1. 法集论论母·经教二法论母释义
1. 法集论母义释 · 43 段
经教二法论母释义巴利
Suttantikadukamātikatthavaṇṇanā
在经教二法里,“了知”是指以种种方式了知,所以叫“明”;也就是依观智、意所成神通和六种神通之力而转起的慧。那些处在明的分位、明的部分、明的自性中运作的法,就是“明分”。它们本身就是明;或者,因为相应结合而亲近于明,也叫“明分”,也就是与八种明相应的诸法。其中,任何一种明是明,其余的是明分。这样,明以及与明相应的诸法,都应理解为明分,但这里指的只是与明相应的诸法。“不了知”就是无明,也就是以遮蔽四圣谛的方式而有四种痴。那些处在无明的分位、无明的部分、无明的自性中运作的法,就是“无明分”。它们本身就是无明;或者,因为相应结合而亲近于无明,也叫“无明分”,也就是与无明相应的诸法。这样,无明以及与无明相应的诸法,都应理解为无明分,但这里指的只是与无明相应的诸法。巴利
Suttantikadukesu vedeti, vividhena vā ākārena jānātīti vijjā, vipassanāñāṇamanomayiddhichaabhiññāvasappavattā paññā, tasmiṃ vijjābhāge vijjākoṭṭhāse vijjāsabhāve vattantīti vijjābhāgino. Tā eva vijjā, taṃ vā vijjaṃ sampayogavasena bhajantītipi vijjābhāgino, aṭṭhavidhavijjāsampayuttadhammā. Tāsu yā kāci ekā vijjā vijjā, sesā vijjābhāginoti evaṃ vijjāpi vijjāsampayuttadhammāpi vijjābhāginotveva veditabbā, idha pana vijjāsampayuttā dhammāva adhippetā. Na vijānātīti avijjā, catusaccacchādakavasena catubbidho moho, tasmiṃ avijjābhāge avijjākoṭṭhāse avijjāsabhāve vattantīti avijjābhāgino. Tā eva avijjā, taṃ vā avijjaṃ sampayogavasena bhajantītipi avijjābhāgino, avijjāsampayuttadhammā. Evaṃ avijjāpi avijjāsampayuttadhammāpi avijjābhāginotveva veditabbā, idha pana avijjāsampayuttadhammāva adhippetā.
在这里,阿拉汉道心,以及与无慧相应的其余相应法,属于明分;与智相应的欲界速行心,当它们以观的方式生起时,属于明分;其他时候则不可说。色界第四禅的速行心,以及与无智相应的其余相应法,当它们以意所成神通和五神通的方式生起时,属于明分;其他时候则不可说。其中,十二不善心,以及与离无明相应的其余相应法,只是无明分;但在这里,无明、其余的心、色法和涅槃都不可说。在心所当中,痴和无量不可说;其余的善心所和无记心所,可能是明分,也可能不可说;三生类的,从两方面来说也都不可说。其余部分很容易理解。第一。巴利
Tattha arahattamaggacittaṃ, paññāvirahitataṃsampayuttā ca vijjābhāgino ca ñāṇasampayuttakāmāvacarajavanāni, ñāṇavirahitataṃsampayuttā ca vipassanābhāvena pavattiyaṃ vijjābhāgino, aññadā na vattabbā. Rūpāvacaracatutthajjhānikajavanacittāni, paññāvirahitataṃsampayuttā ca manomayiddhibhāvena ca pañcābhiññābhāvena ca pavattiyaṃ vijjābhāgino, aññadā na vattabbā. Tattha dvādasākusalacittāni, avijjāvirahitataṃsampayuttā ca avijjābhāginova, idha pana avijjā, sesacittarūpanibbānāni ca na vattabbāva. Cetasikesu pana mohaappamaññā na vattabbāva, sesā kusalābyākatā siyā vijjābhāgino, siyā na vattabbā, tijātikā dvidhāpi na vattabbā ca. Sesaṃ suviññeyyameva. Paṭhamaṃ.
再者,由于无法彻底破除烦恼黑暗,所以这些(前三道的慧)以闪电为比喻,称为“闪电喻”,也就是前三道中的智。由于能无余摧毁,所以这些(第四道的慧)以金刚为比喻,称为“金刚喻”,也就是阿拉汉道中的智。就像有人在乌云黑暗中赶路,闪电出现的刹那,驱散了遮蔽道路的黑暗,四方的道路都显现出来;闪电消失后,黑暗又重新覆盖,遮住了道路。同样,以观为乘的修行者,依次破除覆盖各自真理的烦恼黑暗后,在前三道依次生起时,四圣谛就显现出来;这些(前三道)灭去后,残余的烦恼黑暗又覆盖了四圣谛,因此前三道中的慧被称为“闪电喻”。又像没有任何石头是金刚不能击碎的,金刚能彻底粉碎它,而且金刚所经过之处,石头再也不会恢复原状。同样,没有任何烦恼是阿拉汉道智不能摧毁的,阿拉汉道智能彻底摧毁它,由于被摧毁的烦恼再无残余,所以它们不会再回来,因此第四道中的慧被称为“金刚喻”。在这里,慧可以是闪电喻,也可以是不可言说的。而其余的心所、心、色、涅槃则全部是不可言说的。第二。巴利
Puna anajjhottharaṇavasena kilesandhakāraṃ viddhaṃsetuṃ asamatthatāya vijju upamā etesanti vijjūpamā, ādito tīsu maggesu ñāṇaṃva. Nissesaṃ viddhaṃsanasamatthatāya vajiraṃ upamā etesanti vajirūpamā, arahattamagge ñāṇaṃ. Yathā hi meghandhakāre maggapaṭipannassa paṭicchādanaandhakāraṃ vidhamitvā vijjuyā uppannakkhaṇe cātudisā maggā pākaṭā honti, vijjuyā niruddhāya puna andhakāro ottharitvā maggaṃ paṭicchādeti, evaṃ vipassanāyānikassa yathāsakaṃ saccacchādakakilesandhakāraṃ vidhamitvā tīsu maggesu yathākkamaṃ uppannesu cattāri saccāni pākaṭāni honti, tesu niruddhesu puna avasiṭṭhakilesandhakāro catusaccaṃ paṭicchādeti, tasmā tīsu maggesu paññā vijjūpamā vuttā. Yathā pana vajirassa abhejjo pāsāṇo nāma natthi, tañca nissesato vajiraṃ khepeti, vajirena ca gatamagge pāsāṇassa puna pākatikabhāvo natthi, evaṃ arahattamaggañāṇassa avajjhakileso nāma natthi, tañca nissesato arahattamaggañāṇaṃ khepeti, tena ca khepite kilese avasiṭṭhakilesābhāvato tassa puna paccudāvattanaṃ nāma natthi, tasmā catutthamagge paññā vajirūpamā vuttā. Paññā eva hettha siyā vijjūpamā, siyā na vattabbā ca hoti. Sesacetasikacittarūpanibbānāni pana sabbāni na vattabbāneva. Dutiyaṃ.
因为安住在愚者当中,或者依据所安住之处而称为愚者;又或者因为造作愚者之行而称为愚者,也就是十二种不善心。但在这里,无惭和无愧才叫作愚者。因为安住在智者当中而称为智者,又或者因为造作智者之行而称为智者,也就是二十一种善心。但在这里,惭和愧才叫作智者。其余的心、色法和涅槃都不能这样说。其余内容很容易理解。第三。巴利
Bālesu ṭhitattā, yattha ṭhitā tadupacārena bālā, bālakarattā vā bālā, dvādasākusalacittāni. Idha pana ahirikañca anottappañca bālā nāma. Paṇḍitesu ṭhitattā paṇḍitā, paṇḍitakarattā vā paṇḍitā, ekavīsati kusalacittāni. Idha pana hirī ca ottappañca paṇḍitā nāma. Sesacittarūpanibbānāni na vattabbāni. Sesaṃ suviññeyyameva. Tatiyaṃ.
“黑”是指黑色,会让心变得不光净。“白”是指白色,会让心变得光净。其余内容都和愚者二法中的解说一样。第四。巴利
Kaṇhāti kāḷakā, cittassa apabhassarabhāvakaraṇā. Sukkāti odātā, pabhassarabhāvakaraṇā. Sesaṃ sabbaṃ bāladukasadisameva. Catutthaṃ.
在这里和来世都会灼烧,所以叫“灼烧法”。不会灼烧的,就叫“非灼烧法”。其余内容和“愚者双”里一样。第五。巴利
Idha ceva samparāye ca tapentīti tapanīyā. Na tapanīyā atapanīyā. Sesaṃ bāladukasadisameva. Pañcamaṃ.
像“吉祥增长者、财富增长者”这类,只是把言语本身当作依据而使用的称呼,就叫作增语。名目,就是各种法的名称。这些名称有四种:共名、德名、立名、随生名。
其中,在最初劫时,由大众共同商议安立,比如“大共许”这个国王的名字,这种就叫共名。像“说法者、粪扫衣者、黑者、矮者”这类从功德而来的名称,以及“世尊、阿拉汉、正自觉者”等如来的众多名号,就叫德名。孩子出生后,亲属们商量决定,给他取名叫“这个叫某某”,这就叫立名。如果先前的施设延续到后来的施设中,比如:过去劫中,月就叫月;现在,月也叫月;未来,月还是叫月。同样,“日、海、地、色、受、想、行、识、涅槃”等,这样就叫随生名。
这些名称又按施设方式分为六种:实有施设、非实有施设、以实有施设非实有、以非实有施设实有、以实有施设实有、以非实有施设非实有。巴利
‘‘Sirivaḍḍhako dhanavaḍḍhako’’tiādayo viya vacanamattameva adhikāraṃ katvā pavattā adhivacanā nāma. Nāmadheyyanti tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ nāmāni. Tāni catubbidhāni sāmaññanāmaṃ guṇanāmaṃ kittimanāmaṃ opapātikanāmanti. Tattha paṭhamakappikesu mahājanena sammannitvā ṭhapitattā ‘‘mahāsammato’’ti rañño nāmanti evarūpaṃ sāmaññanāmaṃ nāma. ‘‘Dhammakathiko paṃsukūliko kāḷo rasso’’ti evarūpaṃ guṇato āgataṃ, ‘‘bhagavā arahaṃ sammāsambuddho’’tiādīnipi tathāgatassa anekāni nāmasatāni guṇanāmaṃ nāma. Yaṃ pana jātassa kumārassa ñātakā kappetvā pakappetvā ‘‘ayaṃ asuko nāmā’’ti nāmaṃ karonti, idaṃ kittimanāmaṃ nāma. Yā pana purimapaññatti aparapaññattiyaṃ nipatati, seyyathidaṃ – purimakappepi cando cando eva, etarahipi anāgatepi cando eva. Tathā ‘‘sūriyo samuddo pathavī rūpaṃ vedanā saññā saṅkhārā viññāṇaṃ nibbāna’’ntievamādi opapātikanāmaṃ nāma. Tāni puna vijjamānapaññatti avijjamānapaññatti vijjamānenaavijjamānapaññatti avijjamānenavijjamānapaññatti vijjamānenavijjamānapaññatti avijjamānenaavijjamānapaññattīti evaṃ nāmapaññattivasena chabbidhāni honti.
在这里,从胜义的角度看,那些如上所说的、实际存在的七十二种名色法,是“实有的”;因为通过它们的各种相状让人知道,所以它们的施设就叫“实有施设”,比如“心、触、地、色、涅槃”这类表达胜义的语言。而依靠执取的名色法所施设的有情、人、男人、女人、天、人、畜生等种种分别,以及依靠非执取的色法所施设的地、山、树、车、月、日、星宿、方向、时间、遍处等种种分别,从胜义的角度根本找不到,所以是“非实有的”;它们的施设就叫“非实有施设”。同样,“我、地”这类表达意义施设的语言,以及“心的色”这类表达实有意义的语言,是“以实有施设非实有”。“人的心、云的颜色”等当中,是“以非实有施设实有”。“心的轻快、地的气味”等当中,是“以实有施设实有”。“人的身体、树枝”等当中,是“以非实有施设非实有”。这样六种施设,都是想要表达意图、由心等起的表声,随着已经了解约定的人,在耳识过程之后生起的意门识中,对许多声音安立为一个“这个叫这个”,因为面向意义、通过相状让人知道意义,所以称为“名施设”;它们的名称所指的对象是意义,名称所指的对象是“施设境”,从世俗和胜义的区别来看,一切法都具有可以言说的自性。第六。巴利
Tattha paramatthato upalabbhamānā yathāvuttadvāsattatividhā nāmarūpadhammā vijjamānā nāma, tesaṃ pakārehi ñāpanato paññatti vijjamānapaññatti nāma, ‘‘cittaṃ phasso pathavī rūpaṃ nibbāna’’ntiādayo paramatthavācakā saddā. Upādinnanāmarūpadhamme pana upādāya paññattā sattapuggalaitthipurisadevamanussatiracchānādibhedā, anupādinnarūpadhamme upādāya paññattā bhūmipabbatarukkhasakaṭacandasūriyanakkhattadisākālakasiṇādibhedā ca paramatthato anupalabbhamānā avijjamānā nāma, tesaṃ paññatti avijjamānapaññatti nāma. Tathā ‘‘attā bhūmī’’tiādayo atthapaññattivācakā saddā ca cittasantativaṇṇupagantiādi vijjamānatthavācakā saddā vijjamānenaavijjamānapaññatti nāma. ‘‘Purisassa cittaṃ, meghavaṇṇo’’tiādīsu avijjamānenavijjamānapaññatti nāma. ‘‘Cittalahutā pathavīgandho’’tiādi vijjamānenavijjamānapaññatti nāma. ‘‘Manussasarīraṃ rukkhasākhā’’tiādi avijjamānenaavijjamānapaññatti nāma. Evaṃ chabbidhāpi cetā adhippāyaṃ viññāpetukāmatācittasamuṭṭhāpitasaviññattisaddānusārena ñātasaṅketassa sotaviññāṇavīthianantaraṃ uppannehi manodvārikaviññāṇehi ‘‘imassedaṃ nāma’’nti anekasaddesu ekattamāropetvā vavatthāpitā atthābhimukhaṃ namanato pakārehi atthassa ñāpanato ‘‘nāmapaññattī’’ti vuccanti, tesaṃ adhivacanānaṃ pathā atthā adhivacanapathā, sammutiparamatthabhedā sabbe dhammā saddavacanīyasabhāvā. Chaṭṭhaṃ.
从这里往后,这两对和“增语对”完全一样,差别只在词义上。其中,把“造作,所以是行”这样确定下来,作为有因而说,这叫“辞”;像“寻、寻、思惟”这样,通过种种方式让人知道,这叫“施设”,也就是前面说的名施设。其实在增语、辞、施设这三者之间,从意义上来说并没有什么差别,只是为了显示生起相的差异,才把它们分开来说明词义。在这三对当中,可以找到一切与施设相应的法;在紧接着的名色对里,则没有施设。所以这四对在这些经对中是完全含摄的,其余三十八对则只是部分含摄,应当这样理解。第七、第八。巴利
Ito paraṃ dve dukā adhivacanadukasadisāva, kevalaṃ padatthamattameva viseso. Tattha abhisaṅkharontīti saṅkhārāti evaṃ niddhāretvā sahetukaṃ katvā vuccamānā nirutti nāma, ‘‘takko vitakko saṅkappo’’ti evaṃ tena tena pakārena ñāpanato paññatti nāma, yathāvuttanāmapaññattiyova. Na hi adhivacananiruttipaññattīsu atthato kocipi bhedo atthi, nibbattinimittabhedadassanatthaṃ pana nesaṃ vibhāgena padattho dassito. Imesu ca tīsu dukesu paññattisahitā sabbe dhammā labbhanti, anantare nāmarūpaduke paññattirahitāti ime cattāro dukā imesu suttantikadukesu nippadesā, sesā pana aṭṭhatiṃsāpi sappadesāti veditabbā. Sattamaṭṭhamāni.
以安立名称的意义、以倾向的意义、以令倾向的意义而称为“名”,即非色蕴与涅槃。因为它们在任何时候都以化生名的类别成就自己的名称并生起,就像日月等一样。并不是像以共通的功德称名那样,有安立名称的作用。应当这样以安立名称的意义来理解“名”。然而,以朝向所缘的意义为倾向,以彼此令倾向的意义,那里只有四种非色蕴是“名”。而涅槃则因为所缘增上缘性,应以令倾向的意义理解其为诸无过患法的“名”。以变坏的意义为色,即色蕴。第九。巴利
Nāmakaraṇaṭṭhena, namanaṭṭhena, nāmanaṭṭhena ca nāmaṃ, arūpakkhandhanibbānāni. Tāni hi sabbadāpi vedanā saññā saṅkhārā viññāṇaṃ nibbānanti opapātikanāmavasena attano nāmaṃ karontāva pavattanti candasūriyādayo viya. Na hi tesaṃ sāmaññaguṇakittimavasena nāmakaraṇakiccaṃ atthīti. Evaṃ nāmakaraṇaṭṭhena nāmaṃ veditabbaṃ. Ārammaṇābhimukhaṃ pana namanaṭṭhena, aññamaññaṃ tattha nāmanaṭṭhena ca cattāro arūpakkhandhāva nāmaṃ. Nibbānaṃ pana ārammaṇādhipatipaccayatāya attani anavajjadhammānaṃ nāmanaṭṭheneva nāmaṃ veditabbaṃ. Ruppanaṭṭhena rūpaṃ, rūpakkhandho. Navamaṃ.
所谓无明,就是能遮盖苦等真相的一切愚痴。所谓有爱,就是因渴望生存而现起的贪。同样地,未现起的贪,以及其余的心所、心、色法和涅槃,都不能说属于此。接下来,不再展示这种不可说的分类,我们只说明词本身的意义;其余没有展示的,应当理解为不可说。第十。巴利
Avijjāti dukkhādipaṭicchādako sabbo moho. Bhavataṇhāti bhavapatthanāvasena pavatto lobho. Tathā appavatto panettha lobho, sesacetasikacittarūpanibbānāni ca na vattabbāni. Ito paraṃ pana evaṃ navattabbavibhāgaṃ adassetvā padatthasarūpamattameva dassayissāma, dassitāvasesā na vattabbāti gahetabbā. Dasamaṃ.
有指的是恒常。认为我以及世界将会存在,以这种恒常的方式生起的见解,就叫有见。非有指的是断灭。认为我以及世界将不再存在,以这种断灭的方式生起的见解,就叫非有见。这两种都被归入邪见。接下来的三对也是这样。第十一。巴利
Bhavo vuccati sassataṃ. ‘‘Bhavissati attā ca loko cā’’ti sassatavasena uppajjanakadiṭṭhi bhavadiṭṭhi nāma. Vibhavo vuccati ucchedo. ‘‘Na bhavissati attā ca loko cā’’ti ucchedavasena uppajjanakadiṭṭhi vibhavadiṭṭhi nāma. Ubhayenāpi micchādiṭṭhi gahitā. Tathā anantaresupi tīsu dukesu. Ekādasamaṃ.
把五蕴执取为“我以及世界”,由此生起“我以及世界是恒常的”这种见解,就叫常见。同样地,生起“将会断灭”这种见解,就叫断灭见。生起“有边”这种见解,就叫有边见。生起“无边”这种见解,就叫无边见。随顺过去边,按照《梵网经》所说的方法,以过去的部分为所缘而生起的十八种见解,就叫十八种过去随见。随顺未来边,按照那里所说的方法,以未来的部分为所缘而生起的四十四种见解,就叫四十四种未来随见。这里是简略说明,详细内容应当依据《梵网经》及其注释来了解。第十二、第十三、第十四。巴利
Khandhapañcakaṃ ‘‘attā ca loko cā’’ti gahetvā ‘‘sassato attā ca loko cā’’ti pavattā diṭṭhi sassatadiṭṭhi nāma. Tathā ‘‘ucchijjissatī’’ti pavattā diṭṭhi ucchedadiṭṭhi nāma. ‘‘Antavā’’ti pavattā antavādiṭṭhi nāma. ‘‘Anantavā’’ti pavattā anantavādiṭṭhi nāma. Pubbantaṃ anugatā brahmajāle vuttanayena atītakoṭṭhāsaṃ ārammaṇaṃ katvā pavattā aṭṭhārasavidhā pubbantānudiṭṭhi nāma. Aparantaṃ anugatā tattheva āgatanayena anāgatakoṭṭhāsaṃ ārammaṇaṃ katvā pavattā catucattālīsavidhā aparantānudiṭṭhi nāma. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana brahmajāle (dī. ni. 1.28), tadaṭṭhakathāya (dī. ni. aṭṭha. 1.28) ca veditabbo. Dvādasamaterasamacuddasamāni.
无惭二法和惭二法,确实很容易理解。这是第十五和第十六项。巴利
Ahirikadukaṃ, hiridukañca suviññeyyameva. Pañcadasamasoḷasamāni.
说话粗鲁难听,对这个人一开口就顶撞、对着干、毫不尊重,所以叫“难语”。当别人依法规劝、教导他时,他仍然不尊重对方,这个人的业就是“难语”,这种状态就是“难语性”。以不尊重为出发点而生起的两种嗔心,以及与它们相应的心所。
恶人、没有信心的人等是他的朋友,所以叫“恶友”;这种状态就是“恶友性”。对恶人怀着坚固的执著,以及身心都倾向、亲近、靠拢他们,由此生起的八种贪心。第十七项。巴利
Dukkhaṃ vaco etasmiṃ vippaṭikūlagāhimhi vipaccanīkasāte anādare puggaleti dubbaco, sahadhammikaṃ dassetvā ovadiyamāne anādarakārako puggalo, tassa kammaṃ dovacassaṃ, tassa bhāvo dovacassatā, anādaravasena pavattā dve paṭighacittā, taṃsampayuttā ca. Pāpā assaddhādayo puggalā etassa mittāti pāpamitto, tassa bhāvo pāpamittatā, pāpapuggalesu daḷhabhattivasena, kāyacittehi taṃsevanātanninnatāvasena ca pavattāni aṭṭha lobhacittāni. Sattarasamaṃ.
随顺易教性和亲近善友性,应当依照前面所说的相反面来理解。从实质上说,这样生起的是有因的欲界善心与唯作心。第十八项。巴利
Sovacassatā, kalyāṇamittatā ca vuttapaṭipakkhavasena veditabbā. Atthato pana tathāpavattāni sahetukakāmāvacarakusalakiriyacittāni. Aṭṭhārasamaṃ.
对五条或七条罪行的善巧,就是犯戒善巧,也就是以所依事为伴、了知那些罪行的犯戒界限而现起的欲界速行慧。从罪行中出离的善巧,就是出离犯戒善巧,也就是连同出离的仪轨一起、了知出离犯戒的界限而现起的、与前面所说的心相应的慧。第十九项。巴利
Pañcasu, sattasu vā āpattīsu kusalabhāvo āpattikusalatā, saha vatthunā tāsaṃ āpattīnaṃ āpajjanaparicchedajānanavasena pavattā kāmāvacarajavanapaññā. Āpattīhi vuṭṭhāne kusalabhāvo āpattivuṭṭhānakusalatā, vuṭṭhānavidhānena saddhiṃ āpattivuṭṭhānaparicchedajānanavasena pavattā yathāvuttacittasampayuttapaññāva. Ekūnavīsatimaṃ.
因为可以进入,所以叫“等至”。在那些世间与出世间的等至中,也就是有寻有伺等各类等至中,具备善巧,就是“等至善巧”,也就是连同加行一起,以了知安止界限而运作的慧。从等至出定时具备善的状态,就是“等至出定善巧”,也就是只在所限定的时间从那些等至出定的慧,如同欲界速行慧一样。第二十种。巴利
Samāpajjitabbato samāpatti, tāsu lokiyalokuttarāsu savitakkasavicārādīsu samāpattīsu kusalatā samāpattikusalatā, saha parikammena appanāparicchedajānanavasena pavattā paññā. Samāpattīhi vuṭṭhāne kusalabhāvo samāpattivuṭṭhānakusalatā, yathāparicchinnakāleyeva tāhi vuṭṭhānakapaññā kāmāvacarajavanapaññāva. Vīsatimaṃ.
在十八界中具有善的状态,就是界的善巧,也就是由听闻、受持、通达、观察而生的智慧。对这些界作意时具有善的状态,就是作意的善巧,也就是对这些界进行思择、通达、观察而生的智慧。这个道理也适用于处的善巧。其中,听闻、受持、观察只属于欲界;通达只属于出世间;思择则通于欲界和出世间。诸法互相依靠、共同产生果报,所以叫缘起,也就是由无明等所说明的诸缘聚集。在那个十二支的顺缘起中具有善的状态,就是缘起的善巧,也就是以“由此因缘,此者生起”这样的了知而运行的世间速行慧。第二十一和第二十二。巴利
Aṭṭhārasasu dhātūsu kusalabhāvo dhātukusalatā, savanadhāraṇapaṭivedhapaccavekkhaṇapaññā. Tāsaññeva dhātūnaṃ manasikāre kusalabhāvo manasikārakusalatā, tāsaṃ sammasanapaṭivedhapaccavekkhaṇapaññā. Esa nayo āyatanakusalatāyapi. Tattha hi savanadhāraṇapaccavekkhaṇā kāmāvacarāva, paṭivedho lokuttarova, sammasanaṃ kāmāvacaralokuttaraṃ. Aññamaññaṃ paṭicca sahitaṃ phalaṃ uppādetīti paṭiccasamuppādo, avijjādīhi niddiṭṭho paccayasamūho, tasmiṃ dvādasaṅge anulomapaṭiccasamuppāde kusalabhāvo paṭiccasamuppādakusalatā, ‘‘iminā paccayena idaṃ hotī’’ti jānanavasena pavattā lokiyajavanapaññāva. Ekavīsatimadvāvīsatimāni.
果依靠它而住立、依它而运转,所以叫“处”,也就是“因”。在这样的事理中具备善巧,就叫“处善巧”;在不是这样的事理中具备善巧,就叫“非处善巧”。第二十三种。巴利
Tiṭṭhati ettha phalaṃ tadāyattavuttitāyāti ṭhānaṃ, kāraṇaṃ, tasmiṃ ṭhāne kusalatā ṭhānakusalatā. Na ṭhāne kusalatā aṭṭhānakusalatā. Tevīsatimaṃ.
正直的状态就是正直。柔和的状态就是柔和。这两者就是身与心的正直和柔和。这是第二十四种。巴利
Ujubhāvo ajjavo. Mudubhāvo maddavo. Kāyacittujukatāmudukatādvayaṃ. Catuvīsatimaṃ.
被称为堪忍的忍耐,就是能忍受;同样生起的欲界速行。能彻底远离恶,就是调柔;那种状态就是调柔性。也就是由身、语、意防护戒所摄的世间与出世间速行。这是第二十五种。巴利
Adhivāsanasaṅkhātā khamanaṃ khanti, tathāpavattakāmāvacarajavanāni. Pāpato suṭṭhu orato viratoti sorato, tassa bhāvo soraccaṃ. Kāyavacīmanosaṃvarasīlasaṅkhātāni lokiyalokuttarajavanāni. Pañcavīsatimaṃ.
与人亲切和善、说悦耳话,这叫作和善。就像和别人相处时,自己没有破绽和漏洞一样,以法和利养来待人接物、掩护对方,这就是摄受。
对客人,要迎接他,接过他的衣钵,给他座位,为他扇风、洗脚、涂油等;用饮水来问候;在合适的时间到来,就布施粥等;在不合适的时间,就布施饮料等;第二天,指示他乞食的地方,告诉他进出的时候等。对出家人是这样。对在家人,则按照律中说到的方式,随其相宜,以利养来摄受。
亲近客人后,不要问“你们是诵什么经典的”,而要问“你们的亲教师、轨范师在使用什么典籍”,然后就他擅长的领域提问。如果他答不上来,就自己为他说法,以布施、说法、答问、说业处、消除疑虑和邪见等方式,以作别住等律羯磨,以令出家、授具足戒等方式,来做法摄受。
这里是简略说明。若要详细说,则应连同显示利益的事例,依《殊胜义论》(dha. sa. aṭṭha. 1351)来了知。
在这两种摄受中,善巧的状态就是摄受善巧,也就是如此生起的欲界速行。这是第二十六种。巴利
Sammodakapiyavāditāsaṅkhāto sakhilabhāvo sākhalyaṃ, yathā parehi saddhiṃ attano chiddaṃ vivaraṃ na hoti, evaṃ dhammāmisehi paṭisantharaṇaṃ paṭicchādanaṃ paṭisanthāro. Āgantukassa hi paccuggamanapattacīvarapaṭiggahaṇaāsanadānabījanapādadhovanamakkhanādinā, pānīyena āpucchanena, kāle āgatassa yāguādīnaṃ, vikāle pānakādīnañca dānena, punadivase piṇḍāya caraṇaṭṭhānadassanapavesananikkhamanakālārocanādinā ca pabbajitā, gahaṭṭhānañca vinaye āgatanayena yathānurūpaṃ āmisapaṭisanthāro kātabbo. Āgantukaṃ pana upasaṅkamitvā ‘‘tumhe katarabhāṇakā’’ti apucchitvā ‘‘ācariyupajjhāyā vo kataraṃ ganthaṃ vaḷañjentī’’ti pucchitvā tassa visaye pañhapucchanena sace na sakkoti, sayaṃ kathetvā dānena, dhammakathanapañhavissajjanakammaṭṭhānakathanakukkuccadiṭṭhivinodanādinā, parivāsādivinayakammakaraṇena, pabbājanaupasampadādinā ca dhammapaṭisanthāro kātabbo. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato panāyaṃ saddhiṃ ānisaṃsadīpakavatthūhi aṭṭhasāliniyaṃ (dha. sa. aṭṭha. 1351) ñātabbo. Etasmiṃ duvidhe paṭisanthāre kusalabhāvo paṭisanthārakusalatā, tathāpavattakāmāvacarajavanāni eva. Chabbīsatimaṃ.
在包括意根在内的六根上,对现前呈现的色等所缘,以取相等方式称为破坏根律仪的不守护根门状态,就是根不防护。按领受和受用来说,在饮食上不知道适量,这种不知适量的状态就是食不知量,以及如此转起的不善心。第二十七种。巴利
Indriyesu manacchaṭṭhesu āpāthagatarūpādīsu ārammaṇesu nimittagahaṇādinā indriyasaṃvarabhedasaṅkhāto aguttadvārabhāvo indriyesu aguttadvāratā. Paṭiggahaṇaparibhogavasena bhojane mattaṃ ajānanabhāvo bhojane amattaññutā, tathāpavattaakusalacittāni. Sattavīsatimaṃ.
在“无间二法”这一项里,也应该依照前面所说的相反情况,来了知欲界有因的善心和唯作心。这是第二十八种。巴利
Anantaradukepi vuttapaṭipakkhavasena kāmāvacarasahetukakusalakiriyacittāni veditabbāni. Aṭṭhavīsatimaṃ.
由念的离去所定义的忘失正念状态,就是失念;一切不善法;不具备完全了知的状态,就是无正知;还有愚痴。第二十九种。巴利
Sativippavāsasaṅkhāto muṭṭhasatibhāvo muṭṭhassaccaṃ, sabbe akusalā dhammā, asampajānanabhāvo asampajaññaṃ, moho. Ekūnatiṃsatimaṃ.
在无间二法中,所说的就是四地当中的念与慧。第三十种。巴利
Anantaraduke catubhūmikā satipaññāva vuttā. Tiṃsatimaṃ.
对于没有经过审察、没有以审察加以限定的事物,以不动摇之义,被称为如理见的审察本身就是力,所以叫审察力,这只是欲界的慧。依七觉支等修习而现起的四地诸法,是修习力。第三十一种。巴利
Appaṭisaṅkhāne appaṭivānasaṅkhāte akampiyaṭṭhena yonisodassanasaṅkhātaṃ paṭisaṅkhānameva balanti paṭisaṅkhānabalaṃ, kāmāvacarapaññāva. Sattabojjhaṅgādibhāvanāvasena pavattā catubhūmakadhammā bhāvanābalaṃ. Ekatiṃsatimaṃ.
平息敌对法,所以叫奢摩他。它有三种:心奢摩他、诤事奢摩他、一切行奢摩他。其中,在八等至的前分阶段的一境性,叫心奢摩他;现前毗尼等七种,叫诤事奢摩他;涅槃,叫一切行奢摩他。不过这里指的是四地之定。以无常等种种行相来观照,所以叫观,也就是世间与出世间的观慧。第三十二种。巴利
Paccanīkadhamme sametīti samatho, so tividho cittasamatho adhikaraṇasamatho sabbasaṅkhārasamathoti. Tattha ca pubbabhāgāsu aṭṭhasamāpattīsu ekaggatā cittasamatho nāma, sammukhāvinayādi sattavidho adhikaraṇasamatho nāma, nibbānaṃ sabbasaṅkhārasamatho nāma. Idha pana catubhūmako samādhi adhippeto. Aniccādivasena vividhenākārena passatīti vipassanā, lokiyalokuttarā vipassanāpaññāva. Bāttiṃsatimaṃ.
奢摩他本身取那一种行相,这行相就是此后应当再令生起的奢摩他之相,故名“奢摩他相”。在“策励相”上也是同样的道理。这些其实就是四地的定与精进。第三十三种。巴利
Samathova taṃ ākāraṃ gahetvā puna pavattetabbassa samathassa nimittanti samathanimittaṃ. Paggāhanimittepi eseva nayo. Catubhūmakasamādhivīriyāni eva. Tettiṃsatimaṃ.
在“无间二法”这一项里,说的也只是精进定。第三十四种。巴利
Anantaradukepi vīriyasamādhī eva vuttā. Catuttiṃsatimaṃ.
破坏戒者,被称为不防护的戒的败坏,就是戒失,如此现行的诸不善法。正见的败坏就是见失,也就是邪见本身。第三十五种。巴利
Sīlavināsikā asaṃvarasaṅkhātā sīlassa vipattīti sīlavipatti, tathāpavattā akusaladhammā. Sammādiṭṭhiyā vipatti diṭṭhivipatti, micchādiṭṭhi eva. Pañcatiṃsatimaṃ.
戒的成就,就是调伏本身,因为它是戒的成就与戒的圆满。见的成就,就是作为见之圆满的智本身。这两者就是四地所摄的戒与慧。紧接着的无间双中也是如此。第三十六项。巴利
Soraccameva sīlassa sampādanato sīlaparipūraṇato sīlassa sampadāti sīlasampadā. Diṭṭhipāripūribhūtaṃ ñāṇameva diṭṭhiyā sampadāti diṭṭhisampadā. Catubhūmakā sīlapaññāva. Tathā anantaradukepi. Chattiṃsatimaṃ.
已经达到清净状态、被称为戒的那种清净,就是戒清净。能够使人证得被称为涅槃的清净、被称为见的那种清净,就是见清净。这是第三十七项。巴利
Visuddhibhāvaṃ sampattā sīlasaṅkhātā sīlassa visuddhi sīlavisuddhi. Nibbānasaṅkhātaṃ visuddhiṃ pāpetuṃ samatthā dassanasaṅkhātā diṭṭhiyā visuddhi diṭṭhivisuddhi. Sattattiṃsatimaṃ.
以业为自己所有之慧、随顺诸谛之慧、与道果相应之慧,就叫见清净。如所见而与之相符的精进,以及如所见之精进,就叫如见精进。这是第三十八项。巴利
Kammassakatāsaccānulomikamaggaphalasampayuttapaññā diṭṭhi visuddhi nāma. Yathādiṭṭhissa tadanurūpaṃ padhānaṃ yathādiṭṭhissa ca padhānaṃ nāma. Aṭṭhatiṃsatimaṃ.
能让人生起悚惧的因,也就是被称为生、老、病、死的这些,叫做“令人悚惧之处”。在这些当中,依生等而缘起的、被称为怖畏的震动,叫做“悚惧”。能这样生起的善法等,也就是悚惧本身。如此,对已生起悚惧的人,以如理的方法精进,就是悚惧者的如理精进,也就是世间与出世间的精进。第三十九项。巴利
Saṃvegajanakāni jātijarābyādhimaraṇasaṅkhātāni kāraṇāni saṃvejanīyaṭṭhānāni nāma, tesu jātiādipaṭiccasamuppannabhayasaṅkhātaṃ saṃvijanaṃ saṃvego nāma, tathāpavattakusalādi eva. Evaṃ saṃvegajātassa yoniso upāyena padhānaṃ saṃviggassa yoniso padhānaṃ, lokiyalokuttaravīriyameva. Ekūnacattālīsatimaṃ.
对圆满善法不知足的状态,就是不知足。如果有人布施之后,对布施本身还不满足,进而想要皈依三宝;接着又想要受持五戒等、出家、学习佛陀的教法、修习止与观;对这些仍然不满足,就这样一步步证得阿拉汉果——这就是在善法上的不知足。如果因为要修习更高的善法而感到厌倦,导致精进退失、退缩,就叫作退转;不退转就是它的反面,那种状态就叫不退转。这是指在还没证得阿拉汉果之前,在精进中不退转、不退缩,如此生起的世间与出世间善法。这是第四十项。巴利
Kusaladhammapūraṇe asantuṭṭhibhāvo asantuṭṭhitā. Yo pana dānaṃ datvā tato tena asantuṭṭho hutvā saraṇagamanaṃ ākaṅkhati, tato pañcasīlādiṃ, pabbajjaṃ, buddhavacanānaṃ uggaṇhanaṃ, samathavipassanaṃ, tato tenāpi asantuṭṭho anukkamena arahattaṃ gaṇhāti, ayaṃ asantuṭṭhitā kusalesu dhammesu. Adhikusaladhammānaṃ bhāvanāya ukkaṇṭhamāno padhānaṃ paṭivāpeti nivattāpetīti paṭivāni, na paṭivāni appaṭivāni, tassa bhavo appaṭivānitā. Arahattaṃ appatvā padhānasmiṃ anivattanatā anosakkanatā, tathāpavattalokiyalokuttarakusalā dhammā. Cattālīsatimaṃ.
因为能了知,所以叫明,也就是宿住随念智、死生智和漏尽智。因为能解脱,所以叫解脱,也就是八等至和涅槃。八等至之所以被称为解脱,是因为能对所缘生起胜解,并且以从自身所镇伏的烦恼中解脱之义而称为解脱;涅槃则是由于彻底解脱一切烦恼而称为解脱。这是第四十一项。巴利
Vijānanato vijjā, pubbenivāsacutūpapātaāsavakkhayañāṇāni. Vimuccanato vimutti, aṭṭha samāpattiyo, nibbānañca. Aṭṭha samāpattiyo hi ārammaṇe adhimuccanato, sayaṃ vikkhambhitakilesehi vimuccanaṭṭhena ca vimuttīti vuttā, nibbānaṃ pana sabbakilesehi accantavimuccanaṭṭhena. Ekacattālīsatimaṃ.
在能断尽烦恼的四种圣道里,智就叫作尽智。依结生的力量,当那些被各道所断的烦恼达到不再生起的终点时,在已生起的圣果中所生起的智,就叫作无生智。其余各处都很容易理解。第四十二项。巴利
Kilesakkhayakaresu catūsu ariyamaggesu ñāṇaṃ khaye ñāṇaṃ nāma. Paṭisandhivasena anuppādabhūte taṃtaṃmaggavajjhakilesānaṃ anuppādapariyosāne uppannaariyaphale ñāṇaṃ anuppāde ñāṇaṃ nāma. Sesaṃ sabbattha suviññeyyameva. Dvācattālīsatimaṃ.
1 2 3 4 5 6 7