三词义的注释·受三法等的注释
1. 法集论母义释 · 56 段
受三法等的注释巴利
Vedanāttikādivaṇṇanā
现在,紧接着善三法之后,就该讲到受三法等的义释了。那么,因为对于善三法的——巴利
Idāni kusalattikānantaraṃ vedanāttikādīnaṃ atthavaṇṇanā anuppattā, yasmā pana yvāyaṃ kusalattikassa –
“ 从含义上讲,以及地的区别,各自依相应;
从列举方式,以及从诸法的特相等区分方式来说。”巴利
‘‘Atthato bhūmibhedā ca, paccekaṃ sampayogato; Uddesato ca dhammānaṃ, lakkhaṇādivibhāgato’’ti. –
先用论母确立框架之后,又用“善法依地划分有四种:欲界……乃至出世间”这样的方式说明了抉择的方法,这个方法同样适用于其余的三法、二法。就像在这里一样,智者也能以“与乐受相应的法,依地划分有三种:欲界、色界、出世间”这样的次第,对所有三法和二法加以观察抉择。因此,这里舍弃广说的方式,依照安立品和义举品所说的理路,以不太简略也不太繁广的方式,对受三法等三法和二法——巴利
Ādinā mātikaṃ nikkhipitvā ‘‘kusalā tāva dhammā bhūmito catubbidhā honti kāmāvacarā…pe… lokuttarā’’tievamādinā vinicchayanayo vutto, so eva sesattikadukānampi yathāyogaṃ hoti. Yathā hi ettha, evaṃ ‘‘sukhāya vedanāya sampayuttā tāva dhammā bhūmito tividhā honti kāmāvacarā rūpāvacarā lokuttarā’’tiādinā anukkamena sabbattikadukānampi paṇḍitehi sakkā vinicchayanayaṃ sallakkhetuṃ, tasmā taṃ vitthāranayaṃ vajjetvā nikkhepakaṇḍe, atthuddhārakaṇḍe ca vuttānusārato nātisaṅkhepavitthāranayena vedanāttikādīnaṃ tikadukānaṃ –
从词义和它们各自的自性,以及不可说(不可界定)的分类来说;
抉择应当被了知,在每一处都随其适宜。巴利
Padatthā taṃsarūpā ca, navattabbavibhāgato; Vinicchayo vijānīyo, tattha tattha yathārahaṃ.
在这里,关于受的三法组,先从词义来说:在“乐受”等表达中,“乐”这个词可以在乐受、乐根、乐所缘、乐因、乐缘处、无恼害和涅槃等处见到。比如在“乐的舍断”等句中,它指的是乐受;在“诸佛出世是乐”等句中,指的是乐根;在“摩诃梨,色是乐、随乐、入乐”等句中,指的是乐所缘;在“比丘们,这是乐的增语,即诸功德”等句中,指的是乐因;在“比丘们,这不能用言语到达,诸天界何其乐”等句中,指的是乐缘处;在“这些法是现法乐住”等句中,指的是无恼害;在“涅槃是究竟乐”等句中,指的是涅槃。但在这里,应当知道它只指乐受。巴利
Tattha vedanāttike padatthato tāva ‘‘sukhāya vedanāyā’’tiādīsu sukha-saddo sukhavedanāsukhamūlasukhārammaṇasukhahetusukhapaccayaṭṭhānaabyābajjhanibbānādīsu dissati. Ayaṃ hi ‘‘sukhassa ca pahānā’’tiādīsu (dī. ni. 1.232; dha. sa. 165; vibha. 594) sukhavedanāya dissati. ‘‘Sukho buddhānamuppādo’’tiādīsu (dha. pa. 194) sukhamūle. ‘‘Yasmā ca kho, mahāli, rūpaṃ sukhaṃ sukhānupatitaṃ sukhāvakkanta’’ntiādīsu (saṃ. ni. 3.60) sukhārammaṇe. ‘‘Sukhassetaṃ, bhikkhave, adhivacanaṃ, yadidaṃ puññānī’’tiādīsu (a. ni. 7.62; itivu. 22) sukhahetumhi. ‘‘Yāvañcidaṃ, bhikkhave, na sukaraṃ akkhānena pāpuṇituṃ, yāva sukhā saggā (ma. ni. 3.255). Na te sukhaṃ pajānanti, ye na passanti nandana’’nti (saṃ. ni. 1.11) ādīsu sukhapaccayaṭṭhāne. ‘‘Diṭṭhadhammasukhavihārā ete dhammā’’tiādīsu (ma. ni. 1.82) abyābajjhe. ‘‘Nibbānaṃ paramaṃ sukha’’ntiādīsu (dha. pa. 203-204; ma. ni. 215, 217) nibbāne. Idha panāyaṃ sukhavedanāyameva daṭṭhabbo.
“受”这个词,在“已知受生起”等说法里,只用来指感受本身。“苦”这个词,则出现在苦受、苦事、苦所缘、苦缘、苦缘处等不同场合。比如在“苦的舍断”等说法里,它指的是苦受;在“生也是苦”等说法里,指的是苦事;在“摩诃梨,色是苦、随苦、入苦”等说法里,指的是苦所缘;在“恶的积聚是苦”等说法里,指的是苦缘;在“比丘们,这不能用言语说到,地狱多么苦”等说法里,指的是苦缘处。但在这里,应当知道它只指苦受。巴利
Vedanā-saddo ‘‘viditā vedanā uppajjantī’’tiādīsu (ma. ni. 3.208) vedayitasmiṃ yeva vattati. Dukkha-saddo dukkhavedanādukkhavatthudukkhārammaṇadukkhapaccayadukkhapaccayaṭṭhānādīsu dissati. Ayaṃ hi ‘‘dukkhassa ca pahānā’’tiādīsu (dī. ni. 1.232; dha. sa. 165; vibha. 594) dukkhavedanāyaṃ dissati. ‘‘Jātipi dukkhā’’tiādīsu (dī. ni. 2.387; vibha. 190) dukkhavatthusmiṃ. ‘‘Yasmā ca kho, mahāli, rūpaṃ dukkhaṃ dukkhānupatitaṃ dukkhāvakkanta’’ntiādīsu (saṃ. ni. 3.60) dukkhārammaṇe. ‘‘Dukkho pāpassa uccayo’’tiādīsu (dha. pa. 117) dukkhapaccaye. ‘‘Yāvañcidaṃ, bhikkhave, na sukaraṃ akkhānena pāpuṇituṃ, yāva dukkhā nirayā’’tiādīsu (ma. ni. 3.250) dukkhapaccayaṭṭhāne. Idha panāyaṃ dukkhavedanāyameva daṭṭhabbo.
这里的词义解释是:能让有情快乐,或者好好咀嚼、挖掉身心病痛,所以叫“乐”;这是身体和心里的快乐与喜悦的同义词。让人受苦,所以叫“苦”;这是身体和心里的痛苦与忧愁的同义词。既不是苦也不是乐,所以叫“不苦不乐”;这是舍受的同义词。“ma”这个字只是连音用的。这样,用三个词就涵盖了五种受。一切受都以领受、体验所缘的味道为特征,所以叫“受”。至于这三个词里出现的“相应”一词,它的意思是:以相同的方式结合在一起,所以叫“相应”。以哪些相同的方式呢?就像所说的:“有些法与某些法俱行、俱生、相杂、同生、同灭、同依、同所缘”,就是以同生等这四种方式。这是最殊胜的说明。因为在无色界,即使没有同依,也仍然有相应。其余部分和前面说的一样。以上就是这里从词义上作出的判定。巴利
Vacanattho panettha – sukhayati sattaṃ, suṭṭhu vā khādati, khanati ca kāyacittābādhanti sukhā, kāyikacetasikānaṃ sukhasomanassānametaṃ adhivacanaṃ. Dukkhayatīti dukkhā, kāyikacetasikānaṃ dukkhadomanassānametaṃ adhivacanaṃ. Na dukkhā na sukhāti adukkhamasukhā, upekkhāyetaṃ adhivacanaṃ. Ma-kāro padasandhikaro. Evaṃ tīhi padehi pañcavidhāpi vedanā gahitā. Sabbāpi ārammaṇarasaṃ vediyanti anubhavantīti vedanā. Yo panāyaṃ tīsupi padesu sampayutta-saddo, tassattho – samaṃ pakārehi yuttāti sampayuttā, katarehi pakārehīti? ‘‘Atthi keci dhammā kehici dhammehi sahagatā sahajātā saṃsaṭṭhā ekuppādā ekanirodhā ekavatthukā ekārammaṇā’’ti (kathā. 473) evaṃ vuttehi imehi ekuppādatādīhi catūhi pakārehi. Ukkaṭṭhaniddeso cesa. Āruppe hi vināpi ekavatthukabhāvaṃ sampayogo labbhatīti. Sesaṃ vuttatthameva. Ayaṃ tāvettha padatthato vinicchayo.
“以它自己的样子”是指:只按这个词本身的样子来显示它的含义。其中,与乐受相应的有:与乐俱行的身识,与喜俱行的十八种欲界心,以及初禅、第二禅、第三禅、第四禅的色界和出世间心四十四种——这六十三种心就叫作与乐受相应。同样,与苦俱行的身识,以及两种与忧俱行的心——这三种心就叫作与苦受相应。其余五十五种与舍俱行的心,就叫作与不苦不乐受相应。心与乐受等相应的情况是怎样的,与这些心相应的心所也是这样。而且不只是在这里,在后面的三法和二法里,也应当知道:与那些心相应的心所,是随心来归类的。哪里有不同,我们就在那里说明。在这里的心所当中,除了受之外的六种有喜心所,能与全部五种受相应;其余的心所则只与除去身乐、身苦之外的三种受相应。其中,除去喜的五种心所,以及痴、无惭、无愧、掉举、昏沉、睡眠这十一种,按各自的情况与三种受相应。在这当中,寻和伺只与属于广大心和出世间的乐受相应;喜则在一切处都只与乐受相应;嗔、嫉、悭、恶作只与苦受相应;疑只与舍受相应;其余二十八种只与喜受和舍受相应。在这当中,悲和喜只与属于广大心的乐受相应,这就是不同之处。其余则与心相应的情况相同。这是依自性所作的判定。巴利
Taṃsarūpāti tassa padatthassa sarūpamattadassanato. Tattha sukhasahagataṃ kāyaviññāṇaṃ, somanassasahagatāni aṭṭhārasa kāmāvacaracittāni, paṭhamadutiyatatiyacatutthajjhānikāni catucattālīsa rūpāvacaralokuttaracittāni cāti tesaṭṭhi cittāni sukhāya vedanāya sampayuttā nāma . Tathā dukkhasahagataṃ kāyaviññāṇaṃ, dve domanassasahagatāni cāti tīṇi cittāni dukkhāya vedanāya sampayuttā nāma. Sesāni upekkhāsahagatāni pañcapaññāsa cittāni adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā nāma. Yathā ca cittānaṃ sukhādisampayogo, evaṃ taṃcittasampayuttānaṃ cetasikānampi. Na kevalañca ettheva, ito paresupi tikadukesu cittavaseneva taṃsampayuttacetasikānampi saṅgaho veditabbo . Yattha pana viseso hoti, tattha vakkhāma. Idha pana cetasikesu sappītikāni vedanāvajjitāni cha cetasikāni eva pañcahipi vedanāhi sampayuttāni, itarāni pana kāyikasukhadukkhavajjitāhi tīheva. Tesu ca pītivajjitā pañca yathāyogikā ceva moho ahirikaṃ anottappaṃ uddhaccaṃ thinaṃ middhañcāti ime ekādasa yathāyogaṃ tīhipi. Tatthāpi vitakkavicārā mahaggatalokuttarabhūtāya sukhāya eva, pīti pana sabbattha sukhāya eva, dosaissāmaccherakukkuccāni dukkhāya eva, vicikicchā upekkhāya eva, sesāni aṭṭhavīsatisomanassupekkhāhi eva vedanāhi sampayuttāni, tatthāpi karuṇāmuditā mahaggatabhūtāya sukhāya evāti ayaṃ viseso. Sesaṃ cittasampayogasadisaṃ. Ayaṃ sarūpato vinicchayo.
不可说分别:在这个三法组里,一切受、一切色、涅槃和假名,这些法不能说成是“与乐受相应”,也不能说成是“与苦受相应”,也不能说成是“与不苦不乐受相应”。因为受本身并不与受相应,色等法也不与受相应,所以它们不被包含在这个三法组里。这个三法组因此是“有余的”。就像在这里一样,在接下来的三法组和二法组里,也应这样理解不可说的搭配。凡是某法在某处没有被提到,就应当知道那里是“有余的”。但从这里往后,如果存在未被收摄的法,我们就先说明这些法的分别,然后只说“这些是不可说的”,仅此而已,由此也应知道它的有余性。如果那里没有未被收摄的法,我们就说它是“无余的”,由此也应知道那里没有不可说的法。在一切处,我们都不先提出论母,而是直接解释词义和它的自性分别。这是依不可说分别作出的判定。巴利
Navattabbavibhāgatoti imasmiṃ tike sabbā vedanā sabbaṃ rūpaṃ nibbānaṃ sammutiyoti ime dhammā ‘‘sukhāya vedanāya sampayuttā’’ti vā ‘‘dukkhāya vedanāya sampayuttā’’ti vā ‘‘adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā’’ti vā na vattabbā. Na hi vedanā vedanāya sampayuttā hoti rūpādayo vā, tasmā ime imasmiṃ tike na labbhanti. Ayañca sappadesattiko hoti. Yathā cettha, evaṃ ito paresupi tikadukesu navattabbayojanā. Yaṃ yasmiñca na vuttaṃ atthi, tassa sappadesatā veditabbā. Ito paraṃ pana yattha asaṅgahitā dhammā honti, tattha tesaṃ vibhāgaṃ dassetvā ‘‘ime navattabbā’’ti ettakameva vakkhāma, tenassa sappadesatāpi ñātabbā. Yattha pana asaṅgahitā natthi, taṃ nippadesanti vakkhāma. Tena tattha navattabbābhāvopi viññātabbo. Sabbattha pana mātikaṃ anuddharitvāva padatthaṃ, taṃsarūpavibhāgañca vakkhāma. Ayaṃ navattabbavibhāgato vinicchayo.
在异熟三法这一组里,善法和不善法彼此不同,它们成熟后的结果就叫异熟。这是对那些已经达到异熟状态的无色法的称呼。色法虽然也和无色法一样是由业产生的,但因为色法没有所缘对象,所以它们不像业。只有有所缘的无色法,因为与业相似,才被称为异熟,就像与种子相似的果实一样。比如,从稻种直接长出来的稻穗才叫稻果,芽等不算,芽等只能叫稻所生、稻所出。同样,只有与业相似的无色法才叫异熟,而由业产生的色法则叫已执取。异熟法法,就是具有异熟性质的法。比如,具有生、老性质的众生叫生法、老法,同样,从能产生异熟这个意义上说,具有异熟性质、以异熟为本性的法,就是这个意思。第三句是从否定这两种性质的角度来说的,这就是它的词义。巴利
Vipākattike aññamaññavisiṭṭhānaṃ kusalākusalānaṃ pākāti vipākā, vipakkabhāvamāpannānaṃ arūpadhammānametaṃ adhivacanaṃ. Kiñcāpi arūpadhammā viya rūpadhammāpi kammasamuṭṭhānā atthi, anārammaṇattā pana te kammasarikkhakā na hontīti sārammaṇā arūpadhammāva kammasarikkhattā vipākāti vuttā bījasarikkhakaṃ phalaṃ viya. Yathā hi sālibījato nikkhantasīsameva sāliphalanti vuccati, na aṅkurādīni, tāni pana ‘‘sālijātāni, sālinibbattāni cā’’ti vuccanti, evaṃ kammasadisā arūpadhammāva ‘‘vipākā’’ti vuccanti, rūpadhammā pana kammajā ‘‘upādinnā’’ti vuccanti. Vipākadhammadhammāti vipākasabhāvā dhammā. Yathā hi jātijarāsabhāvā sattā ‘‘jātidhammā jarādhammā’’ti vuccanti, evaṃ vipākajanakaṭṭhena vipākasabhāvā vipākapakatikā dhammāti attho. Tatiyapadaṃ ubhayasabhāvapaṭikkhepavasena vuttaṃ, ayaṃ padattho.
其中,在四种地当中,三十六种果报心称为果报;同样,二十一种善心和十二种不善心,这三十三种称为果报法法;在三种地当中,二十种唯作心,以及一切色法和涅槃,这些称为非果报非果报法法。在心所当中,十四种不善心所只是果报法法;离(心所)可能是果报,也可能是果报法法;其余的心所则可能是果报,可能是果报法法,也可能是非果报非果报法法,就像心一样有三种类别。这是差别之处,其余与心相同。应当知道,这是一个无余三法。巴利
Tattha catūsu bhūmīsu chattiṃsa vipākacittāni vipākā nāma, tathā ekavīsati kusalāni, dvādasa akusalāni cāti tettiṃsa vipākadhammadhammā nāma, tīsu bhūmīsu vīsati kiriyacittāni, sabbañca rūpaṃ, nibbānañcāti ime nevavipākanavipākadhammadhammā nāma. Cetasikesu pana cuddasa akusalā vipākadhammadhammā eva, viratiyo siyā vipākā, siyā vipākadhammadhammā, tadavasesā pana siyā vipākā, siyā vipākadhammadhammā, siyā nevavipākanavipākadhammadhammāti cittaṃ viya tividhā hontīti ayaṃ viseso, sesaṃ cittasamaṃ, idañca nippadesattikanti veditabbaṃ.
以作所缘的方式,被与渴爱和邪见相应的业所执取,并以果报的状态被把握,这叫“已执取”。它成为所缘之后,通过执取的关系而对执取有用,这叫“顺取”。这是对作为执取的所缘缘的那些法的称呼。“已执取”并且“顺取”,就叫“已执取顺取”。这是对有漏业所生的色法和无色法的称呼。按照这个道理,其余两组词也应该理解为带有否定意义。巴利
Ārammaṇakaraṇavasena taṇhādiṭṭhīhi upetena kammunā ādinnā phalabhāvena gahitāti upādinnā, ārammaṇabhāvaṃ upagantvā upādānasambandhena upādānānaṃ hitāti upādāniyā, upādānassa ārammaṇapaccayabhūtānametaṃ adhivacanaṃ. Upādinnā ca te upādāniyā cāti upādinnupādāniyā, sāsavakammanibbattānaṃ rūpārūpadhammānametaṃ adhivacanaṃ. Iminā nayena sesapadadvayepi paṭisedhasahito attho veditabbo.
在这里,三十二种世间异熟心以及九种业生色聚,名为“有执取且是执取所缘”。其余的世间心和非业生色聚,名为“无执取但是执取所缘”。出世间心和涅槃,名为“无执取且非执取所缘”。虽然漏尽者的取蕴,对于那些说“我们的舅父长老”等等的人而言,能成为他们执取的所缘缘,但道、果和涅槃就像整天被烧得通红的铁球一样,因为热度太强,根本不会被苍蝇般的执取所附着。在“不杂染且非杂染所缘”这一类里,道理也是一样。至于心所方面:善心所只是“无执取但是执取所缘”;悲和喜则可能是“有执取且是执取所缘”,也可能是“无执取但是执取所缘”;离(戒)心所可能是“无执取但是执取所缘”,也可能是“无执取且非执取所缘”;其余的心所和心一样,有三种情况。应当知道这就是无余的三法,即“有执取且是执取所缘”三法。巴利
Tattha dvattiṃsa lokiyavipākacittāni, nava kammajakalāpā ca upādinnupādāniyā nāma. Avasesalokiyacittāni ceva akammajarūpakalāpā ca anupādinnupādāniyā nāma. Lokuttaracittanibbānāni anupādinnaanupādāniyā nāma. Kiñcāpi khīṇāsavānaṃ upādānakkhandhā ‘‘amhākaṃ mātulatthero’’tiādinā vadantānaṃ paresaṃ upādānassa ārammaṇapaccayā honti, maggaphalanibbānāni pana divasaṃ santattaayoguḷo viya makkhikāhi tejussadattā upādānehi anupādinnāneva. Asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikesupi eseva nayo. Cetasikesu pana kusalā anupādinnupādāniyā eva, karuṇāmuditā siyā upādinnupādāniyā, siyā anupādinnupādāniyā viratiyo pana siyā anupādinnupādāniyā, siyā anupādinnaanupādāniyā, sesā cittaṃ viya tividhā honti, idañca nippadesattikanti veditabbaṃ. Upādinnupādāniyattikaṃ.
“杂染”的意思是使杂染,也就是压迫、折磨的意思。与杂染相应的,是“已被杂染的”,意思是与杂染同起同行。由于以自己为所缘而生起,所以它们堪受杂染;或者说,它们系属于杂染,不超越作为杂染之所缘的状态,因此称为“有杂染性的”——这是对作为杂染之所缘缘的法的称呼。它们既是被杂染的,又是有杂染性的,所以叫“被杂染且有杂染性的”。剩下两个词,应当依照前面那组三法中所说的方式来理解。巴利
Saṃkilesetīti saṃkileso, vibādhati upatāpetīti attho. Saṃkilesena sampayuttā saṃkiliṭṭhā, saṃkilesasahagatāti attho. Attānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavattanena saṃkilesaṃ arahanti, saṃkilese vā niyuttā tassa ārammaṇabhāvaṃ anatikkamanatoti saṃkilesikā, saṃkilesassa ārammaṇapaccayabhūtānametaṃ adhivacanaṃ. Saṃkiliṭṭhā ca te saṃkilesikā cāti saṃkiliṭṭhasaṃkilesikā. Sesapadadvayaṃ purimattike vuttanayeneva veditabbaṃ.
在这其中,十二种不善心的生起,叫作“被杂染且能杂染的”。其余的世间心以及一切色法,叫作“未被杂染但能杂染的”。出世间心和涅槃,叫作“未被杂染且不能杂染的”。而在诸心所当中,不善心所只是“被杂染且能杂染的”;悲和喜只是“未被杂染且不能杂染的”;其余的善心所和无记心所,则可能是“被杂染且能杂染的”,可能是“未被杂染但能杂染的”,也可能是“未被杂染且不能杂染的”,所以有三种情况。这就是无余三法,即“被杂染、能杂染”三法。巴利
Tattha dvādasa akusalacittuppādā saṃkiliṭṭhasaṃkilesikā nāma. Sesalokiyacittāni ceva sabbaṃ rūpañca asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikā nāma. Lokuttaracittāni, nibbānañca asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikā nāma. Cetasikesu pana akusalā saṃkiliṭṭhasaṃkilesikāva, karuṇāmuditā asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikāva, sesakusalābyākatā siyā saṃkiliṭṭhasaṃkilesikā, siyā asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikā, siyā asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikāti tidhāpi honti, idañca nippadesattikaṃ. Saṃkiliṭṭhasaṃkilesikattikaṃ.
依相应而现起的寻,与之俱行,所以叫“有寻”;同样,依相应而现起的伺,与之俱行,所以叫“有伺”。既有寻又有伺,就叫“有寻有伺”。两者都没有,就叫“无寻无伺”。在寻和伺当中,只有伺作为它的量度、标准,所以叫“唯伺”,意思是它不再进一步与寻相应。既没有寻而只有伺,就叫“无寻唯伺”。巴利
Sampayogavasena vattamānena saha vitakkena savitakkā, tathā saha vicārena savicārā, savitakkā ca te savicārā cāti savitakkasavicārā. Ubhayarahitā avitakkaavicārā. Vitakkavicāresu vicārova mattā pamāṇametesanti vicāramattā, vicārato uttariṃ vitakkena saddhiṃ sampayogaṃ na gacchantīti attho. Avitakkā ca te vicāramattā cāti avitakkavicāramattā.
其中,除了与两种五识无关的欲界心,以及十一种广大心和出世间初禅心,再除去与它们相应的心所里的寻和伺,其余的就叫有寻有伺。在这些当中,除去寻,十一种广大心和出世间第二禅心,再除去与它们相应的心所里的伺,其余的就叫无寻唯伺。在第二禅心里除去伺,其余四十五种广大心和出世间心、两种五识、与它们相应的心所,以及一切色法和涅槃,就叫无寻无伺。另外,善的心所只属于有寻有伺;寻只属于无寻唯伺;而伺在第二禅心里可以是无寻无伺,在有寻的心里则不可说,其余一切心所法则三种情况都有。在这个三法里,与寻俱生的伺不可说。这是寻三法。巴利
Tattha dvipañcaviññāṇavajjitakāmāvacaracittāni ceva ekādasa mahaggatalokuttarapaṭhamajjhānikacittāni ca taṃsampayuttesu vitakkavicāre ṭhapetvā sesā ca savitakkasavicārā nāma. Tesu vitakko ekādasa dutiyajjhānikamahaggatalokuttarāni ca taṃsampayuttesu vicāraṃ ṭhapetvā sesā ca avitakkavicāramattā nāma. Dutiyajjhānikesu vicāro, sesā pañcacattālīsa mahaggatalokuttaracittāni, dvipañcaviññāṇāni, taṃsampayuttā ca sabbañca rūpaṃ, nibbānañca avitakkaavicārā nāma. Apica kusalacetasikā savitakkasavicārāva, vitakko avitakkavicāramattova, vicāro pana dutiyajjhānikesu siyā avitakkaavicāro, savitakkacittesu siyā na vattabbo, avasesā pana sabbe cetasikā dhammā tidhāpi honti. Imasmiṃ pana tike vitakkasahajāto vicārova na vattabbo. Vitakkattikaṃ.
与喜一起生起等状态者,就叫作“喜俱行”,意思是与喜相应。其余两个词也是这样理解。这里说的“舍”,指的是不苦不乐受。这种受在苦、乐生起的方式中保持旁观,安住在中舍的状态,以这种方式生起,所以叫“舍”。这样,从受三法里只取两个词,是为了显示没有喜的乐和有喜的乐之间的差别,才说这个三法。巴利
Pītiyā saha ekuppādādibhāvaṃ gatāti pītisahagatā, pītisampayuttāti attho. Sesapadadvayepi eseva nayo. Upekkhāti cettha adukkhamasukhā vedanā vuttā. Sā hi sukhadukkhākārappavattiṃ upekkhati majjhattākārasaṇṭhitattā tenākārena pavattatīti upekkhā. Iti vedanāttikato padadvayameva gahetvā nippītikasukhassa sappītikasukhato visesadassanavasena ayaṃ tiko vutto.
这里说的喜有五种:小喜、刹那喜、涌喜、踊跃喜、遍满喜。其中,小喜只能让身体毛发竖起来。刹那喜就像闪电一样,一刹那又一刹那地生起。涌喜就像海浪拍打海岸,一次又一次涌上身体又破碎退去。踊跃喜力量很强,能把身体举起来,甚至跳到空中。而遍满喜生起时,整个身体就像被吹胀的布袋一样充满,又像大水灌进山洞一样,被彻底弥漫充满。在这五种喜当中,遍满喜只属于色界和出世间,其余的只属于欲界。巴利
Tattha pīti pañcavidhā khuddikā khaṇikā okkantikā ubbegā pharaṇāti. Tattha khuddikā pīti sarīre lomahaṃsanamattameva kātuṃ sakkoti. Khaṇikā pīti khaṇe khaṇe vijjuppādasadisā hoti. Okkantikā pīti samuddatīraṃ vīci viya kāyaṃ okkamitvā okkamitvā bhijjati. Ubbegā pīti balavatī hoti kāyaṃ uddhaggaṃ katvā ākāse laṅghāpanappamāṇappattā. Pharaṇāya pītiyā pana uppannāya sakalasarīraṃ dhamitvā pūritavatthi viya, mahatā udakoghena pakkhandapabbatakucchi viya ca anuparipphuṭaṃ hoti. Tattha pharaṇā rūpāvacaralokuttarāva, sesā kāmāvacarāva.
乐又分两种:身乐和心乐。虽然这两者有时并不分离,但喜是得到合意对象时生起的欢喜,乐是体验已经得到的滋味。有喜的地方就有乐;有乐的地方却不一定有喜。喜归在行蕴里,乐归在受蕴里。就像在荒漠中疲惫困乏的人,看见或听见林中有水时生起的是喜;走进树荫、享用凉水时生起的是乐。应当知道,这是按各个阶段中哪种更明显来说的。巴利
Sukhaṃ pana kāyikaṃ, cetasikañceti duvidhaṃ hoti. Satipi ca nesaṃ katthaci avippayoge iṭṭhārammaṇapaṭilābhatuṭṭhi pīti, paṭiladdharasānubhavanaṃ sukhaṃ. Yattha pīti, tattha sukhaṃ. Yattha sukhaṃ, tattha na niyamato pīti. Saṅkhārakkhandhasaṅgahitā pīti, vedanākkhandhasaṅgahitaṃ sukhaṃ. Kantārakhinnassa vanantodakadassanasavanesu viya pīti, vanacchāyāpavesanaudakaparibhogesu viya sukhaṃ. Tasmiṃ tasmiṃ samaye pākaṭabhāvato cetaṃ vuttanti veditabbaṃ.
其中,与乐俱行和与舍俱行,已经在受三法里说过了。不过,与乐俱行的身识,以及广大与出世间第四禅心要除外,其余的就叫作与喜俱行。在这里,喜本身不是与喜俱行,而是与乐俱行;但乐则可能是与喜俱行,而不是与喜乐俱行。在这个三法里,两种与忧俱行的心生起、与苦俱行的身识、色法以及涅槃,都属于不可说。在心所方面,喜只与乐俱行,疑只与舍俱行,贪、邪见、慢,以及二十五种善与无记的心所,则三种情况都可能。心所里的乐,在初禅、第二禅、第三禅中可能是与喜俱行,在第四禅中则可能是不可说。至于身体的乐、身体的苦、忧,以及一切舍、嗔、嫉、悭、恶作,则都只是不可说;其余十七种法,可能三种情况都有,也可能是不可说。剩下的就容易理解了。这是喜三法。巴利
Tattha sukhasahagatā, upekkhāsahagatā ca vedanāttike vuttāva, sukhasahagataṃ pana kāyaviññāṇaṃ, mahaggatalokuttaracatutthajjhānikacitte ca vajjetvā sesā pītisahagatā nāma, tattha pīti na pītisahagatā, sukhasahagatāva hoti , sukhaṃ pana pītisahagataṃ nāma siyā na pītisukhasahagatā. Imasmiṃ tike dve domanassasahagatacittuppādā, dukkhasahagataṃ kāyaviññāṇaṃ, rūpaṃ, nibbānañca navattabbā. Cetasikesu pana pīti sukhasahagatāva, vicikicchā upekkhāsahagatāva, lobhadiṭṭhimānā, pañcavīsati kusalābyākatā ca tidhāpi honti, cetasikasukhaṃ siyā pītisahagataṃ, paṭhamadutiyatatiyajjhānikesu catutthajjhānikesu siyā navattabbaṃ, kāyikaṃ pana sukhaṃ dukkhaṃ domanassaṃ sabbā ca upekkhā doso issā macchariyaṃ kukkuccañca navattabbāva, sesā sattarasa dhammā siyā tidhāpi honti navattabbāpi. Sesaṃ suviññeyyameva. Pītittikaṃ.
“见”,是指入流道。这个道因为最先见到涅槃,所以被称为“见”。种姓心虽然更早见到,但就像有人因为某件事来到国王面前,远远看见国王坐在象背上在街上行走,被问到“你见到国王了吗”时,虽然已经看见了,却因为该办的事还没办成,而说“我没看见”——同样,种姓心虽然见到了涅槃,但因为还没有断除应断的烦恼,所以不被称为“见”。那个智还停留在道转向的阶段。“修习”,是指其余三道。因为其余三道是在初道已经见到的同一法上,依修习的力量而生起,不再见到任何前所未见之法,所以称为“修习”。第三句是从两方面都否定的角度来说的。巴利
Dassanenāti sotāpattimaggena. So hi paṭhamaṃ nibbānadassanato ‘‘dassana’’nti vutto. Gotrabhu pana kiñcāpi paṭhamataraṃ passati, yathā pana rañño santikaṃ kenacideva karaṇīyena āgato puriso dūratova rathikāya carantaṃ hatthikkhandhagataṃ rājānaṃ disvāpi ‘‘diṭṭho te rājā’’ti puṭṭho disvāpi kātabbakiccassa akatattā ‘‘na passāmī’’ti vadati, evameva nibbānaṃ disvā kattabbassa kilesappahānassa abhāvā ‘‘dassana’’nti na vuccati. Taṃ hi ñāṇaṃ maggassa āvajjanaṭṭhāne tiṭṭhati. Bhāvanāyāti sesamaggattayena. Sesamaggattayaṃ hi paṭhamamaggena diṭṭhasmiṃyeva dhamme bhāvanāvasena uppajjati, adiṭṭhapubbaṃ kañci na passati, tasmā ‘‘bhāvanā’’ti vuccati. Tatiyapadaṃ ubhayapaṭikkhepavasena vuttaṃ.
其中,四种与邪见相应的心生起,加上一种与疑俱生的心,这五种只应通过见来断除;一种与掉举俱生的心,只应通过修习来断除;其余六种不善心生起,依其作为恶趣之因而生起,或依其不生起,可能应通过见来断除,也可能应通过修习来断除;而一切远离不善的心生起、色法和涅槃,则既不应通过见来断除,也不应通过修习来断除。在心所方面,邪见、疑、嫉妒、悭吝、恶作只应通过见来断除;其余不善心所,可能应通过见来断除,也可能应通过修习来断除,这样共有三类、十三种;其余已说过的,则既不应通过见来断除,也不应通过修习来断除。此外,依照“以入流道智,由行作识的灭尽,除了七有之外,在无始轮回中可能生起的名与色,它们在此处灭尽”等理趣,也认可善法与无记法的断除;不过这一说法是另依一条理趣而立的,即“由于作为其亲依止缘的烦恼已断,那些若未修习诸道则可能生起的法,便说为已断”。而这是无余分的三法组。见所断三法组。巴利
Tattha cattāro diṭṭhigatasampayuttacittuppādā, vicikicchāsahagato cāti pañca dassanena pahātabbāva, uddhaccasahagato bhāvanāya eva pahātabbo, avasesā cha akusalacittuppādā apāyahetubhāvena pavattito, appavattito ca siyā dassanenapahātabbā, siyā bhāvanāyapahātabbā, akusalavajjitā pana sabbe cittuppādā, rūpaṃ, nibbānañca nevadassanenanabhāvanāyapahātabbā. Cetasikesu pana diṭṭhi vicikicchā issā macchariyaṃ kukkuccaṃ dassanenapahātabbāva, sesā akusalā siyā dassanenapahātabbā, siyā bhāvanāyapahātabbāti tijātikā terasavidhā honti, vuttāvasesā nevadassanenanabhāvanāyapahātabbāva. Yaṃ pana ‘‘sotāpattimaggañāṇena abhisaṅkhāraviññāṇassa nirodhena satta bhave ṭhapetvā anamatagge saṃsāre ye uppajjeyyuṃ nāmañca rūpañca, etthete nirujjhantī’’tiādinā (cūḷani. ajitamāṇavapucchāniddesa 6) nayena kusalābyākatānampi pahānaṃ anuññātaṃ, taṃ tesaṃ maggānaṃ abhāvitattā ye uppajjeyyuṃ, te upanissayapaccayānaṃ kilesānaṃ pahīnattā pahīnāti imaṃ pariyāyaṃ sandhāya vuttaṃ, idañca nippadesattikaṃ. Dassanenapahātabbattikaṃ.
以见所断的因存在于这些法中,所以它们是“见所断因”。第二句也是同样的道理。但在第三句中,不能理解为“非见所断、非修所断的因就是这些法”,而应该理解为“非见所断、非修所断的因存在于这些法中”。否则,无因法就不会被收摄在内。因为无因法根本没有一个可被见或修所断的因。而且在有因法当中,也会变成断除的是因以外的其他法,而不是因本身。因为在这些法里,被称为“非见所断、非修所断”的是因,而不是那些法本身。这两种理解都不是想要的,所以应该按照上面所说的方式来理解。从这里往后,所有的判定都和前面邻近的三法组一样。只是在心所方面,与疑和掉举相应的痴,不归入见所断因和修所断因,因为它没有其他俱生的因;但它归入非见所断、非修所断因。而在贪根心和嗔根心里,作为因的痴以贪和嗔为有因,贪和嗔也以痴为有因,这些都进入所断因项,这是差别之处,其余相同。见所断因三法组。巴利
Dassanena pahātabbo hetu etesanti dassanenapahātabbahetukā. Dutiyapadepi eseva nayo. Tatiyapade pana nevadassanenanabhāvanāyapahātabbo hetu etesanti evamatthaṃ aggahetvā nevadassanenanabhāvanāya pahātabbo hetu etesaṃ atthīti evamattho gahetabbo. Itarathā hi ahetukānaṃ aggahaṇaṃ bhaveyya. Hetu eva hi tesaṃ natthi, yo dassanabhāvanāhi pahātabbo siyā. Sahetukesupi hetuvajjānaṃ pahānaṃ āpajjati, na hetūnaṃ. Hetuyeva hi etesaṃ nevadassanenanabhāvanāyapahātabboti vutto, na te dhammā. Ubhayampi cetaṃ anadhippetaṃ, tasmā vuttanayena attho gahetabbo. Ito paraṃ sabbo vinicchayo anantarattikasadisova. Kevalaṃ cetasikesu vicikicchuddhaccasampayutto moho dassanabhāvanāhi pahātabbahetukesu na pavisati sahajātassa aññassa hetuno abhāvā, nevadassanenanabhāvanāyapahātabbahetukesu pana pavisati. Lobhadosamūlacittesu pana hetūsu moho lobhena ceva dosena ca sahetuko, lobhadosā ca mohenevāti ime pahātabbahetukapade paviṭṭhāti ayaṃ viseso, sesaṃ tādisamevāti. Dassanenapahātabbahetukattikaṃ.
由业与烦恼而积攒起来,所以叫“积集”;这是指结生、死亡、趣向、转起所摄的执取蕴的另一个名称。作为它的因,以使之生起的方式走向那个积集,或者使诸蕴于其转起的那个人走向如前所说的积集,所以叫“趣向积集者”。正因为如此,从被称为积集的堆积中脱离,涅槃是脱离堆积的,所以叫“离积集”;以它为所缘而转起,因此走向离积集,所以叫“趣向离积集者”。再者,就像砌墙的砖匠一样,不断堆积正在转起的法而前进,所以叫“趣向积集者”。又像一个人摧毁那位砖匠所砌的墙一样,拆散那同样的转起而前进,所以叫“趣向离积集者”。第三句是通过否定两者来说的。巴利
Kammakilesehi ācīyatīti ācayo, paṭisandhicutigatipavattisaṅkhātānaṃ upādinnakkhandhānametaṃ adhivacanaṃ. Tassa kāraṇaṃ hutvā nipphādanabhāvena taṃ ācayaṃ gacchanti, yassa vā pavattanti, taṃ puggalaṃ yathāvuttameva ācayaṃ gamentīti ācayagāmino. Tato eva ācayasaṅkhātā cayā apetattā nibbānaṃ apetaṃ cayāti apacayo, taṃ ārammaṇaṃ katvā pavattanato apacayaṃ gacchantīti apacayagāmino. Apica pākāraṃ iṭṭhakavaḍḍhakī viya pavattaṃ ācinantā gacchantīti ācayagāmino. Teneva vaḍḍhakinā citaṃ citaṃ viddhaṃsayamāno puriso viya tadeva pavattaṃ apacinantā gacchantīti apacayagāmino. Tatiyapadaṃ ubhayapaṭikkhepena vuttaṃ.
在这其中,世间的善与不善法,称为趣向积集;四道称为趣向离积集;一切果报、唯作、色法以及涅槃,称为既非趣向积集也非趣向离积集。但在心所当中,不善法只是趣向积集;悲与喜,可能是趣向积集,也可能是既非趣向积集也非趣向离积集;其余的心所则三种情况都有。这就是无遗漏的三法组。趣向积集等三法组。巴利
Tattha lokiyakusalākusalāni ācayagāmino nāma, cattāri maggāni apacayagāmino nāma , sabbāni vipākaphalakiriyāni, rūpaṃ, nibbānañca nevaācayagāmino na apacayagāmino nāma. Cetasikesu pana akusalā ācayagāmino eva, karuṇā muditā siyā ācayagāmino, siyā nevācayagāmino na apacayagāmino nāma, sesā tidhāpi honti, idañca nippadesattikaṃ. Ācayagāmittikaṃ.
在三学中产生的,或者属于七种有学圣者的,这些也叫“有学”,因为还没有学完,自己还在学,所以叫“有学”。因为再往上没有需要学的了,所以不是“有学”,而是“无学”;或者已经达到顶点的人,也可称为“无学”。第三句是通过否定这两者来说的。巴利
Tīsu sikkhāsu jātā, sattannaṃ vā sekhānaṃ etetipi sekhā, apariyositasikkhattā sayameva sikkhantītipi sekhā. Upari sikkhitabbābhāvato na sekhāti asekhā, vuddhippattā vā sekhātipi asekhā. Tatiyapadaṃ ubhayapaṭikkhepena vuttaṃ.
在这里,四种出世间善心,以及较低的三种沙门果,这七种名为“有学”;阿拉汉果名为“无学”;世间心、色法和涅槃,名为“非有学非无学”。但在心所当中,不善心所和无量心所只是“非有学非无学”;其余的心所则三种情况都可能。这是无余三法。有学三法组结束。巴利
Tattha cattāri lokuttarakusalāni, heṭṭhimāni ca tīṇi sāmaññaphalānīti satta sekhā nāma, arahattaphalaṃ asekhā nāma, lokiyacittāni, rūpaṃ, nibbānañca nevasekhā nāsekhā nāma. Cetasikesu pana akusalā ca appamaññā ca nevasekhā nāsekhā eva, sesā tidhāpi honti, idañca nippadesattikaṃ. Sekhattikaṃ.
由于从各方面被切割,所以是微小的、有限的,称为“微小”,就像“微小的牛粪团”等说法那样。欲界的法因为力量微弱,所以像是微小的,因此称为“微小”。由于能镇伏烦恼、果报广大殊胜、相续长久,而达到“广大”的状态;或者因为被具有广大欲愿、广大精进、广大心、广大智慧的人所行、所修,所以称为“广大”。能作为衡量标准的法,比如贪等,名为“量”;这些法无论从所缘还是从相应来说,都没有量,又是量的对治,所以称为“无量”。巴利
Samantato khaṇḍitattā appamattakaṃ parittanti vuccati ‘‘parittaṃ gomayapiṇḍa’’nti (saṃ. ni. 3.96) ādīsu viya. Kāmāvacaradhammā hi appānubhāvatāya parittā viyāti parittā. Kilesavikkhambhanasamatthatāya, mahantavipulaphalatāya, dīghasantānatāya ca mahantabhāvaṃ gatā, mahantehi vā uḷāracchandavīriyacittapaññehi gatā paṭipannātipi mahaggatā. Pamāṇakarā dhammā rāgādayo pamāṇaṃ nāma, ārammaṇato vā sampayogato vā natthi etesaṃ pamāṇaṃ, pamāṇassa ca paṭipakkhāti appamāṇā.
其中,五十四种欲界心和色法称为“小”,二十七种色界、无色界心称为“广大”,出世间心和涅槃称为“无量”。在心所方面,不善心所只是“小”,无量心所只是“小”和“广大”,三离只是“小”和“无量”,其余心所则三种都有可能。这是无余三法。小三法组结束。巴利
Tattha catupaññāsa kāmāvacaracittāni, rūpañca parittā nāma, sattavīsati rūpārūpāvacaracittāni mahaggatā nāma, lokuttaracittāni, nibbānañca appamāṇā nāma. Cetasikesu pana akusalā parittā eva, appamaññā parittamahaggatā eva, viratiyo parittaappamāṇā eva, sesā tidhāpi honti, idañca nippadesattikaṃ. Parittattikaṃ.
以狭小为所缘,所以叫“狭小所缘”。剩下两个词也是同样的道理。不论它们本身是狭小还是广大,只要是依狭小等法而生起、以那些法为所缘,就称为“彼所缘”。巴利
Parittaṃ ārammaṇaṃ etesanti parittārammaṇā. Sesapadadvayepi eseva nayo. Sayaṃ parittā vā hontu mahaggatā vā, parittādidhamme ārabbha pavattā tadārammaṇāti vuccanti.
其中,二十三种欲界果报心、唯作意界和无因唯作速行心,只以狭小法为所缘;识无边处和非想非非想处的善心、果报心与唯作心,只以广大法为所缘;八种出世间心,只以无量法为所缘。不善心和八种与智不相应的速行心,有时以狭小法为所缘,有时以广大法为所缘,有时因为所缘不可说而说为不可说,但任何时候都不以无量法为所缘。八种与智相应的欲界速行心、神通心以及意门转向心,这十一种心也分属三种情况,也可以是不可说。在这些心中,五种善心除了阿拉汉道心和果心之外,以一切法为所缘。在那里,各阶段的有学圣者只以各自的道与果为所缘;六种唯作心则无论怎样都以一切法为所缘。除了神通之外的色界心,以及空无边处心和无所有处心,决定只以概念为所缘;色法和涅槃因为无所缘,所以无论怎样都不可说。在心所方面,不善心所和不善心一样;三种离或是狭小所缘,或是无量所缘;悲和喜只属不可说;其余心所分属三种情况,也可以是不可说。剩下的内容很容易理解。狭小所缘三法。巴利
Tattha tevīsati kāmāvacaravipākā, kiriyāmanodhātuahetukajavanañca parittārammaṇāva, viññāṇañcāyatananevasaññānāsaññāyatanakusalavipākakiriyāni mahaggatārammaṇāva, aṭṭha lokuttaracittāni appamāṇārammaṇāva, akusalacittāni ca aṭṭha ñāṇavippayuttajavanāni ca siyā parittārammaṇā, siyā mahaggatārammaṇā, siyā navattabbārammaṇatāya na vattabbā, na kadāci appamāṇārammaṇā, aṭṭha ñāṇasampayuttakāmāvacarajavanāni, abhiññā, manodvārāvajjanañcāti ekādasa tidhāpi honti navattabbāpi. Tesu ca kusalāni pañca arahattamaggaphalavajjitasabbārammaṇāni. Tatthāpi taṃtaṃsekhānameva yathāsakaṃ maggaphalāni ārammaṇāni honti, kiriyāni cha sabbathāpi sabbārammaṇāni, abhiññāvajjitarūpāvacarāni ceva cha ākāsānañcāyatanaākiñcaññāyatanacittāni ca niyamena paññattārammaṇatāya, rūpanibbānānañca anārammaṇatāya sabbathā navattabbāti. Cetasikesu pana akusalā akusalacittasadisāva, viratiyo siyā parittārammaṇā, siyā appamāṇārammaṇā, karuṇāmuditā navattabbāva, sesā tidhāpi honti siyā navattabbāti. Sesaṃ suviññeyyameva. Parittārammaṇattikaṃ.
低劣的就是卑劣的、不善的法。处在低劣与殊胜之间的,称为“中间”,也就是其余那些属于三地的色法和无色法。从最上的意义、以及从无热恼的意义来说,殊胜的就是出世间心和涅槃。不过在心所法里,不善的只属于低劣;悲和喜只属于中间;其余的善法和无记法只属于中间和殊胜;剩下的则三种都可能有。这是无余三法。其余部分很容易理解。低劣三法终。巴利
Hīnāti lāmakā, akusalā dhammā. Hīnapaṇītānaṃ majjhe bhavāti majjhimā, avasesā tebhūmakā rūpārūpadhammāva. Uttamaṭṭhena, atappakaṭṭhena ca paṇītā, lokuttaracittanibbānāni. Cetasikesu pana akusalā hīnāva, karuṇāmuditā majjhimāva, sesakusalābyākatā majjhimapaṇītāva, sesā tidhāpi honti, idañca nippadesattikaṃ. Sesaṃ suviññeyyameva. Hīnattikaṃ.
“愿它们能给我带来利益和安乐”——虽然这样祈愿,却并不真的如此;而且在不净等对象上,生起净等颠倒想,所以其自性是邪,这就是“邪”。在给果报时,因为是在蕴坏灭之后立刻就给果,所以是决定;它们既是邪又是决定,所以叫“邪决定”。与上面所说的相反,其自性是正,所以是“正”;它们既是正又是决定,所以叫“正决定”。两方面都不决定的,就是“不决定”。巴利
‘‘Hitasukhāvahā me bhavissantī’’ti evaṃ āsīsitāpi tathā abhāvato, asubhādīsuyeva subhantiādiviparītappavattito ca micchā sabhāvāti micchattā, vipākadāne sati khandhabhedānantarameva vipākadānato niyatā, micchattā ca te niyatā cāti micchattaniyatā. Vuttaviparītena atthena sammā sabhāvāti sammattā, sammattā ca te niyatā cāti sammattaniyatā. Ubhayathāpi na niyatāti aniyatā.
以无间的方式生起时,可能是邪决定;以其他方式生起时,可能是不定。因为在无因、无作、无作用等诸见中,某人若对其中某一见已决定不移,那么即使百位佛陀也无法令他觉悟。又因为它在紧接着的下一个自体就能给出果报,所以在被称为无间的五种业——杀母、杀父、杀阿拉汉、破僧、出佛身血——之中,即使用嗔心造下其中任何一种业,即使他建造像须弥山那么大的金塔,遍满整个轮围界,并尽形寿以四种资具供养以佛陀为首的僧团,也无法用那份善业阻挡无间业的果报;只有以更强的无间业才能阻挡无间业。因此,决定邪见和无间业,因为能阻挡道与果以及广大法,并且紧接着就生起地狱的果报,所以成为邪决定;而四道名为正决定;其余的心、色、涅槃名为不定。在心所法中,痴、无惭、无愧、掉举、贪、见、嗔、昏沉、睡眠这九种,可能是邪决定,也可能是不定;其余的不善心所,以及悲和喜,唯是不定;其余的善与无记心所,可能是正决定,也可能是不定;三类法则三种情况都有。这就是无余三法。邪三法终。巴利
Ānantarikabhāvena pavattiyaṃ siyā micchattaniyatā, aññathā pavattiyaṃ siyā aniyatā. Ahetukaakiriyanatthikadiṭṭhīsu hi aññatarā diṭṭhi yassa niyatā, taṃ buddhasatampi vibodhetuṃ na sakkoti. Yena ca anantare eva attabhāve phaladānato ānantarikesu mātughātakapitughātakaarahantaghātakasaṅghabhedakalohituppādakasaṅkhātesu pañcasu kammesu ekampi kammaṃ paṭighacittena kataṃ hoti, so sineruppamāṇepi suvaṇṇathūpe katvā sakalacakkavāḷaṃ pūretvā nisinnasambuddhappamukhaṃ saṅghaṃ yāvajīvaṃ catūhi paccayehi upaṭṭhahitvāpi tena kusalena ānantarikassa vipākaṃ paṭibāhituṃ na sakkoti, ānantarikena pana adhikena ānantarikaṃ paṭibāhati, tasmā niyatamicchādiṭṭhi ānantarikā ca maggaphalānaṃ, mahaggatānañca paṭibāhakatāya anantarameva niraye vipākadānato micchattaniyatā ca jātā, cattāro pana maggā sammattaniyatā nāma, sesacittarūpanibbānāni aniyatā nāma. Cetasikesu pana moho ahirikaṃ anottappaṃ uddhaccaṃ lobho diṭṭhi doso thinaṃ middhanti ime nava siyā micchattaniyatā, siyā aniyatā, sesaakusalā, karuṇā, muditā ca aniyatā eva, sesakusalābyākatā siyā sammattaniyatā, siyā aniyatā, tijātikā pana tidhāpi honti, idañca nippadesattikanti. Micchattattikaṃ.
寻求涅槃,或是以灭除烦恼而前行,所以叫“道”,也就是圣道;这道是它们的所缘,所以叫“道所缘”。世间的八支道也以因的意义作为它们的因,所以叫“道因”,也就是与道相应的心所法。或者在道中作为因的,就是道因,比如无贪等。这些是它们的因,所以叫“道因”。正见本身就是道,也是因;这样,作为道的因,是它们的因,所以叫“道因”,这只有出世间法。以超越而转起的意义为道,这道即是增上:它或者作为所缘,或者与它们俱生,所以叫“道增上”。以上即这两种情况。巴利
Nibbānaṃ maggati, kilese vā mārento gacchatīti maggo, ariyamaggo, so ārammaṇametesanti maggārammaṇā. Lokiyo aṭṭhaṅgikopi maggo paccayaṭṭhena etesaṃ hetūti maggahetukā, maggasampayuttā dhammā. Magge vā hetūti maggahetū, alobhādayo. Te etesaṃ hetūti maggahetukā. Sammādiṭṭhi sayaṃ maggo ceva hetu ca, iti maggabhūto hetu etesanti maggahetukā, lokuttarāva . Abhibhavitvā pavattanaṭṭhena maggo adhipati ārammaṇabhūto, sahajāto vā etesanti maggādhipatino, tadubhayaṃ.
在这里,色界第四禅的善心和唯作心属于神通所成;意门转向心有时以道为所缘,有时则不可说。圣者的他心智和未来分智,在了知他人的道心时,是以道为所缘;而宿住随念智和意门转向心,在了知自己或他人的道心时,也以道为所缘;在了知其他所缘时,则不可说。不过,他心智一定以他人之心为对象,所以圣者不能用它来缘取自己证得的道;未来分智也不能缘取自己未来将要生起的更高之道,因为那不在它的范围内。圣者各自只能了知下位的道与果,不能了知上位的。那些神通速行心因为不与道俱生,所以不以道为因;因为不是尊重道而生起,所以不以道为增上。实际上,它们不以任何所缘为增上,连出世间法也不例外。为什么呢?因为它们自身属于广大心,就像见到国王时,父母不会以国王为增上;而意门转向心自身是无因心,就像见到国王时,驼背仆从之类不会以国王为增上。四种道心则永远以道为因,当它们以慧和精进为增上而生起时,有时就以道为增上;当它们以欲、心等其他因素为增上而生起时,则不可说。八种与智相应的欲界速行心,有时以道为所缘,有时以道为增上,有时不可说。当它们省察自己或他人所证的道时,是以道为所缘;当它们尊重自己的道而省察时,是以道为增上;如果不是这样生起,就不可说。圣者在省察他人的道与果时,虽然也会尊重,但不会像尊重自己的道与果那样尊重,即使对正自觉者也是如此。在他们当中,入流者只能了知入流者的道与果,不能了知其他人的;一来也只能了知一来的,不能了知不来和阿拉汉的;不来也只能了知不来的,不能了知阿拉汉的;阿拉汉则能了知一切人的道与果。清净的世间心、色法和涅槃则始终不可说。在心所当中,离戒等与出世间善道相似,在其他地方则不可说;悲、喜以及不善心所不可说;其余的则三种情况都可能,也可能不可说。其余部分很容易理解。以上是道所缘三法。巴利
Tattha rūpāvacaracatutthajjhānakusalakiriyā ca abhiññābhūtā, manodvārāvajjanañca siyā maggārammaṇā, siyā navattabbā, ariyānaṃ hi cetopariyaanāgataṃsañāṇāni paresaññeva maggacittassa jānanakāle maggārammaṇāni, pubbenivāsañāṇamanodvārāvajjanāni pana attano, paresañcāpi tadaññārammaṇakāle pana navattabbāni, cetopariyañāṇassa pana niyamena paracittavisayattā tena attanā adhigatamaggaṃ ariyā ālambituṃ na sakkonti, anāgataṃsañāṇena pana attano anāgate uppajjanakassa uparimaggassa avisayattā na sakkonti. Ariyā hi yathāsakaṃ, heṭṭhimañca maggaphalaṃ jānituṃ sakkonti, na uparimaṃ. Tāni pana abhiññājavanāni maggena asahajātattā na maggahetukāni. Maggaṃ garuṃkatvā appavattanato na maggādhipatīni. Na hi tāni kiñci ārammaṇaṃ adhipatiṃ karonti, antamaso lokuttaramapi. Kasmā? Attano mahaggatatāya rājānaṃ disvā tassa mātāpitaro viya, manodvārāvajjanaṃ pana attano ahetukatāya rājānaṃ disvā khujjaceṭakādayo viya. Cattāri maggaṭṭhacittāni sabbadā maggahetukā eva, tāneva ca vīmaṃsāvīriyānaṃ adhipatibhāvena pavattiyaṃ siyā maggādhipatino, itaresaṃ chandacittānaṃ adhipatibhāvena pavattiyaṃ siyā navattabbā, aṭṭha ñāṇasampayuttakāmāvacarajavanāni siyā maggārammaṇā, siyā maggādhipatino, siyā navattabbā. Tāni hi attanā, parehi ca paṭividdhamaggapaccavekkhaṇakāle maggārammaṇā, attano maggaṃ garuṃkatvā paccavekkhaṇakāle maggādhipatino ca tathāappavattiyaṃ navattabbā ca honti. Ariyā hi paresaṃ maggaphalāni paccavekkhantā garuṃ karontāpi attano maggaphalāni viya garuṃ na karonti, api sammāsambuddhānaṃ. Tesu sotāpanno sotāpannānameva maggaphalāni jānituṃ sakkoti, nāññesaṃ, sakadāgāmī pana sakadāgāmīnampi, na anāgāmiarahantānaṃ, anāgāmī pana anāgāmīnampi, na arahantānaṃ, arahā pana sabbesampi maggaphalāni jānāti, sobhanalokiyacittarūpanibbānāni navattabbāneva. Cetasikesu pana viratiyo lokuttarakusale maggasadisāva, aññattha navattabbā, karuṇā, muditā, akusalā ca navattabbā, sesā tidhāpi honti navattabbā ca. Sesaṃ suviññeyyamevāti. Maggārammaṇattikaṃ.
在这里,“已生”依照现在已生、已去已生、得处已生、得地已生,有多种分类。其中,一切具有生、老、灭的有为法,叫做“现在已生”;体验了所缘的滋味之后才灭去的善与不善法,叫做“已受用已去已生”;没有经历生等三个阶段就灭去的,叫做“已成已去已生”,其余的有为法也属于“已成已去已生”。像经文里说的“那些他过去所做的业”,这些业虽然是过去的,但因为它们排除了其他果报、为自己的果报腾出了位置而安住,所以即使那已腾出位置的果报还没有生起,也因为它必定会生起,就叫做“得处已生”。在各种地中还没有被根除的不善法,叫做“得地已生”。这里,作为观禅所缘的三地五蕴叫做“地”;在这些蕴当中能够生起的烦恼种类叫做“得地”,也就是那些烦恼已经获得了那个地。在这些“已生”当中,这里指的是“现在已生”。巴利
Uppannāti ettha vattamānabhūtāpagataokāsakatabhūmiladdhavasena uppannā anekappabhedā honti. Tattha sabbampi uppādajarābhaṅgasamaṅgīsaṅkhātaṃ saṅkhataṃ vattamānuppannaṃ nāma, ārammaṇarasaṃ anubhavitvā niruddhaṃ anubhūtāpagatasaṅkhātaṃ kusalākusalañca uppādādittayaṃ anuppatvā niruddhaṃ bhūtāpagatasaṅkhātaṃ, sesasaṅkhatañca bhūtāpagatuppannaṃ nāma, ‘‘yānissa tāni pubbekatāni kammānī’’ti evamādinā nayena vuttaṃ kammaṃ atītampi samānaṃ aññaṃ vipākaṃ paṭibāhitvā attano vipākassokāsaṃ katvā ṭhitattā, tathākatokāsañca vipākaṃ anuppannampi ekaṃsena uppajjanakato okāsakatuppannaṃ nāma, tāsu tāsu bhūmīsu asamūhataṃ akusalaṃ bhūmiladdhuppannaṃ nāma. Ettha ca vipassanāya ārammaṇabhūtā tebhūmakā pañcakkhandhā bhūmi nāma, tesu khandhesu uppattārahakilesajātā bhūmiladdhaṃ nāma, tehi kilesehi sā bhūmi laddhā hotīti evametesu uppannesu idha vattamānuppannā adhippetā.
这里说的是它的词义:从过去、从生起开始,一直到坏灭,已经显现、已经发生作用的,就是“已生”,意思是“现在”。不是已生的,就是“未生”。因为决定其生起的部分因缘已经具足,必定将会生起的,就是“当生”;这两者都显示为未来。这个三法门是依两种时间来完整说明的。已经获得机会的业的果报,就叫“当生”。但如果所积集的善业和不善业全都给出果报,那就不会有它们的机会了。那业有两种:决定果报的业和不决定果报的业。其中,五无间业、八等至、第四道等,属于决定果报的业。那业有已到刹那的,也有未到刹那的。其中,已到刹那的叫“已生”,未到的叫“未生”。那两种业的果报也有两种:已到刹那的和未到的。其中,已到刹那的叫“已生”;未到的,不论是在下一个心生起,还是经过十万劫才生起,都以决定缘的意义叫“当生”。弥勒菩萨的道叫“未生”,他的果叫“当生”。其中,四地中的果报和业生色,叫“现在已生”;适合生起的叫“当生”,但不能说它是“未生”。善、不善、唯作以及业生色,有时是“已生”,有时是“未生”,但不能说它们是“当生”。至于心所,不善心所和不善心一样;其余的则两种都可能。在这里,过去和涅槃都不可说。其余的就很容易理解了。这是已生三法门。巴利
Tatrāyaṃ vacanattho – pubbantato uppādato paṭṭhāya yāva bhaṅgā pannā gatā pavattāti uppannā, paccuppannāti attho . Na uppannāti anuppannā. Pariniṭṭhitakāraṇekadesattā avassaṃ uppajjissantīti uppādino, ubhayenāpi anāgatāva dassitā. Ayaṃ hi tiko dvinnaṃ addhānaṃ vasena pūretvā dassito. Laddhokāsassa hi kammassa vipāko uppādī nāma. Yadi pana āyūhitakusalākusalaṃ kammaṃ sabbaṃ vipākaṃ dadeyya, assa okāso na bhaveyya. Taṃ pana duvidhaṃ hoti dhuvavipākaṃ, addhuvavipākañca. Tattha pañcānantarikaaṭṭhasamāpatticatutthamaggādi dhuvavipākaṃ nāma. Taṃ pana kammaṃ khaṇappattampi atthi appattampi. Tattha khaṇappattaṃ uppannaṃ nāma, appattaṃ anuppannaṃ nāma. Tassa duvidhassa ca vipāko duvidho hoti khaṇappatto ca appatto ca. Tattha khaṇappatto uppanno nāma, appatto cittānantare vā uppajjatu, kappasatasahassātikkame vā dhuvapaccayaṭṭhena uppādī nāma hoti. Metteyyassa bodhisattassa maggo anuppanno nāma hoti, phalaṃ uppādī nāma. Tattha catūsu bhūmīsu vipāko, kammajarūpañca vattamānuppannā nāma, uppajjanārahā uppādino nāma, na pana vattabbā ‘‘anuppannā’’ti. Kusalākusalakiriyā, kammajarūpañca siyā uppannā, siyā anuppannā, na pana vattabbā ‘‘uppādino’’ti. Cetasikesu pana akusalā akusalacittasadisāva, sesā duvidhāpi honti, atītā, panettha nibbānañca navattabbā. Sesaṃ suviññeyyamevāti. Uppannattikaṃ.
达到了自己的本性,或者达到了生起等刹那,随后又超越它的,这样的法已经逝去、已经离去、已经到达,就是“过去”。这两者都还没有到来的,就是“未来”。依靠各种因缘而生起的,就是“现在”,也就是一切有为的名色法。在有为法当中,不存在还没有具备三时性的法,它们全都分为三种。不过,涅槃在这里不能说属于三时中的任何一种。这就是过去三法。巴利
Attano sabhāvaṃ, uppādādikkhaṇaṃ vā patvā taṃ atikkamitvā itā gatā pattāti atītā. Tadubhayampi na āgatāti anāgatā. Taṃ taṃ kāraṇaṃ paṭicca uppannāti paccuppannā, sabbe saṅkhatā nāmarūpadhammā. Na saṅkhatadhammesu tekālikabhāvaṃ appatto nāma atthi, sabbepi te tidhā honti. Nibbānaṃ panettha navattabbanti. Atītattikaṃ.
以过去为所缘,所以叫过去所缘。剩下两个词也是同样的道理。巴利
Atītaṃ ārammaṇaṃ etesanti atītārammaṇā. Sesapadadvayepi eseva nayo.
在这里,按善心、果报心、唯作心的区别,识无边处和非想非非想处这六种心,是缘取过去的等至而生起的,所以以过去为所缘。双五识和意界只以现在为所缘。其余十一种欲界果报心,以及无因的笑心,在三时都可以生起。其余的欲界唯作心、善心、不善心,还有作为神通的色界第四禅善心和唯作心,在三时也都可以生起,并且属于不可说。其中,欲界心在六种所缘——过去等——中转起的分别,前面已经说过了。至于不可说的情况,应当这样理解:其中,与智不相应的速行善心,只以概念为所缘,不以涅槃为所缘;其中,三因的速行心和转向心,无论是以道、果、色界禅那、无色界禅那为所缘,还是以先行的方式,或者以涅槃和四禅为境的省察方式,也属于不可说。至于神通,先说神变智:当以身为所依,让心依于身,以可见的身行走时,心缘取过去的基础禅那心而生起,所以以过去为所缘;当决意“愿未来诸色如此这般”时,以未来为所缘;当让身依于心,以不可见的身行走时,以及变现内在的童子相、外在的宫殿楼阁等现在事物时,以现在为所缘。这样,应当知道神变智有六种所缘,即内在的、外在的,以及三时的所缘。巴利
Tattha kusalavipākakiriyāvasena chabbidhāni viññāṇañcāyatananevasaññānāsaññāyatanāni heṭṭhā atītasamāpattiṃ ārabbha pavattito atītārammaṇāni, dvipañcaviññāṇamanodhātuyo paccuppannārammaṇāva, sesā ekādasa kāmāvacaravipākā, ahetukahasanacittañca tidhāpi honti, sesakāmāvacarakiriyakusalākusalā ca abhiññābhūtarūpāvacaracatutthajjhānakusalakiriyā ca tidhāpi honti navattabbā ca. Tesu kāmāvacarānaṃ atītādīsu chasu ārammaṇesu pavattivibhāgo heṭṭhā vuttova. Navattabbatā pana tesu ñāṇavippayuttajavanakusalānaṃ paññattārammaṇavaseneva, na nibbānārammaṇavasena, tesupi tihetukajavanāvajjanānaṃ maggaphalarūpārūpajjhānānaṃ, purecārikabhāvenāpi nibbānacatukkajjhānavisayānañca paccavekkhaṇabhāvenāpi navattabbatā veditabbā, abhiññānaṃ pana iddhividhañāṇassa tāva kāyavasena cittaṃ pariṇāmetvā kāyasannissitaṃ katvā dissamānena kāyena gacchantassa atītaṃ pādakajjhānacittaṃ ārabbha pavattanato atītārammaṇaṃ, ‘‘anāgatesu rūpāni evaṃ hontū’’ti adhiṭṭhahantassa anāgatārammaṇaṃ, kāyaṃ pana cittasannissitaṃ katvā adissamānena kāyena gamanakāle, ajjhattaṃ kumāravaṇṇādīnaṃ, bahiddhāpāsādakūṭāgārādīnañca paccuppannānaṃ nimmānakāle ca paccuppannārammaṇañca tāva hotīti evaṃ iddhividhassa chabbidhampi ajjhattikaṃ, bāhirañca tekālikaṃ ārammaṇaṃ hotīti veditabbaṃ.
天耳智的所缘,是腹内的、属于自身的,以及外在的现在声处。他心智的所缘,是过去七日之内和未来七日之内他人的心,也就是过去和未来的心。超过七日,就不能了知他人的心了。因为那属于过去分智和未来分智的范围,不是他心智的所缘。而在了知现在心的时候,它的所缘就是现在。巴利
Dibbasotassa kucchigataṃ ajjhattikaṃ, bāhirañca paccuppannaṃ saddāyatanamevārammaṇaṃ. Cetopariyañāṇassa atīte sattadivasabbhantare, anāgate sattadivasabbhantare ca paresaññeva cittaṃ atītañca anāgatañcārammaṇaṃ hoti. Sattadivasātikkame panetaṃ paracittaṃ jānituṃ na sakkoti. Atītaṃsaanāgataṃsañāṇānaṃ hi esa visayo, na etassa. Paccuppannacittajānanakāle panassa paccuppannamārammaṇaṃ hoti.
现在也有三种:刹那现在、相续现在和一期现在。其中,达到生、住、灭的,叫刹那现在。相续现在则按色与非色分为两种。其中,从阳光下进入室内后,直到黑暗状态消失;或者住在室内,白天望向阳光处,直到眼睛的颤动平息下来,这叫色相续。两三个速行心路,叫非色相续。应当知道这两者就是相续现在。被一生所限定的,叫一期现在。不过,在他心智的范围内,几个速行心路就叫一期现在。其中,刹那现在的心不能成为他心智的所缘,因为它和转向心一起灭去。因为在这里,转向心和速行心所缘不同是不合理的。然而,色相续现在以及被几个速行心路所限定的一期现在,可以成为它的所缘。因为具神通的人想了知他人的心而转向,在转向的那个刹那,以现在心为所缘,并与那心一起灭去。之后,以那已灭的心为所缘,生起四或五个速行心,其中最后一个为神通心,其余为欲界速行心。虽然它们所缘相同,但只有神通心了知他人的心,其余的不能。就像在眼门心路中,只有眼识能见色,其余的不能;在这些心中,只有转向心是严格意义上的现在所缘,其余的则依一期和相续而说为譬喻意义上的现在所缘,应当这样理解。如此,这个智的所缘只是过去、未来、现在的心,而且只是他人的心,不是自己的心。巴利
Paccuppannañca nāmetaṃ tividhaṃ khaṇapaccuppannaṃ santatipaccuppannaṃ addhāpaccuppannañcāti. Tattha uppādaṭṭhitibhaṅgappattaṃ khaṇapaccuppannaṃ nāma. Santatipaccuppannaṃ pana duvidhaṃ rūpārūpavasena. Tattha ātapaṭṭhānā āgantvā gabbhaṃ paviṭṭhassa yāva andhakārabhāvo na vigacchati, antogabbhe vā vasitvā divā ātapaṭṭhānaṃ olokentassa yāva akkhīnaṃ phandanabhāvo na vūpasammati, ayaṃ rūpasantati nāma. Dve tayo javanavārā arūpasantati nāma, tadubhayaṃ santatipaccuppannanti veditabbaṃ. Ekabhavaparicchinnaṃ addhāpaccuppannaṃ nāma. Imasmiṃ pana cetopariyañāṇavisaye katipayajavanavārā addhāpaccuppannaṃ nāma. Tattha khaṇapaccuppannaṃ cittaṃ cetopariyañāṇassa ārammaṇaṃ na hoti āvajjanena saddhiṃ nirujjhanato. Na hi āvajjanajavanānaṃ ettha bhinnārammaṇatā yuttā. Rūpasantatipaccuppannaṃ pana katipayajavanavāraparicchinnaṃ addhāpaccuppannaṃ assa ārammaṇaṃ hoti. Iddhimā hi parassa cittaṃ jānitukāmo āvajjeti, taṃ āvajjitakkhaṇe paccuppannacittamārammaṇaṃ katvā teneva saha nirujjhati. Tato tadeva niruddhaṃ cittamālambitvā cattāri, pañca vā javanāni uppajjanti, tesaṃ pacchimaṃ iddhicittaṃ, sesāni kāmāvacarajavanāni . Tesañca ekārammaṇattepi iddhicittameva parassa cittaṃ jānāti, na itarāni. Yathā cakkhudvāravīthiyaṃ cakkhuviññāṇameva rūpaṃ passati, na itarāni, tesu ca āvajjanameva nippariyāyato paccuppannārammaṇaṃ, itarāni pana addhāsantativasena pariyāyatoti gahetabbaṃ, evametassa atītānāgatapaccuppannaṃ cittamevārammaṇaṃ hoti, tañca kho parasseva, na attano.
宿住随念智在随念名称、种姓、遍、概念等,以及随念涅槃时,所缘是不可说的;在随念有为法时,则只是过去所缘。因为对于这个智来说,在过去的有漏与无漏、内在与外在的诸法中,根本不存在不能作为所缘的法,它和诸佛的一切知智是同类的。业生趣智则只以内在和外在的过去善与不善思为所缘。注疏中说:“他心智只以心为所缘,而不是与心相应的诸法。”但《发趣论》中说:“善蕴以所缘缘为神变智、他心智、宿住随念智、业生趣智、未来分智的缘。”因此应当这样理解:他心智和业生趣智的所缘,也包括与心相应、与思相应的四蕴。巴利
Pubbenivāsañāṇaṃ pana nāmagottakasiṇapaññattādianussaraṇe, nibbānānussaraṇe ca navattabbārammaṇaṃ, saṅkhatadhammānussaraṇe atītārammaṇameva. Tassa hi atītesu sāsavānāsavesu, ajjhattikabāhiresu ca dhammesu anārammaṇaṃ nāma natthi, buddhānaṃ sabbaññutaññāṇasamagatikaṃ hoti. Yathākammūpagañāṇassa ajjhattikaṃ, bāhirañca atītaṃ kusalākusalacetanāmattameva. ‘‘Cetopariyañāṇassa cittamevārammaṇaṃ hoti, na taṃsampayuttadhammā’’ti aṭṭhakathāsu vuttaṃ, paṭṭhāne pana ‘‘kusalā khandhā iddhividhañāṇassa cetopariyañāṇassa pubbenivāsānussatiñāṇassa yathākammūpagañāṇassa anāgataṃsañāṇassa ārammaṇapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.1.404) vuttattā cetopariyañāṇayathākammūpagañāṇānaṃ cittasampayuttāpi cetanāsampayuttāpi cattāro khandhā ārammaṇaṃ honti evāti daṭṭhabbaṃ.
天眼智的所缘,只是内在和外在的现在色处。未来分智的所缘,则是内在和外在的六种未来法,这个智也像宿住随念智一样,在未来法上与一切知智相似。如此应当知道,诸神通随其相应,在过去、未来、现在,以及不可说、内在、外在的六种所缘中生起。其余十五种色界心、空无边处和无所有处的善心、果报心、唯作心、八种出世间心,以及色法和涅槃,都是不可说的。在心所当中,只有无量心是不可说的,其余的都容易理解。过去所缘三法组。巴利
Dibbacakkhuñāṇassa pana ajjhattikaṃ, bāhirañca paccuppannaṃ vaṇṇāyatanamevārammaṇaṃ. Anāgataṃsañāṇassa chabbidhampi anāgatameva ajjhattañca bāhirañcārammaṇaṃ, idampi pubbenivāsañāṇaṃ viya anāgate sabbaññutaññāṇasadisanti. Evaṃ abhiññānaṃ atītānāgatapaccuppannesu, navattabbesu ca ajjhattikabāhiresu chasu ārammaṇesu yathāyogaṃ pavatti veditabbā. Sesāni pannarasa rūpāvacaracittāni, ākāsānañcāyatanaākiñcaññāyatanakusalavipākakiriyāni, aṭṭha lokuttaracittāni, rūpanibbānāni ca navattabbāni. Cetasikesu pana appamaññā navattabbāva. Sesaṃ suviññeyyameva. Atītārammaṇattikaṃ.
像这样转起时,我们会把它执取为“我”——出于这种意趣,以自我为所依而转起,所以叫“内”。不过这个“内”字出现在四种含义里:行境的内、自身的内、内处的内、所缘的内。比如在“内喜、等持”等语句中,这个字出现在行境的内这个含义上;在“于内于身随观身”等语句中,是自身的内;在“六内处”等语句中,是内处的内;在“入住内空”等语句中,是所缘的内,意思是自在的境地——因为果定就是诸佛的自在境地。但在这里,这个字用的是自身的内这个含义,所以应当知道:在自己相续中转起、属于个别众生的色法与非色法,在这里就叫“内”。超出这个范围,无论与根相连或不与根相连的色法与非色施设,都叫“外”。第三句则是依据这两方面来说的。巴利
‘‘Evaṃ pavattamānā mayaṃ attāti gahaṇaṃ gamissāmā’’ti iminā viya adhippāyena attānaṃ adhikāraṃ katvā pavattāti ajjhattā. Ajjhatta-saddo panāyaṃ gocarajjhatte niyakajjhatte ajjhattajjhatte visayajjhatteti catūsu atthesu dissati. ‘‘Ajjhattarato samāhito’’tiādīsu (dha. pa. 362) hi ayaṃ gocarajjhatte dissati. ‘‘Ajjhattaṃ vā dhammesu dhammānupassī viharatī’’tiādīsu (dī. ni. 2.373) niyakajjhatte. ‘‘Cha ajjhattikāni āyatanānī’’tiādīsu (ma. ni. 3.304) ajjhattajjhatte. ‘‘Ajjhattaṃ suññataṃ upasampajja viharatī’’tiādīsu (ma. ni. 3.187) visayajjhatte, issariyaṭṭhāneti attho. Phalasamāpatti hi buddhānaṃ issariyaṭṭhānaṃ nāma. Idha panāyaṃ niyakajjhatte vattati, tasmā attano santāne pavattā pāṭipuggalikā rūpārūpadhammā idha ajjhattāti veditabbā. Tato bahibhūtā indriyabaddhā vā anindriyabaddhā vā rūpārūpapaññattiyo bahiddhā nāma, tatiyapadaṃ tadubhayavasena vuttaṃ.
在这里,所有的心与心所、与根相连的色法,这三种都存在;不与根相连的色法、涅槃和概念法,则只属于外。在这个三法组中,在善三法组里找不到的概念法在这里也能找到,除了以无所有处为所缘的之外,那个在这里就是不应说。正因为如此,世尊在紧接着的三法组中说:“以遍等概念法为所缘的欲界、色界等心,属于外所缘;无所有处则是不应说”,而这是详尽三法组。内三法组结束。巴利
Tattha sabbāni cittacetasikāni indriyabaddharūpaṃ tidhā honti, anindriyabaddharūpaṃ, nibbānapaññattiyo ca bahiddhāva. Imasmiṃ hi tike kusalattike alabbhamānā paññattiyopi labbhanti ṭhapetvā ākiñcaññāyatanārammaṇaṃ, tadeva idha navattabbaṃ. Teneva hi bhagavatā anantarattike ‘‘kasiṇādipaññattārammaṇāni kāmarūpāvacarādicittāni bahiddhārammaṇāni, ākiñcaññāyatanañca navattabba’’nti vuttaṃ, idañca nippadesattikaṃ. Ajjhattattikaṃ.
这个三法组是就前面所说的内所缘等所缘而生起的心来说的。其中,六种识无边处心和非想非非想处心,只以内为所缘;空无边处三种心、色界心和出世间心,只以外为所缘;除去确定心之外的无因大果报心,则三种所缘都可能出现;其余的心,除了无所有处之外,转向心和速行心,以及神通,也可能三种所缘都有——但在以无所有处为所缘的转向、遍作、省察等运作中,则可能是不可说的。它们以内等为所缘的情况,应当依照紧接着的三法组以及前面所说的方式来了知;而无所有处三种心、色和涅槃,则都是不可说的。在心所方面,无量心和离心只以外为所缘;其余的则三种所缘都可能出现,也有不可说的。其余内容很容易理解。内所缘三法组。巴利
Yathāvutte ajjhattādike ārammaṇaṃ katvā pavattānaṃ vasena ayaṃ tiko vutto. Tattha chabbidhāni viññāṇañcāyatananevasaññānāsaññāyatanacittāni ajjhattārammaṇāneva, ākāsānañcāyatanattayaṃ, rūpāvacaralokuttaracittāni ca bahiddhārammaṇāneva, voṭṭhabbanavajjitā ahetukamahāvipākā tidhāpi honti, avasesā pana ākiñcaññāyatanavajjitāni āvajjanajavanāni, abhiññā ca siyā tidhāpi honti, ākiñcaññāyatanārammaṇassa āvajjanaparikammapaccavekkhaṇādibhāvappavattiyaṃ siyā navattabbāti. Tesaṃ ajjhattādiārammaṇatā anantarattike, heṭṭhā ca vuttanayānusārena ñātabbā, ākiñcaññāyatanattayaṃ, pana rūpanibbānāni ca navattabbāva. Cetasikesu pana appamaññāviratī bahiddhārammaṇāva, sesā tidhāpi honti navattabbā ca. Sesaṃ suviññeyyameva. Ajjhattārammaṇattikaṃ.
与称为“能被看见的状态”的展示一起,所以叫“有展示”;与称为“能被撞击的状态”的障碍一起,所以叫“有障碍”。它们既有展示又有障碍,所以叫“有展示有障碍”,这指的只是色处。不过,按照青等不同种类而用复数来表达。这些法没有称为“能被看见的状态”的展示,所以叫“无展示”;它们无展示,又按前面所说的方式有障碍,所以叫“无展示有障碍”,这指的是其余粗色。第三句则是否定这两者而说的:细色、心、心所和涅槃,名为“无展示无障碍”,应当知道这就是无余三法组。有展示三法组。巴利
Daṭṭhabbabhāvasaṅkhātena saha nidassanenāti sanidassanā, paṭihananabhāvasaṅkhātena saha paṭighenāti sappaṭighā, sanidassanā ca te sappaṭighā cāti sanidassanasappaṭighā, rūpāyatanameva. Nīlādibhedamupādāya pana bahuvacananiddeso. Natthi etesaṃ daṭṭhabbabhāvasaṅkhātaṃ nidassananti anidassanā, anidassanā ca te vuttanayena sappaṭighā cāti anidassanasappaṭighā, sesāni oḷārikarūpāni. Tatiyapadaṃ ubhayapaṭikkhepena vuttaṃ, sukhumarūpacittacetasikanibbānāni anidassanaappaṭighā nāma, idañca nippadesattikanti veditabbaṃ. Sanidassanattikaṃ.
1 2 3 4 5 6 7