第6品·动词品·Rudh(阻碍)等词组
6. 动词品解释 · 333 段
其次,说rudh(阻碍)等词组。巴利
Atha rudhādigaṇo vuccate.
‘Kattarī’(主格)一词适用,且依多分规则,词干词缀在主格中受限于体态(bhāva),在业格中不限定而随应转起;因此,应知词干词缀在体态、业格及使役形态中的转起。巴利
‘Kattarī’ti padaṃ vattate, tañca bahulādhikārā vikaraṇānaṃ kattari nibandhaṃ bhāva, kammesu anibandhaṃ vikappena pavattiṃ dīpeti, tasmā bhāva, kammesu ca kāritarūpesu ca vikaraṇānaṃ pavatti veditabbā hotīti.
Chida(切断)、bhida(分裂)、bhuja(受用)、muca(释放)、yuja(结合)、rica(剔除)、rudha(阻碍)、lipa(粘着)、vida(了知)、sica(渗入)、subha(清净)。巴利
Chida, bhida, bhuja, muca, yuja, rica, rudha, lipa, vida, sica, subha.
660 Rudh(阻碍)等词根。巴利
660.Mañca rudhādīnaṃ.
当Rudh等作业义词根构成主格时,词尾为lo;并且,从这些Rudh等词根的首音节元音之后,引入一个鼻音。‘ma’是表示词首的标记,‘a’为发音之用;而通过‘ca’字,则可涵盖Rudha、Subha等词根后接i、ī、e、o等词缀的情况,这是因为该鼻音具有组声(塞音)的性质。巴利
Rudhādīhi kriyatthehi kattari lo hoti, tesañca rudhādīnaṃ pubbantasaramhā paraṃ niggahītaṃ āgacchati, mānubandho pubbantadīpanattho, akāro uccāraṇattho, casaddena rudha, subhādīhi i, ī, e, opaccaye saṅgaṇhāti, niggahītassa vaggantattaṃ.
Rundhati,意为“他阻碍”。巴利
Rundhati.
Chida有二分之义,即chindati、chindanti。巴利
Chida-dvidhākaraṇe, chindati, chindanti.
于业格中取kyo词缀:依“ta组与va组的ya变为ca组与ya”之规则,词根末尾转为ca组音;再依“由va组与la组得ta”之规则,变为前述形式。即为chijjati、chijjanti。巴利
Kamme kyo, ‘tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā’ti yamhi dhātvantassa cavaggattaṃ, ‘vaggalasehi te’ti yassa pubbarūpattaṃ. Chijjati, chijjanti.
依照“重元音前之短音 r 代替 nte、ntīna”的规则,四种词形中的 nte、ntīna 变为 rettaṃ,如 chindate、chijjate、chijjante、chijjare。巴利
‘Garupubbā rassā re ntentīna’nti catunnaṃ nte, ntīnaṃ rettaṃ, chindate, chijjate, chijjante, chijjare.
由此插入鼻冠音,成为 chindīyati、chindīyanti、chindīyate、chindīyante。巴利
Iminā niggahītāgamo, chindīyati, chindīyanti, chindīyate, chindīyante.
使役态形式:chedeti、chedayati、chedāpeti、chedāpayati、chindeti、chindayati、chindāpeti、chindāpayati。巴利
Kārite-chedeti, chedayati, chedāpeti, chedāpayati, chindeti, chindayati, chindāpeti, chindāpayati.
在Ī等元音前:acchindi、chindi、acchinduṃ、chinduṃ、acchindiṃsu、chindiṃsu。巴利
Īādimhi-acchindi , chindi, acchinduṃ, chinduṃ, acchindiṃsu, chindiṃsu.
依《大分别》所述,词根末的cch及其前的辅音发生叠写:例如 accecchi taṇhaṃ(他断除渴爱)、vivattayi saṃyojanaṃ(他解除结缚)。‘acchejjī’这种形式也见于divā等读法;又如 acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ(诸树确实被砍断了)。巴利
Mahāvuttinā dhātvantassa ccho pubbassa dvittañca, acchecchi taṇhaṃ, vivattayi saṃyojanaṃ , ‘‘acchejjī’’tipi divādipāṭho dissati, acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ .
业格形式:acchijji、chijji、acchindiyi、chindiyi。巴利
Kamme-acchijji, chijji, acchindiyi, chindiyi.
使役态:chedesi、kaṇṇanāsañca chedayi、chindesi、chindayi。巴利
Kārite-chedesi, kaṇṇanāsañca chedayi , chindesi, chindayi.
在ss等之前:依‘labhavasa…等摄cchaṅ’的规则,ss与词根末尾成cch。例如:checchati、chindissati、checchanti、chindissanti、checchasi、checchata、checchāmi、checchāma、chindissāma。巴利
Ssatyādimhi-‘labhavasachidagamabhidarudānaṃ cchaṅa’iti ssena saha dhātvantassa ccho, checchati, chindissati, checchanti, chindissanti, checchasi, checchata, checchāmi, checchāma, chindissāma.
在ss等之前:acchecchā、acchindissā、acchecchaṃsu、acchindissaṃsu。巴利
Ssādimhi-acchecchā, acchindissā, acchecchaṃsu, acchindissaṃsu.
Bhida,意为破裂:bhindati、bhindanti。巴利
Bhida-vidāraṇe, bhindati, bhindanti.
于业中:bhijjati、bhijjanti、bhijjare、bhindiyati、bhindiyanti。巴利
Kamme-bhijjati, bhijjanti, bhijjare, bhindiyati, bhindiyanti.
于使役中:bhikkhū bhikkhūhi bhedeti、bhedayati、bhedāpeti、bhedāpayati、bhindeti、bhindayati、bhindāpeti、bhindāpayati。巴利
Kārite-bhikkhū bhikkhūhi bhedeti , bhedayati, bhedāpeti, bhedāpayati, bhindeti, bhindayati, bhindāpeti, bhindāpayati.
业格形式:bhedīyati、bhedāpīyati。巴利
Kamme-bhedīyati, bhedāpīyati.
在Ī等前缀之后,词干变化为:abhindi、bhindi、abhinduṃ、bhinduṃ、abhindiṃsu、bhindiṃsu。巴利
Īādimhi-abhindi, bhindi, abhinduṃ, bhinduṃ, abhindiṃsu, bhindiṃsu.
业格形式:abhijji、bhijji、abhindiyi、bhindiyi。巴利
Kamme-abhijji, bhijji, abhindiyi, bhindiyi.
使役态的变化形式如下:abhedesi、bhedesi、abhedayi、bhedayi、bhedāpesi、bhedāpayi。巴利
Kārite-abhedesi, bhedesi, abhedayi, bhedayi, bhedāpesi, bhedāpayi.
当词基遇上ss等语尾时:依“labhavasa…”等规则,ss与dassa合为cch,从而形成bhecchati、bhindissati、bhecchanti、bhindissanti、bhecchasi、bhecchatha、bhecchāmi、bhecchāma、bhindissāma等,如巴利句“taṃ te paññāya bhecchāmī”(我将以慧破汝)所示。巴利
Ssatyādimhi-‘labhavasa…’iccādinā ssena saha dassa ccho, bhecchati, bhindissati, bhecchanti, bhindissanti, bhecchasi, bhecchatha, bhecchāmi, bhecchāma, bhindissāma, ‘‘taṃ te paññāya bhecchāmī’’ti pāḷi.
当词基遇上ss等语尾时,便形成acchecchā、acchindissā等形式。巴利
Ssādimhi-acchecchā, acchindissāiccādi.
Bhuja——护持、受用义:bhuñjati,bhuñjanti。巴利
Bhuja-pālana, byavaharaṇesu, bhuñjati, bhuñjanti.
业格形式:bhujjati,bhujjanti。巴利
Kamme-bhujjati, bhujjanti.
使役态形式:bhojeti,bhojayati,bhojāpeti,bhojāpayati。巴利
Kārite-bhojeti, bhojayati, bhojāpeti, bhojāpayati.
业格用法:“被食”,即被供养食物。巴利
Kamme-bhojīyati, bhojāpīyati.
将来时词缀ss等:在词根 bhuj(食)、muc、visa 等的将来时语基中,ss与词根末音合并为kkh,词根首音增长。例如:bhokkhati、bhuñjissati、bhokkhanti、bhokkhasi、bhokkhatha、bhokkhāmi、bhokkhāma、bhuñjissāma。巴利
Ssatyādimhi-‘vacabhujamucavisānaṃ kkhaṅa’iti ssena saha dhātvantassa kkho, ādivuddhi, bhokkhati, bhuñjissati, bhokkhanti, bhokkhasi, bhokkhatha, bhokkhāmi, bhokkhāma, bhuñjissāma.
过去将来时词缀ss等:例如 abhokkhā、abhuñjissā、abhokkhaṃsu、abhuñjissaṃsu 等。巴利
Ssādimhi-abhokkhā, abhuñjissā, abhokkhaṃsu, abhuñjissaṃsu iccādi.
词根 muc,义为解脱、放开,构成 muñcati、muñcanti、muñcare 等词形。巴利
Muca-mocane, muñcati, muñcanti, muñcare.
用于业格:构成 muccati、muccanti、muñcīyati、muñcīyanti 等词形。巴利
Kamme-muccati, muccanti, muñcīyati, muñcīyanti.
用于使役用法:构成 mocāpeti、mocāpayati 等词形。巴利
Kārite-mocāpeti, mocāpayati.
【过去时后缀 ī 等】——amuñci、muñci、amuñciṃsu、muñciṃsu。巴利
Īādimhi-amuñci, muñci, amuñciṃsu, muñciṃsu.
【使役用法】——amocesi、mocesi、amocayi、mocayi、amocesuṃ、mocesuṃ、amocayuṃ、mocayuṃ、amociṃsu、mociṃsu、amocayiṃsu、mocayiṃsu。巴利
Kārite-amocesi, mocesi, amocayi, mocayi, amocesuṃ, mocesuṃ, amocayuṃ, mocayuṃ, amociṃsu, mociṃsu, amocayiṃsu, mocayiṃsu.
【将来时后缀 ss 等】——以 ss 与词根末音合并构成 kkh,如:mokkhati、muñcissati、mokkhanti mārabandhanā。Na me samaṇa mokkhasi。又如:Mokkhatha、mokkhāmi、mokkhāma、muñcissāma。巴利
Ssatyādimhi-ssena saha cassa kkho, mokkhati, muñcissati, mokkhanti mārabandhanā . Na me samaṇa mokkhasi . Mokkhatha, mokkhāmi, mokkhāma, muñcissāma.
【过去将来时词尾 ssa 等】——amokkhā、mokkhā、amuñcissā、muñcissā、amokkhaṃsu、mokkhaṃsu、amuñcissaṃsu、muñcissaṃsu。巴利
Ssādimhi-amokkhā , mokkhā, amuñcissā, muñcissā, amokkhaṃsu, mokkhaṃsu, amuñcissaṃsu, muñcissaṃsu.
【词根 yuj,意为“连接”、“结合”】——yuñjati buddhasāsane,义为开始、从事;yuñjanti,pamādamanuyuñjanti bālā dummedhino janā。Yuñjasi,yuñjatha buddhasāsane。Yuñjāmi,yuñjāma。巴利
Yuja-yoge, yuñjati buddhasāsane, ārabhatīti attho, yuñjanti, pamādamanuyuñjanti, bālā dummedhino janā . Yuñjasi, yuñjatha buddhasāsane . Yuñjāmi, yuñjāma.
【被动/业格用法】——yuñjīyati、yuñjīyanti。巴利
Kamme-yuñjīyati, yuñjīyanti.
【使役用法】——yojeti、payojeti、niyojeti、uyyojeti、yojayati、payojayati、niyojayati、uyyojayati。巴利
Kārite-yojeti, payojeti, niyojeti, uyyojeti, yojayati, payojayati, niyojayati, uyyojayati.
【业格用法】——yojīyati、payojīyati、niyojīyati、uyyojīyati。巴利
Kamme-yojīyati, payojīyati, niyojīyati, uyyojīyati.
【词根 rudh,义为阻碍、遮蔽】——rundhati、rundhiti、rundhīti、rundheti、rundhoti、rundhanti、orundhati、avarundhati、rundhāpeti、rundhāpayati、avarodheti、avarodhayati、uparodheti、uparodhayati、rodhāpeti、rodhāpayati。巴利
Rudha-āvaraṇe, rundhati, rundhiti, rundhīti, rundheti, rundhoti, rundhanti, orundhati, avarundhati, rundhāpeti, rundhāpayati, avarodheti, avarodhayati, uparodheti, uparodhayati, rodhāpeti, rodhāpayati.
【业格用法】——avarodhīyati 等。巴利
Kamme-avarodhīyati iccādi.
【词根 lip(涂抹、粘附)】——limpati、limpanti。巴利
Lipa-limpane, limpati, limpanti.
【业格用法】——limpīyati。巴利
Kamme-limpīyati.
使役用法:limpeti、limpayati、limpāpeti、limpāpayati、lepeti、lepayati、lepāpeti、lepāpayati 等。巴利
Kārite-limpeti, limpayati, limpāpeti, limpāpayati, lepeti, lepayati, lepāpeti, lepāpayati iccādi.
词根 vid,意为“获得”:vindati、vindanti。巴利
Vida-paṭilābhe, vindati, vindanti.
业格用法:vindīyati、vindīyanti。巴利
Kamme-vindīyati, vindīyanti.
使役形式:vindeti、vindayati、vindāpeti、vindāpayahi。巴利
Kārite-vindeti, vindayati, vindāpeti, vindāpayahi.
以 ī 等结尾的过去时形式:avindi、vindi;udaṅgaṇe tattha papaṃ avinduṃ;avindiṃsu、vindiṃsu 等。巴利
Īādimhi-avindi , vindi, udaṅgaṇe tattha papaṃ avinduṃ , avindiṃsu, vindiṃsu iccādi.
词根 sic(义为浇洒、灌溉):siñcati、siñcanti。巴利
Sica-secane, siñcati, siñcanti.
被动语态:siñcīyati、siñcīyanti。巴利
Kamme-siñcīyati, siñcīyanti.
使役用法:siñceti、siñcayati、siñcāpeti、siñcāpayati,乃至 siñceyya vā siñcāpeyya vā 等。巴利
Kārite-siñceti, siñcayati, siñcāpeti, siñcāpayati, siñceyya vā siñcāpeyya vā iccādi.
词根 √subh(打击、击打):如 yo no gāvova sumbhati;以及 sumbhanti、sumbhasi、sumbhatha、bhūmiṃ sumbhāmi vegasā、sumbhāma、sumbhiti、sumbhīti、sumbheti、sumbhoti 等。巴利
Subha-sampahāre, yo no gāvova sumbhati . Sumbhanti, sumbhasi, sumbhatha, bhūmiṃ sumbhāmi vegasā , sumbhāma, sumbhiti, sumbhīti, sumbheti, sumbhoti iccādi.
此处也包含词根 gah。gaha 意为执取。根据“mañca rudhādīnaṃ”规则,lapaccaya 与 niggahīta 一同出现。巴利
Gahadhātupi idha saṅgahitā. Gaha-upādāne. ‘Mañca rudhādīna’nti niggahītena saha lapaccayo.
661 ṇo 替换 niggahīta。巴利
661.Ṇo niggahītassa.
词根 gaha 中出现的 niggahīta 变为 ṇo。依据 Mahāvutti,另有别则令 la 变为长音。巴利
Gahadhātumhi āgatassa niggahītassa ṇo hoti. Mahāvuttinā vikappena lassa dīgho.
gaṇhāti,亦作 gaṇhati;gaṇhanti、gaṇhasi、gaṇhatha、gaṇhāmi、gaṇhāma。巴利
Gaṇhāti, gaṇhati vā, gaṇhanti, gaṇhasi, gaṇhatha, gaṇhāmi, gaṇhāma.
表业格:gaṇhīyati、gaṇhīyanti。巴利
Kamme-gaṇhīyati, gaṇhīyanti.
所谓“hassa vipallāso”,即 ha 转变为 ya,故有 gayhati、gayhanti、gayhare。巴利
‘Hassa vipallāso’ti ha, yānaṃ vipariyāyo, gayhati, gayhanti, gayhare.
使役形式:gāheti、gāhayati、gāhāpeti、gāhāpayati 等。巴利
Kārite-gāheti, gāhayati, gāhāpeti, gāhāpayati iccādi.
662 gaha 的词干变为 gheppa。巴利
662.Gahassa gheppo.
gaha 的词干在 nta、māna、ti 等结尾之前,有时变为 gheppa。巴利
Nta, māna, tyādīsu gahassa gheppādeso hoti vā.
gheppati、gheppanti(gaha 依规则变为 gheppa 后接 ti、nti 的现在时形式)巴利
Gheppati , gheppanti.
【业格用法】gheppīyati、gheppīyanti。巴利
Kamme-gheppīyati, gheppīyanti.
【过去时词尾 ī 等】agaṇhi、gaṇhi。巴利
Īādimhi-agaṇhi, gaṇhi.
依 Mahāvutti 所说,此处 niggahīta 脱落,i 与 u 增音并变为 e:aggahesi、paṭiggahesi、anuggahesi、aggaṇhiṃsu、gaṇhiṃsu。Aggahesuṃ、paṭiggahesuṃ、anuggahesuṃ。巴利
Mahāvuttinā niggahītalopo, iuāgamassa ettaṃ, aggahesi, paṭiggahesi, anuggahesi, aggaṇhiṃsu, gaṇhiṃsu. Aggahesuṃ, paṭiggahesuṃ, anuggahesuṃ.
【以 ss 等为始的将来时形态】——即 gaṇhissati、gahessati、gaṇhissanti、gahessanti 等。巴利
Ssatyādimhi-gaṇhissati, gahessati, gaṇhissanti, gahessanti iccādi.
接下来讲述 Divādi 语类。巴利
Atha divādigaṇo vuccate.
此处,由于诸词根末字母相类,其排列次第应完全依末字母来解说。巴利
Idha dhātūnaṃ kamo antakkharavasena vattabbo sabbaso sadisarūpattā.
muca(解脱)、vica(区分)、yuja(相应)、luja(坏灭)、vija(了知)、gada(说)、pada(行)、mada(醉)、vida(知)、idha(此)、kudha(怒)、gidha(贪)、budha(觉)、yudha(战)、vidha(穿)、sidha(成就)、sudha(净)、mana(慢)、hana(杀)、kupa(怒)、dīpa(燃)、lupa(断)、vapa(播)、supa(睡)、divu(游戏)、sivu(缝)、tasa(怖)、tusa(喜)、disa(见)、dusa(染)、sisa(剩)、susa(干)、daha(烧)、naha(绑)、muha(痴)。巴利
Muca, vica, yuja, luja, vija, gada, pada, mada, vida, idha, kudha, gidha, budha, yudha, vidha, sidha, sudha mana, hana, kupa, dīpa, lupa, vapa, supa, divu, sivu, tasa, tusa, disa, dusa, sisa, susa, daha, naha, muha.
663 在 Divādi(第四类)词根之后,加 yaka。巴利
663.Divādīhi yaka.
对于 Divādi 语类的词根,表达动作、主动语态时,加上带 k 标记的 ya 后缀。巴利
Divādīhi kriyatthehi kattari kānubandho yapaccayo hoti.
词根 muc(义为解脱):ya 变为前形,构成 muccati、vimuccati。由于是不及物动词,因此没有单纯的及物动词形式。巴利
Muca-muttiyaṃ, yassa pubbarūpattaṃ, muccati, vimuccati. Akammakattā suddhakammarūpaṃ na labbhati.
【使役语态】——moceti、mocayati、mocāpeti、mocāpayati。巴利
Kārite-moceti , mocayati, mocāpeti, mocāpayati.
【被动语态】——mocīyati、mocāpīyati;muccatu、dukkhā muccantu。巴利
Kamme-mocīyati, mocāpīyati, muccatu, dukkhā muccantu.
【未来时以 ss 等开头时】——词根末音变为 kkh:mokkhati、mokkhanti。巴利
Ssatyādimhi dhātvantassa kkho, mokkhati, mokkhanti.
词根 vic,意为“分别”或“远离”,其变化形式有 viviccati、viviccanti。巴利
Vica-viveke, viviccati, viviccanti.
使役用法:viveceti、vivecayati、vivecāpeti、vivecāpayati。巴利
Kārite-viveceti, vivecayati, vivecāpeti, vivecāpayati.
业格用法:vivecīyati、vivecāpīyati 等。巴利
Kamme-vivecīyati, vivecāpīyati iccādi.
词根 yuj,意为连接、相应——yujjati、yujjanti。巴利
Yuja-yuttiyaṃ, yujjati, yujjanti.
词根 luj,意为破坏、灭——lujjati、lujjanti。巴利
Luja-vināse, lujjati, lujjanti.
词根 vij,意为恐惧、动摇——saṃvijjati、saṃvijjanti。巴利
Vija-bhaya, calanesu, saṃvijjati, saṃvijjanti.
此为致使态:saṃvejeti、saṃvejayati、saṃvejenti、saṃvejayanti 等。巴利
Kārite-saṃvejeti, saṃvejayati, saṃvejenti, saṃvejayanti iccādi.
词根 gaj 表雷鸣、咆哮:如 megho gajjati(云雷鸣)、gajjanti([复数]雷鸣)。巴利
Gada-gajjane, megho gajjati, gajjanti.
在“步行的行进”中,生起(单数)、生起(复数)、躺下、偏离、完成、到达、进入、践行。巴利
Pada-gatimhi, uppajjati, uppajjanti, nipajjati, vipajjati, sampajjati, āpajjati, samāpajjati, paṭipajjati.
在“业”的用法中:以此而犯戒、入禅定、行道。巴利
Kamme-tena āpatti āpajjati, jhānaṃ samāpajjati, maggo paṭipajjati.
如果某事由他人所做,则因此犯戒。入禅定,行道。巴利
Kyamhi parepi yaka hoti, tena āpatti āpajjīyati. Jhānaṃ samāpajjīyati, maggo paṭipajjīyati.
在“使作”中:令生起、令生起(另一形);令产生、令产生(另一形);令完成、令完成(另一形);令到达、令到达(另一形);令践行、令践行(另一形);令使践行、令使践行(另一形)。巴利
Kārite-uppādeti, uppādayati, nipphādeti, nipphādayati. Sampādeti, sampādayati, āpādeti, āpādayati, paṭipādeti, paṭipādayati, paṭipajjāpeti, paṭipajjāpayati.
在“业”中:被生起、被产生、被完成、被到达、被践行。巴利
Kamme-uppādīyati, nipphādīyati, sampādīyati, āpādīyati, paṭipādīyati.
愿生起(单数)、愿生起(复数)、应生起(单数)、应生起(复数)。而“如何能让共住弟子的钵生起?让衣生起?让资具生起?”这些则是主动与业的形式。巴利
Uppajjatu , uppajjantu, uppajjeyya, uppajjeyyuṃ, kinti nu kho saddhivihārikassa patto uppajjiyetha, cīvaraṃ uppajjiyetha, parikkhāro uppajjiyethāti imāni pana kattu, kammarūpāni.
在“ī”等词尾中:生起、卧下、偏离、完成、到达、进入、践行。巴利
Īādimhi-uppajji, nipajji, vipajji, sampajji, āpajji, samāpajji, paṭipajji.
664 第664条:词缀在某些情况下会被省略。巴利
664.Kvaci vikaraṇānaṃ.
词缀在某些情况下会被省略。巴利
Vikaraṇānaṃ kvaci lopo hoti.
眼生起、智生起、明生起、光生起等,以及“生起”“躺下”的复数形式。巴利
Cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi iccādi, uppajjiṃsu, nipajjiṃsu.
意指“疯狂、迷醉”:沉醉(单数)、沉醉(复数)。巴利
Mada-ummāde, majjati, majjanti.
意指“存在”:存在、被找到。巴利
Vida-sattāyaṃ, vijjati, saṃvijjati.
意指“成就”:成功、圆满成就。巴利
Idha-samiddhiyaṃ, ijjhati, samijjhati.
在“愤怒”中:发怒(单数)、发怒(复数)。巴利
Kudha-kope, kujjhati, kujjhanti.
在“觉悟”中:觉悟、完全觉悟。巴利
Budha-avagamane, bujjhati, sambujjhati.
前缀“paṭi”表“睡眠耗尽”与“展开”义,paṭibujjhati意为醒来。巴利
Paṭipubbo niddakkhaye vikasane ca, paṭibujjhati.
于“业”中:依此法而觉悟(单数)、依诸法而觉悟(复数)、被觉悟(复数异形)、被觉悟(被动单数)、被觉悟(被动复数)。巴利
Kamme-tena dhammo bujjhati, dhammā bujjhanti, bujjhare, bujjhīyati, bujjhīyanti.
于“使作”中:令觉悟、令觉悟(异形)、使觉悟、使觉悟(异形)、使被觉悟、使被觉悟(异形)。巴利
Kārite-bodheti, bodhayati, bodhāpeti, bodhāpayati, bujjhāpeti, bujjhāpayati.
于“战斗”中:力士与力士相搏,两军交战,两只公羊互斗,两头公牛相斗,两头象相斗,两只公鸡相斗。巴利
Yudha-sampahāre, mallo mallena saddhiṃ yujjhati, dve senā yujjhanti, dve meṇḍā yujjhanti, dve usabhā yujjhanti, dve hatthino yujjhanti, dve kukkuṭā yujjhanti.
于“业”一词:有单数的“被战斗”、复数的“被战斗”。巴利
Kamme-yujjhīyati, yujjhīyanti.
在“使作”中:令战斗、令战斗(异形)、令使战斗、令使战斗(异形)。经文:“以慧之武器战胜魔。”巴利
Kārite-yodheti , yodhayati, yujjhāpeti, yujjhāpayati, ‘‘yodhetha māraṃ paññāvudhenā’’ti pāḷi.
于“穿刺”:以箭射鹿;他通达法;他们通达。巴利
Vidha-tāḷane, sarena migaṃ vijjhati, dhammaṃ paṭivijjhati, paṭivijjhanti.
在“业”中,亦有与主动形式相同的形态;由此而有:法被通达(单数)、诸法被通达(复数)、被通达(被动单数)、被通达(被动复数)。巴利
Kamme kattusadisampi rūpaṃ hoti, tena dhammo paṭivijjhati, dhammā paṭivijjhanti, paṭivijjhīyati, paṭivijjhīyanti.
于“使作”中:令穿刺、令穿刺之异形、令通达、令通达之异形等。巴利
Kārite-vedheti, vedhayati, paṭivedheti, paṭivedhayati, iccādi.
于“成就”中:成就(单数)、成就(复数),以及成就(复数之异形)。巴利
Sidha-saṃsiddhiyaṃ, sijjhati, sijjhanti, sijjhare.
于使役态,依大规则,‘i’变为‘a’,故有sādheti(令成就)、sādhayati(令成就,异形)、sādhenti(令成就,复数)、sādhayanti(令成就,复数异形)。巴利
Kārite mahāvuttinā issa āttaṃ, sādheti, sādhayati, sādhenti, sādhayanti.
在“业”中:被成就(单数)、被成就(复数),等等。巴利
Kamme-sādhīyati, sādhīyanti iccādi.
在“清净”中:清净(单数)、清净(复数)、完全清净、彻底清净。巴利
Sudha-suddhiyaṃ, sujjhati, sujjhanti, visujjhati, parisujjhati.
于“使作”中:令清净、令清净(异形)。巴利
Kārite-sodheti, sodhayati.
于“思量”中:思量、轻视、傲慢、思量(复数)、轻视(复数)、傲慢(复数)等。巴利
Mana-maññanāyaṃ, maññati, avamaññati, atimaññati, maññanti, avamaññanti, atimaññanti iccādi.
于“伤害、撞击”中:被伤害、被困扰、被伤害(复数)、被困扰(复数)等。巴利
Hana-vighāta, saṅghātesu, haññati, vihaññati, haññanti, vihaññanti iccādi.
于“愤怒”中:他人对他人发怒、腹中风扰动、疾病发作、逆反冲动、火界激荡。巴利
Kupa-kope, paro parassa kuppati, kucchivāto kuppati, rogo kuppati, paṭikuppati, tejodhātu pakuppati .
于“使作”中:令发怒、使人发怒等。巴利
Kārite-kopeti, kopayati iccādi.
于“照耀”中:照耀、照耀(复数);过去,非法曾显耀于世。巴利
Dīpa-dittiyaṃ, dippati, dippanti, pure adhammo dippati .
在“业”中:被照耀(单数)、被照耀(复数)。巴利
Kamme-dīpīyati, dīpīyanti.
在“使作”中,因词根末音重,故无元音增强:照耀(使役单数)、照耀(使役异形)、照耀(使役复数)、照耀(使役复数异形),等等。巴利
Kārite garupantattā na vuddhi, dīpeti, dīpayati, dīpenti, dīpayanti iccādi.
在“消失”中:消失(单数)、消失(复数)。巴利
Lupa-adassane , luppati, luppanti.
在“使作”中:令消失、令消失(异形),等等。巴利
Kārite-lopeti, lopayati iccādi.
在“播种”中:播种(单数)、播种(复数),等等。巴利
Vapa-bījanikkhepe, vappati, vappanti iccādi.
在“睡眠”中:睡眠(单数)、睡眠(复数)。巴利
Supa-suppane, suppati, suppanti.
依大规则,词首元音增强:睡眠(单数)、睡眠(复数)。巴利
Mahāvuttinā ādivuddhi, soppati, soppanti.
在“平息”和“居住”中:平息、散乱、止息、完全止息、在静修处居住、他居住之处、平息(复数)。在“使作”中,无元音增强:令平息、令完全止息,等等。巴利
Samu-upasame nivāse ca, sammati, visammati, upasammati, vūpasammati, assame sammati, yattha sammati temiyo , sammanti. Kārite na vuddhi, sameti, vūpasameti iccādi.
在‘游戏、竞争、交易、称赞、喜爱、行动、存在’中,依规则变化:游戏(单数)、游戏(复数),等等。巴利
Divu-kīḷāyaṃ vijigīsāyaṃ byavahāre thuti, kanti, gati, sattīsu ca, ‘tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā’ti yamhi vassa battaṃ, ‘vaggalasehi te’ti yassa battaṃ, dibbati, dibbanti iccādi.
在“缝纫”中:缝纫(单数)、缝纫(复数)、应缝纫或令缝纫,等等。巴利
Sivu-saṃsibbane, sibbati, sibbanti, sibbeyya vā sibbāpeyya vā iccādi.
在“畏惧”中:畏惧(单数)。巴利
Tasa-santāse, tassati.
依《大语法》:tassa 转为 tratta,即 utrassati(畏惧)、ubbijjati(战栗),这是惊恐之义。tassati(畏惧)、paritassati(焦虑),这是渴求之义。巴利
Mahāvuttinā tassa trattaṃ, utrassati, ubbijjatīti attho. Tassati, paritassati, pipāsatīti attho.
于“使作”中:意为令畏惧、令畏惧等。巴利
Kārite-tāseti, tāsayati iccādi.
于“喜悦”中:即喜悦、满足。巴利
Tusa-pītimhi, tussati, santussati.
于“业”中:即喜悦、满足、被满足。巴利
Kammepi-tussati, santussati, tussīyati.
在“使作”中:令喜悦、令喜悦(异形),等等。巴利
Kārite-toseti, tosayati iccādi.
在“显现”这一义项中:有见、现、俱现等词。如“诸愚者、无智者显现”,“诸相显现”,“这些法现于我中,我亦现于这些法中”。巴利
Disa-paññāyane, dissati, padissati, sandissati. Dissanti bālā abyattā , nimittāni padissanti , ime dhammā mayi sandissanti, ahañca imesu dhammesu sandissāmi .
在“嗔恚”中:嗔恚(单数)。于应嗔之境嗔恚。嗔恚(复数)、嗔恚(复数)。巴利
Dusa-paṭighāte , dussati. Dosaneyyesu dussati. Padussati, dussanti, padussanti.
在“使作”中,元音延长:令嗔恚、令嗔恚(异形)。巴利
Kārite dīgho, dūseti, dūsayati.
于“业”中,有“被嗔恚”等形式。巴利
Kamme-dūsīyati iccādi.
在“剩余”中:剩余、残留。诸身体残留。巴利
Sisa-asabbayoge, sissati, avasissati. Sarīrāni avasissanti.
在“使作”中:令剩余、令剩余(异形),等等。巴利
Kārite-seseti, sesayati iccādi.
在“干燥”中:干燥(单数)。“愿骨、筋、皮残留,愿我身中之肉血干枯”等等。巴利
Susa-sussane, sussati. Aṭṭhi ca nhāru ca cammañca avasissatu, upasussatu me sarīre maṃsalohitaṃ iccādi.
词根“daha”意为燃烧,其中字母“ha”发生位置互换,如:dayhati(被烧)、dayhanti(被烧,复数)、ekacitakamhi dayhare(在同一火葬堆上被烧)。巴利
Daha-dāhe, ha, yānaṃ vipariyāyo, dayhati, dayhanti, ekacitakamhi dayhare.
使役形式:dāheti(他令燃烧)、dāhayati(他令燃烧,异形)等。巴利
Kārite-dāheti, dāhayati iccādi.
词根 naha,意为“绑缚”,如 sannayhati(他系上)、sannayhanti(他们系上)等。巴利
Naha-bandhane, sannayhati, sannayhanti iccādi.
词根 muha,意为“迷惑”,如 muyhati(他迷惑)、sammuyhati(他完全迷惑)、sammuyhāmi(我完全迷惑)、pamuyhāmi(我困惑)。例句:“Sabbā muyhanti me disā”(我的一切方位皆令我迷乱)。巴利
Muha-muyhane, muyhati, sammuyhati, sammuyhāmi, pamuyhāmi. Sabbā muyhanti me disā .
使役形态:moheti 与 mohayati 等。巴利
Kārite-moheti, mohayati iccādi.
继而解说 svādi 语根组。巴利
Atha svādigaṇo vuccate.
语根 gi、ci、mi、vu、su、hi、āpa 与 saka。巴利
Gi, ci, mi, vu, su, hi, āpa, saka.
“kā”这一术语即循此用法。巴利
‘Kā’ti vattate.
665 在 svādi 等语根之后,加上 kṇo。巴利
665.Svādito kṇo.
在 svādi 等表示行为义的语根之后,带有随元音 k 的 ṇā 与 ṇo 这两种词缀出现。巴利
Svādīhi kriyatthehi paraṃ kānubandhā ṇā, ṇo iti dve paccayā honti.
666 当词缀或增音带有 k 标记音时,这些 e、o、ā 便不出现。巴利
666.Na te kānubandhanāgamesu.
对于 i 音、u 音及 a 音,当后接带 k 标记音的词缀或增音时,其 e、o、ā 不出现——这是对增长音的禁止。巴利
Ivaṇṇu’vaṇṇānaṃ akārassa ca te e, o, ā na honti kānubandhanāgamesu paresūti vuddhipaṭisedho.
“听”义动词的现在式有两种形式:suṇāti(他听)、suṇoti(他听)。巴利
Suṇāti, suṇoti.
gi 语根,义为“声音”。其现在式有 giṇāti、giṇoti;加前缀后则为 anugiṇāti、paṭigiṇāti。巴利
Gi-sadde, giṇāti, giṇoti, anugiṇāti, paṭigiṇāti.
省略前部元音后,即成 anugiṇanti、paṭigiṇanti。巴利
Pubbassaralopo, anugiṇanti, paṭigiṇanti.
ci 语根,义为“积累”。依大规则,语缀 ṇ 转为 n。如 vaḍḍhakī pākāraṃ cināti, cinoti,意为工匠砌墙;ācināti, ācinoti,意为积累;apacināti, apacinoti,意为除去、摧毁,即破坏义。巴利
Ci-caye, mahāvuttinā ṇassa nattaṃ, vaḍḍhakī pākāraṃ cināti, cinoti, ācināti, ācinoti, apacināti, apacinoti, viddhaṃsetīti attho.
前元音省略后,为 cinanti、ācinanti、apacinanti。巴利
Pubbassaralopo, cinanti, ācinanti, apacinanti.
“积”:积累、堆积、减损、收集、汇聚、减除等义。巴利
Kamme-cīyati, ācīyati, apacīyati, cinīyati, ācinīyati, apacinīyati.
“使令积”:使令积累、使令堆积、使令收集、使令汇聚等。巴利
Kārite-cayāpeti, cayāpayati, cināpeti, cināpayati iccādi.
词根 mi 表投掷义。其变化形式有 miṇāti、miṇoti、mināti、minoti 等,均为同义变体。巴利
Mi-pakkhepe, miṇāti, miṇoti, mināti, minoti vā.
词根 vu 表收束、约束义。其变化形式有 saṃvuṇāti、saṃvuṇoti、āvuṇāti、āvuṇoti 等。巴利
Vu-saṃvaraṇe, saṃvuṇāti, saṃvuṇoti, āvuṇāti, āvuṇoti.
词根 su 表听闻义。其变化形式有 suṇāti、suṇoti、suṇanti、suṇāsi、suṇosi 等。巴利
Su-savane, suṇāti, suṇoti, suṇanti, suṇāsi, suṇosi.
短音变化方面:‘suṇasi, nāga’(此处‘你听’为短音形式);suṇātha、suṇotha、suṇāmi、suṇomi、suṇāma、suṇoma。巴利
Rassatte-suṇasi nāga . Suṇātha, suṇotha, suṇāmi, suṇomi, suṇāma, suṇoma.
在“业”(Kamma)中,所谓“长”(dīgho)是指什么?“长”指在长度、持续时间或范围上的延展。相关的词如伸长、延展、延续、传播、被听见等,皆属此类。巴利
Kamme ‘dīgho sarassā’ti kyamhi dīgho, sūyati, suyyati, sūyanti, suyyanti, suṇīyati, suṇīyanti.
使役形式:sāveti、anusāveti、sāvayati、anusāvayati、suṇāpeti、suṇāpayati。巴利
Kārite-sāveti, anusāveti, sāvayati, anusāvayati, suṇāpeti, suṇāpayati.
业被动语态形式:sāvīyati, anusāvīyati。巴利
Kamme-sāvīyati, anusāvīyati.
动词命令式与祈愿式汇列:suṇātu, suṇantu, suyyatu, suyyantu, sāvetu, sāventu, suṇe, suṇeyya, suṇeyyuṃ, sūyeyya, suyyeyya, sūyeyyuṃ, suyyeyuṃ, sāveyya, sāveyyuṃ。巴利
Suṇātu, suṇantu, suyyatu, suyyantu, sāvetu, sāventu, suṇe, suṇeyya, suṇeyyuṃ, sūyeyya, suyyeyya, sūyeyyuṃ, suyyeyuṃ, sāveyya, sāveyyuṃ.
以“如是”(īādi)为开端的反义对举:“不听闻”(asuṇi)与“听闻”(suṇi)相对,这是揭示相反状态的文体用法。巴利
Īādimhi-asuṇi, suṇi.
667 关于“听”的动词变化:此处说明过去时词根变化——“听”的词根是 kṇo-kṇā,变为过去时词尾 roṭa。巴利
667.Tesu suto kṇokṇānaṃ roṭa.
在那些以 ī 等开头且带有 s 音的词句中,从词根 su 起,后面的 kṇo 与 kṇānaṃ 变为 roṭa;此处的 rānubandha 是用来显示一切替换。依“rānubandhentasarādissā”这条规则,起首的 sa 等音脱落,并发生重叠。巴利
Tesu īādīsu ssakāravantesu ca vacanesu sudhātuto paresaṃ kṇo, kṇānaṃ roṭa hoti, rānubandho sabbādesadīpanattho. ‘Rānubandhentasarādissā’ti suttena ādisarassa lopo, dvittaṃ.
【过去时各人称变化举例】“他听到”、“他们听到”、“他听到”、“你们听到”、“我听到”、“我们听到”、“我们(众)听到”、“你们听到”,如这些等。巴利
Assosi, assosuṃ, assosi, assosittha, assosiṃ, assosimhā, assosumhā, assosittha iccādi.
以‘-ssa’等为标志的将来时变化:suṇissati, sossati, suṇissanti, sossanti, suṇissasi, sossasi, suṇissatha, sossatha, suṇissāmi, sossāmi, suṇissāma, sossāma。其余六组亦准此例。巴利
Ssatyādimhi-suṇissati, sossati, suṇissanti, sossanti, suṇissasi, sossasi, suṇissatha, sossatha, suṇissāmi, sossāmi, suṇissāma, sossāma. Evaṃ parachakke.
以‘-ssā’等为标志的条件式变化,如“他本将听”asuṇissā、asossā,“他们本将听”asuṇissaṃsu、sossaṃsu等。巴利
Ssādimhi-asuṇissā, asossā, asuṇissaṃsu, sossaṃsu iccādi.
前缀‘pa-’与词根‘hi’(遣)结合,表派遣、差遣之义:pahiṇāti(他派遣)、pahiṇoti(他派遣)、pahiṇanti(他们派遣)。巴利
Papubbo hi-pesane, pahiṇāti, pahiṇoti, pahiṇanti.
以‘ī’等开头的形式,如dūtaṃ pahiṇi、pahiṇiṃsu;据‘kvaci vikaraṇāna’规则,插入元音省略;依大注释所见,可见长音,如dūtaṃ pāhesi、pāhesuṃ等。巴利
Īādimhi-dūtaṃ pahiṇi, pahiṇiṃsu, ‘kvaci vikaraṇāna’nti vikaraṇalopo, mahāvuttinā passa dīgho, dūtaṃ pāhesi , pāhesuṃ iccādi.
前缀“āpa-”加于意为“达到、获得”的词根之前——巴利
Āpa-pāpuṇane papubbo –
668 词根saka与āpa在kṇe词缀前,分别增入kuk与ku。巴利
668.Sakāpānaṃ kukku kṇe.
词根saka与āpa,在带kānubandha的kṇamhi词缀前,依次增入kukāra和ukāra。巴利
Saka, āpadhātūnaṃ kānubandhā kukāra, ukārā kamena āgamā honti kṇamhi paccaye.
(造句例):“他到达”、“他们到达”、“他们一同到达”。巴利
Pāpuṇoti, pāpuṇanti, sampāpuṇanti.
前缀‘pari-’用于“通达、习得”之义:‘pariyāpuṇāti’(他通达)、‘pariyāpuṇanti’(他们通达)。巴利
Paripubbo pariyattiyaṃ, pariyāpuṇāti, pariyāpuṇanti.
前缀 saṃ- 的 samāpuṇāti,前缀 pari- 与 saṃ- 的 parisamāpuṇāti,意为“达到终点、到达究竟”。巴利
Saṃpubbo-samāpuṇāti, parisamāpuṇāti, niṭṭhānaṃ gacchatīti attho.
为何说“咖拿”词缀?——意为“得到”。巴利
Kṇeti kiṃ? Pappoti.
【业格】——“被使达到”(单数),“被使达到”(复数)。巴利
Kamme-pāpīyati, pāpīyanti.
【使役格】——“使达到”(单数)、“使达到”(单数另一形),“使达到”(复数)、“使达到”(复数另一形)。巴利
Kārite-pāpeti, pāpayati, pāpenti, pāpayanti.
【业格】——“被使达到”(单数),“被使达到”(复数)。巴利
Kamme-pāpīyati, pāpīyanti.
【以 ī 等为首的时态】——例如:“已达到”(单数)、“已达到”(复数)等。巴利
Īādimhi-pāpuṇi, pāpuṇiṃsu iccādi.
自身能力:意为“能做到”(单数)、“能做到”(单数另一种构形)。巴利
Saka-sattiyaṃ, sakkuṇoti, sakkuṇāti.
为何说“咖拿”词缀?——表示“他能够”(单数)、“他们能够”(复数)。巴利
Kṇeti kiṃ? Sakkoti, sakkuṇanti.
在以 ī 等为首的时态中:有“不能”(单数)、“能”(单数)、“不能”(复数)、“能”(复数)等形式。巴利
Īādimhi-asakkuṇi, sakkuṇi, asakkuṇiṃsu, sakkuṇiṃsu.
669 六六九.【规则】当位于 ī 等词尾之前时,自身词根的“咖纳”应替换为“可”。巴利
669.Sakā kṇāssa kho īādo.
当位于 ī 等词尾之前时,自身词根之后所接的“咖纳”应替换为“可”。巴利
Sakamhā parassa kṇāssa kho hoti īādimhi.
‘能’(单数asakkhi)、‘能’(单数sakkhi)、‘能’(复数asakkhiṃsu)、‘能’(复数sakkhiṃsu),如这些等。巴利
Asakkhi, sakkhi, asakkhiṃsu, sakkhiṃsu iccādi.
670 六七〇.在“世”词尾前,可作选择性替换。巴利
670.Sse vā.
当他人的“卡纳”词根出现在自身词之后、后面又跟着“世”词尾时,这个“卡纳”可以替换成“可”。巴利
Sakamhā parassa kṇassa kho hoti vā sse pare.
“能够”(sakkhissati)的将来时变位举例:【单数第三人称未来式】sakkhissati、sakkuṇissati;【复数第三人称未来式】sakkhissanti、sakkuṇissanti;【单数第二人称未来式】sakkhissasi;【复数第二人称未来式】sakkhissatha;【单数第一人称未来式】sakkhissāmi;【复数第一人称未来式】sakkhissāma、sakkuṇissāma。巴利
Sakkhissati, sakkuṇissati, sakkhissanti, sakkuṇissanti, sakkhissasi, sakkhissatha, sakkhissāmi, sakkhissāma, sakkuṇissāma.
依“dakkha、sakkha、hehi、hohīhi 省略”之规则,ss 可选择性省略,故有:sakkhiti(将来时省略形)、sakkhissati(将来时完整形)、sakkhinti(将来时复数省略形)、sakkhissanti(将来时复数完整形)。巴利
‘Dakkha sakkha hehi hohīhi lopo’ti ssassa vikappena lopo, sakkhiti, sakkhissati, sakkhinti, sakkhissanti.
以 ss 起首的形式(含否定及肯定):asakkhissā(将来时否定形)、sakkhissā(将来时肯定形)、asakkuṇissā(另一将来时否定形)、sakkuṇissā(另一将来时肯定形)等。巴利
Ssādimhi-asakkhissā, sakkhissā, asakkuṇissā, sakkuṇissā iccādi.
接下来说明 kyā 等动词组。巴利
Atha kyādigaṇo vuccate.
动词词根列举如下:kī(购买)、ji(胜)、ñā(知)、dhū(摇)、pu(净化)、bhū(成为)、mā(测量)、mū(束缚)、lū(割)。巴利
Kī, ji, ñā, dhū, pu, bhū, mā, mū, lū.
671 规则六七一:于kī等动词词根之后,加词缀ṇā。巴利
671.Kyādīhi kṇā.
kī等表示动作义的词根,若用于主动句,其后须附加带k标记的ṇā词缀。巴利
Kīiccādīhi kriyatthehi paraṃ kattari kānubandho ṇāpaccayo hoti.
672 在 kṇā 和 knā 这两个语基中,元音读作短音。巴利
672.Kṇāknāsu rasso.
在这些语基中,长元音词根变为短音。巴利
Etesu dīghadhātūnaṃ rasso hoti.
词根 kī 表财物交换(以物易物)之义时,变化为 kiṇāti(他买)、kiṇanti(他们买)、vikkiṇāti(他卖)、vikkiṇanti(他们卖)。巴利
Kī-dabbavinimaye, kiṇāti, kiṇanti, vikkiṇāti, vikkiṇanti.
【业格用法】表“被买”:kīyati, kiyyati, vikkīyati, vikkiyyati, vikkiyyanti。巴利
Kamme-kīyati, kiyyati, vikkīyati, vikkiyyati, vikkiyyanti.
【使役用法】表“使卖”:vikkāyeti, vikkāyayati;表“使买”:kīṇāpeti, kīṇāpayati 等。巴利
Kārite-vikkāyeti, vikkāyayati, kīṇāpeti, kīṇāpayati iccādi.
673 673.由 jyā 等词根后接 knā 等语尾。巴利
673.Jyādīhi knā.
【释:】ji 等词根,在表示主动者时,其词尾为带 k 标记的 nā 词缀。巴利
Jiiccādīhi kattari kānubandho nāpaccayo hoti.
【例:】他征服,他们征服。巴利
Jināti, jinanti.
【业格用法】被征服:jīyati, jiyyati, jinīyati, jiniyyati。巴利
Kamme-jīyati, jiyyati, jinīyati, jiniyyati.
使役形式:jayāpeti, jayāpayati, parājeti, parājayati, parājenti, parājayanti, jināpeti, jināpayati;过去时形式:ajini, jini, ajiniṃsu, jiniṃsu;未来时形式:jinissati, jinissanti 等。巴利
Kārite-jayāpeti, jayāpayati, parājeti, parājayati, parājenti, parājayanti, jināpeti, jināpayati, ajini, jini, ajiniṃsu, jiniṃsu, jinissati, jinissanti iccādi.
词根 ñā 表了知之义。巴利
Ñā-avabodhane.
674 674. ñā 词根(接)ne 词缀时变为 jā。巴利
674.Ñāssa ne jā.
当其后接nā词缀时,ñā则变为jā。巴利
Nāpaccaye pare ñāssa jā hoti.
jānāti(了知)、pajānāti(遍了知)、ājānāti(了知)、sañjānāti(想知/认知)、vijānāti(识知)、abhijānāti(证知/胜知)、parijānāti(遍知)、paṭijānāti(认知/承认)、jānanti(他们了知)。巴利
Jānāti, pajānāti, ājānāti, sañjānāti, vijānāti, abhijānāti, parijānāti, paṭijānāti, jānanti.
业格:于业中被了知(kamme-ñāyati),paññāyati, aññāyati, saññāyati, viññāyati, abhiññāyati, pariññāyati, paṭiññāyati, ñāyanti。巴利
Kamme-ñāyati, paññāyati, aññāyati, saññāyati, viññāyati, abhiññāyati, pariññāyati, paṭiññāyati, ñāyanti.
使役形:ñāpeti, ñāpayati, ñāpenti, ñāpayanti, jānāpeti, jānāpayati, jānāpenti, jānāpayanti。巴利
Kārite-ñāpeti , ñāpayati, ñāpenti, ñāpayanti, jānāpeti, jānāpayati, jānāpenti, jānāpayanti.
被动形:ñāpīyati, saññāpīyati, jānāpīyati。巴利
Kamme-ñāpīyati, saññāpīyati, jānāpīyati.
675 Ñā 与 sana 结合时,在 ti 等前面变为 nāya。巴利
675.Ñāssa sanāssa nāyo timhi.
带有 sana 的 ñā,在 ti 以及经文中出现的 anti 和 antesu 中,变为 nāya。巴利
Nāsahitassa ñāssa nāyo hoti timhi, suttavibhattiyā anti, antesu ca.
nāyati:诸比丘,由于反复审察诸义而引导,故称为“观”。nāyanti:巴利文句云“无相者不可引导”。巴利
Nāyati. Viceyya viceyya atthe panāyatīti kho bhikkhave vipassīti vuccati . Nāyanti. ‘‘Animittā na nāyare’’ti pāḷi.
在 eyya 等之前,如:jāneyya、jāneyyuṃ、jāneyyāsi、jāneyyātha、jāneyyāmi、jāneyyāma。巴利
Eyyādimhi-jāneyya, jāneyyuṃ, jāneyyāsi, jāneyyātha, jāneyyāmi, jāneyyāma.
于 utte 中,作 jāneyyāmu。巴利
Utte-jāneyyāmu.
关于 eyyāma 中的 em 在 utte 中的用法,巴利文句为:“我们如何能认识彼”。巴利
Eyyāmassa emutte ‘‘kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti pāḷi.
676 eyya 可替换为 iyā 或 ñā。巴利
676.Eyyassiyāñā vā.
ñā 是 eyya 的替代形式:即 eyya 由 iyā 和 ñā 替代。又因 vā(或)一词的规定,eyyum 等也由 ñū、ñāsi、ñātha、ñāmi、ñāma 替代;而 eyyaṃ 则由 ñañ 替代。巴利
Ñāto eyyassa iyā, ñā honti, vāsaddena eyyumādīnampi ñū, ñāsi, ñātha, ñāmi, ñāmādesā honti, eyyamiccassa ñañca.
〔例词:〕jāniyā(他或可知)。巴利
Jāniyā.
677 677.在 ñā 位上,替代为 jaṃ。巴利
677.Ñāmhi jaṃ.
若其后出现 ñā 的替换,则含有 sana 的 ñā 变为 jaṃ。巴利
Ñādese pare sanāssa ñāssa jaṃ hoti.
例如:jaññā(他应知)、vijaññā(他应了知)。巴利
Jaññā, vijaññā.
依经教示,在 ñū 等结尾中也变为 jaṃ。巴利文句有:“作了恶,希望‘愿他不知我’”,“我欲了知远离法”,“若我们了知持戒者、能言者”。jaññāsi, jaññātha, jaññāmi, jaññāmā 也同样适用。巴利
Suttavibhattena ñūādīsupi jaṃ hoti. ‘‘Pāpaṃ katvā mā maṃ jaññūti icchati , vivekadhammaṃ ahaṃ vijaññaṃ , jaññāmu ce sīlavantaṃ vadaññu’’nti pāḷī. ‘Jaññāsi, jaññātha, jaññāmi, jaññāmā’tipi yujjati.
678 第678条:在 ī 及 ssati 等之前,knā 被省略。巴利
678.Īssatyādīsu knālopo.
当位于 ī 等和 ssati 等之前时,knā 可被省略。巴利
Knāssa lopo hoti vā īādimhi ssatyādimhi ca.
aññāsi、abbhaññāsi、ajāni、aññāsuṃ、aññaṃsu、abbhaññaṃsu、jāniṃsu、aññāsi、abbhaññāsi、ajāni、aññittha、jānittha、aññāsiṃ、abbhaññāsiṃ、ajāniṃ、jāniṃ、aññāsimhā、ajānimhā、jānimhā、ñāssati、jānissati、ñāssanti、jānissanti。巴利
Aññāsi, abbhaññāsi, ajāni, aññāsuṃ, aññaṃsu, abbhaññaṃsu, jāniṃsu, aññāsi, abbhaññāsi, ajāni, aññittha, jānittha, aññāsiṃ, abbhaññāsiṃ, ajāniṃ, jāniṃ, aññāsimhā, ajānimhā, jānimhā, ñāssati, jānissati, ñāssanti, jānissanti.
在业格中,词形为 viññāyissati 及 viññāyissanti。巴利
Kamme-viññāyissati, viññāyissanti.
679 在业格中,ssa 变为 hi。巴利
679.Ssassa hi kamme.
在业格中,ñā 之后的 ssa 可变为 hi。巴利
Ñāto ssassa hi hoti vā kamme.
paññāyihi——巴利文句中“这些年幼者将被知晓”的形态,另有 paññāyissati、paññāyissanti 等。巴利
Paññāyihi. ‘‘Paññāyihinti etā, daharā’’ti pāḷi. Paññāyissati, paññāyissanti iccādi.
词根 dhū 表示振动、抖落之义;当它接上 knā 词缀时,词中的元音要短化,于是构成 dhunāti(他振动)、dhunanti(他们振动)。巴利
Dhū-vidhunane, knāmhi rasso, dhunāti, dhunanti.
业格形式:dhunīyati(被振动)、dhunīyanti(他们被振动)。巴利
Kamme-dhunīyati, dhunīyanti.
【使役用法】dhunāpeti, dhunāpayati。巴利
Kārite-dhunāpeti, dhunāpayati.
词根 pu 表示“净化”,构成 punāti(他净化)、punanti(他们净化)。巴利
Pu-sodhane, punāti, punanti.
词根 bhū 表示“成就、获得”,取短元音,构成 abhisambhunāti(他完全成就)、abhisambhunanti(他们完全成就)。当 nā 的辅音发生 ṇ 化时,形成 abhisambhuṇāti、abhisambhuṇanti。巴利
Bhū-pattiyaṃ, rasso, abhisambhunāti, abhisambhunanti. Nāssa ṇatte-abhisambhuṇāti, abhisambhuṇanti.
词根 mā 表衡量之义,依大通规则,词根末尾转为 i,构成 mināti(他测量)、nimmināti(他建造)。巴利
Mā-parimāṇe , mahāvuttinā dhātvantassa ittaṃ, mināti, nimmināti.
【业格/被动】upamīyati(他被比拟)、upamīyanti(他们被比拟)、nimmīyati(他被建造)、nimmīyanti(他们被建造)。巴利
Kamme-upamīyati, upamīyanti, nimmīyati, nimmīyanti.
【使役】kārite nagaraṃ māpeti, māpayati, māpīyati, māpīyanti;【过去】nimmini, nimminiṃsu, māpesi, māpayi, māpesuṃ, māpayuṃ;【未来】nimminissati, nimminissanti, māpessati, māpessanti 等。巴利
Kārite-nagaraṃ māpeti, māpayati, māpīyati, māpīyanti, nimmini, nimminiṃsu, māpesi, māpayi, māpesuṃ, māpayuṃ, nimminissati, nimminissanti, māpessati, māpessanti iccādi.
词根 mū 表束缚义,构成 munāti(他捆绑)。巴利
Mū-bandhane, munāti.
词根 lū 表切断义,元短音化,构成 lunāti(他割取)、lunanti(他们割取)。巴利
Lū-chedane, rassattaṃ, lunāti, lunanti.
【业格用法】lūyati、lūyanti。巴利
Kamme-lūyati, lūyanti.
使役用法:lāvayati、lāvayanti。巴利
Kārite-lāvayati, lāvayanti.
被动用法:lāvīyati 等。巴利
Kamme-lāvīyati iccādi.
以 tan 等为首的动词组。巴利
Tanādigaṇa
接下来说明 tan 等动词组。巴利
Atha tanādigaṇo vuccate.
词根:āpa(获取)、kara(作)、tana(延展)、saka(能)。巴利
Āpa, kara, tana, saka.
680 第六百八十条:在 tan 等动词词根之后。巴利
680.Tanāditvo.
在 tan 等词根之后,接 o 词缀。巴利
Tanādīhi paraṃ opaccayo hoti.
词根 āpa 表获得之义,前缀为 pa,词根末尾双写并短化,遂成 pappoti(他获得)、papponti(他们获得)。巴利
Āpa-pāpuṇane papubbo. Dhātvantassa dvittaṃ rasso ca, pappoti, papponti.
【业格】——“被使达到”(单数),“被使达到”(复数)。巴利
Kamme-pāpīyati, pāpīyanti.
使役法:pāpeti、pāpayati。巴利
Kārite-pāpeti, pāpayati.
受事法:pāpīyati、pāpīyanti 等。巴利
Kamme-pāpīyati pāpīyanti iccādi.
词根 kara 表“作”义,构成 karoti(他作)、karonti(他们作)。巴利
Kara-karaṇe, karoti, karonti.
被动语态形式:karīyati、karīyanti。巴利
Kamme-karīyati, karīyanti.
所谓“Tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā”这一规则,是指动词词根末音转变为 y,从而形成 kayyati、kayyanti、kayyare、kayyate、kayyante 等形式。巴利
‘Tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā’ti yamhi dhātvantassa yattaṃ, kayyati, kayyanti, kayyare, kayyate, kayyante.
致使态形式:kāreti、kārayati、kārenti、kārayanti、kārāpeti、kārāpayati、kārāpenti、kārāpayanti。巴利
Kārite-kāreti, kārayati, kārenti, kārayanti, kārāpeti, kārāpayati, kārāpenti, kārāpayanti.
681 当词根 kar 变作 so 时,则出现 kuṃ。巴利
681.Karassa sossa kuṃ.
含元音 o 的词根 kar,在 mi、me 等结尾之前变为 kuṃ。巴利
O-kārasahitassa karassa kuṃ hoti mi, mesu paresu.
kummi、kumma,如圣典中所示:“bhattu apacitiṃ kummi, dhammassāpacitiṃ kummī”(我恭敬佛陀,我恭敬法)。巴利
Kummi, kumma, ‘‘bhattu apacitiṃ kummi , dhammassāpacitiṃ kummī’’ti pāḷī.
682 词根 kar 变为 kho。巴利
682.Karotissa kho.
前接词首时,词根 kar 有时变为 kho。巴利
Pādito parassa karadhātussa kvaci kho hoti.
saṅkharoti、saṅkharonti、abhisaṅkharoti、abhisaṅkharonti(这些是例词,举例说明上文规则:词根 kar 前接词首时有时变为 kho,如 saṅkharoti 等即 kar→khar 的变化结果)巴利
Saṅkharoti, saṅkharonti, abhisaṅkharoti, abhisaṅkharonti.
被动语态:saṅkharīyati、saṅkharīyanti。巴利
Kamme-saṅkharīyati, saṅkharīyanti.
致使语态:saṅkhāreti、saṅkhārayati。巴利
Kārite-saṅkhāreti, saṅkhārayati.
在 ṇāpi 词缀前不发生元音强化,其形式为 saṅkharāpeti、saṅkharāpayati。巴利
Ṇāpimhi na vuddhi, saṅkharāpeti, saṅkharāpayati.
其被动形式为 saṅkhārīyati 与 saṅkharāpīyati。巴利
Kamme-saṅkhārīyati, saṅkharāpīyati.
683 当词根 kar 带有 o 音时,在 nta、māna、ti 等词尾前,依《摩诃毗叉》规则,可转成 kubba、kuru、kayirā 等形式,其中 k 变为 kr。巴利
683.Karassa sossa kubbakurukayirā.
带有 o 音的 kar 词根,在 nta、māna、ti 等词尾前,依 Mahāvutti 规则,可选变为 kubba、kuru、kayirā,其中 k 变为 kr。巴利
O-kārasahitassa karassa kubba, kuru, kayirā honti vā nta, māna, tyādīsu, mahāvuttinā vikappena kussa kruttaṃ.
kubbati、kubbanti、krubbati、krubbanti(这些是词根 kar 依上文规则变来的现在时第三人称单数/复数形式,kubba/krubba 即 kar 的替代形)。巴利
Kubbati kubbanti, krubbati, krubbanti.
为他者形式:kubbate、krubbate、kubbante、krubbante、kurute、kayirati、kayiranti、kayirasi、kayiratha、kayirāmi、kayirāma、kayirate、kayirante。巴利
Parachakke-kubbate, krubbate, kubbante, krubbante, kurute, kayirati, kayiranti, kayirasi, kayiratha, kayirāmi, kayirāma, kayirate, kayirante.
karotu、saṅkharotu、kubbatu、krubbatu、kurutu、agghaṃ kurutu no bhavaṃ、kayiratu。巴利
Karotu, saṅkharotu, kubbatu, krubbatu, kurutu, agghaṃ kurutu no bhavaṃ , kayiratu.
kareyya、saṅkhareyya、kubbeyya、krubbeyya、kayireyya。巴利
Kareyya, saṅkhareyya, kubbeyya, krubbeyya, kayireyya.
在 kayirā 等形式之后,eyya 语尾可带有 ṭānubandha,变为 ā。巴利
Kayirādesato parassa eyyavibhattissa ṭānubandho ā hoti vā.
人应行善,若人行善,便应一再行此善。巴利
So puññaṃ kayirā, puññaṃ ce puriso kayirā , kayirā naṃ punappunaṃ .
685 关于 kayireyya 等词的 eyyuṃ 等形式。巴利
685.Kayireyyasseyyumādīnaṃ.
在 kayirā 等形式之后,eyyuṃ 等词中的 eyya 音发生省略。巴利
Kayirādesato parassa eyyuṃādīnaṃ eyyasaddassa lopo hoti.
kayiruṃ、kayireyyuṃ、kayirāsi、kayireyyāsi、kayirātha、kayireyyātha、kayirāmi、kayireyyāmi、kayirāma、kayireyyāma。巴利
Kayiruṃ, kayireyyuṃ, kayirāsi, kayireyyāsi, kayirātha, kayireyyātha, kayirāmi, kayireyyāmi, kayirāma, kayireyyāma.
686 关于 etha 词尾的 ā。巴利
686.Ethassā.
在 kayirā 等形式之后,etha 词尾的 e 元音可变为 ā。巴利
Kayirādesato parassa ethassa e-kārassa ā hoti vā.
智者当作,当作明灯;若有所作,即勤勉为之。巴利
So kayirātha, dīpaṃ kayirātha paṇḍito , kayirā ce kayirāthenaṃ .
于 ī 等词尾之前:akari、kari、saṅkhari、abhisaṅkhari、akubbi、kubbi、akrubbi、krubbi、akayiri、kayiri、akaruṃ、karuṃ、saṅkharuṃ、abhisaṅkharuṃ、akariṃsu、kariṃsu、saṅkhariṃsu、abhisaṅkhariṃsu、akubbiṃsu、kubbiṃsu、akrubbiṃsu、krubbiṃsu、akayiriṃsu、kayiriṃsu、akayiruṃ、kayiruṃ。巴利
Īādimhi-akari, kari, saṅkhari, abhisaṅkhari, akubbi, kubbi, akrubbi, krubbi, akayiri, kayiri, akaruṃ, karuṃ, saṅkharuṃ, abhi, saṅkharuṃ, akariṃsu, kariṃsu, saṅkhariṃsu, abhisaṅkhariṃsu, akubbiṃsu, kubbiṃsu, akrubbiṃsu, krubbiṃsu, akayiriṃsu, kayiriṃsu, akayiruṃ, kayiruṃ.
687 于 ī 等词尾前,为 kā(替换)。巴利
687.Kā īādīsu.
在 ī 等后缀之前,带 o 音的 kar 词根可变作 kā。巴利
Īādīsu saokārassa karassa kā hoti vā.
688 长音 ī。巴利
688.Dīghā īssa.
在 ā、e、ū 等长音之后,其后的 ī 音可有 si 的变体。巴利
Ā, e, ūdīghehi parassa īvacanassa si hoti vā.
诸如 aṭṭhāsi(站立)、adāsi(给予)、vadesi(说)、vajjesi(避)、bhāvesi(修习)、kāresi(令作)、anubhosi(受用)、ahosi(成为)等。巴利
Aṭṭhāsi, adāsi, vadesi, vajjesi, bhāvesi, kāresianubhosi, ahosi iccādi.
如 so akāsi(他作了)、te akaṃsu(他们作了)。圣典中有偈颂:“akaṃsu satthuvacana”(他们奉行了师教)。又如 akāsuṃ(他们作了)、tvaṃ akāsi(你作了)。mā tumhe evarūpaṃ akattha(你们莫作如是之业)、mākattha pāpakaṃ kammaṃ, āvī vā yadi vā raho(无论明处或暗处,莫作恶业)。akāsittha(你们作了)、ahaṃ akāsiṃ(我作了)、mayaṃ akāsimhā(我们作了)、akamhā(我们作了)。bhogesu vijjamānesu, dīpaṃ nākamha attano(于诸欲乐可得之时,我们未为自己作岛屿)。so akā(他作了)。圣典中有:“Tato ekasataṃ khatye, anuyante bhavaṃ akā”(于是于百位随行的刹帝利中,尊者作了)。或者是 akāsittha(你们作了),ahaṃ akāsiṃ(我作了),或者是 akaraṃ(我作了)。圣典中有:“tassāhaṃ vacanaṃ nākaṃ, pitu vuddhassa bhāsita”(我未依循那位年老父亲所说之语而行)。巴利
So akāsi, te akaṃsu, gāthāyaṃ ‘‘akaṃsu satthuvacana’’nti pāḷi. Akāsuṃ, tvaṃ akāsi. Mā tumhe evarūpaṃ akattha , mākattha pāpakaṃ kammaṃ, āvī vā yadi vā raho . Akāsittha, ahaṃ akāsiṃ, mayaṃ akāsimhā, akamhā. Bhogesu vijjamānesu, dīpaṃ nākamha attano . So akā. ‘‘Tato ekasataṃ khatye, anuyante bhavaṃ akā’’ti pāḷi. Akāsittha vā, ahaṃ akaṃ, akaraṃ vā. ‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ nākaṃ, pitu vuddhassa bhāsita’’nti pāḷi.
致使态:如 so kāresi(他令作)、kārayi(他令作)、kārāpesi(他使作)、kārāpayi(他使作);te kāresuṃ(他们令作)、kārayuṃ(他们令作)、kārāpesuṃ(他们使作)、kārāpayuṃ(他们使作)等。巴利
Kārite-so kāresi, kārayi, kārāpesi, kārāpayi, te kāresuṃ, kārayuṃ, kārāpesuṃ, kārāpayuṃ iccādi.
诸如 karissati、saṅkharissati、kubbissati、krubbissati、kayirissati 等形式。巴利
Karissati saṅkharissati, kubbissati, krubbissati, kayirissati iccādi.
“Harassa cāhaṅa sse”:即 kar 词根的 ra 与 ssa 结合,变为 āhaṅa,由此构成 kāhati、kāhanti 等形式,如“kathaṃ kāhanti dārakā”(诸童子将如何作)。巴利
‘‘Harassa cāhaṅa sse’ti ssena saha karassa rakārassa āhaṅa hoti, kāhati, kāhanti, kathaṃ kāhanti dārakā .
带插入音 i 的形式:如 kāhiti、kāhinti 等;以及 kāhasi、kāhatha。例如“kāhāmi kusalaṃ bahuṃ”(我将作诸多善业)、“kāhāma puññasañcayaṃ”(我们将积集功德)。巴利
Iñāgame-kāhiti, kāhinti iccādi. Kāhasi, kāhatha. Kāhāmi kusalaṃ bahuṃ , kāhāma puññasañcayaṃ .
依‘Āīādīsū’经文中的语法规则,在-ssa等词尾前也变为kā,遇到复合辅音时则变为短音,即:kassati、kassanti、kassasi、kassatha、kassāmi、kassāma、kassaṃ purisakāriyaṃ。巴利
‘Āīādīsū’ti sutte yogavibhāgena ssatyādīsupi kā hoti, saṃyoge rassattaṃ, kassati, kassanti, kassasi, kassatha, kassāmi, kassāma, kassaṃ purisakāriyaṃ .
在以-ssa等开头的词例中:akāhā、akarissā等。巴利
Ssādimhi-akāhā, akarissā iccādi.
词根tanu,意为扩展、广布,其形式为tanoti。巴利
Tanu-vitthāre, tanoti.
他者词前元音省略:tanonti。巴利
Parassaralopo-tanonti.
689 在为他者(第六人称)的词尾前,o 类词根变为 u。巴利
689.Ovikaraṇassu parachakke.
在为他者(第六人称)的词尾前,o 类词根变为 u。巴利
Parachakke pare ovikaraṇassa u hoti.
tanute、tanunte这两种形式。巴利
Tanute, tanunte.
依据“Yavā sare”规则,元音u发生转变而成为tanvante。巴利
‘Yavā sare’ti ussa vatte-tanvante.
690 或者,在某些情况下,前一轮组(第六人称)也是如此。巴利
690.Pubbachakke vā kvaci.
在六种人称词尾之前,o 类词根有时亦变为 u。巴利
Pubbachakke ovikaraṇassa kvaci u hoti vā.
tanuti(他扩展),kurutu(令他做)。巴利
Tanuti, kurutu.
为何说“有时”?因为也有不变的情形,比如 karoti(他做)。巴利
Kvacīti kiṃ? Karoti.
“或者”(vā)是什么意思呢?例如 tanoti(他扩展)。巴利
Vāti kiṃ? Tanoti.
被动语态:tanīyati、taññati。巴利
Kamme-tanīyati, taññati.
691 或者,词根 tan 的 n 可变为 ā。巴利
691.Tanassā vā.
词根 tan 的 n 音,在 ya 词尾前可变为 ā。巴利
Tanadhātussa na-kārassa ā hoti vā kyamhi.
tāyati、tāyanti、patāyati、patāyanti。圣典云:‘ito'dāni patāyanti, sūciyo balisāni cā’(今从此处,针与钩展开)。tāyate、tāyante。巴利
Tāyati, tāyanti, patāyati, patāyanti. ‘‘Ito’dāni patāyanti, sūciyo balisāni cā’’ti pāḷi. Tāyate, tāyante.
词根 saka 表示自己的能力:sakkoti、sakkonti、sakkosi、sakkotha、sakkomi、sakkoma。巴利
Saka-sattiyaṃ, sakkoti, sakkonti, sakkosi, sakkotha, sakkomi, sakkoma.
1 2 3 4 5 6