第6品·动词品·以 u 类元音结尾的词根形态
6. 动词品解释 · 159 段
以 u 类元音结尾的词根形态。巴利
Uvaṇṇantadhāturūpa
Cu(移动)、ju(快速行进)、thu(称赞)、du(行进与热恼)、bhū(存在)、yu(混合与行进)、ru(声音)、brū(言语表达)、su(流动与产生)、sū(生产)、hu(施与、食、供养与存在)、hū(存在)。巴利
Cu-cavane, ju-sīghagamane, thu-abhitthavane, du-gatiyaṃ upatāpe ca, bhū-sattāyaṃ, yu-missane gatiyañca, ru-sadde, brū-viyattiyaṃ vācāyaṃ, su-sandane janane ca, sū-pasavane, hu-dāne bhakkhane pūjāyaṃ sattiyañca, hū-sattāyaṃ.
tyādi 词尾的构成:依规则‘kattari lo’加上 lapaccaya 词缀,u 音转为 av;再依‘dīgho sarassā’规则,及物动词词根在 kya 词缀前,其元音延长。巴利
Tyādyuppatti, ‘kattari lo’ti lapaccayo, uvaṇṇassa avādeso, ‘dīgho sarassā’ti sakammikadhātūnaṃ kyamhi dīgho.
词根 √cu(移动)的变位:cavati(他移动)、cavanti(他们移动)。巴利
Cu-cavane, cavati, cavanti.
在 ṇimhi 语境下:cāveti(他使移动)、cāvayati(他使移动)。巴利
Ṇimhi-cāveti, cāvayati.
词根 √ju 意为快速行:javati(他快速而行)、javanti(他们快速而行)。巴利
Ju-sīghagamane, javati, javanti.
词根 √thu 意为称赞:abhitthavati(他称赞)、abhitthavanti(他们称赞)。巴利
Thu-abhitthavane, abhitthavati, abhitthavanti.
由于‘bahula’(多)的缘故,在 kya 词缀前有时会发生元音增强(vuddhi)与 av 替换,形成 abhitthavīyati(他被称赞)、abhitthavīyanti(他们被称赞)、abhitthaviyyati(他被称赞)、abhitthaviyyanti(他们被称赞)。巴利
‘Bahula’nti adhikatattā kyamhi kvaci vuddhi, avādeso, abhitthavīyati, abhitthavīyanti, abhitthaviyyati, abhitthaviyyanti.
Du(逼迫、危害义):upaddavati(他逼害、侵扰),upaddavanti(他们逼害、侵扰)。巴利
Du-upatāpe, upaddavati, upaddavanti.
Bhū(存在义):sambhoti(他生起、存在),sambhavati(他生起、产生)。巴利
Bhū-sattāyaṃ, sambhoti, sambhavati.
√yu(行):yavati(他行)。巴利
Yu-gatiyaṃ , yavati.
Ru(音声之义):ravati(叫喊),ravanti(他们叫喊),viravati(高声叫喊),viravanti(他们高声叫喊)。巴利
Ru-sadde, ravati, ravanti, viravati, viravanti.
√brū(言语表达)——巴利
Brū-viyattiyaṃ vācāyaṃ –
618 词根brū之后不加ssa。巴利
618.Na brūsso.
当后面跟辅音时,brū 不变成 o。巴利
Byañjane pare brūssa o na hoti.
619 词根 brū 在 ti 等词尾之前变为 īu。巴利
619.Brūto tissīu.
词根brū在ti等语尾前变为īu;在ī之前则省略前一个音。巴利
Brūto tissa ādimhi īu hoti. Īmhi pubbalopo.
620 当后面有元音时,以i音和u音收尾的词根有时会变为iyaṅ和uvaṅ。巴利
620.Yuvaṇṇānamiyaṅauvaṅa sare.
对于以 i 音和 u 音结尾的词根,在元音之前,有时会变为 iyaṅ 和 uvaṅ。巴利
Ivaṇṇu’vaṇṇantānaṃ dhātūnaṃ kvaci iyaṅa, uvaṅa honti sare.
bruvanti 或 brunti,意为“他们说”。经文中可见“ajānantā no pabrunī”(不知者不向我们明说)。另有 brūsi(你说)、brūtha(你们说)、brūmi(我说)、brūma(我们说)等形式。巴利
Bruvanti, brunti vā. ‘‘Ajānantā no pabruntī’’ti pāḷi. Brūsi, brūtha, brūmi, brūma.
621 语尾 ti 和 antī 转变为 ṭa 和 ṭū。巴利
621.Tyantīnaṃ ṭaṭū.
在 ti 与 antī 词尾之前,brū 变为 āha,相应的词尾则变为 ṭa 和 ṭū。巴利
Ti, antīsu brūssa āha hoti, tesañca ṭa, ṭū honti.
此处经文云:世尊宣说涅槃为解脱一切结缚,并说及彼之灭尽;凡夫说为乐者,圣者说为苦;凡夫说为苦者,圣者则知为乐。其中,“āha”为他说,“āhu”为他们说。巴利
Atrimā pāḷī-nibbānaṃ bhagavā āha, sabbaganthapamocanaṃ, āha tesañca yo nirodho , yaṃ pare sukhato āhu, tadariyā āhu dukkhato. Yaṃ pare dukkhato āhu, tadariyā sukhato vidū . Tattha ‘āhā’ti katheti. ‘Āhū’ti kathenti.
brūtu 是“他应说”,brūvantu 是“他们应说”,brūhi maṅgalamuttamaṃ 是“请说最上吉祥”,brūtha 是“你们说”,brūmi 是“我说”,brūma 是“我们说”。巴利
Brūtu , brūvantu, brūhi maṅgalamuttamaṃ , brūtha, brūmi, brūma.
在 eyya 等词尾前,brū 转为 uva:bruveyya(他应说)、bruveyyuṃ(他们应说)。巴利
Eyyādimhi-brūssa uvaṅa hoti, bruveyya, bruveyyuṃ.
在以 ī 等元音开头的词尾前,brū 变为 o,此 o 再被 av 替代:abravi(他说)、abravuṃ(他们说)、abraviṃsu(他们说)。巴利
Īādimhi sare pare brūssa ottaṃ, ossa ca avādeso, abravi, abravuṃ, abraviṃsu.
在 uv 替换的情形中:abruvi(他说)、abruvuṃ(他们说)、abruviṃsu(他们说)。巴利
Uvādese-abruvi, abruvuṃ, abruviṃsu.
622 在以 a 等元音开头的词尾前,brū 变为 āha。巴利
622.Aādīsvāho brūssa.
在 a 等字母开头的词尾前,词根 brū 变为 āha。巴利
Aādīsu brūssa āha bhavati.
例如:so āha(他说)、te āhu(他们说)。巴利
So āha, te āhu.
623 或者变为 aṃsu 和 āhu。巴利
623.Ussaṃsvāhā vā.
在替换为 āha 之后,随后的 uv 词形变为 aṃsu。巴利
Āhādesamhā parassa uvacanassa aṃsu hoti vā.
te āhaṃsu(他们说);saccaṃ kirevamāhaṃsu narā ekacciyā idha(意为:据说此处确有一些人这样说过)。巴利
Te āhaṃsu, saccaṃ kirevamāhaṃsu, narā ekacciyā idha .
√su(流动):nadī savati(河流流动)、savanti(它们流动)、ābhavaggā savanti(它们流向有顶)。巴利
Su-sandane, nadī savati, savanti, ābhavaggā savanti.
√sū(生产):puññaṃ pasavati(他产生福德)、pasavanti(他们产生福德)。巴利
Sū-pasavane, puññaṃ pasavati , pasavanti.
√hu(供养):依“parokkhāyañcā”规则重叠,再依“kavaggahānaṃ cavaggajā”规则,h 变为 j;juhoti(他供养)、juhonti(他们供养)。巴利
Hu-pūjāyaṃ, ‘parokkhāyañcā’ti dvittaṃ, ‘kavaggahānaṃ cavaggajā’ti hassa jo, juhoti, juhonti.
“Kamme”:tena aggi hūyate(由此,火便被供养)。巴利
Kamme-tena aggi hūyate.
“Ṇimhi”:juhāveti、juhāvayati,皆表“他令供养”。巴利
Ṇimhi-juhāveti, juhāvayati.
“Ṇāpimhi”:juhāpeti、juhāpayati,皆表“他令供养”。巴利
Ṇāpimhi-juhāpeti, juhāpayati.
√hu(存在):pahoti(他能)、sampahoti(他完全能)、pahonti(他们能)、sampahonti(他们完全能)。巴利
Hu-sattiyaṃ, pahoti, sampahoti, pahonti, sampahonti.
词根 √hū(存在):hoti(他是)、honti(他们是)、hotu(愿他是)、hontu(愿他们是)。巴利
Hū-sattāyaṃ , hoti, honti, hotu, hontu.
在 eyya 等词尾前,依‘yuvaṇṇānamiyaṅauvaṅa sare’规则,词根末音变为 uv:huveyya(他应是)、huveyyuṃ(他们应是)。巴利
Eyyādimhi- ‘yuvaṇṇānamiyaṅauvaṅa sare’ti dhātvantassa uvādeso, huveyya, huveyyuṃ.
在 ā 等词尾前:so ahuvā(他曾经是)。vaṇṇagandhaphalūpeto amboyaṃ ahuvā pure(这棵芒果树从前色、香、味具足)。ahuvā te pure sakhā(他从前是你的朋友)、te ahuvū(他们曾经是)、tvaṃ ahuvo(你曾经是)、tumhe ahuvattha(你们曾经是)、jhāyatha bhikkhave mā pamādāttha mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha(比丘们,当修习禅那,切莫放逸,免得日后追悔)、ahuva 或 ahuvaṃ(我曾经是)、ahuvamhā(我们曾经是)。经文:‘akaramhasa te kiccaṃ yaṃ balaṃ ahuvamhase’(我们已尽己力,履行彼事)。‘ahuvamheva mayaṃ pubbe na nāhuvamhā’(我们往昔即如是,非不如是)。巴利
Āādimhi-so ahuvā. Vaṇṇagandhaphalūpeto, amboyaṃ ahuvā pure . Ahuvā te pure sakhā , te ahuvū, tvaṃ ahuvo, tumhe ahuvattha , jhāyatha bhikkhave mā pamādāttha, mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha, ahuva, ahuvaṃ vā, ahuvamhā. ‘‘Akaramhasa te kiccaṃ, yaṃ balaṃ ahuvamhase . Ahuvamheva mayaṃ pubbe, na nāhuvamhā’’ti pāḷiyo.
在 ī 等词尾前加 s,如 ahosi(他曾是)、pāturahosi(他显现了)。巴利
Īādimhi sāgamo, ahosi, pāturahosi.
依 Mahāvutti 规则,省略 ī 并缩为短音,如 ahudeva bhayaṃ ahu chambhitattaṃ(确实曾有恐惧、曾有战栗)、ahudeva kukkuccaṃ ahu vippaṭisāro(确实曾有恶作、曾有后悔)、ādīnavo pāturahu(过患显现了)、dibbo ratho pāturahu(天车显现了)。巴利
Mahāvuttinā īlopo rasso ca. Ahudeva bhayaṃ ahu chambhitattaṃ. Ahudeva kukkuccaṃ, ahu vippaṭisāro . Ādīnavo pāturahu , dibbo ratho pāturahu.
624 词根 hū 之后变成 resuṃ。巴利
624.Hūto resuṃ.
由词根 hū 构成 ñuṃ 词干时,变为 resuṃ。依经分别,mhā 变为 resumhā。依‘rānubandhentasarādissā’规则,省略词根末音。巴利
Hūto ñuṃvacanassa resuṃ hoti. Suttavibhattena mhāssa resumhā ca. ‘Rānubandhentasarādissā’ti dhātvantalopo.
te pubbe ahesuṃ 指“他们从前存在”。发生 uv 替换时,为 ahuvuṃ;省略前音时,则为 ahuṃ。巴利
Te pubbe ahesuṃ. Uvādese ahuvuṃ, pubbassaralope ahuṃ.
此处经文云:sabbamhi taṃ araññamhi yāvantettha dijā ahuṃ(于彼全林,凡诸鸟所在之处);kūṭāgārasahassāni sabba soṇṇamayā ahuṃ(千座重阁,纯金所成)。巴利
Atrimā pāḷī- sabbamhi taṃ araññamhi, yāvantettha dijā ahuṃ . Kūṭāgārasahassāni, sabbasoṇṇamayā ahuṃ .
‘o’词尾转为 si、ittha、ttho,例如:tvaṃ ahosi, ahuvi, ahuvittha, ahuvittho(你曾经是)。巴利
Ossa si, ittha, ttho. Tvaṃ ahosi, ahuvi, ahuvittha, ahuvittho.
依大规则,olopo 为短音:‘尊母勿曾忿怒,莫成日后追悔者。’我于过去时曾存在吗?抑或未曾存在?究竟曾存在什么?如何曾存在?我曾存在,我们曾存在,或曾存在。我们于过去时曾存在吗?抑或未曾存在?究竟曾存在什么?如何曾存在?我们往昔曾存在,或曾存在。‘我们往昔曾是施主’——此为圣典文句。巴利
Mahāvuttinā olopo rasso, mā bhoti kupitā ahu , māhu pacchānutāpinī , ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhānaṃ, na nu kho ahosiṃ, kinnu kho ahosiṃ, kathaṃ nu kho ahosiṃ , ahaṃ ahuviṃ, mayaṃ ahosimhā, ahosimha vā. Ahesumhā nu kho mayaṃ atītamaddhānaṃ, na nu kho ahesumhā, kinnu kho ahesumhā, kathaṃ nu kho ahesumhā . Mayaṃ pubbe ahuvimhā, ahumhā vā. ‘‘Mayaṃ pubbe dānapatino ahumhā’’ti pāḷi.
短音化时,出现 ahumha 形。巴利
Rassatte-ahumha.
依照大规则,mhā中的u为高音。“我们五百人全体曾往生三十三天”——此为圣典文句。巴利
Mahāvuttinā mhāssa uñca. ‘‘Pañcasatā mayaṃ sabbā, tāvatiṃsupagā ahu’’nti pāḷi.
在其他六聚中,该a转为aṃ。例如:ahaṃ pubbe ahuvaṃ(‘我于往昔曾存在’),或ahuva(‘曾存在’)。巴利
Parachakke assa aṃ, ahaṃ pubbe ahuvaṃ, ahuva vā.
‘paro kvaci’是paro的省略。ahuṃ(曾存在)。巴利
‘Paro kvacī’ti paralopo, ahuṃ.
此处有圣典文句:“我曾于渔夫村为渔夫之子,曾为转轮王、阎浮提之主;曾七次为大梵天神,亦曾为他化自在天;曾为灌顶刹帝利,为人中之主。”我们曾存在。巴利
Atrimā pāḷī- ‘‘ahaṃ kevaṭṭagāmasmiṃ, ahuṃ kevaṭṭadārako , cakkavattī ahuṃ rājā, jambumaṇḍassa issaro. Sattakkhattuṃ mahābrahmā, vasavattī tadā ahuṃ. Muddhābhisitto khattiyo, manussādhipatī ahu’’nti. Mayaṃ ahuvimhe.
在“ss”等开头之前——巴利
Ssatyādimhi –
625 第625条:词根 hū 有 he、hehi、hohi,以及以 ss 等开头。巴利
625.Hūssa hehehihohi ssaccādo.
在 ss 等开头字母前,hū 词根变为 he、hohi、hohi。巴利
Ssatyādimhi hūdhātussa he ca hohi ca hohi ca honti.
hessati、hessanti、hehissati、hehissanti、hohissati、hohissanti。‘我将于未来时,成为含天众的佛陀’;‘我们将当面见此’。巴利
Hessati , hessanti, hehissati, hehissanti, hohissati, hohissanti. Buddho hessaṃ sadevake , anāgatamhi addhāne, hessāma sammukhā imaṃ .
626 第626条。dakkha、sakkha、hehi、hohīhi,其中省略 ss。巴利
626.Dakkha sakkha hehi hohīhi lopo.
依这些替换,ss的省略可有可无。据经文分别,其他处也有ss的省略。巴利
Etehi ādesehi ssassa lopo hoti vā. Suttavibhattena aññehipi ssalopo.
“你能做到吗,昆达莉尼?你自以为属于刹帝利女子吗?”“实不能断除,非法正在毁坏正法”,“梵授王逃走了”等等。巴利
Sakkhisi tvaṃ kuṇḍalini, maññisi khattabandhuni . Na hi sakkhinti chettuṃ , adhammo haññiti dhammamajja , brahmadatto palāyiti iccādi.
hehiti、hehinti、hohiti、hohinti(义为“将成为”)。巴利
Hehiti, hehinti, hohiti, hohinti.
此处有圣典文句:“我所爱的戴花环者将成为,我将以花环亲近她”;“芝麻饭将成为善煮”;“嗔与爱将成为”;“你将成为我的妻子”;“由此你将快乐,离贪者”;“你将速成无漏者”等。巴利
Atrimā pāḷī-piyo ca me hehiti mālabhārī, ahañca naṃ mālinī ajjhupessaṃ , tilodano hehiti sādhupakko . Doso pemañca hehiti . Mama tvaṃ hehisi bhariyā . Tato sukhī hohisi vītarāgo. Khippaṃ hohisi anāsavo iccādi.
如是,在 bhū 等第一类中,词根末尾为 u 类元音的词根形态。巴利
Iti bhūvādigaṇe uvaṇṇantadhāturūpaṃ.
词根末尾为 e 的词根形态。巴利
Edantadhāturūpa
e-往来;ke-音声;khe-食、侍奉;ge-音声;前加 apa 之 ce-恭敬;jhe-思惟、燃烧、禅那;te-守护;the-音声、合聚;de-清净、睡眠;pe-增长;bhe-恐惧;le-割截;ve-去、织续;se-终结;hare-羞惭;gile-疲累;pale-去;mile-损坏。巴利
E-āgatiyaṃ gatiyañca, ke-sadde, khe-khādanu’paṭṭhānesu, ge-sadde, apapubba ce-pūjāyaṃ, jhe-cintāyaṃ dāha’jjhānesu ca, te-pālane, the-sadda, saṅghātesu, de-suddhi, niddāsu, pe-vuddhiyaṃ , bhe-bhaye, le-chedane, ve-gatiyaṃ tantasantāne ca, se-antakriyāyaṃ, hare-lajjāyaṃ, gile-kilamane, pale-gatiyaṃ, mile-hāniyaṃ.
凡不依 ṇ 系属缘而获得 āya 替换的词根,名为 edanta。依大规则,当 ya 省略时,与 ādanta 同形;而 ādanta 当 ya 增入时,与 edanta 同形。因此 ādanta 与 edanta 大多同形。巴利
Ṇānubandhapaccayena vinā yesaṃ dhātūnaṃ āyādeso labbhati, te edantā nāma. Mahāvuttinā yalope sati ādantehi samānarūpaṃ, ādantānañca yāgame sati edantehi samānarūpaṃ, tasmā ādanta, edantā yebhuyyena samānarūpā bhavanti.
依大规则,以 edanta 为词根者,在 tyādi 和 tabbādi 等变化中,有 āya 的替换,在某些场合则省略 ya。其中的 e 表‘来’之义:‘此驭者来’;‘若他们来至人界’;‘观相之来’;‘以鹿群为前导’;‘死魔之轭来’;‘来,贤友’;‘来,阿难’。巴利
Mahāvuttinā edantānaṃ tyādīsu tabbādīsu ca āyādeso, kvaci yalopo, e-āgatiyaṃ. Ayaṃ so sārathī eti , sace enti manussattaṃ , lakkhaṇaṃ passa āyantaṃ, migasaṅghapurakkhataṃ , yoga’māyanti maccuno , āyāmāvuso , āyāmānanda .
在这里,e 词根表“来”与“我们去”两个意义;依 yā 词根之力,亦表“来”与“我们去”的意义。巴利
Ettha edhātu āgaccha, gacchāmāti atthadvayaṃ vadati, yādhātuvasena āgaccha, yāmātipi atthaṃ vadanti.
此处的 e 为增音,如“身、无有、方便、集起”等词中。巴利
E-vuddhiyaṃ vā, ‘‘kāyo, apāyo, upāyo, samudāyo’’tiādīsu –
“诸恶法来此、增长于此”,故名为 kāya(身);“āya”意为增长;由此离去,故为 apāya(无有);由此达到,故为 upāya(方便);“支分之法集起于此”,故为 samudāya(集起);“周遍分明,皆由此而来”,故为 pariyāya(方式)。巴利
Kucchitā dhammā āyanti vaḍḍhanti etthāti kāyo, ‘āyo’ti vuccati vaḍḍhi, tato apeto apāyo, tena upeto upāyo, avayavadhammā samudenti etthāti samudāyo, paribyattaṃ āyanti etenāti pariyāyo.
于“ke”声中而说,名为 kāyati(发声)。巴利
Ke-sadde, kāyati.
意为“在业中被作”,此即 kīyati(被做)。巴利
Kamme-kiyyati.
khe-食:草被食、被遍食;鼠被食、被遍食。巴利
Khe-khādane, tiṇaṃ khāyati, vikkhāyati, undurā khāyanti, vikkhāyanti.
khe-侍奉:显现、遍显;犹如不祥女般显现。巴利
Khe-upaṭṭhāne , khāyati, pakkhāyati, alakkhī viya khāyati.
ge-音声:gāyati(单数唱)、gāyanti(复数唱)。巴利
Ge-sadde, gāyati, gāyanti.
前加 apa 的 ce-表示恭敬:apacāyati(恭敬),即恭敬长者的人们。巴利
Apapubba ce-pūjāyaṃ, apacāyati, ye vuddha’mapacāyanti .
jhe-表示思惟:jhāyati、jhāyanti 意为思惟,pajjhāyati、pajjhāyanti 意为深入思惟,abhijjhāyati、abhijjhāyanti 意为贪求。巴利
Jhe-cintāyaṃ, jhāyati, jhāyanti, pajjhāyati, pajjhāyanti, abhijjhāyati, abhijjhāyanti.
jhe-表示观察:nijjhāyati、nijjhāyanti 意为观察,upanijjhāyati、upanijjhāyanti 意为近观,ujjhāyati、ujjhāyanti 意为嫌责。巴利
Jhe-olokane, nijjhāyati, nijjhāyanti, upanijjhāyati, upanijjhāyanti, ujjhāyati, ujjhāyanti.
jhe 表燃烧:padīpo jhāyati(灯燃烧),parijjhāyati(遍烧)。巴利
Jhe-dayhane, padīpo jhāyati, parijjhāyati.
kamme 表“于业”:jhāyīyati(被烧)。巴利
Kamme-jhāyīyati.
于 ṇāpi 中 ya 省略:kaṭṭhaṃ jhāpeti(使烧木柴,单数)、jhāpenti(使烧,复数)、jhāpayati(使烧,单数另式)、jhāpayanti(使烧,复数另式)。巴利
Ṇāpimhi yalopo, kaṭṭhaṃ jhāpeti, jhāpenti, jhāpayati, jhāpayanti.
jhe-诵习,前加 saṃ,依大规则,鼻音化音转为 j 音:sajjhāyati(读诵),sajjhāyanti(读诵);读诵咒语。巴利
Jhe-ajjhayane saṃpubbo, mahāvuttinā niggahītassa jādeso, sajjhāyati, sajjhāyanti, mantaṃ sajjhāyati.
te-守护:tāyati(守护),tāyanti(守护)。巴利
Te-pālane, tāyati, tāyanti.
the-音声、合聚:thāyati(聚积)。巴利
The-sadda, saṅghātesu, thāyati.
de- 表清净:vodāyati(清净)、vodāyanti(清净)。巴利
De-suddhiyaṃ, vodāyati, vodāyanti.
de- 表睡眠:niddāyati(睡眠)、niddāyanti(睡眠)。巴利
De-soppane, niddāyati, niddāyanti.
pe- 表增长:appāyati(增长)、appāyanti(增长)。巴利
Pe-vuddhiyaṃ, appāyati, appāyanti.
关于 bhe- 与恐惧:bhāyati(他恐惧)、bhāyanti(他们恐惧),如‘一切众生恐惧死亡’;bhāyasi(你恐惧);‘若你们恐惧苦’;‘我又为何要恐惧那种乐呢?’;‘朋友,我不恐惧那种乐’;bhāyāma(我们恐惧)。巴利
Bhe-bhaye, bhāyati, bhāyanti, sabbe bhāyanti maccuno , bhāyasi, sace bhāyatha dukkhassa , kinnu kho ahaṃ tassa sukhassa bhāyāmi , nataṃ bhāyāmi āvuso, bhāyāma .
在 ṇāpi 词根下:bhayāpeti(使恐惧)、bhāyāpeti(使恐惧)、bhāyāpayati(使恐惧)。巴利
Ṇāpimhi-bhayāpeti, bhāyāpeti, bhāyāpayati.
于 īādi 中:莫恐惧,莫忧伤,莫忧虑。巴利
Īādimhi-mā bhāyi, mā soci , mā cintayi.
于 ssatyādi 词根中:bhāyissati 意为“将恐惧”,bhāyissanti 意为“将恐惧”。巴利
Ssatyādimhi-bhāyissati, bhāyissanti.
le-割截:割草,割稻,lāyanti(割)。巴利
Le-chedane, tiṇaṃ lāyati, sāliṃ lāyati, lāyanti.
ve-去:风吹,诸风吹。巴利
Ve-gatiyaṃ, vāto vāyati, vātā vāyanti.
“ve-”表纺织的延续:如 tantaṃ vāyati(织布),vāyanti(他们织)。巴利
Ve-tantasantāne, tantaṃ vāyati, vāyanti.
表被动(业)时:vāyīyati(被织);前缀脱落后为 vīyati、viyyati。巴利
Kamme-vāyīyati, pubbalope vīyati, viyyati.
于使役态(ṇāpi)中:cīvaraṃ vāyāpeti(令人织袈裟,单数),vāyāpenti(令人织,复数)。巴利
Ṇāpimhi-cīvaraṃ vāyāpeti , vāyāpenti.
Se-antakriyāyaṃ,即终结义:osāyati 表示终了,pariyosāyati 表示完全终了,ajjhosāyati 表示执著。巴利
Se-antakriyāyaṃ, osāyati, pariyosāyati, ajjhosāyati.
于业中:pariyosīyati 意为被终结。巴利
Kamme-pariyosīyati.
于 ṇāpi 中:pariyosāpeti 意为使终结。巴利
Ṇāpimhi-pariyosāpeti.
627 第627条:ṇi与ṇāpi,于他们之中。巴利
627.Ṇiṇāpīnaṃ tesu.
当ṇi、ṇāpī等后缀随后出现时,其末音发生脱落,即落脱于他们ṇi、ṇāpī之前。巴利
Ṇi, ṇāpīnaṃ lopo hoti tesuṇi, ṇāpīsu paresu.
比丘将自己未完成的房舍交由他人完成。此处,由于词根是不及物的,“房舍”与“由他人”这两个业,需通过两次生起的使役形式方可成立。巴利
Bhikkhu attanā vippakataṃ kuṭiṃ parehi pariyosāpeti . Ettha akammakattā dhātussa ‘kuṭi’nti ca ‘parehī’ti ca dve kammāni dvikkhattuṃ pavattehi kāritehi sijjhanti.
此处亦略说若干多音节、以e或a结尾的词根。巴利
Anekassaraedantampi kiñci idha vuccati.
“hare”用于羞愧义:harāyati(他感到羞愧)、harāyanti(他们感到羞愧);aṭṭiyāmi harāyāmi(我厌恶、我羞愧)、harāyāma(我们感到羞愧);harāyatīti hirī(所谓“感到羞愧”即是“惭”)。依大规则,词末音变为i。巴利
Hare-lajjāyaṃ, harāyati, harāyanti, aṭṭiyāmi harāyāmi , harāyāma, harāyatīti hirī, mahāvuttinā upantassa ittaṃ.
“gile”用于苦恼义:gilāyati(他感到苦恼);piṭṭhi me āgilāyati(我的背部感到苦恼);gilāyanti(他们感到苦恼)。巴利
Gile-rujjane, gilāyati, piṭṭhi me āgilāyati , gilāyanti.
Pale(表行进):palāyati(他逃走)、palāyanti(他们逃走)。巴利
Pale-gatiyaṃ , palāyati, palāyanti.
Mile(表衰损):milāyati(他凋谢)、milāyanti(他们凋谢)。巴利
Mile-hāniyaṃ, milāyati, milāyanti.
在“jhāna(禅那)、ujjhāna(厌弃)、nijjhāna(审思)、tāṇa(庇护)、parittāṇa(保护)、vodāna(净白)、niddāna(根源)、gilāno(病者)、palāto(逃走者)、milātanti(已萎谢)”等词中,省略了字母y。巴利
‘‘Jhānaṃ, ujjhānaṃ, nijjhānaṃ, tāṇaṃ, parittāṇaṃ, vodānaṃ, niddānaṃ, gilāno, palāto, milātanti’’ādīsu yalopo.
在bhūvādi类中,元音结尾词根的以ti等词尾结成的形态终巴利
Bhūvādigaṇe sarantadhātūnaṃ tyādyantarūpāni niṭṭhitāni.
辅音结尾的词根巴利
Byañjanantadhātu
今说辅音结尾的词根形态。这些依无增音与有增音,复分为二种。其中,先说无增音者。巴利
Atha byañjanantadhāturūpāni vuccante. Tāni ca avuddhika, savuddhikavasena duvidhāni honti. Tattha avuddhikāni tāva vuccante.
khipa(抛)、guha(藏)、tuda(刺)、disa(指示)、pisa(磨)、phusa(触)、likha(写)、vadha(杀)等。巴利
Khipa, guha, tuda, disa, pisa, phusa, likha, vadhādi.
此处,词根末之元音仅为发音之用,于形态构成中则不适用。巴利
Idha dhātūnaṃ antassaro uccāraṇattho, so rūpavidhāne nappayujjate.
628 tuda等词根之后加kā。巴利
628.Tudādīhi ko.
tuda等词根之后,带kā符号的后缀构成现在时词缀。带kā符号是为了显示无增音。巴利
Tudādīhi kānubandho apaccayo hoti. Kānubandho avuddhidīpanattho.
khipa(抛掷)用于抛掷之义:khipati(他抛)、pakkhipati(他投入)、ukkhipati(他举起)、okkhipati(他抛下)、nikkhipati(他放下)、vikkhipati(他散掷)、paṭikkhipati(他拒绝)、saṃkhipati(他总结)。巴利
Khipa-khipane, khipati, pakkhipati, ukkhipati, okkhipati, nikkhipati, vikkhipati, paṭikkhipati, saṃkhipati.
被动式:khipīyati(被抛)。巴利
Kamme-khipīyati.
使役式:khipeti、khipayati、khipāpeti、khipāpayati(他令抛);或 khepeti、khepayati(他令耗尽);udakaṃ khepeti(他令水耗尽)、taṇhaṃ khepeti(他令渴爱耗尽),意为令竭尽。巴利
Kārite-khipeti , khipayati, khipāpeti, khipāpayati, khepeti, khepayati vā, udakaṃ khepeti, taṇhaṃ khepeti, khayāpetīti attho.
guha(藏)表遮蔽义:guhati(他隐藏)、nigguhati(他完全隐藏)。巴利
Guha-saṃvaraṇe, guhati, nigguhati.
被动语态:guhīyati(被隐藏)。巴利
Kamme-guhiyati.
使役态中,词根gu的元音延长:gūheti, gūhayati, gūhāpeti, gūhāpayati(令隐藏)。巴利
Kārite gussa dīgho, gūheti, gūhayati, gūhāpeti, gūhāpayati.
被动使役态:gūhāpīyati(被令隐藏)。巴利
Kamme-gūhāpīyati.
ghaṭa用于努力义:指ghaṭati(他努力)。巴利
Ghaṭa-cetāyaṃ, ghaṭati.
被动式:ghaṭīyati(被努力、被加诸努力)。巴利
Kamme-ghaṭīyati.
使役式:ghaṭeti, ghaṭayati, ghaṭāpeti, ghaṭāpayati(他令…努力、他使…努力)。巴利
Kārite-ghaṭeti, ghaṭayati, ghaṭāpeti, ghaṭāpayati.
词根tuda表“刺穿”义,刺穿即穿孔:tudati(他刺)、vitudati(他刺穿)。巴利
Tuda-byadhane, byadhanaṃ vijjhanaṃ, tudati, vitudati.
此词根作e类变位时:tudeti、tudenti(他刺、他们刺)。巴利
Assa ette-tudeti, tudenti.
被动语态:tudīyati(被刺)。巴利
Kamme-tudīyati.
根据规则“tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā”,d变为j;根据规则“vaggalasehi te”,y发生同化,成为tujjati(被刺)。巴利
‘Tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā’ti dassa jattaṃ. ‘Vaggalasehi te’ti yassa pubbarūpattaṃ, tujjati.
使役形式:tudeti、tudayati、tudāpeti、tudāpayati(他令刺)。巴利
Kārite-tudeti, tudayati, tudāpeti, tudāpayati.
词根 disa 表“指示”义;“指示”即依自相而说。故有 uddisati(他诵出)、pātimokkhaṃ uddisanti(他们诵出巴帝摩卡)、niddisati(他指出)、niddisanti(他们指出)、apadisati(他引证)、apadisanti(他们引证)。巴利
Disī-uddisane, uddisanaṃ sarūpato kathanaṃ. Uddisati, pātimokkhaṃ uddisanti , niddisati, niddisanti, apadisati, apadisanti.
被动语态:uddisīyati(被诵出)、uddisīyanti(被诵出,复数)。巴利
Kamme-uddisīyati, uddisīyanti.
使役语态:ācariyo sissaṃ pāḷidhammaṃ uddisāpeti, uddisāpayati(老师令弟子诵出巴利法),意为令其读诵。然而在文献中,这两种形式皆可见到。巴利
Kārite-ācariyo sissaṃ pāḷidhammaṃ uddisāpeti, uddisāpayati, vācetīti attho. Pāṭhesu pana sadvayampi dissati.
nuda 表驱除义:nudati(驱除)、panudati(推开)、vinodeti(排遣)、paṭivinodeti(彻底排遣)。巴利
Nuda-khipane , nudati, panudati, vinodeti, paṭivinodeti vā.
被动形:panudīyati, panujjati(被推开)。巴利
Kamme-panudīyati, panujjati.
使役形:panudeti, panudayati, panudāpeti, panudāpayati(他使推开)。巴利
Kārite-panudeti, panudayati, panudāpeti, panudāpayati.
pisa 为磨碎义:pisati(他碾磨)。巴利
Pisa-saṃcuṇṇe, pisati.
被动语态:pisīyati,被碾磨。巴利
Kamme-pisīyati.
使役语态:piseti, pisayati, pisāpeti, pisāpayati,令他碾磨。巴利
Kārite-piseti, pisayati, pisāpeti, pisāpayati.
phusa词根用于接触与达到之义:phusati,触;dhīrā nibbānaṃ phusanti,智者触证涅槃;vajjaṃ naṃ phuseyya,愿罪咎不触及彼。巴利
Phusa-samphasse pattiyañca, phusati, phusanti dhīrā nibbānaṃ , vajjaṃ naṃ phuseyya .
被动语态:phusīyati,意为“被触”。巴利
Kamme-phusīyati.
使役语态:phuseti, phusayati, phusāpeti, phusāpayati,均表“他令触”“他使接触”。巴利
Kārite-phuseti, phusayati, phusāpeti, phusāpayati.
likha(书写)的诸形式:likhati(他书写)、sallikhati(他细致刻划)、vilikhati(他划刻)。巴利
Likha-lekhane, likhati, sallikhati, vilikhati.
使役式:likheti(令书写)、sallikheti(令细刻)、vilikheti(令划刻)。巴利
Kārite-likheti, sallikheti, vilikheti.
vadha(伤害):vadhati(他伤害)、vadheti(他使伤害)。巴利
Vadha-hiṃsāyaṃ, vadhati, vadheti.
被动式:vadhīyati(被伤害)。巴利
Kamme-vadhīyati.
当 dh 转为 jh 时,y 发生同化。依“第四、第二转为第三、第一”的规则,jh 转为第三,形成 vajjhati(被杀)、vajjhanti(他们被杀)、vajjhare(他们被杀)。ime sattā haññantu vā vajjhantu vā——愿这些众生或遭杀害,或受屠戮。巴利
Yamhi dhassa jhattaṃ, yassa pubbarūpaṃ. ‘Catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā’ti jhassa tatiyajattaṃ, vajjhati, vajjhanti, vajjhare. Ime sattā haññantu vā vajjhantu vā .
使役式:vadheti、vadhayati、vadhāpeti、vadhāpayati(他令人杀);sāmiko purisaṃ maggaṃ gameti、gamayati、gamāpeti、gamāpayati(主人令人上路)等,也应在此说明。巴利
Kārite-vadheti, vadhayati, vadhāpeti, vadhāpayati, sāmiko purisaṃ maggaṃ gameti, gamayati, gamāpeti, gamāpayati iccādīnipi idha vattabbāni.
1 2 3 4 5 6