第6品·动词品·有增音形态
6. 动词品解释 · 343 段
今说有增音之形态。巴利
Atha savuddhikarūpāni vuccante.
asa(存在)、āsa(坐、居住)、isu(渴望)、kanti(欲)、kamu(步行)、kusa(责骂)、gamu(去)、jara(老衰)、jana(生)、mara(死)、yamu(止息)、ruda(哭泣、悲叹)、ruha(生长)、labha(得)、vaca与vada(说)、vida(知)、vasa(住)、visa(入)、sada(沉没、结束)、hana(杀)、hara(持)巴利
Asa-bhuvi, āsa-nivāse upavesane ca, isu-icchā, kantīsu, kamu-padagamane, kusa-akkose, gamu-gatimhi, jaravayohānimhi, jana-janane, mara-pāṇacāge, yamu-uparame, ruda-assuvimocane kandane ca, ruha-janane, labha-lābhe, vaca, vada-viyattiyaṃ vācāyaṃ, vida-ñāṇe, vasa-nivāse, visapavesane, sada-gatyā’vasāne, hana-hiṃsāyaṃ, haraharaṇe.
tyādi词尾的生起,于主动语态中加la:asa(存在),其义为“众生存在”。巴利
Tyādyuppatti, kattari lo, asa-bhuvi, sattāyanti attho.
629 第六二九则:彼词根之后加tha。巴利
629.Tassa tho.
在 atthi、parassati 之后,tūnaṃ 变为 tassa、tha。巴利
Atthito parassati, tūnaṃ tassa tho hoti.
依“pararūpamayakāre byañjane”之规则,当辅音在后时,词根末音转为随后的音形;依“catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā”之规则,随后音中的第二音转为第一音。巴利
‘Pararūpamayakāre byañjane’ti suttena byañjane pare dhātvantassa pararūpattaṃ, ‘catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā’ti suttena pararūpassa dutiyassa paṭhamattaṃ.
Dhanaṃ me atthi(意为:我有财富)。巴利
Dhanaṃ me atthi.
此处,在“atthi tvaṃ etarahi, na tvaṃ natthi, atthi ahaṃ etarahi, nāhaṃ natthi, puttā matthi dhanā matthi, atthi imasmiṃ kāye kesā”(“你现在有……,你并非不存在;我现在有……,我并非不存在;我有儿子,我有财富;在此身中有头发”)等句中,atthi一词是类似动词、表示存在者的不变词。巴利
Ettha ca ‘‘atthi tvaṃ etarahi, na tvaṃ natthi, atthi ahaṃ etarahi, nāhaṃ natthi, puttā matthi dhanā matthi , atthi imasmiṃ kāye kesā’’ti ādīsu atthisaddo ākhyātapaṭirūpako kattuvācako nipāto.
“迦旃延!‘有’是一边,‘无’是第二边”及“有缘、无有缘”等之中,此处的atthi为名词形(类似名词)。‘无’(natthi)一词也是如此。巴利
‘‘Atthīti kho kaccāyana ayameko anto, natthīti dutiyo anto’’ti ca ‘‘atthipaccayo, natthipaccayo’’ti ca evamādīsu nāmapaṭirūpako. Tathā natthisaddo.
“对毗婆尸长老,归命你,归命佛陀伟力”等之中,此处的atthu一词是不变词。巴利
Tumhi-vipassissa ca namatthu , namo te buddha vīratthu , ettha ca ‘‘dhiratthumaṃ pūtikāya’’nti ādīsu atthusaddo nipāto.
630 在nta、māna、anti、antu、iyā、iyuṃsu等词尾前,atthi(有,词根as)的首音节省略。巴利
630.Ntamānantantiyiyuṃsvādilopo.
当atthi(有,词根as)接在nta、māna、anti、antu、iyā、iyuṃsu等词尾之前时,其首音节省略。巴利
Nta, māna, anti, antu, iyā, iyuṃsu atthissa ādilopo hoti.
例如santi(有)、santu(愿有)。巴利
Santi, santu.
631 在si与hī词尾中,atthi(词根as)变为aṭa。巴利
631.Sihīsvaṭa.
atthi(词根as)在si和hī词尾中变成aṭa形。巴利
Atthissa aṭa hoti si, hīsu.
manussosi(你是人),purisosi(你是男子)。在hi中作长音,例句“tvaṃ paṇḍito āhi, bhavāhī”即表此义。在tvādi(你等)诸格中,词根末音取随后的词尾之形;如tumhe attha(你们是),kaccittha parisuddhā(你们是否清净?)。在tvādi词尾中——mā pamādattha(勿放逸),tumhe samaggā attha(你们当和合)。巴利
Manussosi , purisosi . Himhi dīgho, tvaṃ paṇḍito āhi, bhavāhīti attho. Tavibhattīsu dhātvantassa pararūpaṃ, tumhe attha, kaccittha parisuddhā . Tvādimhi-mā pamādattha , tumhe samaggā attha.
632 mi、māna 词尾,或 mhi、mhā 词尾。巴利
632.Mimānaṃ vā mhimhā ca.
对于他者(第二、第三人称),atthi(词根 as)变为 mi、māna,或变为 mhi、mhā;而 atthi 变为 aṭa。巴利
Atthito paresaṃ mi, mānaṃ mhi, mhā honti vā, atthissa ca aṭa hoti.
“我已净信”即 ahaṃ pasannomhi,“我等已净信”即 mayaṃ pasannāmha。巴利
Ahaṃ pasannomhi, mayaṃ pasannāmha.
在tvādi词尾中:ahaṃ iminā puññena anāgate paññavā amhi(我以此功德,于未来当具足智慧),mayaṃ paññavanto amha(我等于未来当具足智慧)。巴利
Tvādimhi-ahaṃ iminā puññena anāgate paññavā amhi, mayaṃ paññavanto amha.
633 在这些词尾中,加sa。巴利
633.Esu sa.
在这些mi等词尾中,atthi的sa变为so。此句旨在遮止取后续之形。巴利
Etesu mi, mesu atthissa sassa so hoti. Pararūpanisedhanatthamidaṃ suttaṃ.
“ahaṃ paṇḍito asmi ”(我是智者),“mayaṃ paṇḍitā asma ”(我等是智者)。巴利
Ahaṃ paṇḍito asmi, mayaṃ paṇḍitā asma.
我于未来世在你之中成为智者,我们成为智者。巴利
Tvādimhi-ahaṃ anāgate paññavā asmi, mayaṃ paññavanto asma.
在 eyyādi(祈愿式等)词尾中:巴利
Eyyādimhi –
634 对于atthi词根的eyyādi等六种词尾,其形式为sa、su、sasi、satha、saṃ、sāma。巴利
634.Atthiteyyādichannaṃ sa su sasi satha saṃsāma.
“atthī”是词根标示,其中的“ti”音即指词根本身;对于atthi后接的eyyādi等六种词尾,则变为sa等。巴利
‘Atthī’ti dhātuniddeso ti-kāro, atthito paresaṃ eyyādīnaṃ channaṃ sādayo honti.
evamassa vacanīyo 意为“他应如是说”,evamassu vacanīyā 意为“他们应如是说”,tvaṃ assasi 意为“你是”,tumhe assatha 意为“你们是”,ahaṃ assaṃ 意为“我是”,mayaṃ assāma 意为“我们是”。巴利
Evamassa vacanīyo , evamassu vacanīyā , tvaṃ assasi, tumhe assatha, ahaṃ assaṃ, mayaṃ assāma.
asu 作为不变词(助词)也极为常见,例如:“tayassu dhammā jahitā bhavanti(这三法已被舍离)”“kenassu taratī oghaṃ(以何渡越暴流?)”“kenassu tarati aṇṇavaṃ(以何渡越大海?)”。又如:“kiṃsu chetvā sukhaṃ seti, kiṃsu chetvā na socatī(断何而安眠?断何而不忧?)”,此处随鼻音(niggahīta)之后发生连音省略(saṃyogādilopo)。巴利
Assunipātopi bahuṃ dissati, tayassu dhammā jahitā bhavanti , kenassu taratī oghaṃ, kenassu tarati aṇṇavaṃ . ‘‘Kiṃsu chetvā sukhaṃ seti, kiṃsu chetvā na socatī’’ti ettha niggahītamhā saṃyogādilopo.
635 在 eyyādi 等词尾的前二种,变为 iyā、iyuṃ。巴利
635.Ādidvinnamiyāmiyuṃ.
对于 atthi,在 eyyādi 等词尾的起始两种中,变为 iyā、iyuṃ。如“ntamānantantiyiyuṃsū…”等,即发生首音省略(ādilopo)。巴利
Atthito eyyādīsu ādimhi dvinnaṃ iyā, iyuṃ honti. ‘Ntamānantantiyiyuṃsū…’tiādilopo.
so siyā、te siyuṃ,这两个也是不变词(助词)。在“受蕴或是善,或是不善,或是无记”等句中,其意为“或是其中之一”。巴利
So siyā, te siyuṃ, ete dve nipātāpi honti. ‘‘Vedanākkhandho siyā kusalo, siyā akusalo, siyā abyākato’’ti ādīsu ekaccoti attho.
在“善法依因缘生起善法”等句中,“siyā”意为“如何”。巴利
‘‘Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā’’ti ādīsu kinnūti attho.
在“有十二不善”等句中,“siyuṃ”意为“存在”。巴利
‘‘Dvādasākusalā siyu’’nti ādīsu bhavantīti attho.
依《大规范》,eyyuṃ 即 eyyaṃ iccetesam 之词形,iyaṃsu、iyaṃ honti 为词首元音省略例;如 siyaṃsu dve bhikkhū abhidhamme nānāvādā(二比丘于阿毗达摩各持异说),evaṃrūpo siyaṃ ahaṃ anāgatamaddhānaṃ(我于未来世当有这些色),evaṃvedano siyaṃ(当有这些受),evaṃsañño siyaṃ(当有这些想)。巴利
Mahāvuttinā eyyuṃ, eyyamiccetesaṃ iyaṃsu, iyaṃ honti, ādilopo, siyaṃsu dve bhikkhū abhidhamme nānāvādā , evaṃrūpo siyaṃ ahaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃvedano siyaṃ, evaṃsañño siyaṃ .
关于第一人称过去时词尾 ajjattanimhi ——巴利
Ajjattanimhi –
636 在ī等词尾处,变为长音。巴利
636.Īādo dīgho.
词根 as(atthi)在 ī 等词尾前变为长音。巴利
Atthissa dīgho hoti īādīsu.
动词 āsi 的变位如下:so āsi(他曾是)、te āsuṃ / āsiṃsu(他们曾是)、tvaṃ āsi(你曾是)、tumhe āsittha(你们曾是)、ahaṃ āsiṃ(我曾是)、mayaṃ āsimha / āsimhā(我们曾是)。此外,亦有"我曾如此相貌"的用例。巴利
So āsi, te āsuṃ, āsiṃsu, tvaṃ āsi, tumhe āsittha, ahaṃ āsiṃ. Tatrāpāsiṃ evaṃvaṇṇo . Mayaṃ āsimha, āsimhā.
637 于 a、ā 等开头的词尾中。巴利
637.Aāssādīsu.
在以ā等为开头的过去完成时、以ā等为开头的昨日过去时,以及以ssā等开头的未来时与条件时词尾中,atthi(词根as)变为bhū。此经句亦为使atthi能通用上述诸活用词尾而作。其语基亦与bhū的语基相同。巴利
Aādiparokkhāyañca āādihiyyattaniyañca ssādīsu bhavissanti, kālātipattīsu ca atthissa bhū hoti. Idañca suttaṃ atthissa etāsaṃ vibhattīnampi sādhāraṇakaraṇatthaṃ. Rūpampi bhūrūpameva.
如so babhūva(他曾是)、te babhūvu(他们曾是)、so abhavā(他曾非是)、te abhavū(他们曾非是)、so bhavissati(他将成是)、te bhavissanti(他们将成是)、so abhavissā(他将非是)、te abhavissaṃsu(他们将非是)等。巴利
So babhūva, te babhūvu, so abhavā, te abhavū, so bhavissati, te bhavissanti, so abhavissā, te abhavissaṃsu iccādi.
638 除tyādi等词尾及nta词尾外,atthi变为bhū。巴利
638.Atyādintesvatthissa bhū.
在排除tyādi类及排除nta的词尾中,atthi变为bhū。由此应知:在tyādi、tvādi、eyyādi、īādi这四种词尾及nta词尾中,atthi不变为bhū;在其余四种词尾,以及排除nta的tabbādi等词尾中,atthi可变为bhū。巴利
Tyādivajjitesu ntavajjitesu ca paccayesu atthissa bhū hoti. Etena tyādi, tvādi, eyyādi, īādisaṅkhātāsu catūsu vibhattīsu ntapaccaye ca atthissa bhūādeso natthi, sesāsu catūsu vibhattīsu ca ntavajjitesu tabbādīsu ca atthissa bhūādeso labbhatīti veditabbo.
Āsa 有“坐、接近”之义。如:guruṃ upāsati(他亲近师长),payirupāsati(他礼敬师长),upāsanti(他们亲近师长),payirupāsanti(他们礼敬师长)。巴利
Āsa-upavesane. Guruṃ upāsati, payirupāsati, upāsanti, payirupāsanti.
被动语态:upāsīyati —— 被亲近,payirupāsīyati —— 被礼敬。巴利
Kamme-upāsīyati, payirupāsīyati.
于致使式——mātā puttaṃ guruṃ upāseti(母亲使儿子礼敬师长),payirupāseti(使近敬),upāsayati(使礼敬),payirupāsayati(使近敬)。巴利
Kārite-mātā puttaṃ guruṃ upāseti, payirupāseti, upāsayati, payirupāsayati.
于ī等词尾(过去时)中——upāsi(他礼敬了),payirupāsi(他近敬了),upāsiṃsu(他们礼敬了),payirupāsiṃsu(他们近敬了),upāsuṃ(他们礼敬了),payirupāsuṃ(他们近敬了)。巴利
Īādimhi-upāsi, payirupāsi, upāsiṃsu, payirupāsiṃsu, upāsuṃ, payirupāsuṃ.
639 或者,在 gamu(去)、yamu(使去)、isu(欲)、āsa(坐)、disā(示)等词根中,可附加 ccha。巴利
639.Gamayamisāsadisānaṃ vā cchaṅa.
对于 gamu、yamu、isu、āsa、disā 等词根,当其末尾辅音后接带 ṅ 的词缀,或 nta、māna、tyādi 等词缀时,该末尾辅音可变为 cch。巴利
Gamu, yamu, isu, āsa, disānaṃ anto byañjano ṅānubandho ccho hoti vā nta, māna, tyādīsu.
如 gacchanto(行去者)、niyacchanto(制御者)、icchanto(欲求者)、acchanto(坐者)、dicchanto(示现者)所示,依此规则,在 tyādi 等词尾前,词根 āsa 变为 ccha;由此可得:acchati(他坐)、acchanti(他们坐);过去时单数 so acchi(他坐了),复数 te acchiṃsu(他们坐了)。巴利
Gacchanto, niyacchanto, icchanto, acchanto, dicchantoti iminā tyādīsu āsassa ccho, acchati, acchanti, so acchi, te acchiṃsu.
isu,于“寻求”义中。巴利
Isu-esanāyaṃ .
640 指轻(lahu)与邻近(upanta)。巴利
640.Lahussupantassa.
因在末端附近运转,故为upanta(邻近);以辅音结尾的词根,其前生元音称为“upanta”。当它变为轻(lahu)及邻近(upanta)时,i音与u音分别演变为e和o。巴利
Antassa samīpe pavattatīti upanto, byañjanantadhātūnaṃ pubbassaro ‘upanto’ti vuccati, lahubhūtassa upantabhūtassa ca ivaṇṇu’vaṇṇassa e, ovuddhī honti.
表“震动”义的,有irati(震动)、modati(欢喜)。巴利
Ira-kampane, erati, modati.
所谓“轻音”指的是什么?即jīvati(活)、dhūpati(摇动)、ikkhati(注视)、sukkhati(干涸)。巴利
Lahussāti kiṃ? Jīvati, dhūpati, ikkhati, sukkhati.
所谓“邻近”指的是什么?即siñcati(浇洒)、bhuñjati(食用),由于插入了随鼻音(niggahīta)而被隔开,故不成为“邻近”。巴利
Upantassāti kiṃ? Siñcati, bhuñjati, niggahītāgamena byavahitattā upanto na hoti.
那么,对于i音与u音呢?pacati(他烹煮),vadati(他说)。巴利
Ivaṇṇuvaṇṇassātvevaṃ? Pacati, vadati.
依此规则,词根isu发生e音强化(evuddhi):esati(他寻求)、anvesati(他遍求)、pariyesati(他周求)。巴利
Iminā issa evuddhi hoti, esati, anvesati, pariyesati.
isu词根的首要义为“请求”——ajjhesati(他请求)。巴利
Adhipubbo isu-āyācane, ajjhesati.
被动语态:被寻求、被遍求、被追寻、被请求。巴利
Kamme-esīyati, pariyesīyati, anvesīyati, ajjhesīyati.
使役语态:令寻求、令寻求(另一形)、令使寻求、令使寻求(另一形)。巴利
Kārite-eseti, esayati, esāpeti, esāpayati.
词根 isu,表欲求义,有 ccha 替换;他欲求、他们欲求、他接受、他们接受。巴利
Isu-icchāyaṃ, cchādeso, icchati, icchanti, sampaṭicchati, sampaṭicchanti.
被动式:被欲求。巴利
Kamme-icchīyati.
使役式:令欲求、令欲求(异形)、令接受、令接受(异形)。巴利
Kārite-icchāpeti, icchāpayati, sampaṭicchāpeti, sampaṭicchāpayati.
被动使役式:被令欲求、被令欲求(异形);他欲求了、他们欲求了、他将欲求、他们将欲求。巴利
Kamme-icchāpīyati, icchāpayīyati, so icchi, te icchiṃsu, icchissati, icchissanti.
词根 kamu:于穿透之义。智慧能穿透于深邃之处,而刀不能穿透、毒不能穿透、火不能穿透,即不能穿透之义。巴利
Kamu-vijjhane, gambhīresu ṭhānesu ñāṇaṃ kamati, na satthaṃ kamati, na visaṃ kamati, na aggi kamati , na vijjhatīti attho.
词根 kamu:于步行之义。出发、离开、近行、跨步、前进、退回、超越、转移、降入。巴利
Kamu-padagamane , pakkamati, apakkamati, upakkamati, vikkamati, abhikkamati, paṭikkamati, atikkamati, saṅkamati, okkamati.
641 第六四一条:由前缀 ni 所成的 kama 词根之变化。巴利
641.Nito kamassa.
位于前缀 ni 之后的 kama 词根,转为 ka。由于约定俗成指‘ādissa’,故可知为 kassa。巴利
Nimhā parassa kamassa kassa kho hoti. ‘Ādissā’ti saṅketattā kassāti ñāyati.
他出去;他们出去。巴利
Nikkhamati, nikkhamanti.
642 第六四二条:词根首元音在带 ṇa 标记的词缀前增强。巴利
642.Assā ṇānubandhe.
以辅音结尾的词根,其首元音 a 在带 ṇa 标记的词缀前增强。因‘bahula’为附加规则,故在带 ṇāpi 标记的词缀前无增强。巴利
Byañjanantassa dhātussa ādimhi a-kārassa āvuddhi hoti ṇānubandhe paccaye. ‘Bahula’nti adhikatattā ṇāpimhi āvuddhi natthi.
他令出发、他令出发(另一形)、他令出去、他令出去(另一形)、他令出去、他令出去(另一形)。巴利
Pakkāmeti, pakkāmayati, nikkhāmeti, nikkhāmayati, nikkhamāpeti, nikkhamāpayati.
在 ī 等开头的词尾前,依大规则,词首元音可选择性延长:例如,他出发——pakkami 或 pakkāmi;说完此语后他出发——idaṃ vatvāna pakkāmi;玛蒂全身端庄美丽——maddī sabbaṅgasobhaṇā;他们出发——pakkamuṃ 或 pakkāmuṃ;他们欢喜地出发——sammodamānā pakkāmuṃ;彼此说亲爱之语——aññamaññaṃ piyaṃ vadā;他们出发——pakkamiṃsu、pakkāmiṃsu、pakkamaṃsu、pakkāmaṃsu;他将出发——pakkamissati;他们将出发——pakkamissanti、pakkamissare。巴利
Īādimhi mahāvuttinā ādidīgho vā hoti, so pakkami, pakkāmi, idaṃ vatvāna pakkāmi, maddī sabbaṅgasobhaṇā , pakkamuṃ, pakkāmuṃ, sammodamānā pakkāmuṃ, aññamaññaṃ piyaṃ vadā , pakkamiṃsu, pakkāmiṃsu, pakkamaṃsu, pakkāmaṃsu, pakkamissati, pakkamissanti, pakkamissare.
前缀 ā 与词根 kusa 结合,表辱骂义时,因词根为轻短音而发生增强:akkosati(他辱骂)、akkosanti(他们辱骂)。前缀 pa 结合,表呼唤义:pakkosati(他呼唤)、pakkosanti(他们呼唤)。前缀 vi 结合,表高声义:vikkosati(他高呼)、vikkosanti(他们高呼)。前缀 paṭi 结合,表阻止义:paṭikkosati(他阻止)、paṭikkosanti(他们阻止)。巴利
Āpubbo kusa-akkose, lahupantattā vuddhi, akkosati, akkosanti. Papubbo āmantane, pakkosati, pakkosanti. Vipubbo uccasadde, vikkosati, vikkosanti. Paṭipubbo nīvāraṇe, paṭikkosati, paṭikkosanti.
643 第六四三条:于词根 kusa 与 ruha 之后,īssa 变为 cchi。巴利
643.Kusaruhīssacchi.
在词根 kusa 和 ruha 之后,īssa 变为 cchi。巴利
Kusato ruhato ca parassa īssa cchi hoti.
“他骂我,他打我”;此一形式亦可依 kudha 与 kupadhātu 等词根成立。既然如此,经文可读作“akkocchi me”。他辱骂,他们辱骂。巴利
Akkocchi maṃ avadhi maṃ , idañca rūpaṃ kudha, kupadhātūhipi sādhenti, evaṃ sati ‘‘akkocchi me’’ti pāṭho siyā. Akkosi, akkosiṃsu.
词根 gamu:表行走义。加主动语态后缀 lo,依‘ūlasse’规则 l 变为 e,即成‘他使行走’、‘他们使行走’。前缀 ava:表了知义;‘他使了知’、‘他们使了知’。前缀 adhi:表了知与获得义;‘他使证得’、‘他们使证得’。前缀 vi:表离去义;‘他使离去’、‘他们使离去’。巴利
Gamu gatimhi, kattari lo, ‘ūlasse’ti lassa ettaṃ, gameti, gamenti. Avapubbo ñāṇe, avagameti, avagamenti, adhipubbo ñāṇe lābhe ca, adhigameti, adhigamenti. Vipubbo vigame, vigameti, vigamenti.
于业(被动)形态中:被行走、被行走(另一形)、被行走(又一形)。巴利
Kamme-gamīyati, gamiyati, gamiyyati.
于前缀形态中:被行走(单数)、被行走(复数)、被证得(单数)、被证得(复数)、被证得(另一复数)、被证得(中间语态单数)、被证得(中间语态复数)、被证得(中间语态另一复数)。巴利
Pubbarūpatte-gammati, gammanti, adhigammati, adhigammanti, adhigammare, adhigammate, adhigammante, adhigammare.
于使役:无增强;他使行、他使行(异形)、他令使行、他令使行(异形)。巴利
Kārite vuddhi natthi, gameti, gamayati, gamāpeti, gamāpayati.
于业:被使行、被使行(复数)、被令使行、被令使行(复数)。巴利
Kamme-gamayīyati, gamayīyanti, gamāpīyati, gamāpīyanti.
于过去时:他去了、去了(异形),他们去了、去了(异形),你去了、去了、去了(异形),你们去了,我去了、去了(异形),我们去了、去了、去了、去了(异形);他去了(中间语态),他们去了(中间语态),你去了(中间语态),你们去了(中间语态),我去了(中间语态),我们去了(中间语态)。巴利
Hiyyattanimhi-so agamā, gamā, te agamū, gamū, tvaṃ agamo, agama, agami, tumhe agamuttha, ahaṃ agamiṃ, gamiṃ, mayaṃ agamamhā, gamamhā, agamumhā, gamumhā, so agamattha, te agamatthuṃ, tvaṃ agamase, tumhe agamavhaṃ, ahaṃ agamaṃ, mayaṃ agamamhase.
在内部形态中:于 ī 等开头的词尾前,增入 i 音。例如:so agamī, gamī(他去了)。巴利
Ajjhattanimhi īādīsu ikārāgamo, so agamī, gamī.
于短音化时:他去了、去了。巴利
Rassatte-agami, gami.
依大规则,与 ā 音一同增入 s 音。例如:so agamāsi, gāmaṃ agamāsi, nagaraṃ agamāsi(他去了,去了村庄,去了城镇)。巴利
Mahāvuttinā ākārena saha sāgamo, so agamāsi, gāmaṃ agamāsi, nagaraṃ agamāsi.
根据“eyyāthassa”等规则,ī 变为 tth;例如:他去了村庄,去了;他们去了,去了。巴利
‘Eyyāthasse’iccādinā īssa ttho, so gāmaṃ agamittho, gamittho, te agamuṃ, gamuṃ.
根据“uṃssiṃsvaṃsū”等规则,变为 iṃsu、aṃsu;例如:他们去了、去了、去了、去了;你去了、去了。巴利
‘Uṃssiṃsvaṃsū’ti iṃsu, aṃsu, te agamiṃsu, gamiṃsu, agamaṃsu, gamaṃsu, tvaṃ agamo, gamo.
根据“ossa a i ttha ttho”及“sī”等规则;例如:你去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了;你们去了。巴利
‘Ossa a i ttha ttho’ ‘sī’ti suttāni, tvaṃ agama, gama, agami, gami, agamittha, gamittha, agamittho, gamittho, agamāsi, gamāsi, tumhe agamittha.
依据‘mhātthānamuu’规则而变为 u 形:你们去了、去了;我去了、去了、去了、去了;我们去了、去了。巴利
‘Mhātthānamuu’iti uttaṃ, tumhe agamuttha, gamuttha, ahaṃ agamiṃ, gamiṃ, agamāsiṃ, gamāsiṃ, mayaṃ agamimhā, gamimhā.
短音化时:我们去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了。巴利
Rassatte-agamimha, gamimha, agamumhā, gamumhā, agamumha, gamumha, agamāsimhā, gamāsimhā, agamāsimha, gamāsimha.
于为他者六时:他去了、去了。巴利
Parachakke-so agamā, gamā.
于短音化时:他去了、去了。巴利
Rassatte-agama, gama.
依‘eyyāthassa’等规则,变为 ttha:so agamittha, gamittha(他去了,去了);te agamū, gamū(他们去了,去了)。巴利
‘Eyyāthasse’iccādinā tthatte-so agamittha, gamittha, te agamū, gamū.
于短音化时:他们去了、去了;你去了、去了;你们去了、去了;我去了、去了、去了、去了;我们去了、去了。巴利
Rassatte-agamu, gamu, tvaṃ agamise, gamise, tumhe agamivhaṃ, gamivhaṃ, ahaṃ agama, gama, agamaṃ, gamaṃ vā, agamimhe, gamimhe.
于业:他被去、我被去、他被去(另一形)、我被去(另一形)、他们被去、他们被去(另一形)、他们被去(又一形)、他们被去(再一形)、他们被去(另复数形)、他们被去(再复数形)、他们被去(另复数形)、他们被去(再复数形)。巴利
Kamme-agamīyi, agammi, agamīyittho, agammittho, agamīyuṃ, gamīyuṃ, agamīyiṃsu, gamīyiṃsu, agammuṃ, gammuṃ, agammiṃsu, gammiṃsu.
于为他者六时:他被去、他被去(另一形)、我被去、我被去(另一形)。巴利
Parachakke-agamīyittha, gamīyittha, agammittha, gammittha.
致使(他人)去、使去、使去(单数)、使去(单数)、使去(复数)、使去(复数)、使去(复数)、使去(复数)。巴利
Kārite-agamāpayi, gamāpayi, agamāpesi, gamāpesi, agamāpayuṃ, gamāpayuṃ, agamāpayiṃsu, gamāpayiṃsu.
644 第六百四十四条·gamissa(将去)巴利
644.Gamissa.
当词尾以ā或ī开头时,gamissa的末音a变为ā,并发生元音省略。巴利
Āādimhi īādimhi ca gamissa massa ā hoti. Saralopo.
他去了,他们去了,你去了,你们去了,我去了,我们去了。巴利
So agā, te agū, tvaṃ ago, tumhe aguttha, ahaṃ agaṃ, mayaṃ agumhā.
在ī等元音开头的语尾中,ī元音被省略。例如:“他去了诸天神附近,乌鸦随后也去了。”巴利
Īādimhi īsaralopo, agā devāna santike , vāyaso anupariyagā .
前缀ā表示“来”的含义。例如:“未被邀请,他从那里来了;他去了集会林。”巴利
Āpubbo āgamane, anavhito tato āgā , sopā’gā samitiṃ vanaṃ .
前缀adhi表示“获得”的含义。例如:“他证得了不死之寂静,证得了渴爱的灭尽。”巴利
Adhipubbo paṭilābhe, ajjhagā amataṃ santiṃ , taṇhānaṃ khayamajjhagā .
前缀 ati 与 upādhi 有忍耐、克服之义。偈颂云:“等待星宿吉时,利益却已越过愚人。切莫错过时机。”巴利
Atipubbo upādhipubbo ca titikkame, nakkhattaṃ paṭimānentaṃ, attho bālaṃ upajjhagā . Khaṇo ve mā upajjhagā.
这些(词形)在元音和无语尾的省略发生时,也可用于你们和我的结合。他们去了,他们去了,他们去了。闪电从四面来了,他们去了集会林,他们证得了殊胜,他们完全般涅槃,他们完全超越了苦,他们超越了一切苦。他证得,你证得,我证得,你们证得,我证得,我们证得,我们证得。他去,他来,他跟随去,他证得,他克服,他们去,他们来。具名声的诸天神来了,一切皆随一法之心而去。他们杀害了吠陀婆,他们全都遭遇了不幸。巴利
Etāni o, avacanānaṃ lope sati tumha’mhayogepi labhanti, aguṃ, agiṃsu, agaṃsu. Samantā vijjutā āguṃ , tepā’guṃsamitiṃ vanaṃ , visesaṃ ajjhagaṃsute , asesaṃ parinibbanti, asesaṃ dukkhamajjhaguṃ , sabbaṃ dukkhaṃ upajjhaguṃ . Ajjhago, ajjhaga, ajjhagi, ajjhaguttha, ajjhagiṃ, ajjhagimhā, ajjhagumhā, agā, āgā, anvagā, ajjhagā, upajjhagā, agū, āgū. Āgū devā yasassino , cittassa ekadhammassa, sabbeva vasamanvagū . Cetā haniṃsu vedabbaṃ, sabbe te byasanamajjhagū .
在完成时中,词首音节须重复;“kavarga 组音转为 cavarga 组音”,因此前面的 kavarga 变为 cavarga。例如:“他去了”(so jagama)。依大语法,末尾(音节)的元音延长;有时词尾变为 i,如巴利语典云:“rājā dudīpo jagāmi maggaṃ”(王如灯明行于道)。又有:“他去了”(so jagāma)、“他们去了”(te jagāmu)、“你去了”(tvaṃ jagame)。巴利
Parokkhāyaṃ ādissa dvittaṃ, ‘kavaggahānaṃ cavaggajā’ti pubbassa cavaggo. So jagama, mahāvuttinā upantassa dīgho, kvaci assa ittaṃ, ‘‘rājā dudīpo jagāmi magga’’nti pāḷi. So jagāma, te jagāmu, tvaṃ jagame.
在辅音开头的语尾中,插入i音。你们去了,我去了,我们去了,他去了,他们去了,你去了,你们去了,我去了,我们去了。巴利
Byañjanādimhi ikārāgamo, tumhe jagamittha, ahaṃ jagamaṃ, mayaṃ jagamimha, so jagamittha, te jagamire, tvaṃ jagamittho, tumhe jagamivho, ahaṃ jagamiṃ, mayaṃ jagamimhe.
在以ssati等开头的语尾中:gamissati(他将去),gamissanti(他们将去),gamissare(他们将去)。巴利
Ssatyādimhi-gamissati, gamissanti, gamissare.
其他人称:他将去,他们将去,他们将去;你将去,你们将去;我将去,我们将去。巴利
Parachakke-so gamissate, te gamissante, gamissare, tvaṃ gamissase, tumhe gamissavhe, ahaṃ gamissaṃ, mayaṃ gamissāmhe.
在以ssā等开头的语尾中:他未去,他将去。巴利
Ssādimhi-so agamissā, gamissā.
依‘āīūmhāssāssāmhānaṃ vā’规则,ssā、ssāmhānaṃ中的元音缩短。例如:他未去,他将去;他们未去,他们将去;你未去,你将去。巴利
‘Āīūmhāssāssāmhānaṃ vā’ti ssā, ssāmhānaṃ rasso, agamissa, gamissa, te agamissaṃsu, gamissaṃsu, tvaṃ agamisse, gamisse.
依‘eyyāthasse’等规则,ssa变为e。你未去,你将去;你们未去,你们将去;我未去,我将去;我们未去,我们将去;我们未去,我们将去。巴利
‘Eyyāthasse’ iccādinā ssessa attaṃ, tvaṃ agamissa, gamissa, tumhe agamissatha, gamissatha, ahaṃ agamissaṃ, gamissaṃ, mayaṃ agamissāmhā, gamissāmhā, agamissāmha, gamissāmha.
依“gama vada dānaṃ ghammavajjadajjā”之规则,于一切语尾中,gamissa 变为 ghamma,如 ghamma ti、ghamman ti。巴利
‘Gama vada dānaṃ ghammavajjadajjā’ti sabbavibhattīsu gamissa ghammo, ghammati, ghammanti.
被动语态:ghammīyati(被去),ghammīyanti(被去)。巴利
Kamme-ghammīyati, ghammīyanti.
依大语法,gaggha 等为替代形式。“你无论以何种方式行走,皆行走得安乐。”巴利
Mahāvuttinā gagghādeso vā, tvaṃ yena yeneva gagghasi, phāsuṃyeva gagghasi .
依‘gamayamisāsadisānaṃ vācchaṅa’这一经文所示,在所有语尾变化中,gamissa这一形式的末音即成ccha:如gacchati、gacchanti、gacchare。巴利
‘Gamayamisāsadisānaṃ vācchaṅa’ iti suttena sabbavibhattīsu gamissa massa ccho, gacchati, gacchanti, gacchare.
被动语态:gacchīyati、gacchīyanti、gacchiyyati、gacchiyyanti、gacchiyyare。巴利
Kamme-gacchīyati, gacchīyanti, gacchiyyati, gacchiyyanti, gacchiyyare.
致使动词形式:gacchāpeti、gacchāpayati(他令去)。gacchatu、gacchantu、gaccheyya、gaccheyyuṃ。巴利
Kārite-gacchāpeti, gacchāpayati. Gacchatu, gacchantu, gaccheyya, gaccheyyuṃ.
依‘eyyuṃssuṃ’规则,变为uṃ,如gacchuṃ(他们去)。巴利
‘Eyyuṃssuṃ’iti uṃttaṃ, gacchuṃ.
依‘eyyeyyāseyyaṃnaṃ ṭe’之法,eyya、eyyāsi、eyyaṃ等语尾变为e:如so gacche(他应去),tvaṃ gacche(你应去),ahaṃ gacche(我应去)。巴利
‘Eyyeyyāseyyaṃnaṃ ṭe’iti suttena eyya, eyyāsi, eyyaṃvibhattīnaṃ ettaṃ, so gacche, tvaṃ gacche, ahaṃ gacche.
依‘eyyāthasse’等规则,eyyātha变为o,如tumhe gaccheyyātho(你们应去)。巴利
‘Eyyāthasse’ iccādinā eyyāthassa ottaṃ, tumhe gaccheyyātho.
在以ā为首的语尾中:agacchā(他未去)、gacchā(他去);agaccha(他未去)、gaccha(他去),亦有 vā(或去)。巴利
Āādimhi-agacchā, gacchā, agaccha, gaccha vā.
在以ī为首的语尾中:agacchi(他去了)、gacchi(他去);agacchuṃ(他们去了)、gacchuṃ(他们去);agacchiṃsu(他们去了)、gacchiṃsu(他们去)。巴利
Īādimhi-agacchi, gacchi, agacchuṃ, gacchuṃ, agacchiṃsu, gacchiṃsu.
645 第645条规则:词根 ḍaṃsa(叮咬)中,末辅音变为 ñcha。巴利
645.Ḍaṃsassa ca ñchaṅa.
在以ā等和ī等元音开头的语尾中,词根ḍaṃsa的末尾辅音变为ñcha。巴利
Āādīsu īādīsu ca ḍaṃsassa ca anto byañjano ñchaṅa hoti.
他未去,他去。同样地,他们未去,他们去。巴利
So agañchā, gañchā. Tathā agañchū, gacchū.
在以ī等元音开头的语尾中:他去了,他去。巴利
Īādimhi-so agañchi, gañchi.
当他进入后,另一位婆罗门来了。他迅速抵达了特弥亚所在之处。他们未去,他们去。巴利
Tasmiṃ paṭipaviṭṭhamhi, añño āgañchi brāhmaṇo . Khippameva upāgañchi, yattha sammati temiyo . Te agañchuṃ, gañchuṃ.
在以ssati等开头的语尾中:他将去,他们将去,他们将去。巴利
Ssatyādimhi-gacchissati, gacchissanti, gacchissare.
646 第646条规则:在词根labha(得)、vasa(住)、chida(断)、gama(去)、bhida(破)、ruda(哭)中,变为ccha。巴利
646.Labha vasa chida gama bhida rudānaṃ cchaṅa.
与ss结合的语尾中,这些词根与ss一起变为ccha;依经句分别,sus亦同此理,如巴利文句‘如河流淌’。巴利
Ssena saha etesaṃ cchaṅa hoti vā ssayuttāsu vibhattīsu, suttavibhattena susassa ca, ‘‘nadīva avasucchatī’’ti pāḷi.
lacchati(将得)、labhissati(将得);alacchā(曾得)、alabhissā(曾得);vacchati(将住)、vasissati(将住);avacchā(曾住)、avasissā(曾住);checchati(将断)、chindissati(将断);acchecchā(曾断)、acchindissā(曾断);bhecchati(将破)、bhindissati(将破);abhecchā(曾破)、abhindissā(曾破);rucchati(将哭)、rodissati(将哭);arucchā(曾哭)、arodissā(曾哭)。巴利
Lacchati, labhissati, alacchā, alabhissā, vacchati, vasissati, avacchā, avasissā, checchati, chindissati, acchecchā, acchindissā, bhecchati, bhindissati, abhecchā, abhindissā, rucchati, rodissati, arucchā, arodissāti.
依此规则,在与ss结合的两个语尾中,gam词根的末音与ss一起变为ccha。例如:gacchati, gacchissati, gacchanti, gacchissanti;ahaṃ gacchaṃ, gacchissaṃ。巴利
Iminā ssayuttāsu dvīsu vibhattīsu ssena saha gamissa massa ccho, gacchati, gacchissati, gacchanti, gacchissanti, ahaṃ gacchaṃ, gacchissaṃ.
我今渡至海彼岸,行人之所应作;我今往诣彼尊前,彼当为我导师;我将通达一切法。车乘之雄,我今前往;世间有刺骨之毒箭,车乘之雄,我今前往。巴利
Atrimā pāḷī-gacchaṃ pāraṃ samuddassa, kassaṃ purisakāriyaṃ , tassāhaṃ santikaṃ gacchaṃ, so me satthā bhavissati, sabbāni abhisambhossaṃ, gacchaññeva rathesabha , vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke, gacchaññeva rathesabha .
在以ssā等开头的语尾变化中:agacchā,他去;agacchissā,他将去;agacchaṃsu,他们去;agacchissaṃsu,他们将去。巴利
Ssādimhi-agacchā, agacchissā, agacchaṃsu, agacchissaṃsu.
衰老之际——巴利
Jara-vayohānimhi –
647 第647条规则:jara与sadāna词根,元音后可插入īma。巴利
647.Jarasadānamīma vā.
对于jara和sadāna词根,元音后可以插入增音īma。巴利
Jara, sadānaṃ saramhā īmaāgamo hoti vāti īmaāgamo.
jīrati(老去),jīranti(老去)。巴利
Jīrati, jīranti.
致使动词:令衰老,使老去。巴利
Kārite-jīrāpeti, jīrāpayati.
648 第648条规则:于词根jaramarāna(老死)中,变为iya。巴利
648.Jaramarānamiyaṅa.
这些词根在nta、māna、ti等词尾前,可选择性地变为iya。巴利
Etesaṃ iyaṅa hoti vā nta, māna, tyādīsu.
jiyati(老去),jiyanti(老去)。巴利
Jiyati, jiyanti.
因历时长久而衰老(单数),因历时长久而衰老(复数)。巴利
Dīghatte-jīyati, jīyanti.
因第二个(时期)而衰老(单数),因第二个(时期)而衰老(复数)。巴利
Dvitte-jiyyati, jiyyanti.
使役态:他令其衰老,他使之衰老。巴利
Kārite-jiyāpeti, jiyāpayati.
Janī,在出现、显现之义中,依大论师之说,于一切格中 n 变为 yā,且词首元音延长:如 jāyati(生)、upajāyati(再生)、vijāyati(分娩),以及 jāyanti(他们生)、jāyare(他们生)、pajāyanti(他们出生)、pajāyare(他们出生)、upajāyanti(他们再生)、upajāyare(他们再生)。巴利
Janī-pātubhāve, mahāvuttinā sabbavibhattīsu nassa yādeso ādidīgho ca, jāyati, upajāyati, vijāyati, jāyanti, jāyare, pajāyanti, pajāyare, upajāyanti, upajāyare.
使役态中无元音增长:janeti(他使生)、janenti(他们使生)、janayati(他使生)、janayanti(他们使生)。巴利
Kārite vuddhi natthi, janeti, janenti, janayati, janayanti.
被动语态:janīyati(被生,单数)、janīyanti(被生,复数);命令式:jāyatu(当生,单数)、jāyantu(当生,复数);祈愿式:jāyeyya(愿生,单数)、jāyeyyuṃ(愿生,复数)。巴利
Kamme-janīyati, janīyanti, jāyatu, jāyantu, jāyeyya, jāyeyyuṃ.
使役态:janeyya(当令他生,单数)、janeyyuṃ(当令他们生,复数)、janayeyya(当令他生,单数)、janayeyyuṃ(当令他们生,复数)。巴利
Kārite-janeyya, janeyyuṃ, janayeyya, janayeyyuṃ.
以 ī 等结尾的不定过去式:ajāyi(生,单数)、ajāyiṃsu(生,复数)、vijāyi(生,单数)、vijāyiṃsu(生,复数)、ajani(生,单数)或 jani(生,单数)。巴利
Īādimhi-ajāyi, ajāyiṃsu, vijāyi, vijāyiṃsu, ajani, jani vā.
使役态:ajanesi(他使生了)、janesi(他使生了)、ajanayi(他使生了)、janayi(他使生了)、ajanesuṃ(他们使生了)、janesuṃ(他们使生了)、ajanayuṃ(他们使生了)、janayuṃ(他们使生了)、ajanayiṃsu(他们使生了)、janayiṃsu(他们使生了)。巴利
Kārite-ajanesi, janesi, ajanayi, janayi, ajanesuṃ, janesuṃ, ajanayuṃ, janayuṃ, ajanayiṃsu, janayiṃsu.
将来时(以 ssati 等结尾):jāyissati(他将生)、vijāyissati(她将分娩)。巴利
Ssatyādimhi-jāyissati, vijāyissati.
条件式(以 ssā 等结尾):ajāyissā(若他生)、jāyissā(若他生)。巴利
Ssādimhi-ajāyissā, jāyissā.
“ḍaṃsa”意为“虻”,即咬人之虫。其动词形式有:ḍaṃsati(咬)、ḍaṃsanti(咬,复数)。巴利
Ḍaṃsa-ḍaṃsane, ḍaṃsati, ḍaṃsanti.
使役形式:ḍaṃseti、ḍaṃsayati(令咬);ḍaṃsāpeti、ḍaṃsāpayati(令咬)。巴利
Kārite-ḍaṃseti, ḍaṃsayati, ḍaṃsāpeti, ḍaṃsāpayati.
在 ā、ī 等时态中,依“ḍaṃsa 之 ñcha 与 ṅa”规则,省去随韵,得:aḍañchā(他咬了)、ḍañchā(他咬了)、aḍañchi(他咬了)、ḍañchi(他咬了)。巴利
Ā , īādīsu ‘ḍaṃsassa ca ñchaṅa’ iti suttaṃ, niggahītalopo, aḍañchā, ḍañchā, aḍañchi, ḍañchi.
在表示“燃烧”义的词根 daha 中,有 dahati(他燃烧)、dahanti(他们燃烧)。巴利
Daha-dāhe, dahati, dahanti.
于被动语态中,当出现 ya 时,会产生“h 的换位”,即前后换位:如 agginā gāmo dayhati(村庄被火烧)、dayhanti(他们被烧)。巴利
Kamme yamhi ‘hassa vipallāso’ti pubbāparavipallāso, agginā gāmo dayhati, dayhanti.
于使役态,有 dāheti(他使燃烧)、dāhayati(他使燃烧)、dahāpeti(他使燃烧)、dahāpayati(他使燃烧)。巴利
Kārite-dāheti, dāhayati, dahāpeti, dahāpayati.
649 词根 daha 的 da 变为 ḍa。巴利
649.Dahassa dassa ḍo.
词根 daha 的 da 可替换为 ḍa。巴利
Dahadhātussa dassa ḍo hoti vā.
例如:ḍahati(他燃烧)、ḍahanti(他们燃烧)。巴利
Ḍahati, ḍahanti.
词根 disa 表“观看”之义,加 tyādi 等词尾时,在主动语态中变为 lo。巴利
Disa-pekkhane, tyādyuppatti, kattari lo.
650 词根 disa 可替换为 passa、dassa、dasa、da、dakkha。巴利
650.Disassa passadassadasadadakkhā.
词根 disa 可有 passa、dassa、dasa、da、dakkha 等替换形式。巴利
Disadhātussa passa ca dassa ca dasa ca da ca dakkha cāti ete ādesā honti vā.
“观”(Vipassanā)、“观世尊”(vipassī bhagavā)、“善见”(sudassī)、“爱见”(piyadassī)、“义见”(atthadassī)、“法见”(dhammadassī)、“于他人中善见过失”(sudassaṃ vajjamaññesaṃ)、“善见城”(sudassananagaraṃ)、“名为大善见的王”(mahāsudassano nāma rājā)。巴利
Vipassanā, vipassī bhagavā, sudassī, piyadassī, atthadassī, dhammadassī, sudassaṃ vajjamaññesaṃ , sudassananagaraṃ, mahāsudassano nāma rājā .
于十种替换中:见四谛的依怙(catusaccaddaso nātho)、难见的法(duddaso dhammo)、然而自己却难以见到(attano pana duddasaṃ)、那比丘实可称为法见者(so ve bhikkhu dhammadasoti vuccati)。请看清那难以了知的法(passa dhammaṃ durājānaṃ),无明者于此迷惑(sammuḷhettha aviddasū)。应见(daṭṭhabbaṃ)、已见(daṭṭhā)、见(daṭṭhuṃ)。巴利
Dasādese-catusaccaddaso nātho , duddaso dhammo , attano pana duddasaṃ , so ve bhikkhu dhammadasoti vuccati . Passa dhammaṃ durājānaṃ, sammuḷhettha aviddasū. Daṭṭhabbaṃ, daṭṭhā, daṭṭhunti.
依此经,词根“见”(disa)于一切格中随其所宜,有 passa、dassa、dakkha 等替换;于 ā、ī 等词尾中,则有 dasa、dā 等替换。而 dissati、dissanti 等形式,以 y 的前形性在此处于被动语态中成立,于 divādi 群中则于主动语态中成立。依《大注》所说,亦有 addassa、dissā 等替换。此处有经文为证:“我们见到了瓦沙瓦”(yaṃ vāsavaṃ addassāma)、“我们见到了世尊”(ye mayaṃ bhagavantaṃ addassāma)、“你们见到我母亲了吗?”(api me mātaraṃ adassatha)、“愚者与无知者显现”(dissanti bālā abyattā)、“这些法于我中显现”(mayi ime dhammā sandissanti)、“我亦于这些法中显现”(ahañca imesu dhammesu sandissāmi)、“诸相显现”(nimittāni padissanti)、“他们今日显现”(tāni ajja padissare)。因此,于 tyādi 等词尾变化中,adassati 等形态得以成立。巴利
Iminā suttena disassa sabbavibhattīsu yathārahaṃ passa, dassa, dakkhādesā honti, ā, īādīsu dasa, dādesā honti, ‘‘dissati, dissantī’’ti rūpāni pana yassa pubbarūpattena idha kamme sijjhanti, divādigaṇe kattari sijjhanti. Mahāvuttinā addassa, dissādesāpi honti. Atrimā pāḷī-yaṃ vāsavaṃ addassāmaṃ , ye mayaṃ bhagavantaṃ addassāma , api me mātaraṃ adassatha , dissanti bālā abyattā , mayi ime dhammā sandissanti, ahañca imesu dhammesu sandissāmi , nimittāni padissanti, tāni ajja padissareti , tasmā tyādīsupi ‘‘adassati, adassanti, adassasi, adassatha, adassāmi, addassāmā’’ti yujjanti.
使役态中,若带 ṇi,则有 dassa 等替换:dasseti(他使见)、dassayati(他使见)、nidasseti(他使示)、nidassayati(他使示)、sandasseti(他使现)、sandassayati(他使现)。巴利
Kārite ṇimhi dassādeso, dasseti, dassayati, nidasseti, nidassayati, sandasseti, sandassayati.
被动态中:dassīyati(他被看见)、dassīyanti(他们被看见)、nidassīyati(他被指示)、nidassīyanti(他们被指示)、sandassīyati(他被显现)、sandassīyanti(他们被显现)、dakkhati(他看见)、dakkhanti(他们看见)。巴利
Kamme-dassīyati, dassīyanti, nidassīyati, nidassīyanti, sandassīyati, sandassīyanti, dakkhati, dakkhanti.
被动态中:dakkhīyati(他被看见)、dakkhīyanti(他们被看见)。巴利
Kamme-dakkhīyati, dakkhīyanti.
依照“gamayamisāsadisānaṃ cchaṅa”的规则,以 ccha 作替换:dicchati(他想去)、dicchanti(他们想去)等。巴利
‘Gamayamisāsadisānaṃ cchaṅa’ iti cchādese- dicchati, dicchanti iccādi.
“见”的各种形式:主动态单数“见”、复数“见(众)”;另一词根单数“将见”、复数“将见(众)”;被动态单数“被见”、复数“被见(众)”;另一被动态单数“被见”、复数“被见(众)”。巴利
Passati, passanti, dakkhati, dakkhanti, passīyati, passīyanti, dakkhīyati, dakkhīyanti.
依 y 的前形规则:dissati(他被见)、dissanti(他们被见)、dissate(他被见)、dissante(他们被见)、uddissate(他被指示)、uddissante(他们被指示)、niddissate(他被说明)、niddissante(他们被说明)、apadissate(他被引证)、apadissante(他们被引证)。巴利
Yassa pubbarūpatte-dissati, dissanti, dissate, dissante, uddissate, uddissante, niddissate, niddissante, apadissate, apadissante.
使役态:passāpeti(他使见)、passāpayati(他使见)、dakkhāpeti(他使见)、dakkhāpayati(他使见)。巴利
Kārite-passāpeti, passāpayati, dakkhāpeti, dakkhāpayati.
被动态:passāpīyati(他被使见)、dassīyati(他被见)、nidassīyati(他被示)、sandassīyati(他被显现)、dakkhāpīyati(他被使见)。巴利
Kamme-passāpīyati, dassīyati, nidassīyati, sandassīyati, dakkhāpīyati.
【命令式】愿他见(单数)、愿他们见(复数)、愿他见(另一词根单数)、愿他们见(另一词根复数);愿他见(祈愿式单数)、愿他们见(祈愿式复数)、愿他见(另一词根祈愿式单数)、愿他们见(另一词根祈愿式复数)。巴利
Passatu , passantu, dakkhatu, dakkhantu, passeyya, passeyyuṃ, dakkheyya, dakkheyyuṃ.
eyyāma 的 ma 变为 emu,且词尾 a 变为 u。经文中说:“Kattha passemu khattiyaṃ, dakkhemu te nivesanaṃ”(我们于何处见刹帝利?我们见你的住处)。又有 passeyyāma、passeyyāmu、dakkheyyāma、dakkheyyāmu(我们愿见)等形。巴利
Eyyāmassa emu ca antassa u ca honti. ‘‘Kattha passemu khattiyaṃ , dakkhemu te nivesana’’nti pāḷi. Passeyyāma, passeyyāmu, dakkheyyāma, dakkheyyāmu.
在以 ā 等为首的过去时中,有 apassā(他见了)、adakkhā(他见了)。巴利
Āādimhi-apassā, adakkhā.
在 dasa、dā 等变化中,d 字母双写:如 addasā kho bhagavā(世尊见了)、addasā kho āyasmā ānando(尊者阿难见了)。巴利
Dasa, dādesesu dakārassa dvittaṃ, addasā kho bhagavā , addasā kho āyasmā ānando .
短音化之例有:tamaddasa mahābrahmā(大梵天神见了他)、nisinnaṃ samhi vesmani(坐于己舍中)、te addasū(他们见了)。又短音化之例:addasu(他们见了)、āmantayassu vo putte(你们劝告儿子们)、mā te mātaramaddasu(他们不要见你母)。巴利
Rassatte-tamaddasa mahābrahmā, nisinnaṃ samhi vesmani . Te addasū. Rassatte-addasu, āmantayassu vo putte, mā te mātaramaddasu .
于 dā 替换中:so addā(他见了)。巴利
Dādese-so addā.
短音化之例:adda(他见了)。如偈云:“Yāyamāno mahārājā, addā sīdantare nage”(行进的大王,于山间见)。又“Yo dukkhaṃ sukhato adda”(视苦为乐者)、“dukkhamaddakkhi sallato”(以箭见苦者)。巴利
Rassatte-adda. Yāyamāno mahārājā, addā sīdantare nage . Yo dukkhaṃ sukhato adda, dukkhamaddakkhi sallato .
以 ī 等开头的过去时变化:apassi(他见了)、passi(他见了)、apassī(他见了)、passī(他见了)、apassiṃsu(他们见了)、passiṃsu(他们见了)、apassi(你见了)、passi(你见了)、apassittha(你们见了)、passittha(你们见了)、apassiṃ(我见了)、passiṃ(我见了)、apassimhā(我们见了)、passimhā(我们见了)。巴利
Īādimhi-apassi, passi, apassī, passī, apassiṃsu, passiṃsu, apassi, passi, apassittha, passittha, apassiṃ, passiṃ, apassimhā, passimhā.
在‘dassa-’的位置上,‘addassi’等是看见的过去时形式:我看见了,你看见了,他们看见了,他们看见了,他看见了,你们看见了,我看见了,我们看见了。巴利
Dassādese-addassi, addassuṃ, addassiṃsu, addassaṃsu, addassi, addassittha, addassiṃ, addassimhā.
在‘dakkha-’的位置上:‘adakkhī’、‘dakkhi’等等。巴利
Dakkhādese-adakkhi, dakkhi iccādi.
在‘dasa-’字位上,用于偈颂的过去时形有:‘addasi’(他看见)、‘addasuṃ’(他们看见)、‘addasiṃsu’(他们看见)、‘addasaṃsu’(他们看见)。巴利
Dasādese gāthāsu-addasi, addasuṃ, addasiṃsu, addasaṃsu.
在另一组变位中:‘addasā’(他看见)、‘addasū’(他们看见)、‘ahaṃ addasaṃ’(我看见)、‘mayaṃ addassimhe’(我们看见)。‘Addasaṃ kāma te mūlaṃ, saṅkappā kāma jāyasi’——欲啊,我已见汝之根本;欲啊,汝由思惟而生。巴利
Parachakke-addasā , addasū, ahaṃ addasaṃ, mayaṃ addassimhe. Addasaṃ kāma te mūlaṃ, saṅkappā kāma jāyasi .
在某些增音情形中,增添了ā音(ākārāgamo):‘so addasāsi’(他看见)、‘te addasāsuṃ’(他们看见)、‘ahaṃ addasāsiṃ’(我看见)、‘mayaṃ addasāsimha’(我们看见)。‘Yaṃ addasāsiṃ sambuddhaṃ, desentaṃ dhammamuttamaṃ’——我所见的正觉者,正在宣说最上之法。‘Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ, satthāramakutobhayaṃ’——我见到了正觉者,无畏之师。巴利
Kvaci sāgame ākārāgamo, so addasāsi, te addasāsuṃ, ahaṃ addasāsiṃ, mayaṃ adasāsimha. Yaṃ addasāsiṃ sambuddhaṃ, desentaṃ dhammamuttamaṃ . Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ, satthāramakutobhayaṃ .
依大典,当‘iṃ’处于‘imhi’之位置时,即变为‘imhi’。例如在道路一喻,‘addasāsimhi bhojaputte’(我见到了婆罗门之子)一句中,即见此用法。巴利
Mahāvuttinā iṃssa imhi hoti, pathe addasāsimhi bhojaputte .
在‘ssa’等开头的词尾中,例如:‘passissati’(他将看见)、‘passissanti’(他们将看见)。巴利
Ssatyādimhi-passissati, passissanti.
在‘dakkha-’之位置,依‘dakkha sakkha hehi’等规则而有ssa的省略,成为:‘dakkhati’(他看见)、‘dakkhanti’(他们看见)、‘dakkhiti’(他将看见)、‘dakkhinti’(他们将看见)、‘dakkhissati’(他将看见)、‘dakkhissanti’(他们将看见)。巴利
Dakkhādese‘dakkha sakkha hehi’iccādinā ssassalopo, dakkhati, dakkhanti, dakkhiti, dakkhinti, dakkhissati, dakkhissanti.
在以‘ssa’等开头的词尾中:有‘apassissā’(不见者)、‘adakkhissā’(不将见者)等。巴利
Ssādimhi-apassissā, adakkhissā iccādi.
在‘mara-’表示‘死’的意义时:‘marati’(他死)、‘maranti’(他们死)。巴利
Mara-pāṇacāge, marati, maranti.
按照‘jaramaraṇamiyaṅa’规则,替换为‘iya’:‘miyati’(他死)、‘miyanti’(他们死)、‘amhaṃ daharā na miyyare’(我等年轻人不会死)。巴利
‘Jaramarānamiyaṅa’iti iyādeso, miyati, miyanti, amhaṃ daharā na miyyare .
【使役态】依“assā ṇānubandhe”规则发生元音强化(āvuddhi),形成:‘māreti’(他杀)、‘mārenti’(他们杀)、‘mārayati’(他杀)、‘mārayanti’(他们杀)、‘mārāpeti’(他令杀)、‘mārāpenti’(他们令杀)、‘mārāpayati’(他令杀)、‘mārāpayanti’(他们令杀)。巴利
Kārite ‘assā ṇānubandhe’ti āvuddhi, māreti, mārenti, mārayati, mārayanti, mārāpeti, mārāpenti, mārāpayati, mārāpayanti.
【词根“yamu-”表止息义】‘yamati’(他止息)、‘yamanti’(他们止息)。如‘Pare ca na vijānanti, mayamettha yamāmase’(他人不知,我等在此止息),此处‘yamāmase’意为‘我等止息’,亦即‘我等赴死’。巴利
Yamu-uparame, yamati, yamanti. Pare ca na vijānanti, mayamettha yamāmase. Ettha ca ‘yamāmase’ti viramāmase, maraṇaṃ gacchāmaseti attho.
【前缀“saṃ-”加于词根“yamu-”,表自制义】‘saṃyamati’(他自制)、‘saṃyamanti’(他们自制)。巴利
Saṃpubbo saṃyame, saṃyamati, saṃyamanti.
在‘niggahīta’被‘ña’替代时,为‘saññamati’(他自制)、‘saññamanti’(他们自制)。巴利
Niggahītassa ñādese-saññamati, saññamanti.
将前缀‘ni-’加于‘yamu-’,表确定义,即‘niyamati’(他确定)、‘niyamanti’(他们确定)。巴利
Nipubbo niyame, niyamati, niyamanti.
依‘gamayamisāsadisānaṃ vā cchaṅa’之规则,以‘ccha’替代‘m’,得‘niyacchati’(他确定)、‘niyacchanti’(他们确定)。巴利
‘Gamayamisāsadisānaṃ vā cchaṅa’iti massa cchādeso, niyacchati, niyacchanti.
于被动语态中:‘niyamīyati’(他被确定)、‘niyamīyanti’(他们被确定)。巴利
Kamme-niyamīyati, niyamīyanti.
于‘pubbarūpa’中:‘niyammati’(他被确定)、‘niyammanti’(他们被确定)。巴利
Pubbarūpe-niyammati, niyammanti.
于使役语态中:‘niyāmeti’(他令确定)、‘niyāmayati’(他令确定)。巴利
Kārite-niyāmeti, niyāmayati.
【在 ṇāpi 中无 vuddhi】‘niyamāpeti’(他令确定)、‘niyamāpayati’(他令确定),意思都是‘他使确定’。巴利
Ṇāpimhi na vuddhi, niyamāpeti, niyamāpayati, vavatthapetīti attho.
【‘ruda-’表流泪义】‘rodati’(他哭泣)、‘rodanti’(他们哭泣)。巴利
Ruda-assuvimocane, rodati, rodanti.
【在 ssa 等词尾前】依据规则‘labhavasachidagamabhidānaṃ cchaṅa’,与 ssa 一同发生 dassa 变为 ccha 的替换。例如:‘sā nūna kapaṇā ammā, cirarattāya rucchati’(那位可怜的母亲,长久地哭泣);‘Koñjī samuddatīreva, kapaṇā nūna rucchati’(犹如海边的鹬,可怜地哭泣);‘Sā nūna kapaṇā ammā, ciraṃ rucchati assame’(那位可怜的母亲,在林中长久哭泣);‘kaṃ nva’jja chātā tasitā, uparucchanti dārakā’(今日饥饿干渴的孩子们,为何哭泣)。另有‘Rodissati’(他将哭泣)、‘rodissanti’(他们将哭泣)、‘rucchati’(他哭泣)、‘rucchanti’(他们哭泣)。巴利
Ssatyādimhi-‘labhavasachidagamabhidānaṃ cchaṅa’iti ssena saha dassa cchādeso, sā nūna kapaṇā ammā, cirarattāya rucchati . Koñjī samuddatīreva, kapaṇā nūna rucchati . Sā nūna kapaṇā ammā, ciraṃ rucchati assame , kaṃ nva’jja chātā tasitā, uparucchanti dārakā . Rodissati, rodissanti, rucchati, rucchanti.
在“ssa”等词尾中:“arucchā”(哭泣)、“arucchaṃsu”(他们哭泣)、“arodissā”(哭泣)、“arodissaṃsu”(他们哭泣)。巴利
Ssādīsu-arucchā, arucchaṃsu, arodissā, arodissaṃsu.
【“ruha-”于到达、生长义中】“ruhati”(他生长)、“ruhanti”(他们生长)、“āruhati”(他登上)、“āruhanti”(他们登上)、“ārohati”(他登上)、“ārohanti”(他们登上)、“abhiruhati”(他登上)、“abhiruhanti”(他们登上)、“oruhati”(他下降)、“oruhanti”(他们下降)、“orohati”(他下降)、“orohanti”(他们下降)。巴利
Ruha-pāpuṇane, ruhati, ruhanti, āruhati, āruhanti, ārohati, ārohanti, abhiruhati, abhiruhanti, oruhati, oruhanti, orohati, orohanti.
【于被动中】“ārohīyati”(他被登上)。巴利
Kamme-ārohīyati.
依“hassa vipallāso”的规则,“yānaṃ”出现换位,而有“ha”之换位:“āruyhati”(登上)、“oruyhati”(降下)。巴利
‘Hassa vipallāso’ti ha, yānaṃ vipariyāyo, āruyhati, oruyhati.
在以“ī”等开头的语尾中:有“ruhi”(生长)、“āruhi”(登上)、“oruhi”(降下)。巴利
Īādimhi-ruhi, āruhi, oruhi.
依“kusaruhissa cchī”之规则经文:“abhirucchi”(他登上)或“abhiruhi”(他登上)。巴利
‘Kusaruhissa cchī’ti suttaṃ, abhirucchi, abhiruhi vā.
【“labha-”表获得义】labhati(他获得)、labhanti(他们获得)。巴利
Labha-lābhe , labhati, labhanti.
【于ya的pubbarūpa中】依“catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā”规则,在saṃyoga之首,第四音变为第三音:labbhati(他被获得)、labbhanti(他们被获得)、labbhare(他们被获得)。巴利
Yassa pubbarūpatte ‘catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā’ti saṃyogādissa catutthassa tatiyattaṃ, labbhati, labbhanti, labbhare.
【于以“ī”等开头的词尾中】alabhi(他得了)、alabhiṃsu(他们得了)。巴利
Īādimhi-alabhi, alabhiṃsu.
651 于‘labha-’之后,‘iṃ’与‘ī’之处,可换为‘thaṃ’与‘thā’。巴利
651.Labhā iṃīnaṃ thaṃthā vā.
于‘labha-’后,他人的‘iṃ’与‘ī’依次替换为‘thaṃ’与‘thā’;词根末音变为随其后之音;复合辅音中,首对辅音之第二音变为第一音。巴利
Labhamhā paresaṃ iṃ, īnaṃ kamena thaṃ, thā honti vā, dhātvantassa pararūpattaṃ, saṃyogādissa dutiyassa paṭhamattaṃ.
‘ahaṃ alatthaṃ’或‘alabhiṃ’,乃‘我得’之谓;‘so alattha’或‘alabhi’,乃‘他得’之谓。巴利
Ahaṃ alatthaṃ, alabhiṃ vā, so alattha, alabhi vā.
依大典所述,“uṃ”变为“thuṃ”、“thaṃsu”;“mhā”变为“thamhā”、“thuṃmhā”。“te bhagavato santike pabbajjañca upasampadañca alatthuṃ”(他们于世尊座下出家并受具足戒)、“satiṃ paccalatthuṃ”(得念)、“viparītasaññaṃ paccalatthuṃ”(得颠倒想)、“te satiṃ paccalatthaṃsu”(他们得念)、“agamamhā kho tava gehaṃ, tattha neva dānaṃ alatthamhā”(我等去往你家,在那里并未得到布施)、“akkosameva alatthamhā”(唯独得到了辱骂)、“mayañca alatthamhā savanāya”(而我等得到了闻法)、“alatthumhā”(我等得到)。词根末音发生“ccha”替换。“Tadāhaṃ pāpikaṃ diṭṭhiṃ, paṭilacchiṃ ayoniso”(那时,我因不如理作意,生起邪恶之见)。巴利
Mahāvuttinā uṃssa thuṃ, thaṃsu honti, mhāssa ca thamhā, thuṃmhā honti, te bhagavato santike pabbajjañca upasampadañca alatthuṃ , satiṃ paccalatthuṃ, viparītasaññaṃ paccalatthuṃ, te satiṃ paccalatthaṃsu, agamamhā kho tava gehaṃ, tattha neva dānaṃ alatthamhā , akkosameva alatthamhā, mayañca alatthamhā savanāya, alatthumhā vā. Dhātvantassa ccho ca. Tadāhaṃ pāpikaṃ diṭṭhiṃ, paṭilacchiṃ ayoniso .
【于“ssa”等开头的词尾中】依据“labhavasa chida gama bhida rudānaṃ cchaṅa”这条规则,词根末音随同“ssa”一起发生“ccha”替换:“lacchati”(他将得)、“labhissati”(他将得)、“lacchanti”(他们将得)、“labhissanti”(他们将得)、“lacchasi”(你将得)、“labhissasi”(你将得)、“lacchatha”(你们将得)、“labhissatha”(你们将得)、“lacchāmi”(我将得)、“labhissāmi”(我将得)、“lacchāma”(我们将得)、“labhissāma”(我们将得)。“Lacchāma putte jīvantā, arogā ca bhavāmase”(我等得以见到活着的诸子,且愿我等自身无病安康)。巴利
Ssatyādimhi-‘labhavasa chida gama bhida rudānaṃ cchaṅa’iti suttena ssena saha dhātvantassa cchādeso, lacchati, labhissati, lacchanti, labhissanti, lacchasi, labhissasi, lacchatha, labhissatha, lacchāmi, labhissāmi, lacchāma, labhissāma. Lacchāma putte jīvantā, arogā ca bhavāmase .
【于“ssa”等词尾中】“alacchā”(他得了)、“alabhissā”(他得了)、“alacchaṃsu”(他们得了)、“alabhissaṃsu”(他们得了)。巴利
Ssādimhi-alacchā, alabhissā, alacchaṃsu, alabhissaṃsu.
在“vaca-”的言语表达义中:有“vacati”(他说)、“vacanti”(他们说)。巴利
Vaca-viyattiyaṃ vācāyaṃ, vacati, vacanti.
在被动义中:有“vacīyati”(他被说)、“vacīyanti”(他们被说)。巴利
Kamme-vacīyati, vacīyanti.
当“ya”的前部变形时,依“assū”规则,词首的“a”音变为“u”,即:“vuccati”(他被说)、“vuccanti”(他们被说)、“vuccare”(他们被说)、“vuccate”(他被说)、“vuccante”(他们被说)、“vuccare”(他们被说)。巴利
Yassa pubbarūpatte ‘assū’ti suttena ādimhi akārassa uttaṃ, vuccati, vuccanti, vuccare, vuccate, vuccante, vuccare.
于使役态:‘vāceti’(他令说)、‘vācenti’(他们令说)、‘vācayati’(他令说)、‘vācayanti’(他们令说)、‘vācāpeti’(他令说)、‘vācāpenti’(他们令说)、‘vācāpayati’(他令说)、‘vācāpayanti’(他们令说)。巴利
Kārite-vāceti, vācenti, vācayati, vācayanti, vācāpeti, vācāpenti, vācāpayati, vācāpayanti.
在‘ī’等开头的词尾中:‘avaci’(他说了)、‘vaci’(他说了)。巴利
Īādimhi-avaci, vaci.
依大规则,连同长音‘ā’一并加入词缀:‘avacāsi’(他说了——带前缀,长音型)、‘vacāsi’(他说了——不带前缀,长音型);‘avacuṃ’(他们说了——带前缀)、‘vacuṃ’(他们说了——不带前缀);‘avaciṃsu’(他们说了——带前缀,异体)、‘vaciṃsu’(他们说了——不带前缀,异体);‘tvaṃ avaco’(你说了——带前缀,单数第二人称);‘avaca’(你说了——不带前缀,异体之一)、‘avaci’(你说了——异体之二)、‘avacāsi’(你说了——长音型);‘avacittha’(你们说了——带前缀,复数第二人称)、‘avacittho’(你们说了——不带前缀)、‘tumhe avacittha’(你们说了——复数第二人称,不带前缀)。巴利
Mahāvuttinā ākārena saha sāgamo, avacāsi, vacāsi, avacuṃ, vacuṃ, avaciṃsu, vaciṃsu, tvaṃ avaco, avaca, avaci, avacāsi, avacittha, avacittho, tumhe avacittha.
“Mhāthānamuña”一句,经文所示:你们说了——带前缀的 avacuttha、不带前缀的 vacuttha;我说了——带前缀的 avaciṃ、不带前缀的 vaciṃ、带前缀异体的 avacāsiṃ、不带前缀异体的 vacāsiṃ;我们说了——带前缀的 avacimhā、不带前缀的 vacimhā,或带前缀异体的 avacimha、不带前缀异体的 vacimha,又或带前缀另一异体的 avacumhā、不带前缀另一异体的 vacumhā;他说了——带前缀的 avacā、不带前缀的 vacā。巴利
‘Mhāthānamuña’iti suttaṃ, tumhe avacuttha, vacuttha, ahaṃ avaciṃ, vaciṃ, avacāsiṃ, vacāsiṃ, mayaṃ avacimhā, vacimhā, avacimha, vacimha vā, mayaṃ avacumhā, vacumhā, so avacā, vacā.
元音缩短时的形式:他说——avaca、avacittha 或 vacittha;我说——ahaṃ avacaṃ、avaca 或 vaca;我们说——mayaṃ avacimhe、vacimhe。巴利
Rassatte-avaca, avacittha, vacittha vā, ahaṃ avacaṃ, avaca, vaca vā, mayaṃ avacimhe, vacimhe.
652 在以 ī 等开头的词尾中,词根 vac 的 mā 增音变为 o。巴利
652.Īādo vacassoma.
在以 ī 等开头的词尾中,词根 vac 中的 mā 变为 o。巴利
Īādīsu vacassa mānubandho o hoti.
他(带 o 形)说,他们(带 o 形)说,他们(带 o 形的异体)说,你(带 o 形)说,你们(带 o 形)说,我(带 o 形)说,我们(带 o 形)说,他(缩短形)说,世尊如是说。巴利
So avoci, te avocuṃ, avociṃsu, tvaṃ avoci, tumhe avocuttha, ahaṃ avociṃ, mayaṃ avocumhā, so avoca, rasso, bhagavā etadavoca .
在以 ss 等开头的词尾中——巴利
Ssatyādimhi –
653 词根 vac、bhuj、muc、vis 等的末尾辅音变为 kkha、ṅa。巴利
653.Vacabhujamucavisānaṃ kkhaṅa.
在带有 ss 的词尾前,词根 vac 等的末尾辅音可变为 kkha、ṅa。巴利
Ssena saha vacādīnaṃ anto byañjano kkhaṅa hoti vā ssayuttāsu vibhattīsu.
他将说、他将说(异体)、他们将说、他们将说(异体)、他们将说(另一异体)、他们将说(另一异体);你将说、你们将说、我将说、我们将说;他将说(中间语态)、他们将说(中间语态)、你将说(中间语态)、你们将说(中间语态);我将说(异体)、我将说(异体);我们将说(异体)、我们将说(异体)。巴利
Vakkhati , vacissati, vakkhanti, vakkhare, vacissanti, vacissare, vakkhasi, vakkhatha, vakkhāmi, vakkhāma, vakkhate, vakkhante, vakkhase, vakkhavhe, ahaṃ vakkhaṃ, vacissaṃ, mayaṃ vakkhāmhe, vacissāmhe.
即使没有‘ssenā’这一规则,词根末尾也可获得 kkh 等形式,如:vakkhissati(他将说)、vakkhissanti(他们将说)。巴利
‘Ssenā’ti adhikārena vinā dhātvantassa kkhādesopi labbhati, vakkhissati, vakkhissanti.
在以 ssā 等开头的词尾中:avakkhā(他将说)、avacissā(他将说,异体);avakkhaṃsu(他们曾说)、avacissaṃsu(他们曾说,异体)。巴利
Ssādimhi-avakkhā, avacissā, avakkhaṃsu, avacissaṃsu.
表言说义的词根 vada- 的活用:vadati(他说)、vadanti(他们说);加前缀 o- 则有 ovadati(他教诫)、ovadanti(他们教诫);vadasi(你说)、vadatha(你们说);vadāmi(我说)、vadāma(我们说)。巴利
Vada-viyattiyaṃ vācāyaṃ, vadati, vadanti, ovadati, ovadanti, vadasi, vadatha, vadāmi, vadāma.
将词根中的‘la’替换为‘e’,变化形式如下:单数第三人称‘vadeti’(他说)、复数第三人称‘vadenti’(他们说);单数第二人称‘vadesi’(你说)、复数第二人称‘vadetha’(你们说);单数第一人称‘vademi’(我说)、复数第一人称‘vadema’(我们说)。巴利
Lassa ette-vadeti, vadenti, vadesi, vadetha, vademi, vadema.
其被动式变化如下:‘vadīyati’(被说)、‘vadiyyati’(被说,另一形式);若加上前缀‘o-’,则为‘ovadīyati’(被教诫)、‘ovadiyyati’(被教诫,另一形式)。巴利
Kamme-vadīyati, vadiyyati, ovadīyati, ovadiyyati.
当‘d’归于颚音组时,其前位音(即重叠部分)则变为同组音,例如:‘vajjati’(被说)、‘vajjanti’(被说,复数)、‘ovajjati’(被教诫)、‘ovajjanti’(被教诫,复数)。巴利
Dassa cavaggatte yassa pubbarūpattaṃ, vajjati, vajjanti, ovajjati, ovajjanti.
【使役形】表示令击鼓:他令击鼓、他们令击鼓、他令击鼓(异形)、他们令击鼓(异形);顶礼长辈:他顶礼、他们顶礼、你顶礼、你们顶礼、我顶礼、我们顶礼。巴利
Kārite-bheriṃ vādeti, vādenti, vādayati, vādayanti, guruṃ abhivādeti, abhivādenti, abhivādesi, abhivādetha, abhivādemi, abhivādema.
【依大典】此处 assa 变为 itta:我顶礼、我们顶礼,或我顶礼、我们顶礼;我敬礼、我们敬礼,即是此义。顶礼者,即是令说“愿你安乐”的吉祥语,而此语正是对可恭敬者应行的礼仪。巴利
Mahāvuttinā assa ittaṃ, abhivādiyāmi, abhivādiyāma, abhivādayāmi, abhivādayāma vā, abhivandāmi, abhivandāmāti attho. Vandanto hi ‘‘sukhī hotū’’ti abhimaṅgalavacanaṃ vadāpeti nāma, tathāvacanañca vandanīyassa vattaṃ.
在 ṇāpi 词缀前,元音不发生强化:vadāpeti(他令说)、vadāpayati(他令说,另一形式)。巴利
Ṇāpimhi na vuddhi, vadāpeti, vadāpayati.
词根如 gam、vad、dā 等转为 ghamm、vajj、dajj 等,此为 vajj 等的替代形式;‘ūlasse’即 la 变为 e:他避开、他们避开。巴利
‘Gamavadadānaṃ ghammavajjadajjā vā’ti vajjādeso, ‘ūlasse’ti lassa ettaṃ, vajjeti, vajjenti.
被动式:被避开、他们被避开。巴利
Kamme-vajjīyati, vajjīyanti.
使役形:他令避开、他令避开(异体)。巴利
Kārite-vajjāpeti, vajjāpayati.
在以 eyya 等开头的词尾中,依据‘eyyeyyāseyyaṃnaṃṭe’规则,eyya 等单数词尾变为 e:vade(他应说)、vadeyya(他应说,异体)、vajje(他应避开)、vajjeyya(他应避开,异体);vadeyyuṃ(他们应说)、vajjeyyuṃ(他们应避开)。巴利
Eyyādimhi-‘eyyeyyāseyyaṃnaṃṭe’iti eyyādīnaṃ ekavacanānaṃ ettaṃ, vade, vadeyya, vajje, vajjeyya, vadeyyuṃ, vajjeyyuṃ.
在 vajj 等替代形式中,依大规则,eyya 变为 ā,eyyuṃ 等中的 eyya 音被删除:得 so vajjā(他应避开),te vajjuṃ(他们应避开)。巴利
Vajjādese mahāvuttinā eyyassa āttaṃ, eyyumādīnaṃ eyyasaddassa lopo, so vajjā, te vajjuṃ.
或者,eyya 等中的 yya 音被删除,得到:tvaṃ vajjāsi(你应避开)、vajjesi(你应避开,异体);tumhe vajjātha(你们应避开)、vajjetha(你们应避开,异体);ahaṃ vajjāmi(我应避开)、vajjemi(我应避开,异体);mayaṃ vajjāma(我们应避开)、vajjema(我们应避开,异体);ahaṃ vajjaṃ(我应避开,异体);mayaṃ vajjāmhe(我们应避开,异体)、vajjeyyāmhe(我们应避开,另一异体)。巴利
Eyyādīnaṃ yyāsaddassa lopo vā, tvaṃ vajjāsi, vajjesi, tumhe vajjātha, vajjetha, ahaṃ vajjāmi, vajjemi, mayaṃ vajjāma, vajjema, ahaṃ vajjaṃ, mayaṃ vajjāmhe, vajjeyyāmhe.
此处引文:他们或许避开,或许不避开;并非依鼻而生长;母亲,愿你健康;而你,亲爱的,愿你安乐;母亲,愿你们健康;这位婆罗门引领我们,等等。巴利
Atrimā pāḷī-vajjuṃ vā te na vā vajjuṃ, natthi nāsāya rūhanā , ammaṃ ārogyaṃ vajjāsi, tvañca tāta sukhī bhava , ammaṃ ārogyaṃ vajjātha, ayaṃ no neti brāhmaṇo iccādi.
昨日过去时:他说了、他说了(异体)、他避开了、他避开了(异体);他们说了、他们说了(异体)、他们避开了、他们避开了(异体)。巴利
Hiyyattaniyaṃ-so avadā, vadā, avajjā, vajjā, te avadū, vadū, avajjū, vajjū.
今日过去时:他说了、他说了(异体)、他避开了、他避开了(异体);他们说了、他们说了(异体)、他们避开了、他们避开了(异体);他们说了(异体)、他们说了(异体)、他们避开了(异体)、他们避开了(异体)。巴利
Ajjattaniyaṃ-so avadi, vadi, avajji, vajji, te avaduṃ, vaduṃ, avajjuṃ, vajjuṃ, avadiṃsu, vadiṃsu, avajjiṃsu, vajjiṃsu.
在以 ssati 开头的词尾中,表示他将说、他将避开。巴利
Ssatyādimhi-vadissati, vajjissati.
在以 ssā 开头的词尾中,表示他曾说、他曾避开等义。巴利
Ssādimhi-avadissā, avajjissā iccādi.
词根 √vid 表“知”:例如 vidati,即他知。巴利
Vida-ñāṇe, vidati.
依“Yuvaṇṇānamiyaṅauvaṅa sare”规则,于元音前作 iy 等的替代,这些替代形式可知。巴利
‘Yuvaṇṇānamiyaṅauvaṅa sare’ti saramhi iyādeso, te vidiyanti.
使役形:他告知、他回报;他告知(异体)、他回报(异体);“诸比丘,我告知你们”,意为“我使知晓”。“尊者,我告知”——意为“我使知晓”,即“令僧团记住我”;换言之,也就是“我公开表明”之义。巴利
Kārite-nivedeti, paṭivedeti, nivedayati, paṭivedayati, paṭivedayāmi vo bhikkhave , jānāpemīti attho. Vedayāmahaṃ bhante, vedayatīti maṃ saṅgho dhāretūti jānāpemi, pākaṭaṃ karomīti vā attho.
也有本子读作“Vediyāmahaṃ bhante, vediyatīti maṃ saṅgho dhāretū”。其中,在无使役后缀时,iy 替代形式是恰当的。巴利
‘‘Vediyāmahaṃ bhante, vediyatīti maṃ saṅgho dhāretū’’tipi pāṭho, tattha apaccaye pare iyādeso yujjati.
eyya 等开头词尾:他应知、他应知(异体);他们应知、他们应知(异体)。巴利
Eyyādimhi-videyya, vidiyeyya, videyyuṃ, vidiyeyyuṃ.
ī 等开头词尾:他知诸缘之灭尽,他们知,他们知(异体)。巴利
Īādimhi-paccayānaṃ khayaṃ avedi, te viduṃ, vidiṃsu.
使役过去时:他告知、他告知(异体);他回报、他回报(异体);他们告知、他们告知(异体);他们回报、他们回报(异体)。巴利
Kārite-nivedesi, nivedayi, paṭivedesi, paṭivedayi, nivedayuṃ, nivedayiṃsu, paṭivedayuṃ, paṭivedayiṃsu.
在以 ssati 等开头的词尾中,例如:他将知(vidissati)、他将知(vedissati,此为异体);“我将知清净”等。巴利
Ssatyādimhi-vidissati, vedissati, parisuddhāti vedissāmi iccādi.
住居于住处,他安住、他们安住、他住于、他们住于。巴利
Vasa-nivāse, vasati, vasanti, nivasati, nivasanti.
被动式:前缀 adhi 或 ā 加于词根;由此,村庄被居住——adhivasīyati(被居住)、āvasīyati(被居住)、ajjhāvasīyati(被居住)。巴利
Kamme-adhi, āpubbo, tena gāmo adhivasīyati, āvasīyati, ajjhāvasīyati.
依“assū”规则,a 变为 u,如 vussati(他住于梵行)、vussanti(他们住)、vussare(他们住,另一语形);经句:“于世尊处住于梵行”。巴利
‘Assū’ti suttena akārassa uttaṃ, vussati, vussanti, vussare, ‘‘bhagavati brahmacariyaṃ vussatī’’ti pāḷi.
【使役形】——“使住”、“使安住”、“使居住”、“使进入居住”。巴利
Kārite-vāseti, adhivāseti, vāsayati, adhivāsayati.
在 ṇāpi 词缀前无元音增强,故得 vasāpeti(使住)、vasāpayati(使住)。巴利
Ṇāpimhi vuddhi natthi, vasāpeti, vasāpayati.
于 ī 等开头之语中——‘住了’(avasi)、‘住了’(vasi)、‘住了’(复数 avasuṃ)、‘住了’(复数 vasuṃ)、‘住了’(复数 avasiṃsu)、‘住了’(复数 vasiṃsu)。巴利
Īādimhi-avasi, vasi, avasuṃ, vasuṃ, avasiṃsu, vasiṃsu.
在 ssati 等未来式词缀中,依“labha、vasa、chida、gama、bhida、ruda 诸词根,与 ssa 结合时词根末音变为 ccha”之规则:故有‘将住’(vacchati)、‘将住’(vasissati)、‘将住’(复数 vacchanti)、‘将住’(复数 vasissanti);‘我依具寿而住’(vacchāmi)、‘我不在你面前住’(na te vacchāmi santike);过去式‘住了’(avacchā)、‘住了’(avasissā)、‘住了’(复数 avacchaṃsu)、‘住了’(复数 avasissaṃsu)。巴利
Ssatyādīsu-‘labha vasa chida gama bhida rudānaṃ cchaṅa’iti ssena saha dhātvantassa cchādeso, vacchati, vasissati, vacchanti, vasissanti, āyasmato nissāya vacchāmi , na te vacchāmi santike , avacchā, avasissā, avacchaṃsu, avasissaṃsu.
词根‘visa’,意为‘进入’,如:pavisati(他进入)、pavisanti(他们进入)。巴利
Visa-pavisane, pavisati, pavisanti.
被动形:pavisīyati(被进入)、pavisīyanti(复数,被进入)、pavisīyate(被进入)、pavisīyante(复数,被进入)。巴利
Kamme-pavisīyati , pavisīyanti, pavisīyate, pavisīyante.
于 ya 变为前形之处:pavissati(将进入)、pavisanti(复数,将进入)、pavissare(中间态,复数,将进入)、pavissate(中间态,单数,将进入)、pavissante(中间态,复数,将进入)、pavissare(中间态,复数,将进入)。巴利
Yassa pubbarūpatte-pavissati, pavissanti, pavissare, pavissate, pavissante, pavissare.
使役形:paveseti(他令进入)、pavesayati(他令进入,异形)。巴利
Kārite-paveseti, pavesayati.
表示被动——“被带入”作 pavesīyati,复数形作 pavesīyanti。巴利
Kamme-pavesīyati, pavesīyanti.
当词缀以 ī 等开头时,前缀元音可延长,故得“已进入”(pāvisi)。巴利
Īādimhi upasaggassa dīgho vā, pāvisi.
依大规则,词根末音变为 kkh,故得“彼进入地”(pāvekkhi pathaviṃ cecco)、“彼迦尸王进入”(so pāvekkhi kāsirājā)、“彼进入其家”(so tassa gehaṃ pāvekkhi);又有复数形“进入”:pāvisuṃ、pāvisiṃsu、pāvekkhiṃsu。巴利
Mahāvuttinā dhātvantassa kkho hoti, pāvekkhi pathaviṃ cecco , so pāvekkhi kāsirājā , so tassa gehaṃ pāvekkhi , pāvisuṃ, pāvisiṃsu, pāvekkhiṃsu.
在 ssati 等未来式词尾中,依“vaca、bhuja、muca、visa 等词根,与 ssa 结合时词根末音变为 kkh”的规则,故有“将进入”(pavekkhati)、“将进入”(pavisissati)、“将进入”(复数 pavekkhanti)、“将进入”(复数 pavisissanti);“此后我将更多地进入”(esa bhiyyo pavekkhāmi)、“高达百人的蚁丘”(vammikaṃ sataporisaṃ);条件式“若进入”(pāvekkhā)、“若进入”(pavisissā)、“若进入”(复数 pāvekkhaṃsu)、“若进入”(复数 pavisissaṃsu)。巴利
Ssatyādīsu ‘vaca bhuja muca visānaṃ kkhaṅa’iti ssena saha dhātvantassa kkho, pavekkhati, pavisissati, pavekkhanti, pavisissanti, esa bhiyyo pavekkhāmi, vammikaṃ sataporisaṃ , pāvekkhā, pavisissā, pāvekkhaṃsu, pavisissaṃsu.
【词根 sada,义为沉没】——依“jarasadānamīma vā”等规则,从元音后可增入 īma 增音:故有“沉没”(sīdati)、“沉没”(复数 sīdanti);“葫芦沉没”(lābūni sīdanti)、“石块漂浮”(silā plavanti);“共沉”(saṃsīdati)、“别沉”(visīdati)、“下沉”(osīdati)、“沉下”(avasīdati)。巴利
Sada-saṃsīdane, ‘jarasadānamīma vā’tiādisaramhā īmaāgamo hoti vā, sīdati, sīdanti, lābūni sīdanti, silā plavanti , saṃsīdati, visīdati, osīdati, avasīdati.
【前缀 ni-,用于坐下的动作】——“坐下”(nisīdati)、“坐下”(复数 nisīdanti)。巴利
Nipubbo nisajjāyaṃ, nisīdati, nisīdanti.
前缀 pa- 表示明净之义:pasīdati(明净),pasīdanti(明净,复数形式)。巴利
Papubbo pasāde, pasīdati, pasīdanti.
即使在使役形中,也不发生元音增长,因为有词干替换:例如 sīdeti(使沉没)、sīdayati(使沉没);saṃsīdeti(使共沉)、saṃsīdayati(使共沉);osīdeti(使下沉)、osīdayati(使下沉);osīdāpeti(令下沉)、osīdāpayati(令下沉);nisīdāpeti(令坐下)、nisīdāpayati(令坐下)。巴利
Kāritepi na vuddhi ādesantarattā, sīdeti, sīdayati, saṃsīdeti, saṃsīdayati, osīdeti, osīdayati, osīdāpeti, osīdāpayati, nisīdāpeti, nisīdāpayati.
前缀 pa- 之后不插入 īma 增音:例如 pitā puttaṃ buddhe pasādeti(父亲使儿子对佛陀生起净信)、pasādayati(使净信)、pasādenti(使净信,复数)、pasādayanti(使净信,复数)。巴利
Papubbamhi īma na hoti, pitā puttaṃ buddhe pasādeti, pasādayati, pasādenti, pasādayanti.
被动形态:pasādīyati(被净信)、pasādīyanti(被净信,复数)。巴利
Kamme-pasādīyati , pasādīyanti.
词根 hana,有杀害、伤害之义,亦用于前往之义:hanati(杀害)、hananti(杀害,复数)。巴利
Hana-hiṃsā, gatīsu, hanati, hananti.
依“kvaci vikaraṇānaṃ”之句,省略 la 类动词变位后,得 hanti(杀害)。例如:“果实确实杀害芭蕉”(phalaṃ ve kadaliṃ hanti)、“恭敬杀害卑劣之人”(sakkāro kāpurisaṃ hanti)、“愤怒的凡夫杀害”(hanti kuddho puthujjano)。巴利
‘Kvaci vikaraṇāna’nti suttena lavikaraṇassa lope hanti, phalaṃ ve kadaliṃ hanti, sakkāro kāpurisaṃ hanti , hanti kuddho puthujjano .
根据大规则,有时会省略词根末音,例如:“以猛烈之箭互相杀”(vikkosamānā tibbāhi, hanti nesaṃ varaṃ varaṃ)、“猎人杀鹿”(luddakā migaṃ hanti)、“渔夫杀鱼”(kevaṭṭā macchaṃ hanti)。巴利
Mahāvuttinā kvaci dhātvantalopo, vikkosamānā tibbāhi, hanti nesaṃ varaṃ varaṃ , luddakā migaṃ hanti, kevaṭṭā macchaṃ hanti.
被动形:“被杀害”(hanīyati)、“被杀害”(复数 hanīyanti)。巴利
Kamme-hanīyati, hanīyanti.
词根末音变为同组塞音,且 ya 变为前字的同形,故得:“被杀害”(haññati)、“被杀害”(复数 haññanti)。巴利
Dhātvantassa cavaggatte yassa pubbarūpattaṃ, haññati, haññanti.
654 当有ṇa随伴时,hanassa变为ghāta。巴利
654.Hanassa ghāto ṇānubandhe.
当有ṇa随伴时,hanassa变为ghāta。巴利
Hanassa ghāto hoti ṇānubandhe paccaye.
使役形:ghāteti(杀害)、ghātayati(杀害)、ghātāpeti(令杀害)、ghātāpayati(令杀害)巴利
Ghāteti, ghātayati, ghātāpeti, ghātāpayati.
被动形:ghātīyati(被杀害)、ghātāpīyati(被令杀害)巴利
Kamme-ghātīyati, ghātāpīyati.
以 ī 等开头者:ahani(杀害了)、hani(杀害了)、ahaniṃsu(杀害了,复数)、haniṃsu(杀害了,复数)巴利
Īādimhi-ahani, hani, ahaniṃsu, haniṃsu.
【被动形】——“被杀害了”(ahaññi)、“被杀害了”(haññi)、“被杀害了”(复数 ahaññiṃsu)、“被杀害了”(复数 haññiṃsu)。巴利
Kamme-ahaññi, haññi, ahaññiṃsu, haññiṃsu.
在 ssati 等未来式词缀中——巴利
Ssatyādimhi –
655 词根 han 后接 ssa 时,变为 je、khā 等形式。巴利
655.Hanā jekhā.
从词根 han 之后,后接 ssa 时,可有 je、khā 等替换形式;依大规则,词根末音转为与后随音同形。巴利
Hanamhā parassa ssakārassa je, khādesā honti vā, mahāvuttinā dhātvantassa pararūpattaṃ.
〔动词变化:〕hajjeti(将杀害)、hanissati(将杀害)、hajjenti(将杀害,复数)、hajjesi(将杀害,过去)、hajjetha(将杀害,命令复数)、hajjemi(我将杀害)、hanissāmi(我将杀害)、hajjema(我们将杀害)、hanissāma(我们将杀害)。巴利
Hajjeti , hanissati, hajjenti, hajjesi, hajjetha, hajjemi, hanissāmi, hajjema, hanissāma.
在 khā 替换时,依大规则,词根末音转为同组塞音:故得 paṭihaṅkhati(将去除)、paṭihanissati(将去除)、paṭihaṅkhanti(将去除,复数)、paṭihaṅkhasi(你将去除)、paṭihaṅkhāmi(我将去除)、paṭihaṅkhāma(我们将去除)、paṭihanissāma(我们将去除)。巴利
Khādese mahāvuttinā dhātvantassa vaggantattaṃ, paṭihaṅkhati, paṭihanissati, paṭihaṅkhanti, paṭihaṅkhasi, paṭihaṅkhāmi, paṭihaṅkhāma, paṭihanissāma.
词根 hara,义为“携带、移动”,如 harati(他携带)、haranti(他们携带)。巴利
Hara-haraṇe, harati, haranti.
被动形:harīyati(被带走)、harīyanti(被带走,复数)。巴利
Kamme-harīyati, harīyanti.
使役形:hāreti(使带走)、hārayati(使带走)。巴利
Kārite-hāreti, hārayati.
在 ṇāpi 词缀前无元音增长时,即得 harāpeti、harāpayati(令带走)。巴利
Ṇāpimhi na vuddhi, harāpeti, harāpayati.
被动形态:hārīyati(被带走)、harāpīyati(被令带走)。巴利
Kamme-hārīyati, harāpīyati.
以 ā、ī 等开头的词缀——巴利
Ā, īādīsu –
656 当词缀以 ā 或 ī 等开头时,词根 har 的 ra 变为 ā。巴利
656.Āīādīsu harassā.
在以 ā 开头及以 ī 开头的词缀中,词根 har 的 ra 音可变为 ā。由此而有 so ahā(他带走)与 aharā(带走)。巴利
Āādīsu īādīsu ca harassa rakārassa ā hoti vā, so ahā, aharā.
当词缀以 ī 等开头时:so ahāsi(他带走了)、ajini maṃ ahāsi me(他战胜了我,带走了我)、attānaṃ upasaṃhāsi(他收摄了自身)、āsanaṃ abhihāsi(他带走了座位)、sāsane vihāsi(他住于教法中)、vihāsi purisuttamo(最上之人住于)、dhammaṃ payirudāhāsi(他阐述了法);ahari(带走了)、hari(带走了);vihāsuṃ(他们住于)、āhiṃsu(他们带走了)或 vihiṃsu(他们住于);巴利语中有 ‘mā me tato mūlaphalaṃ āhaṃsū’(愿他们莫从我处带走根果);ahāsuṃ、aharuṃ、haruṃ、ahariṃsu、hariṃsu(皆为“他们带走了”的各种形式);tvaṃ ahāsi(你带走了)、ahari(带走了);tumhe ahāsittha(你们带走了)、aharittha(你们带走了);ahaṃ ahāsiṃ(我带走了)、ahariṃ(我带走了)、vihāsiṃ sāsane rato(我住于教法中,乐于教法);mayaṃ ahāsimhā(我们带走了)、aharimhā(我们带走了)。巴利
Īādimhi-so ahāsi, ajini maṃ ahāsi me , attānaṃ upasaṃhāsi, āsanaṃ abhihāsi, sāsane vihāsi, vihāsi purisuttamo , dhammaṃ payirudāhāsi, ahari, hari, vihāsuṃ, āhiṃsu, vihiṃsu vā, ‘‘mā me tato mūlaphalaṃ āhaṃsū’’ti pāḷi, ahāsuṃ, aharuṃ, haruṃ, ahariṃsu, hariṃsu, tvaṃ ahāsi, ahari, tumhe ahāsittha, aharittha, ahaṃ ahāsiṃ, ahariṃ, vihāsiṃ sāsane rato , mayaṃ ahāsimhā, aharimhā.
在其他人称的六种变位中,以 ttha 替换;由此可得“他带走了”(so ahāsittha)与“带走了”(aharittha)。巴利
Parachakke assa tthattaṃ, so ahāsittha, aharittha.
至于 ssati 等未来式词缀——巴利
Ssatyādīsu –
657 动词词根 har 在 ssa 之前变为 āhaṅa。巴利
657.Harassa cāhaṅa sse.
在带有 ssa 的语尾中,词根 har 与 kar 的 ra 与 ssa 结合时,也可替换为 āhaṅa。巴利
Ssakāravatīsu vibhattīsu ssena saha harassa ca karassa ca rakārassa āhaṅa hoti vā.
有 i、u 增音时:如“将带走”(hāhiti)、“将带走一担”(khārikājañca hāhiti);或“将带走”(hāhati)、“将带走”(harissati);复数形式“将带走”(hāhinti)、“将带走”(hāhanti)、“将带走”(harissanti);“你将带走”(hāhasi)、“比丘,你将安乐而住”(sukhaṃ bhikkhu vihāhisi);“你们将带走”(hāhatha)、“我将带走”(hāhāmi)、“我们将带走”(hāhāma)、“我们将带走”(harissāma)。巴利
Iu āgame-hāhiti, khārikājañca hāhiti . Hāhati vā, harissati, hāhinti, hāhanti, harissanti, hāhasi, sukhaṃ bhikkhu vihāhisi . Hāhatha, hāhāmi, hāhāma, harissāma.
依大规则,词根 har 的末音亦可省略。巴利语中就有这样的用例:“谁于此法律中不放逸而住”(yo imasmiṃ dhammavinaye appamatto vihassati)、“我们将尊崇而住”(purakkhatvā vihassāma)、“我将取水”(ahaṃ udakamāhissaṃ)。巴利
Mahāvuttinā harassa dhātvantassa lopo ca, ‘‘yo imasmiṃ dhammavinaye appamatto vihassati , purakkhatvā vihassāma , ahaṃ udakamāhissa’’nti pāḷī.
在以 ssā 等开头的词缀中,有 ahāhā(若带走)、aharissā(若带走)、ahāhaṃsu(若带走,复数形式)、aharissaṃsu(若带走,复数形式)。巴利
Ssādimhi-ahāhā, aharissā, ahāhaṃsu, aharissaṃsu.
在 sīsa(头)一词前加 ā、用来表示祈愿的场合,有 āsīsati、āsīsanti、paccāsīsati、paccāsīsanti 这几个词。巴利
Āpubba sīsa-patthanāyaṃ, āsīsati, āsīsanti, paccāsīsati, paccāsīsanti.
658 以 ā 等音为首的释义。巴利
658.Ādismā sarā.
从以ā为首的元音之后,第一个词形为单音节词的双音节形式。据此,以元音起首的动词词根在词干双写时,便会产生āsīsa与sīsa两种形式。巴利
Ādibhūtā saramhā paraṃ paṭhamasaddarūpaṃ ekassaraṃ dverūpaṃ hoti, iminā sarapubbānaṃ dhātupadānaṃ padadvitte āsīsa, sīsa iti rūpadvayaṃ bhavati.
659 第六百五十九条:词首辅音省略规则。巴利
659.Loponādibyañjanassa.
在双写时,非词首的单辅音被省略,因此前述sīsa词形中的辅音sa被省略。巴利
Dvitte anādibhūtassa ekassa byañjanassa lopo hotīti purime sīsarūpe sakāralopo.
由此得āsīsīsati、āsīsīsanti等。巴利
Āsīsīsati , āsīsīsanti iccādi.
同样,根据‘parokkhāyañcā’(完成时及…)之经文,借由‘ca’(及)字,对kam等词根进行双词干操作后:依‘非词首辅音省略’之规则,前一词形中的非词首辅音被省略;依‘ka组音变为ca组音’之规则,剩余的ka组音变为ca组音;再依‘加鼻冠音’之规则,插入鼻冠音。由此得caṅkamati、caṅkamanti、caṅkamatu、caṅkamantu、caṅkameyya、caṅkameyyuṃ等。巴利
Tathā ‘parokkhāyañcā’ti sutte casaddena kamādīnaṃ dhātupadānaṃ padadvitte kate ‘loponādibyañjanassā’ti purime padarūpe anādibyañjanalopo, ‘kavaggahānaṃ cavaggajā’ti sesassa kavaggassa cavaggattaṃ, ‘niggahītañcā’ti niggahītāgamo, caṅkamati, caṅkamanti, caṅkamatu, caṅkamantu, caṅkameyya, caṅkameyyuṃ iccādi.
Ku(苦)——收缩义:caṅkocati、caṅkocanti。巴利
Kuca-saṅkocane, caṅkocati, caṅkocanti.
Cala(遮拉)表“振动”义:cañcalati,cañcalanti。巴利
Cala-calane, cañcalati, cañcalanti.
依《大义释》,鼻冠音变为后随音,于jara(衰老)与bhijjana(破损)之义,遂有jajjarati、jajjaranti。巴利
Mahāvuttinā niggahītassa pararūpatte jara-bhijjane, jajjarati jajjaranti.
Daḷa(达腊)表“闪耀”义:daddallati,daddallanti。巴利
Daḷa-dittiyaṃ, daddallati, daddallanti.
Muha——昏乱义:momuhati、momuhanti。依《大分别》,ussa(上扬音)变为ottaṃ。巴利
Muha-vecitte, momuhati, momuhanti, mahāvuttinā ussa ottaṃ.
同样地,ru——吠叫义:roruvati、roruvanti。巴利
Tathā ru-sadde, roruvati, roruvanti.
Lupa——贪求义:loluppati、loluppanti等。巴利
Lupa-giddhe, loluppati, loluppanti iccādi.
所谓双词干(padadvittaṃ),即是词的叠用,旨在表示殊胜等义。然而在vicchā(分别)中,为pono puñña(一再之福);在sambhama(妄执)等中,双词干不含词首辅音的省略,如gāmo gāmo ramaṇīyo(村落村落可爱)。同样地,在某些处即使为表示殊胜,亦复如是,如rūparūpaṃ(真色)、dukkhadukkhaṃ(极苦)、ajjhattajjhattaṃ(极内)、devadevo(天中天)、munimuni(仙中仙)、rājarājā(王中王)、brahmabrahmā(梵中梵)、varavaro(最胜之胜)、aggaaggo(最上之上)、jeṭṭhajeṭṭho(长之长)、seṭṭhaseṭṭho(尊之尊)、pasatthapasattho(善说之说)、uggatauggato(高之高)、ukkaṭṭhukkaṭṭho(极之极)、omakomako(劣之劣)、dubbaladubbalo(弱之弱)、abalaabalo(无力之力)、mahantamahanto(大之大,等。巴利
Padadvittaṃ nāma padatthānaṃ atisayatādīpanatthaṃ, vicchāyaṃ pana ponopuñña, sambhamādīsu ca dvitte anādibyañjanalopo natthi, gāmo gāmo ramaṇīyo. Tathā kvaci atisayadīpanepi, rūparūpaṃ, dukkhadukkhaṃ, ajjhattajjhattaṃ, devadevo, munimuni, rājarājā, brahmabrahmā, varavaro, aggaaggo, jeṭṭhajeṭṭho, seṭṭhaseṭṭho, pasatthapasattho, uggatauggato, ukkaṭṭhukkaṭṭho, omakomako, dubbaladubbalo, abalaabalo, mahantamahanto iccādi.
1 2 3 4 5 6