7. 神足相应
7. Iddhipādasaṃyuttaṃ
全书 216 段
「第一品」遮婆罗品
1. Cāpālavaggo
813“诸比丘,修习、多修此四神足,能导向从此岸至彼岸。何等为四?诸比丘,在此,有比丘修习欲定勤行成就所摄之神足,修习精进定勤行成就所摄之神足,修习心定勤行成就所摄之神足,修习观定勤行成就所摄之神足。诸比丘,此四神足,若修习、多修,即能导向从此岸至彼岸。第一经。”
‘‘Cattārome bhikkhave, iddhipādā bhāvitā bahulīkatā apārā pāraṃ gamanāya saṃvattanti. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, cittasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Ime kho, bhikkhave, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā apārā pāraṃ gamanāya saṃvattantī’’ti. Paṭhamaṃ.
2. 错失经
2. Viraddhasuttaṃ
814“诸比丘,任何人若缺失此四神足,便缺失了那能正确灭尽苦的圣道;任何人若成就此四神足,便成就了那能正确灭尽苦的圣道。是哪四种呢?诸比丘,于此,有比丘修习具足欲定勤行成就之神足,修习具足精进定勤行成就之神足,修习具足心定勤行成就之神足,修习具足观定勤行成就之神足。诸比丘,任何人若缺失此四神足,便缺失了那能正确灭尽苦的圣道;任何人若成就此四神足,便成就了那能正确灭尽苦的圣道。第二经。”
‘‘Yesaṃ kesañci, bhikkhave, cattāro iddhipādā viraddhā, viraddho tesaṃ ariyo maggo sammā dukkhakkhayagāmī. Yesaṃ kesañci, bhikkhave, cattāro iddhipādā āraddhā, āraddho tesaṃ ariyo maggo sammā dukkhakkhayagāmī. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Yesaṃ kesañci, bhikkhave, ime cattāro iddhipādā viraddhā, viraddho tesaṃ ariyo maggo sammā dukkhakkhayagāmī. Yesaṃ kesañci, bhikkhave, ime cattāro iddhipādā āraddhā, āraddho tesaṃ ariyo maggo sammā dukkhakkhayagāmī’’ti. Dutiyaṃ.
815“诸比丘,这四神足修习、多修习之后,是圣的、导向出离,能令修行者正确地趋于苦灭。哪四种呢?诸比丘,在此,比丘修习欲定勤行具足之神足,修习精进定勤行具足之神足,修习心定勤行具足之神足,修习观定勤行具足之神足。诸比丘,正是这四神足,修习、多修习之后,是圣的、导向出离,能令修行者正确地趋于苦灭。”第三经。
‘‘Cattārome , bhikkhave, iddhipādā bhāvitā bahulīkatā ariyā niyyānikā niyyanti takkarassa sammā dukkhakkhayāya. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… iddhipādaṃ bhāveti, vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Ime kho, bhikkhave, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā ariyā niyyānikā niyyanti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’’ti. Tatiyaṃ.
816“比丘们,这四神足若修习、多修习,则会导向彻底的厌离、离欲、灭尽、寂静、证智、正觉、涅槃。哪四个呢?比丘们,在此,比丘修习具备欲定勤行成就的神足,修习具备精进定勤行成就的神足,修习具备心定勤行成就的神足,修习具备观定勤行成就的神足。比丘们,正是这四神足,若修习、多修习,便能导向彻底的厌离、离欲、灭尽、寂静、证智、正觉、涅槃。”第四经。
‘‘Cattārome, bhikkhave, iddhipādā bhāvitā bahulīkatā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattanti. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Ime kho, bhikkhave, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattantī’’ti. Catutthaṃ.
5. 神足处经
5. Iddhipadesasuttaṃ
817“诸比丘,过去世中,任何沙门或婆罗门成就神足,皆依于修习、多修四神足。诸比丘,未来世中,任何沙门或婆罗门将成就神足,皆依于修习、多修四神足。诸比丘,现在世中,任何沙门或婆罗门成就神足,亦皆依于修习、多修四神足。
‘‘Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā iddhipadesaṃ abhinipphādesuṃ sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci , bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā iddhipadesaṃ abhinipphādessanti sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā iddhipadesaṃ abhinipphādenti sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā.
“哪四种呢?诸比丘,于此,比丘修习具足欲定勤行成就之神足,修习具足精进定……心定……观定勤行成就之神足。诸比丘,过去无论任何沙门或婆罗门,凡于此神足获得成就者,皆是修习、多修习这四种神足的缘故。诸比丘,未来无论任何沙门或婆罗门,将于此神足获得成就者,亦皆是修习、多修习这四种神足的缘故。诸比丘,现在无论任何沙门或婆罗门,于此神足获得成就者,皆是修习、多修习这四种神足的缘故。”第五经。
‘‘Katamesaṃ catunnaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā iddhipadesaṃ abhinipphādesuṃ, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā iddhipadesaṃ abhinipphādessanti, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā iddhipadesaṃ abhinipphādenti, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā’’ti. Pañcamaṃ.
818“诸比丘,过去世的沙门或婆罗门,凡圆满成就神力者,皆因修习、多修此四神足之故。诸比丘,未来世的沙门或婆罗门,凡将圆满成就神力者,皆将因修习、多修此四神足之故。诸比丘,现在世的沙门或婆罗门,凡圆满成就神力者,皆因修习、多修此四神足之故。”
‘‘Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā samattaṃ iddhiṃ abhinipphādesuṃ, sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā samattaṃ iddhiṃ abhinipphādessanti, sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā samattaṃ iddhiṃ abhinipphādenti , sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā.
“哪四种呢?诸比丘,于此,比丘修习欲定勤行成就神足,修习精进定勤行成就神足,修习心定勤行成就神足,修习观定勤行成就神足。诸比丘,过去世中,任何沙门或婆罗门,圆满成就神力,他们皆因修习、多修此四神足。诸比丘,未来世中,任何沙门或婆罗门,将圆满成就神力,他们皆将因修习、多修此四神足。诸比丘,现在世中,任何沙门或婆罗门,圆满成就神力,他们皆因修习、多修此四神足。”第六经。
‘‘Katamesaṃ catunnaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā samattaṃ iddhiṃ abhinipphādesuṃ, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā samattaṃ iddhiṃ abhinipphādessanti, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā samattaṃ iddhiṃ abhinipphādenti, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
819“诸比丘,过去世中,凡有比丘由灭尽诸漏,于现法中以自证智亲证、进入并安住于无漏的心解脱与慧解脱,他们全都因为修习并反复修习四种神足之故。诸比丘,未来世中,凡有比丘将由灭尽诸漏,于现法中以自证智亲证、进入并安住于无漏的心解脱与慧解脱,他们全都将因为修习并反复修习四种神足之故。诸比丘,现在世中,凡有比丘由灭尽诸漏,于现法中以自证智亲证、进入并安住于无漏的心解脱与慧解脱,他们全都因为修习并反复修习四种神足之故。”
‘‘Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ bhikkhū āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihariṃsu, sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ bhikkhū āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissanti, sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, etarahi bhikkhū āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti, sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā.
“是哪四种呢?诸比丘,在此,比丘修习具足欲定勤行成就之神足,修习具足精进定……心定……观定勤行成就之神足。诸比丘,无论过去世中有哪些比丘,通过灭尽诸漏,于现法中以证智亲自作证、进入并安住于无漏的心解脱与慧解脱,他们全都是因为修习并反复修习了这四种神足的缘故。诸比丘,无论未来世中有哪些比丘,将通过灭尽诸漏,于现法中以证智亲自作证、进入并安住于无漏的心解脱与慧解脱,他们也将是因为修习并反复修习了这四种神足的缘故。诸比丘,无论现在有哪些比丘,通过灭尽诸漏,于现法中以证智亲自作证、进入并安住于无漏的心解脱与慧解脱,他们全都是因为修习并反复修习了这四种神足的缘故。”第七经。
‘‘Katamesaṃ catunnaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ bhikkhū āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihariṃsu sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ bhikkhū āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissanti, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, etarahi bhikkhū āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā’’ti. Sattamaṃ.
820“诸比丘,有这四种神足。哪四种呢?诸比丘,于此,比丘修习具足欲定与勤行成就的神足,修习具足精进定与勤行成就的神足,修习具足心定与勤行成就的神足,修习具足观定与勤行成就的神足。诸比丘,这就是四种神足。诸比丘,正是由于修习、多修习这四种神足,如来才被称为‘阿拉汉、正自觉者’。” 第八经。
‘‘Cattārome, bhikkhave, iddhipādā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi …pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Ime kho, bhikkhave, cattāro iddhipādā . Imesaṃ kho, bhikkhave, catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā tathāgato ‘arahaṃ sammāsambuddho’ti vuccatī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
821“这是具足欲定勤行成就的神足。”诸比丘,于前所未闻的法,我心中生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。“而此具足欲定勤行成就的神足,应当修习。”诸比丘……“已经修习了。”诸比丘,于前所未闻的法,我心中生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。
‘‘‘Ayaṃ chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo’ti me bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi. ‘So kho panāyaṃ chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo bhāvetabbo’ti me, bhikkhave…pe… ‘bhāvito’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
“这是具足精进定勤行成就的神足。”诸比丘,于前所未闻的法,我心中生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。“而此具足精进定勤行成就的神足,应当修习。”诸比丘……“已经修习了。”诸比丘,于前所未闻的法,我心中生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。
‘‘‘Ayaṃ vīriyasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi. ‘So kho panāyaṃ vīriyasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo bhāvetabbo’ti me, bhikkhave…pe… ‘bhāvito’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
“这是具足心定勤行成就的神足。”诸比丘,于前所未闻的法,我心中生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。“而此具足心定勤行成就的神足,应当修习。”诸比丘……“已经修习了。”诸比丘,于前所未闻的法,我心中生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。
‘‘‘Ayaṃ cittasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi. ‘So kho panāyaṃ cittasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo bhāvetabbo’ti me, bhikkhave…pe… ‘bhāvito’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
“‘这是具足观定与勤行成就的神足’——诸比丘,对于这些前所未闻的法,我生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。‘而这具足观定与勤行成就的神足,是应当修习的’——诸比丘……‘已经修习了’——诸比丘,对于这些前所未闻的法,我生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。”第九经。
‘‘‘Ayaṃ vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi. ‘So kho panāyaṃ vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo bhāvetabbo’ti me, bhikkhave…pe… ‘bhāvito’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādī’’ti. Navamaṃ.
10. 塔庙经
10. Cetiyasuttaṃ
822如是我闻:一时,世尊住在毗舍离(Vesālī)的大林(Mahāvana)重阁讲堂(Kūṭāgārasālā)。那时,世尊在午前时分,穿好下衣,持钵与袈裟,进入毗舍离托钵乞食。在毗舍离乞食归来,用过饭后,世尊对具寿阿难(Ānanda)说:“阿难,带上坐垫,我们到遮波罗塔庙(Capalam Cetiyam)去作日间休息。”
“好的,世尊。”具寿阿难应答世尊后,便带上坐垫,紧跟在世尊身后。那时,世尊来到遮波罗塔庙,到了之后,在铺好的座位上坐下。具寿阿难也顶礼世尊后,坐在一旁。世尊对坐在一旁的具寿阿难这样说:
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisi. Vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘gaṇhāhi, ānanda, nisīdanaṃ. Yena cāpālaṃ cetiyaṃ tenupasaṅkamissāma divāvihārāyā’’ti. ‘‘Evaṃ bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā nisīdanaṃ ādāya bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhi. Atha kho bhagavā yena cāpālaṃ cetiyaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Āyasmāpi kho ānando bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ ānandaṃ bhagavā etadavoca –
“阿难,毗舍离令人喜爱,乌德纳塔庙(Udenam Cetiyam)令人喜爱,乔达摩格塔庙令人喜爱,萨昙婆塔庙令人喜爱,巴胡普陀塔庙令人喜爱,萨兰达达(Sārandada)塔庙令人喜爱,遮波罗塔庙令人喜爱。阿难,无论何人,只要他于四神足已修习、已多修习、已作为车乘、已作为基础、已稳固建立、已熟练、已妥善精勤,若他愿意,便能住世一劫,或一劫有余。阿难,如来于四神足已修习、已多修习、已作为车乘、已作为基础、已稳固建立、已熟练、已妥善精勤。阿难,如来若愿意,便能住世一劫,或一劫有余。”
‘‘Ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṃ udenaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ gotamakaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sattambaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ bahuputtaṃ cetiyaṃ , ramaṇīyaṃ sārandadaṃ cetiyaṃ , ramaṇīyaṃ cāpālaṃ cetiyaṃ. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’’ti.
纵然世尊给出了如此明显的暗示、如此清晰的示意,具寿阿难仍未能领悟;他没有恳请世尊:“尊者,愿世尊住世一劫!愿善逝住世一劫!为利益众多人、安乐众多人,为悲悯世间,为天与人的利益、安乐与福祉。”只因他的心已为魔罗所覆。
Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ; na bhagavantaṃ yāci – ‘‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacitto.
第二次,世尊……第三次,世尊对尊者阿难说:“阿难,毗舍离令人愉悦,乌德那塔庙令人愉悦,乔达摩卡塔庙令人愉悦,七聚塔庙令人愉悦,多子塔庙令人愉悦,萨兰达达塔庙令人愉悦,遮波罗塔庙亦令人愉悦。阿难,无论何人,若已修习、多修习四神足,将其作为车乘,作为基础,安立巩固、串习熟练、善加精勤,则若他愿意,便可住世一劫或一劫之余。如来,阿难,已修习、多修习四神足,将其作为车乘,作为基础,安立巩固、串习熟练、善加精勤。阿难,如来若愿意,亦能住世一劫或一劫之余。”
Dutiyampi kho bhagavā…pe… tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṃ udenaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ gotamakaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sattambaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ bahuputtaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sārandadaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ cāpālaṃ cetiyaṃ. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’’ti.
纵然世尊给出了如此明显的暗示、如此清晰的示意,具寿阿难仍未能领悟;他没有恳请世尊:“尊者,愿世尊住世一劫!愿善逝住世一劫!为利益众多人、安乐众多人,为悲悯世间,为天与人的利益、安乐与福祉。”只因他的心已为魔罗所覆。
Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ; na bhagavantaṃ yāci – ‘‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacitto.
其时,世尊对阿难尊者说:“阿难,现在你可随意离去。”
“是的,尊者。”阿难尊者应答世尊后,从座起身,顶礼世尊,右绕作礼,然后在附近一棵树下坐下来。阿难尊者离开不久,恶魔波旬便来到世尊面前,站在一旁对世尊这样说:“尊者,请世尊现在就般涅槃吧!请善逝现在就般涅槃吧!尊者,现在正是世尊般涅槃的时候了。世尊曾这样说过:‘波旬,只要我的比丘弟子们还未成为聪慧、已善训练、自信无畏、多闻持法、依法次法而行、行于正行、随法而行的行者,还没有从我这位老师这里领受教法后,能以它宣说、教导、确立、开显、分析、阐明,当外道的论难兴起时,能以正法善巧地予以降伏,并教导具足神变的法义,我便不会般涅槃。’”
Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘gaccha kho tvaṃ, ānanda, yassa dāni kālaṃ maññasī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā avidūre aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi. Atha kho māro pāpimā, acirapakkante āyasmante ānande, yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu dāni sugato ! Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato. Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima , parinibbāyissāmi yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti , uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī’’’ti.
尊者,而如今,世尊确实已有这样的比丘弟子——他们聪慧、善调、无畏、博闻、持法,依法次法而行,行于正行,随法而行;他们从您这位老师处领受了教法后,便能宣说、教导、确立、开显、分析、阐明,当外道的论难生起时,能以正法善巧地予以降伏,并宣说具足神变的法。尊者,请世尊现在就般涅槃吧!请善逝现在就般涅槃吧!尊者,现在正是世尊般涅槃的时候了。
Santi kho pana, bhante, etarahi bhikkhū bhagavato sāvakā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti. Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu dāni, sugato! Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.
“尊者,世尊曾作是说:‘波旬,只要我的比丘尼女弟子们尚未成为善巧、有学、自信、多闻、持法、依法次法而行、行于正行、随法而行者,尚未能从我所学的师承中掌握之后而宣讲、教导、宣说、确立、开显、分析、阐明,尚未能在有外道非难生起时,依正法善巧降伏之后,展现具足神变的法,我便不会般涅槃。’”
‘‘Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī’’’ti.
“尊者,如今确有世尊的比丘尼弟子,她们聪慧明达、善受调练、自信无畏、多闻持法,法随法行、行于正道、随法而行;承习各自师教之后,即能宣说、教导、建立、开显、分别、阐明;当外道生起非难时,能以正法善巧降伏,并宣说具足神变的法。尊者,今请世尊入般涅槃!请善逝入般涅槃!尊者,此时正是世尊般涅槃之时。
‘‘Santi kho pana, bhante, etarahi bhikkhuniyo bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti. Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu dāni, sugato! Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.
“尊者,世尊曾作是语:‘魔罗,我尚不入般涅槃,若我的在家男弟子、在家女弟子还未成为这样——聪慧明达、善受调练、自信无畏、多闻持法,法随法行、行于正道、随法而行;在承习了各自师教之后,便能宣说、教导、建立、开显、分别、阐明;当外道生起非难时,能以正法善巧加以降伏,并宣说具足神变的法。’”
‘‘Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi yāva me upāsakā…pe… yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī’’’ti.
“尊者,现今确有世尊的男居士弟子……女居士弟子,她们善巧、有学、自信、多闻、持法,依法次法而行,行于正行,随法而行;掌握了各自的师承后,便宣讲、教导、确立、开演、分析、阐明、揭示法义;当外来的论难生起时,能依法如实给予有力驳斥,并宣说具足神变的法。尊者,现在请世尊般涅槃吧,现在请善逝般涅槃吧!尊者,现在是世尊般涅槃的时候了。
‘‘Santi kho pana, bhante, etarahi upāsakā…pe… upāsikā bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo , sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti. Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu dāni, sugato! Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.
“尊者,世尊往昔曾作此语:‘魔罗,我尚不入般涅槃,除非我这梵行已然成就、兴盛、广布、流布、遍传众人、普为人知,乃至在天神与人类之间被善加宣说。’而如今,尊者,世尊的梵行已然成就、兴盛、广布、流布、遍传众人、普为人知,乃至在天神与人类之间被善加宣说。尊者,今请世尊般涅槃!今请善逝般涅槃!尊者,此刻正是世尊般涅槃之时。”
‘‘Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi yāva me idaṃ brahmacariyaṃ na iddhañceva bhavissati phītañca vitthāritaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva devamanussehi suppakāsita’nti. Tayidaṃ, bhante, bhagavato brahmacariyaṃ iddhañceva phītañca vitthāritaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva devamanussehi suppakāsitaṃ. Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu dāni sugato. Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato’’ti.
闻此,世尊对魔王波旬说:“波旬,你不必担忧。如来的般涅槃不久将至。从现在起,三个月后,如来将般涅槃。”于是,世尊在遮波罗(Cāpāla)塔庙,正念正知,舍弃寿行。世尊舍弃寿行时,大地剧烈震动,惊怖可畏,令人毛发竖立,天鼓震响。那时,世尊了知此义,而说出此偈:
Evaṃ vutte bhagavā māraṃ pāpimantaṃ etadavoca – ‘‘appossukko tvaṃ, pāpima, hohi. Na ciraṃ tathāgatassa parinibbānaṃ bhavissati. Ito tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena tathāgato parinibbāyissatī’’ti. Atha kho bhagavā cāpāle cetiye sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossaji. Ossaṭṭhe ca bhagavatā āyusaṅkhāre mahābhūmicālo ahosi bhiṃsanako lomahaṃso, devadundubhiyo ca phaliṃsu. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –
“可量与不可量之生成,以及有行,牟尼已舍;
他内心喜悦,安住于定,击碎了如铠甲般的自我生起。第十经。
‘‘Tulamatulañca sambhavaṃ, bhavasaṅkhāramavassaji muni; Ajjhattarato samāhito, abhindi kavacamivattasambhava’’nti. dasamaṃ;
此岸经、失弃经,圣者经、厌离经;
部分经、完全经、比丘经、佛陀经、智经、塔庙经
Apārāpi viraddho ca, ariyā nibbidāpi ca; Padesaṃ samattaṃ bhikkhu, buddhaṃ ñāṇañca cetiyanti.