāyisati, kamamalāyisati, kamalalāyisati iccādi.