3. 念处相应
3. Satipaṭṭhānasaṃyuttaṃ
1. 庵婆婆利品
1. Ambapālivaggo
1. 庵婆婆利经
1. Ambapālisuttaṃ
367如是我闻:一时,世尊住在毗舍离的庵婆婆利林。在那里,世尊对诸比丘说:“诸比丘!”那些比丘回答世尊:“尊者!”世尊如此说:
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati ambapālivane. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
“诸比丘,这是一条唯一的道路——为令众生清净、超越忧愁与悲伤、灭除痛苦与忧恼、成就正理、亲证涅槃,那就是四念处。哪四种呢?诸比丘,此处,比丘于身随观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪欲与忧恼;于受随观受而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪欲与忧恼;于心随观心而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪欲与忧恼;于法随观法而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪欲与忧恼。诸比丘,这就是唯一的道路——为令众生清净、超越忧愁与悲伤、灭除痛苦与忧恼、成就正理、亲证涅槃,那就是四念处。”
‘‘Ekāyano ayaṃ, bhikkhave, maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu vedanānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; citte cittānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ekāyano ayaṃ, bhikkhave, maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā’’ti.
世尊如是说。比丘们对世尊的教说心生欢喜,满意地信受。第一经。
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti. Paṭhamaṃ.
368一时,世尊住于毗舍离城的庵婆婆利林。那时,世尊对诸比丘说:“诸比丘。” 诸比丘答言:“尊者。” 世尊这样说道:
Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati ambapālivane. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
“诸比丘,比丘应当具念、正知而住。这是我对你们的教示。 诸比丘,比丘如何具念呢? 诸比丘,此处,比丘于身,随观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪欲与忧恼;于受……于心……于法,随观法而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪欲与忧恼。 诸比丘,如此,比丘便是具念者。”
‘‘Sato, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sampajāno. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sato hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sato hoti.
诸比丘,比丘如何是正知者?诸比丘,于此,比丘于前进、返回时正知而行,于前视、旁视时正知而行,于屈伸时正知而行,于持桑喀帝、钵与衣时正知而行,于食、饮、嚼、尝时正知而行,于大小便利时正知而行,于行、住、坐、卧、醒、语、默时正知而行。诸比丘,比丘如是正知而行。诸比丘,比丘应具念、正知而住。这是我们对你们的教诫。
‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sampajāno hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sampajānakārī hoti. Sato, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sampajāno. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī’’ti. Dutiyaṃ.
3. 比丘经
3. Bhikkhusuttaṃ
369一时,世尊住在舍卫城祇园给孤独园。那时,有比丘来到世尊处,顶礼世尊后,在一旁坐下。坐定后,那位比丘对世尊说:“尊者,恳请世尊为我略说法要。我听闻世尊的法之后,将独自远离,不放逸、热忱、决意而住。”“正是如此,这里有些愚人向我请法,法已宣说,他们却仍想跟随着我。”“尊者,恳请世尊为我略说法要,恳请善逝略说法要。或许我能了知世尊所说法义,或许我能成为世尊教法的继承者。”“比丘,因此你应当首先净化善法的开端。什么是善法的开端?即戒极清净、见正直。比丘,当你的戒达到极清净、见正直时,你应当依止戒、安住于戒,以三种方式修习四念住。”
Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti. ‘‘Evameva panidhekacce moghapurisā mañceva ajjhesanti, dhamme ca bhāsite mameva anubandhitabbaṃ maññantī’’ti. ‘‘Desetu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ, desetu sugato saṃkhittena dhammaṃ. Appeva nāmāhaṃ bhagavato bhāsitassa atthaṃ jāneyyaṃ, appeva nāmāhaṃ bhagavato bhāsitassa dāyādo assa’’nti. ‘‘Tasmātiha tvaṃ, bhikkhu, ādimeva visodhehi kusalesu dhammesu. Ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ? Sīlañca suvisuddhaṃ, diṭṭhi ca ujukā. Yato kho te, bhikkhu, sīlañca suvisuddhaṃ bhavissati diṭṭhi ca ujukā, tato tvaṃ, bhikkhu, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya cattāro satipaṭṭhāne tividhena bhāveyyāsi.
是哪四种呢?比丘,你当内在地于身随观身而安住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪欲与忧恼;或外在地于身随观身而安住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪欲与忧恼;或内在外在地于身随观身而安住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪欲与忧恼。你当内在地于诸受……(中略)……或外在地于诸受……(中略)……或内在外在地于诸受随观受而安住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪欲与忧恼。你当内在地于心……(中略)……或外在地于心……(中略)……或内在外在地于心随观心而安住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪欲与忧恼。你当内在地于诸法……(中略)……或外在地于诸法……(中略)……或内在外在地于诸法随观法而安住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪欲与忧恼。比丘,当你像这样以戒为依止、立足于戒,以此三种方式修习这四念处时,比丘,无论日夜如何推移,你都可在诸善法上预期增长,而非衰退。
Katame cattāro? Idha tvaṃ, bhikkhu, ajjhattaṃ vā kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; bahiddhā vā kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; ajjhattabahiddhā vā kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ajjhattaṃ vā vedanāsu…pe… bahiddhā vā vedanāsu…pe… ajjhattabahiddhā vā vedanāsu vedanānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ajjhattaṃ vā citte…pe… bahiddhā vā citte…pe… ajjhattabahiddhā vā citte cittānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ajjhattaṃ vā dhammesu…pe… bahiddhā vā dhammesu…pe… ajjhattabahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Yato kho tvaṃ, bhikkhu, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya ime cattāro satipaṭṭhāne evaṃ tividhena bhāvessasi, tato tuyhaṃ, bhikkhu, yā ratti vā divaso vā āgamissati vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu, no parihānī’’ti.
那位比丘欢喜、随喜世尊所说,从座起身,向世尊敬礼,右绕一周后离去。随后,那位比丘独处远离,不放逸,具足热忱与坚定,安住精勤。不久,便为达成那个善男子们正确地从在家生活出家而进入无家生活的目标——那无上的梵行究竟,于现法中,以自己智慧亲自觉证、体证之后而安住。他如实了知:“生已尽,梵行已立,应作已作,不受后有。”而那位比丘也成为了一位阿拉汉。第三经。
Atha kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho so bhikkhu eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati . ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca pana so bhikkhu arahataṃ ahosīti. Tatiyaṃ.
370一时,世尊住在憍萨罗国的沙喇婆罗门村。在那里,世尊招呼诸比丘……这样说道:
Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati sālāya brāhmaṇagāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi…pe… etadavoca –
“诸比丘,那些新学比丘,出家未久,刚刚进入此法与律,你们应当鼓励、支持、令他们安立于四念处的修习。是哪四种呢?贤友们,来吧!于身随观身住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,以便如实知身;于受随观受住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,以便如实知受;于心随观心住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,以便如实知心;于法随观法住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,以便如实知法。诸比丘,那些有学比丘,尚未证得心意满足,正渴望无上离轭安稳而住,他们也于身随观身住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,以便遍知身;于受随观受住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,以便遍知受;于心随观心住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,以便遍知心;于法随观法住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,以便遍知法。”
‘‘Ye te, bhikkhave, bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṃ dhammavinayaṃ, te vo, bhikkhave, bhikkhū catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanāya samādapetabbā nivesetabbā patiṭṭhāpetabbā. Katamesaṃ catunnaṃ? Etha tumhe, āvuso, kāye kāyānupassino viharatha ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, kāyassa yathābhūtaṃ ñāṇāya; vedanāsu vedanānupassino viharatha ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, vedanānaṃ yathābhūtaṃ ñāṇāya; citte cittānupassino viharatha ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, cittassa yathābhūtaṃ ñāṇāya; dhammesu dhammānupassino viharatha ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, dhammānaṃ yathābhūtaṃ ñāṇāya. Yepi te, bhikkhave, bhikkhū sekhā appattamānasā anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānā viharanti, tepi kāye kāyānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā , kāyassa pariññāya; vedanāsu vedanānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, vedanānaṃ pariññāya; citte cittānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, cittassa pariññāya; dhammesu dhammānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, dhammānaṃ pariññāya.
诸比丘,那些阿拉汉——漏尽、已住立、所作已作、已卸负担、已达自己的目的、已尽有结、正智解脱的比丘们,他们也于身随观身住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,已离系于身;于受随观受住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,已离系于诸受;于心随观心住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,已离系于心;于法随观法住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,已离系于诸法。
‘‘Yepi te, bhikkhave, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā, tepi kāye kāyānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, kāyena visaṃyuttā; vedanāsu vedanānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, vedanāhi visaṃyuttā; citte cittānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, cittena visaṃyuttā; dhammesu dhammānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, dhammehi visaṃyuttā.
比丘们,对于那些新近出家、初入此法与律的比丘,你们应当劝导他们、安立他们,并使其确立于四念处的修习。
‘‘Yepi te, bhikkhave, bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṃ dhammavinayaṃ, te vo, bhikkhave, bhikkhū imesaṃ catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanāya samādapetabbā nivesetabbā patiṭṭhāpetabbā’’ti. Catutthaṃ.
不善聚经
5. Akusalarāsisuttaṃ
371舍卫城缘起。在那里,世尊对比丘们说:“比丘们,若说‘不善聚’,正是指这五盖。比丘们,这五盖便是纯粹的不善聚。哪五种呢?欲贪盖、瞋恚盖、惛眠盖、掉悔盖、疑盖。比丘们,这五盖便是纯粹的不善聚。”
Sāvatthinidānaṃ . Tatra kho bhagavā etadavoca – ‘‘‘akusalarāsī’ti, bhikkhave, vadamāno pañca nīvaraṇe sammā vadamāno vadeyya. Kevalo hāyaṃ, bhikkhave, akusalarāsi, yadidaṃ – pañca nīvaraṇā. Katame pañca? Kāmacchandanīvaraṇaṃ , byāpādanīvaraṇaṃ, thinamiddhanīvaraṇaṃ, uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ, vicikicchānīvaraṇaṃ. ‘Akusalarāsī’ti, bhikkhave, vadamāno ime pañca nīvaraṇe sammā vadamāno vadeyya. Kevalo hāyaṃ, bhikkhave, akusalarāsi, yadidaṃ – pañca nīvaraṇā.
诸比丘,若说‘善聚’,正说者当说四念处。诸比丘,此四念处,即是全然之善聚。哪四种?诸比丘,于此,比丘于身随观身而住,热诚、正知、具念,调伏世间之贪忧;于受……于心……于法随观法而住,热诚、正知、具念,调伏世间之贪忧。诸比丘,若说‘善聚’,正说者当说此四念处。诸比丘,此四念处,即是全然之善聚。
‘‘‘Kusalarāsī’ti, bhikkhave, vadamāno cattāro satipaṭṭhāne sammā vadamāno vadeyya. Kevalo hāyaṃ, bhikkhave, kusalarāsi, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ . ‘Kusalarāsī’ti, bhikkhave, vadamāno ime cattāro satipaṭṭhāne sammā vadamāno vadeyya. Kevalo hāyaṃ, bhikkhave, kusalarāsi, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā’’ti. Pañcamaṃ.
6. 鹰经
6. Sakuṇagghisuttaṃ
372“诸比丘,往昔,一只鹰突然俯冲而下,捉住了一只鹑鸟。诸比丘,当时,那只鹑鸟被鹰抓着走,这般哀叹道:‘我们何其不幸,何其福德微薄,竟漫游到了非行处,入了他人之疆域。若今日我们安住于自行处、自家父祖相承之境,这只鹰又如何能是我的对手?’‘那么,鹑鸟,何为你的自行处,何为自家父祖相承之境?’‘即那犁耕之田,土块所聚之处。’ 诸比丘,于是,那只鹰不仗恃自身之力,不夸耀自身之力,便放开了那只鹑鸟,说:‘去吧,鹑鸟!即便到了那里,你也逃不脱我。’”
‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, sakuṇagghi lāpaṃ sakuṇaṃ sahasā ajjhappattā aggahesi. Atha kho, bhikkhave, lāpo sakuṇo sakuṇagghiyā hariyamāno evaṃ paridevasi – ‘mayamevamha alakkhikā, mayaṃ appapuññā, ye mayaṃ agocare carimha paravisaye. Sacejja mayaṃ gocare careyyāma sake pettike visaye, na myāyaṃ , sakuṇagghi, alaṃ abhavissa, yadidaṃ – yuddhāyā’ti. ‘Ko pana te, lāpa, gocaro sako pettiko visayo’ti? ‘Yadidaṃ – naṅgalakaṭṭhakaraṇaṃ leḍḍuṭṭhāna’’’nti. ‘‘Atha kho, bhikkhave, sakuṇagghi sake bale apatthaddhā sake bale asaṃvadamānā lāpaṃ sakuṇaṃ pamuñci – ‘gaccha kho tvaṃ, lāpa, tatrapi me gantvā na mokkhasī’’’ti.
“诸比丘,那时,鹑鸟去到一片犁过的田地,地上满是土块。它登上一块大土块,站在那里对鹰说:“来啊,鹰!现在来抓我吧,鹰!”诸比丘,鹰深信自己的力量,心无畏惧,也毫不胆怯,收拢双翅,猛地朝鹑鸟俯冲下来。诸比丘,当鹑鸟知道“鹰已逼近”,便钻进了那块大土块的内部。诸比丘,鹰便在那里撞碎了自己的胸膛。诸比丘,这就是在非己行处游走、踏入他人领域者的下场。”
‘‘Atha kho, bhikkhave, lāpo sakuṇo naṅgalakaṭṭhakaraṇaṃ leḍḍuṭṭhānaṃ gantvā mahantaṃ leḍḍuṃ abhiruhitvā sakuṇagghiṃ vadamāno aṭṭhāsi – ‘ehi kho dāni me, sakuṇagghi, ehi kho dāni me, sakuṇagghī’ti. Atha kho sā, bhikkhave, sakuṇagghi sake bale apatthaddhā sake bale asaṃvadamānā ubho pakkhe sannayha lāpaṃ sakuṇaṃ sahasā ajjhappattā. Yadā kho, bhikkhave, aññāsi lāpo sakuṇo ‘bahuāgato kho myāyaṃ sakuṇagghī’ti, atha tasseva leḍḍussa antaraṃ paccupādi. Atha kho, bhikkhave, sakuṇagghi tattheva uraṃ paccatāḷesi. Evañhi taṃ , bhikkhave, hoti yo agocare carati paravisaye.
因此,诸比丘,莫要游荡于非己行处、他人领域之中。诸比丘,若游荡于非己行处、他人领域,魔罗便会得其可乘之机,得其立足之处。诸比丘,什么是比丘的非己行处、他人领域呢?即是五种感官欲乐。哪五种呢?眼所识知的色——那些悦意、可爱、可意、令人喜爱、与欲相应、能引生贪染的色;耳所识知的声……鼻所识知的香……舌所识知的味……身所识知的触——那些悦意、可爱、可意、令人喜爱、与欲相应、能引生贪染的触。诸比丘,这便是比丘的非己行处、他人领域。
‘‘Tasmātiha, bhikkhave, mā agocare carittha paravisaye. Agocare, bhikkhave, carataṃ paravisaye lacchati māro otāraṃ, lacchati māro ārammaṇaṃ. Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo? Yadidaṃ – pañca kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā…pe… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā – ayaṃ, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo.
诸比丘,你们应游走于自己的行处——父祖的领域。诸比丘,若游走于自己的行处、父祖的领域,魔罗便找不到间隙,得不到所缘。诸比丘,什么是比丘自己的行处、父祖的领域呢?即是四念处。哪四种?诸比丘,于此,比丘安住于身,随观身,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧;安住于受,随观受……安住于心,随观心……安住于法,随观法,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。诸比丘,这就是比丘自己的行处、父祖的领域。
‘‘Gocare, bhikkhave, caratha sake pettike visaye. Gocare, bhikkhave, carataṃ sake pettike visaye na lacchati māro otāraṃ, na lacchati māro ārammaṇaṃ. Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo? Yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ – ayaṃ, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo’’ti. Chaṭṭhaṃ.
第七 猴经
7. Makkaṭasuttaṃ
373诸比丘,于喜马拉雅山王之中,存在着险峻难行之处,那里猴子无法涉足,人类也无法涉足。诸比丘,于喜马拉雅山王之中,也存在着险峻难行之处,那里猴子可以涉足,但人类无法涉足。诸比丘,于喜马拉雅山王之中,还有平坦宜人的地带,那里猴子与人类皆可涉足。诸比丘,在那里,猎人们便在猴群往来的小路上布设粘胶,以诱捕猴子。
‘‘Atthi, bhikkhave, himavato pabbatarājassa duggā visamā desā, yattha neva makkaṭānaṃ cārī na manussānaṃ. Atthi, bhikkhave, himavato pabbatarājassa duggā visamā desā, yattha makkaṭānañhi kho cārī, na manussānaṃ. Atthi, bhikkhave, himavato pabbatarājassa samā bhūmibhāgā ramaṇīyā, yattha makkaṭānañceva cārī manussānañca. Tatra, bhikkhave, luddā makkaṭavīthīsu lepaṃ oḍḍenti makkaṭānaṃ bādhanāya.
“诸比丘,那些不愚痴、不鲁莽的猴子,见了粘胶便远远避开。然而那只愚痴、鲁莽的猴子,走到粘胶前,用一只手去抓,就被粘住了。心想‘我要挣脱这只手’,便用另一只手去抓,又被粘住。心想‘我要挣脱双手’,便用一只脚去抓,又被粘住。心想‘我要挣脱双手与这只脚’,便用另一只脚去抓,又被粘住。心想‘我要挣脱双手和双脚’,便用嘴去抓,又被粘住。诸比丘,就这样,那只猴子五处被粘,瘫倒在那里,遭遇不幸与灾难,任由猎人处置。猎人便将它的身体刺穿,在炭火上炙烤,然后随意离去。诸比丘,这就是游走于不应行之处、闯入他人领域者的果报。”
‘‘Tatra, bhikkhave, ye te makkaṭā abālajātikā alolajātikā, te taṃ lepaṃ disvā ārakā parivajjanti. Yo pana so hoti makkaṭo bālajātiko lolajātiko, so taṃ lepaṃ upasaṅkamitvā hatthena gaṇhāti. So tattha bajjhati. ‘Hatthaṃ mocessāmī’ti dutiyena hatthena gaṇhāti. So tattha bajjhati. ‘Ubho hatthe mocessāmī’ti pādena gaṇhāti. So tattha bajjhati. ‘Ubho hatthe mocessāmi pādañcā’ti dutiyena pādena gaṇhāti. So tattha bajjhati. ‘Ubho hatthe mocessāmi pāde cā’ti tuṇḍena gaṇhāti. So tattha bajjhati. Evañhi so, bhikkhave, makkaṭo pañcoḍḍito thunaṃ seti anayaṃ āpanno byasanaṃ āpanno yathākāmakaraṇīyo luddassa. Tamenaṃ, bhikkhave, luddo vijjhitvā tasmiṃyeva kaṭṭhakataṅgāre avassajjetvā yena kāmaṃ pakkamati. Evaṃ so taṃ, bhikkhave, hoti yo agocare carati paravisaye.
因此,诸比丘,你们不要在非行处、他人的境域中游走。诸比丘,若在非行处、他人的境域中游走,魔罗便会得到机会,魔罗便会得到所缘。那么,诸比丘,什么是比丘的非行处、他人的境域呢?即是这五种欲功德。哪五种?眼所识的色——可爱、可喜、合意、悦目、伴随欲乐、能引生染着;耳所识的声……鼻所识的香……舌所识的味……身所识的触——可爱、可喜、合意、悦目、伴随欲乐、能引生染着。诸比丘,这就是比丘的非行处、他人的境域。
‘‘Tasmātiha, bhikkhave, mā agocare carittha paravisaye. Agocare, bhikkhave, carataṃ paravisaye lacchati māro otāraṃ, lacchati māro ārammaṇaṃ. Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo? Yadidaṃ – pañca kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā…pe… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ayaṃ, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo.
诸比丘,你们应当在自己的行境、父祖的领域中行走。诸比丘,当你们在自己的行境、父祖的领域中行走时,魔罗便无机可乘,魔罗便无所得。那么,诸比丘,什么是比丘自己的行境、父祖的领域呢?那就是四念处。哪四种呢?诸比丘,于此,比丘于身随观身而住,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧;于受随观受而住,……于心随观心而住,……于法随观法而住,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧。诸比丘,这就是比丘自己的行境、父祖的领域。
‘‘Gocare, bhikkhave, caratha sake pettike visaye. Gocare, bhikkhave , carataṃ sake pettike visaye na lacchati māro otāraṃ, na lacchati māro ārammaṇaṃ. Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo? Yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā. Katame cattāro ? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ayaṃ, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo’’ti. Sattamaṃ.
8. 厨师经
8. Sūdasuttaṃ
374诸比丘,犹如一个愚笨、迟钝、不擅厨艺的厨师,以种种味道的菜肴供奉国王或大臣:酸的、苦的、辣的、甜的、带碱味的、不带碱味的、咸的、淡的。
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, bālo abyatto akusalo sūdo rājānaṃ vā rājamahāmattaṃ vā nānaccayehi sūpehi paccupaṭṭhito assa – ambilaggehipi, tittakaggehipi, kaṭukaggehipi, madhuraggehipi, khārikehipi, akhārikehipi, loṇikehipi, aloṇikehipi.
诸比丘,那愚钝、不灵巧、不熟练的厨子,未能领会其主人的心意相状:‘今日,我的主人喜爱这道菜,或是频频夹取此菜,或是取用甚多,或是称赞。今日,我的主人喜爱酸味菜,或是频频夹取酸的,或是取用甚多酸的,或是称赞酸的。今日喜爱苦味的……今日喜爱辣味的……今日喜爱甜味的……今日喜爱有碱味的……今日喜爱无碱味的……今日喜爱咸味的……今日喜爱淡味的菜,或是频频夹取淡的,或是取用甚多淡的,或是称赞淡的。’
‘‘Sa kho so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṃ na uggaṇhāti – ‘idaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, imassa vā abhiharati, imassa vā bahuṃ gaṇhāti, imassa vā vaṇṇaṃ bhāsati. Ambilaggaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati , ambilaggassa vā abhiharati, ambilaggassa vā bahuṃ gaṇhāti, ambilaggassa vā vaṇṇaṃ bhāsati. Tittakaggaṃ vā me ajja… kaṭukaggaṃ vā me ajja… madhuraggaṃ vā me ajja… khārikaṃ vā me ajja… akhārikaṃ vā me ajja… loṇikaṃ vā me ajja… aloṇikaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, aloṇikassa vā abhiharati, aloṇikassa vā bahuṃ gaṇhāti, aloṇikassa vā vaṇṇaṃ bhāsatī’’’ti.
诸比丘,那位愚钝、不灵巧、不善巧的厨师,既得不到衣服,也得不到工资,亦得不到赏赐。这是什么缘故呢?诸比丘,因为那位愚钝、不灵巧、不善巧的厨师未能把握自己主人的相。同样地,诸比丘,在此有一位愚钝、不灵巧、不善巧的比丘,于身随观身而住,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧。当他于身随观身而住时,心不得定,烦恼未得舍断。他未能把握那个相。于受随观受而住……于心随观心而住……于法随观法而住,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧。当他于法随观法而住时,心不得定,烦恼未得舍断。他未能把握那个相。
‘‘Sa kho so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo sūdo na ceva lābhī hoti acchādanassa, na lābhī vetanassa, na lābhī abhihārānaṃ. Taṃ kissa hetu? Tathā hi so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṃ na uggaṇhāti. Evameva kho, bhikkhave, idhekacco bālo abyatto akusalo bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa kāye kāyānupassino viharato cittaṃ na samādhiyati, upakkilesā na pahīyanti. So taṃ nimittaṃ na uggaṇhāti. Vedanāsu vedanānupassī viharati…pe… citte cittānupassī viharati …pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa dhammesu dhammānupassino viharato cittaṃ na samādhiyati, upakkilesā na pahīyanti. So taṃ nimittaṃ na uggaṇhāti.
诸比丘,那位愚钝、不灵巧、不善巧的比丘,既不能获得现法乐住,也不能获得正念正知。这是什么原因呢?诸比丘,因为那位愚钝、不灵巧、不善巧的比丘未能把握自己心的相。
‘‘Sa kho so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo bhikkhu na ceva lābhī hoti diṭṭheva dhamme sukhavihārānaṃ, na lābhī satisampajaññassa . Taṃ kissa hetu? Tathā hi so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo bhikkhu sakassa cittassa nimittaṃ na uggaṇhāti.
诸比丘,譬如一位贤明、善巧、精练的厨师,以种种汤羹侍奉国王或大臣——有酸的、有苦的、有辣的、有甜的、有涩的、有不涩的、有咸的、有淡的。
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo rājānaṃ vā rājamahāmattaṃ vā nānaccayehi sūpehi paccupaṭṭhito assa – ambilaggehipi, tittakaggehipi, kaṭukaggehipi, madhuraggehipi, khārikehipi, akhārikehipi, loṇikehipi, aloṇikehipi.
诸比丘,那位贤明、善巧、精练的厨师善于领会主人的心意:‘今天主人喜欢这道汤羹,或取用,或多取,或称叹。喜欢酸的,或取用酸的,或多取酸的,或称叹酸的;喜欢苦的,或取用苦的,或多取苦的,或称叹苦的;喜欢辣的,或取用辣的,或多取辣的,或称叹辣的;喜欢甜的,或取用甜的,或多取甜的,或称叹甜的;喜欢涩的,或取用涩的,或多取涩的,或称叹涩的;喜欢不涩的,或取用不涩的,或多取不涩的,或称叹不涩的;喜欢咸的,或取用咸的,或多取咸的,或称叹咸的;喜欢淡的,或取用淡的,或多取淡的,或称叹淡的。’
‘‘Sa kho so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṃ uggaṇhāti – ‘idaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, imassa vā abhiharati, imassa vā bahuṃ gaṇhāti, imassa vā vaṇṇaṃ bhāsati. Ambilaggaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati , ambilaggassa vā abhiharati, ambilaggassa vā bahuṃ gaṇhāti, ambilaggassa vā vaṇṇaṃ bhāsati. Tittakaggaṃ vā me ajja… kaṭukaggaṃ vā me ajja… madhuraggaṃ vā me ajja… khārikaṃ vā me ajja… akhārikaṃ vā me ajja… loṇikaṃ vā me ajja… aloṇikaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, aloṇikassa vā abhiharati, aloṇikassa vā bahuṃ gaṇhāti, aloṇikassa vā vaṇṇaṃ bhāsatī’’’ti.
诸比丘,那位贤明、善巧、精练的厨师便得到了衣物、工钱与赏赐。那是什么原因呢?诸比丘,正因为那位贤明、善巧、精练的厨师善于把握主人的心意。同样地,诸比丘,这里有位贤明、善巧、精练的比丘,于身随观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间贪忧。当他于身随观身而住时,心得定,随烦恼被舍断,他把握了那个相。于受随观受而住……于心随观心而住……于诸法随观诸法而住,精勤、正知、具念,调伏世间贪忧。当他于诸法随观诸法而住时,心得定,随烦恼被舍断,他也把握了那个相。
‘‘Sa kho so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo lābhī ceva hoti acchādanassa, lābhī vetanassa, lābhī abhihārānaṃ. Taṃ kissa hetu? Tathā hi so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṃ uggaṇhāti. Evameva kho, bhikkhave, idhekacco paṇḍito byatto kusalo bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa kāye kāyānupassino viharato cittaṃ samādhiyati, upakkilesā pahīyanti . So taṃ nimittaṃ uggaṇhāti. Vedanāsu vedanānupassī viharati…pe… citte cittānupassī viharati…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa dhammesu dhammānupassino viharato cittaṃ samādhiyati, upakkilesā pahīyanti. So taṃ nimittaṃ uggaṇhāti.
诸比丘,那位有慧、善巧、明辨的比丘,确实既获得了现法乐住,也获得了念与正知。为何如此呢?诸比丘,正因为那位有慧、善巧、明辨的比丘,把握了自心的相。第八经。
‘‘Sa kho so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo bhikkhu lābhī ceva hoti diṭṭheva dhamme sukhavihārānaṃ, lābhī hoti satisampajaññassa. Taṃ kissa hetu? Tathā hi so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo bhikkhu sakassa cittassa nimittaṃ uggaṇhātī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
375如是我闻:一时,世尊住在毗舍离的韦卢瓦村。在那里,世尊对诸比丘说:“诸比丘,你们可随各自的友人、各自的相识、各自的亲近者,在毗舍离周边入雨安居。我就留在这韦卢瓦村入雨安居。”“是的,尊者。”那些比丘应诺世尊后,便随各自的友人、各自的相识、各自的亲近者,在毗舍离周边入雨安居。而世尊便在那韦卢瓦村入雨安居。
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati veḷuvagāmake . Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘etha tumhe, bhikkhave, samantā vesāliyā yathāmittaṃ yathāsandiṭṭhaṃ yathāsambhattaṃ vassaṃ upetha. Idhevāhaṃ veḷuvagāmake vassaṃ upagacchāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paṭissutvā samantā vesāliyā yathāmittaṃ yathāsandiṭṭhaṃ yathāsambhattaṃ vassaṃ upagacchuṃ. Bhagavā pana tattheva veḷuvagāmake vassaṃ upagacchi .
那时,世尊进入雨安居后,罹患重病,生起剧烈的痛苦,几近死亡。他以正念、正知安忍,不为所扰。那时,世尊这样思惟:“我若未告知侍者、未辞别比丘僧团便入般涅槃,实为不妥。我何不以精进力降伏此病,决意寿行而住?”于是,世尊以精进力降伏其病,决意寿行而住。(世尊的疾病随后便平息了。)
Atha kho bhagavato vassūpagatassa kharo ābādho uppajji, bāḷhā vedanā vattanti māraṇantikā. Tatra sudaṃ bhagavā sato sampajāno adhivāsesi avihaññamāno. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘na kho me taṃ patirūpaṃ, yohaṃ anāmantetvā upaṭṭhāke anapaloketvā bhikkhusaṅghaṃ parinibbāyeyyaṃ. Yaṃnūnāhaṃ imaṃ ābādhaṃ vīriyena paṭipaṇāmetvā jīvitasaṅkhāraṃ adhiṭṭhāya vihareyya’’nti. Atha kho bhagavā taṃ ābādhaṃ vīriyena paṭipaṇāmetvā jīvitasaṅkhāraṃ adhiṭṭhāya vihāsi. (Atha kho bhagavato so ābādho paṭippassambhi) .
那时,世尊病愈,从病中康复不久,便从精舍出来,坐于精舍荫凉处所设的座位上。其时,具寿阿难来到世尊前,顶礼世尊后,退坐一面。坐定后,具寿阿难对世尊说:“尊者,得见世尊安适、能忍、尚能支撑,我甚感欣慰。然而,尊者,因世尊的病,我的身体仿佛变得麻木,方向不能辨认,诸法也于我心中不再现前。但尊者,我仍有一丝安慰:世尊绝不会未对比丘僧团有所嘱咐,便入般涅槃。”
Atha kho bhagavā gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā vihārā nikkhamitvā vihārapacchāyāyaṃ paññatte āsane nisīdi. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘diṭṭho me, bhante, bhagavato phāsu; diṭṭhaṃ, bhante, bhagavato khamanīyaṃ; diṭṭhaṃ, bhante, bhagavato yāpanīyaṃ. Api ca me, bhante, madhurakajāto viya kāyo, disāpi me na pakkhāyanti, dhammāpi maṃ nappaṭibhanti bhagavato gelaññena. Api ca me, bhante, ahosi kācideva assāsamattā – ‘na tāva bhagavā parinibbāyissati, na yāva bhagavā bhikkhusaṅghaṃ ārabbha kiñcideva udāharatī’’’ti.
“阿难,那么比丘僧团对我还有什么期望呢?阿难,我所说之法,未曾有内外之分。阿难,如来于法,无有持拳不授的教师之密。阿难,若有人这样想:‘我将统领比丘僧团’或‘比丘僧团是以我为依靠的’,那他才会对比丘僧团有所嘱咐。然而,阿难,如来并不这样想:‘我将统领比丘僧团’或‘比丘僧团是以我为依靠的。’如此,阿难,如来又为何要对僧团有所吩咐呢?阿难,如今我已衰老、年迈、暮气沉沉,已然八十岁了。阿难,犹如破旧的车,是靠藤索捆缚才能维持;同样地,阿难,我想如来之身,也是靠束带支持才得以延续。”
‘‘Kiṃ pana dāni, ānanda, bhikkhusaṅgho mayi paccāsīsati ? Desito, ānanda, mayā dhammo anantaraṃ abāhiraṃ karitvā. Natthānanda, tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhi. Yassa nūna, ānanda, evamassa – ‘ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmī’ti vā, ‘mamuddesiko bhikkhusaṅgho’ti vā, so nūna, ānanda, bhikkhusaṅghaṃ ārabbha kiñcideva udāhareyya. Tathāgatassa kho, ānanda, na evaṃ hoti – ‘ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmī’ti vā , ‘mamuddesiko bhikkhusaṅgho’ti vā. Sa kiṃ , ānanda, tathāgato bhikkhusaṅghaṃ ārabbha kiñcideva udāharissati! Etarahi kho panāhaṃ, ānanda, jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto. Āsītiko me vayo vattati. Seyyathāpi, ānanda, jajjarasakaṭaṃ veḷamissakena yāpeti; evameva kho, ānanda, vedhamissakena maññe tathāgatassa kāyo yāpeti.
阿难,当如来不作意一切相,随着某些受的息灭,进入并安住于无相心定时,阿难,那时如来的身体便更为安乐。因此,阿难,你们应当以自己为岛屿而住,以自己为皈依,不以他人为皈依;以法为岛屿,以法为皈依,不以他人为皈依。
‘‘Yasmiṃ , ānanda, samaye tathāgato sabbanimittānaṃ amanasikārā ekaccānaṃ vedanānaṃ nirodhā animittaṃ cetosamādhiṃ upasampajja viharati, phāsutaro , ānanda, tasmiṃ samaye tathāgatassa kāyo hoti . Tasmātihānanda, attadīpā viharatha attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā.
“阿难,比丘如何以自己为岛屿而住,以自己为皈依,不以他人为皈依;以法为岛屿,以法为皈依,不以他人为皈依呢?阿难,在此,比丘于身随观身而住,具足热忱、正知、正念,调伏世间的贪忧;于受……于心……于法随观法而住,具足热忱、正知、正念,调伏世间的贪忧。阿难,比丘正是这样以自己为岛屿而住,以自己为皈依,不以他人为皈依;以法为岛屿,以法为皈依,不以他人为皈依。阿难,不论现在还是我入灭之后,凡是能这样以自己为岛屿、以自己为皈依,以法为岛屿、以法为皈依而住的人,在我这些弟子当中,凡是乐于修学者,他们必将到达最顶峰。”
‘‘Kathañcānanda, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo? Idhānanda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, ānanda, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo. Ye hi keci, ānanda, etarahi vā mamaccaye vā attadīpā viharissanti attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā ; tamatagge mete, ānanda, bhikkhū bhavissanti ye keci sikkhākāmā’’ti. Navamaṃ.
10. 比丘尼住处经
10. Bhikkhunupassayasuttaṃ
376那时,尊者阿难于清晨时分着下衣,持钵与衣,前往一处比丘尼的住处。到了之后,便在已铺设好的座上坐下。随后,众多比丘尼来到尊者阿难处,行礼后坐于一旁。坐定之后,她们对尊者阿难说道:
Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena aññataro bhikkhunupassayo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho sambahulā bhikkhuniyo yenāyasmā ānando tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho tā bhikkhuniyo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavocuṃ –
“阿难尊者,在此,有众多比丘尼,其心善住于四念处而修习。她们体证到此前所未有、愈加殊胜的差别。”“姐妹们,正是如此,正是如此!姐妹们,凡有比丘或比丘尼,其心善住于四念处而修习,这对他而言是可预期的:他所体验的差别将越来越殊胜、越来越超越。”
‘‘Idha, bhante ānanda, sambahulā bhikkhuniyo catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā viharantiyo uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ sañjānantī’’ti . ‘‘Evametaṃ , bhaginiyo, evametaṃ, bhaginiyo! Yo hi koci, bhaginiyo, bhikkhu vā bhikkhunī vā catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto viharati, tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ – ‘uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ sañjānissatī’’’ti.
那时,尊者阿难以法语教导、鼓励、激励并令那些比丘尼喜悦后,便从座起而离开。随后,尊者阿难在舍卫城托钵乞食。食毕,从托钵乞食处返回,便来到世尊处。到了之后,向世尊行礼,坐于一旁。坐定之后,尊者阿难对世尊说道:
Atha kho āyasmā ānando tā bhikkhuniyo dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Atha kho āyasmā ānando sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃ. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
“尊者,我于午前时分,穿好下衣,持钵与衣,前往一处比丘尼的住处。到达后,便在已铺设的座位上坐下。尊者,那时,众多比丘尼来到我面前。她们来到后,向我礼敬,然后在一边坐下。尊者,在一旁坐下后,那些比丘尼对我这样说:‘阿难尊者,在此处,有许多比丘尼,内心善住于四念处,她们体验到越来越殊胜的前后差别。’尊者,听闻此言,我便对那些比丘尼说:‘姐妹们,正是如此,姐妹们,正是如此!姐妹们,若有比丘或比丘尼,内心善住于四念处,则可预期他必将体会到越来越殊胜的前后差别。’”
‘‘Idhāhaṃ, bhante, pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena aññataro bhikkhunupassayo tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃ. Atha kho, bhante, sambahulā bhikkhuniyo yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho, bhante, tā bhikkhuniyo maṃ etadavocuṃ – ‘idha, bhante ānanda, sambahulā bhikkhuniyo catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā viharantiyo uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ sañjānantī’ti. Evaṃ vuttāhaṃ, bhante, tā bhikkhuniyo etadavocaṃ – ‘evametaṃ, bhaginiyo, evametaṃ, bhaginiyo! Yo hi koci, bhaginiyo, bhikkhu vā bhikkhunī vā catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto viharati, tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ – uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ sañjānissatī’’’ti.
“的确如此,阿难!的确如此,阿难!若有比丘或比丘尼,心善安住于四念处而住,他便可预期:他将了知越来越殊胜的前后差别。”
‘‘Evametaṃ, ānanda, evametaṃ, ānanda! Yo hi koci, ānanda, bhikkhu vā bhikkhunī vā catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto viharati, tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ – ‘uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ sañjānissati’’’ .
“哪四个呢?阿难,此处,比丘于身随观身而住,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧。当他于身随观身而住时,或依身为缘而生起身中热恼,或内心沉没,或心向外散乱。阿难,那时,那位比丘应将心导向某种能生净信之相。当心导向能生净信之相时,便生喜悦;喜悦者身得轻安;身轻安者受乐;受乐者心得定。他如此省察:‘我为此目的而安立心,此目的已成办。现在,我将收摄此心。’他便收摄,无寻无伺。他了知:‘我无寻无伺,内具正念,乐住于此。’”
‘‘Katamesu catūsu? Idhānanda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa kāye kāyānupassino viharato kāyārammaṇo vā uppajjati kāyasmiṃ pariḷāho, cetaso vā līnattaṃ, bahiddhā vā cittaṃ vikkhipati. Tenānanda , bhikkhunā kismiñcideva pasādanīye nimitte cittaṃ paṇidahitabbaṃ. Tassa kismiñcideva pasādanīye nimitte cittaṃ paṇidahato pāmojjaṃ jāyati. Pamuditassa pīti jāyati. Pītimanassa kāyo passambhati. Passaddhakāyo sukhaṃ vedayati . Sukhino cittaṃ samādhiyati. So iti paṭisañcikkhati – ‘yassa khvāhaṃ atthāya cittaṃ paṇidahiṃ, so me attho abhinipphanno. Handa, dāni paṭisaṃharāmī’ti. So paṭisaṃharati ceva na ca vitakketi na ca vicāreti. ‘Avitakkomhi avicāro, ajjhattaṃ satimā sukhamasmī’ti pajānāti’’.
再者,阿难,比丘于受……于心……于法随观法而住,精勤、正知、具念,调伏世间贪忧。当他这样于法随观法而住时,可能会以法为所缘而生起身上的热恼,或心的沉没,或心向外的散乱。阿难,那时,比丘应将心安置于一个能生起净信的相。当他把心安住在能生净信的相上时,欣悦便生起;欣悦生起者,喜便生起;意喜者,身得轻安;身轻安者感受乐;有乐者心得定。他这样省察:‘我正是为此目的而安置了心,那个目的已经达成。现在,我要收摄。’他收摄,不寻不伺。他了知:‘我无寻无伺,内具正念,我是乐的。’阿难,这就是有置心之修习。
‘‘Puna caparaṃ, ānanda, bhikkhu vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa dhammesu dhammānupassino viharato dhammārammaṇo vā uppajjati kāyasmiṃ pariḷāho, cetaso vā līnattaṃ, bahiddhā vā cittaṃ vikkhipati. Tenānanda, bhikkhunā kismiñcideva pasādanīye nimitte cittaṃ paṇidahitabbaṃ. Tassa kismiñcideva pasādanīye nimitte cittaṃ paṇidahato pāmojjaṃ jāyati . Pamuditassa pīti jāyati. Pītimanassa kāyo passambhati. Passaddhakāyo sukhaṃ vedayati. Sukhino cittaṃ samādhiyati. So iti paṭisañcikkhati – ‘yassa khvāhaṃ atthāya cittaṃ paṇidahiṃ, so me attho abhinipphanno. Handa, dāni paṭisaṃharāmī’ti. So paṭisaṃharati ceva na ca vitakketi na ca vicāreti. ‘Avitakkomhi avicāro, ajjhattaṃ satimā sukhamasmī’ti pajānāti. Evaṃ kho, ānanda, paṇidhāya bhāvanā hoti.
阿难,什么又是无置心之修习呢?阿难,比丘不将心向外安置,他如是了知:‘我的心不向外安置。’随后,‘前后皆无收缩、解脱、无安置’,他如是了知。进而,‘我于身随观身而住,精勤、正知、具念,我是乐的’,他如是了知。阿难,比丘不将心向外安置,他如是了知:‘我的心不向外安置。’随后,‘前后皆无收缩、解脱、无安置’,他如是了知。进而,‘我于受随观受而住,精勤、正知、具念,我是乐的’,他如是了知。阿难,比丘不将心向外安置,他如是了知:‘我的心不向外安置。’随后,‘前后皆无收缩、解脱、无安置’,他如是了知。进而,‘我于心随观心而住,精勤、正知、具念,我是乐的’,他如是了知。阿难,比丘不将心向外安置,他如是了知:‘我的心不向外安置。’随后,‘前后皆无收缩、解脱、无安置’,他如是了知。进而,‘我于法随观法而住,精勤、正知、具念,我是乐的’,他如是了知。阿难,这就是无置心之修习。
‘‘Kathañcānanda , appaṇidhāya bhāvanā hoti? Bahiddhā , ānanda, bhikkhu cittaṃ appaṇidhāya ‘appaṇihitaṃ me bahiddhā citta’nti pajānāti. Atha pacchāpure ‘asaṃkhittaṃ vimuttaṃ appaṇihita’nti pajānāti. Atha ca pana ‘kāye kāyānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā sukhamasmī’ti pajānāti. Bahiddhā, ānanda, bhikkhu cittaṃ appaṇidhāya ‘appaṇihitaṃ me bahiddhā citta’nti pajānāti. Atha pacchāpure ‘asaṃkhittaṃ vimuttaṃ appaṇihita’nti pajānāti. Atha ca pana ‘vedanāsu vedanānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā sukhamasmī’ti pajānāti. Bahiddhā, ānanda, bhikkhu cittaṃ appaṇidhāya ‘appaṇihitaṃ me bahiddhā citta’nti pajānāti. Atha pacchāpure ‘asaṃkhittaṃ vimuttaṃ appaṇihita’nti pajānāti. Atha ca pana ‘citte cittānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā sukhamasmī’ti pajānāti. Bahiddhā, ānanda, bhikkhu cittaṃ appaṇidhāya ‘appaṇihitaṃ me bahiddhā citta’nti pajānāti. Atha pacchāpure ‘asaṃkhittaṃ vimuttaṃ appaṇihita’nti pajānāti. Atha ca pana ‘dhammesu dhammānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā sukhamasmī’ti pajānāti. Evaṃ kho, ānanda, appaṇidhāya bhāvanā hoti.
阿难,如此,有置心之修习已由我教导,无置心之修习也已由我教导。阿难,凡是慈悯弟子、心怀利益、为弟子谋求福利的导师所应为之事,我都已为你们做了。阿难,这里有树下,有空屋!阿难,修习禅那吧,不要放逸,以免日后追悔!这就是我对你们的教诫。
‘‘Iti kho, ānanda, desitā mayā paṇidhāya bhāvanā, desitā appaṇidhāya bhāvanā. Yaṃ, ānanda, satthārā karaṇīyaṃ sāvakānaṃ hitesinā anukampakena anukampaṃ upādāya, kataṃ vo taṃ mayā. Etāni, ānanda, rukkhamūlāni, etāni suññāgārāni! Jhāyathānanda, mā pamādattha; mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha! Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī’’ti.
这是世尊所说。尊者阿难满心欢喜,对世尊所说随喜赞叹。第十经。
Idamavoca bhagavā. Attamano āyasmā ānando bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti. Dasamaṃ.
庵婆婆利品第一
Ambapālivaggo paṭhamo.
Ambapāli sato bhikkhu, sālā kusalarāsi ca;
鹰、猴、厨师,病者与比丘尼住处。
Sakuṇagdhi makkaṭo sūdo, gilāno bhikkhunupassayoti.
第二 那烂陀品。
2. Nālandavaggo
大丈夫经
1. Mahāpurisasuttaṃ
那烂陀品
2. Nālandavaggo
大丈夫经
1. Mahāpurisasuttaṃ
377如是我闻:一时,世尊在舍卫城。那时,尊者舍利弗来到世尊处,向世尊礼敬后,退坐一面。坐定后,尊者舍利弗对世尊说:“尊者,人们常说‘大丈夫、大丈夫’。怎样才称得上是大丈夫呢?”“舍利弗,心解脱了,我便说他是大丈夫;心未解脱,我便说不是大丈夫。”
Sāvatthinidānaṃ . Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘‘mahāpuriso, mahāpuriso’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, mahāpuriso hotī’’ti? ‘‘Vimuttacittattā khvāhaṃ, sāriputta, ‘mahāpuriso’ti vadāmi. Avimuttacittattā ‘no mahāpuriso’ti vadāmi’’.
“那么,舍利弗,怎样是心解脱呢?舍利弗,比丘于身随观身而住,热忱、正知、具念,调伏世间的贪欲与忧恼。当他安住于身、随观身时,心便离贪染,无有执取,从诸漏中解脱。于受随观受……于心随观心……于法随观法而住,热忱、正知、具念,调伏世间的贪欲与忧恼。当他安住于法、随观法时,心便离贪染,无有执取,从诸漏中解脱。舍利弗,正是这样,心得解脱。正因为心解脱了,我才说他是大丈夫;心未解脱,我便说不是大丈夫。”第一经。
‘‘Kathañca, sāriputta, vimuttacitto hoti? Idha, sāriputta, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa kāye kāyānupassino viharato cittaṃ virajjati, vimuccati anupādāya āsavehi. Vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa dhammesu dhammānupassino viharato cittaṃ virajjati, vimuccati anupādāya āsavehi. Evaṃ kho, sāriputta, vimuttacitto hoti. Vimuttacittattā khvāhaṃ, sāriputta, ‘mahāpuriso’ti vadāmi. Avimuttacittattā ‘no mahāpuriso’ti vadāmī’’ti. Paṭhamaṃ.
那烂陀经
2. Nālandasuttaṃ
378一时,世尊住在那烂陀的波婆利迦芒果园。那时,具寿舍利弗来到世尊处,礼敬世尊后,退坐一面。退坐一面后,具寿舍利弗对世尊这样说:“尊者!我对世尊怀有这样的净信:过去不曾有,未来将不会有,现在也不存在任何沙门或婆罗门,在正觉上比世尊更为殊胜。”“舍利弗!你宣说了如牛王般的雄语,作出了决断的把握,发出了狮子吼:‘尊者!我对世尊怀有这样的净信:过去不曾有,未来将不会有,现在也不存在任何沙门或婆罗门,在正觉上比世尊更为殊胜。’”
Ekaṃ samayaṃ bhagavā nālandāyaṃ viharati pāvārikambavane. Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati! Na cāhu, na ca bhavissati, na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro, yadidaṃ – sambodhiya’’nti. ‘‘Uḷārā kho tyāyaṃ, sāriputta, āsabhī vācā bhāsitā, ekaṃso gahito, sīhanādo nadito – ‘evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati! Na cāhu, na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro, yadidaṃ – sambodhiya’’’nti.
“舍利弗!对于过去世的阿拉汉、正自觉者,所有那些世尊,你是否以心遍知他们的心,而了知‘那些世尊曾有这样的戒’、‘曾有这样的法’、‘曾有这样的慧’、‘曾有这样的安住’、‘曾有这样的解脱’呢?”“尊者!确实不是。”
‘‘Kiṃ nu te, sāriputta, ye te ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā – ‘evaṃsīlā te bhagavanto ahesuṃ’ iti vā, ‘evaṃdhammā te bhagavanto ahesuṃ’ iti vā, ‘evaṃpaññā te bhagavanto ahesuṃ’ iti vā, ‘evaṃvihārino te bhagavanto ahesuṃ’ iti vā, ‘evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ’ iti vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’!
“舍利弗,那么对于未来世的阿拉汉、正自觉者,所有那些世尊,你是否以心遍知他们的心,而了知‘那些世尊将会有这样的戒’、‘这样的法’、‘这样的慧’、‘这样的安住’、‘这样的解脱’呢?”“尊者!确实不是。”
‘‘Kiṃ pana te, sāriputta, ye te bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā – ‘evaṃsīlā te bhagavanto bhavissanti’ iti vā, ‘evaṃdhammā te bhagavanto bhavissanti’ iti vā, ‘evaṃpaññā te bhagavanto bhavissanti’ iti vā, ‘evaṃvihārino te bhagavanto bhavissanti’ iti vā, ‘evaṃvimuttā te bhagavanto bhavissanti’ iti vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
“舍利弗,那么,对此刻的我——阿拉汉、正自觉者,你难道也以心遍知我的心,而知‘世尊有如此之戒’、‘世尊有如此之法’、‘世尊有如此之慧’、‘世尊有如此之安住’、‘世尊有如此之解脱’吗?”“尊者,并非如此。”
‘‘Kiṃ pana tyāhaṃ , sāriputta, etarahi, arahaṃ sammāsambuddho cetasā ceto paricca vidito – ‘evaṃsīlo bhagavā’ iti vā, ‘evaṃdhammo bhagavā’ iti vā, ‘evaṃpañño bhagavā’ iti vā, ‘evaṃvihārī bhagavā’ iti vā, ‘evaṃvimutto bhagavā’ iti vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
“舍利弗,既然如此,你对过去、未来、现在的阿拉汉、正自觉者,并没有他心智。那么,舍利弗,你为何说出如此殊胜而具足公牛般威仪的话语,立下如此决定性的断言,发出如此狮子吼:‘尊者,我对世尊有如此净信:过去未曾有,未来不会有,现在亦没有任何沙门或婆罗门,在世尊所证悟的正觉上,能比世尊更为超胜。’?”
‘‘Ettha ca te, sāriputta, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṃ natthi. Atha kiñcarahi tyāyaṃ, sāriputta, uḷārā āsabhī vācā bhāsitā, ekaṃso gahito, sīhanādo nadito – ‘evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati! Na cāhu, na ca bhavissati, na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā’ bhiyyobhiññataro, yadidaṃ – sambodhiya’’nti?
“尊者,我对于过去、未来、现在的阿拉汉、正自觉者,确实没有他心智,但我是依于法的推论而了知此理。尊者,犹如一位国王的边境城池,城墙坚固,城楼与城门牢固,唯有一门。那里有位守门人,聪慧、干练、有智慧,阻拦陌生人,准许识者进入。当他沿着环城的巡查道巡视时,不见城墙上任何缝隙或裂口,甚至连猫能钻出的小洞也没有。他便心想:‘凡是进入此城的任何较大生物,全部都是经由这个门进出的。’同样地,尊者,我依于法的推论而了知:‘那些过去世的阿拉汉、正自觉者,所有那些世尊,都是舍弃了五盖——这些令心杂染、令慧羸弱的法,以善安住于四念处的心,如实修习七觉支之后,证得无上正自觉。那些未来世的阿拉汉、正自觉者,所有那些世尊,也都将是舍弃五盖,以善安住于四念处的心,如实修习七觉支之后,证得无上正自觉。现在的世尊,阿拉汉、正自觉者,同样是舍弃了五盖,以善安住于四念处的心,如实修习七觉支之后,证得无上正自觉。’尊者,我正是依于法的推论而了知此理。”
‘‘Na kho me , bhante, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṃ atthi, api ca me dhammanvayo vidito. Seyyathāpi, bhante, rañño paccantimaṃ nagaraṃ daḷhuddhāpaṃ daḷhapākāratoraṇaṃ ekadvāraṃ. Tatrassa dovāriko paṇḍito byatto medhāvī aññātānaṃ nivāretā ñātānaṃ pavesetā. So tassa nagarassa samantā anupariyāyapathaṃ anukkamamāno na passeyya pākārasandhiṃ vā pākāravivaraṃ vā, antamaso biḷāranikkhamanamattampi. Tassa evamassa – ‘ye kho keci oḷārikā pāṇā imaṃ nagaraṃ pavisanti vā nikkhamanti vā, sabbe te imināva dvārena pavisanti vā nikkhamanti vā’ti. Evameva kho me, bhante, dhammanvayo vidito – ‘yepi te, bhante, ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya, cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe, catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā, satta bojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā, anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhiṃsu. Yepi te, bhante, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya, cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe, catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā, satta bojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā, anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhissanti. Bhagavāpi, bhante, etarahi arahaṃ sammāsambuddho pañca nīvaraṇe pahāya, cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe, catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto, satta bojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā, anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’’’ti.
很好,很好,舍利弗!因此,舍利弗,你应当常常为比丘、比丘尼、优婆塞、优婆夷宣说此法门。舍利弗,即使有些愚痴人对如来怀有疑惑或犹豫,听闻此法门后,他们对如来的疑惑与犹豫便会断除。
‘‘Sādhu sādhu, sāriputta! Tasmātiha tvaṃ, sāriputta, imaṃ dhammapariyāyaṃ abhikkhaṇaṃ bhāseyyāsi bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Yesampi hi, sāriputta, moghapurisānaṃ bhavissati tathāgate kaṅkhā vā vimati vā, tesampimaṃ dhammapariyāyaṃ sutvā yā tathāgate kaṅkhā vā vimati vā sā pahīyissatī’’ti. Dutiyaṃ.
3. 准陀经
3. Cundasuttaṃ
379一时,世尊住在舍卫城祇树给孤独园。那时,尊者舍利弗住在摩揭陀国那喇咖村,身患重病,痛苦不堪。沙弥准陀担任尊者的侍者。
Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā sāriputto magadhesu viharati nālakagāmake ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno. Cundo ca samaṇuddeso āyasmato sāriputtassa upaṭṭhāko hoti.
其后,具寿舍利弗便因那场病而般涅槃。准陀沙弥持着具寿舍利弗的衣钵,前往舍卫城祇树给孤独园具寿阿难之处。抵达后,顶礼具寿阿难,坐于一旁,对他说:“尊者,具寿舍利弗已般涅槃,这是他的衣和钵。”
Atha kho āyasmā sāriputto teneva ābādhena parinibbāyi. Atha kho cundo samaṇuddeso āyasmato sāriputtassa pattacīvaramādāya yena sāvatthi jetavanaṃ anāthapiṇḍikassa ārāmo yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho cundo samaṇuddeso āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘āyasmā, bhante, sāriputto parinibbuto. Idamassa pattacīvara’’nti.
“贤友准陀,此事应当禀告世尊。来吧,贤友准陀,我们一同去谒见世尊,将此事禀明世尊。”“是的,尊者。”沙弥准陀应答具寿阿难。
‘‘Atthi kho idaṃ, āvuso cunda, kathāpābhataṃ bhagavantaṃ dassanāya. Āyāmāvuso cunda, yena bhagavā tenupasaṅkamissāma; upasaṅkamitvā bhagavato etamatthaṃ ārocessāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho cundo samaṇuddeso āyasmato ānandassa paccassosi.
那时,具寿阿难与沙弥准陀一同来到世尊处,顶礼世尊后,坐于一旁。坐定后,具寿阿难对世尊说:“尊者,这位沙弥准陀说:‘尊者,具寿舍利弗已般涅槃,这是他的衣钵。’尊者,听到具寿舍利弗已般涅槃后,我的身体仿佛麻木,方向不辨,诸法也不现前了。”
Atha kho āyasmā ca ānando cundo ca samaṇuddeso yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ, bhante, cundo samaṇuddeso evamāha – ‘āyasmā, bhante, sāriputto parinibbuto; idamassa pattacīvara’nti. Api ca me, bhante, madhurakajāto viya kāyo, disāpi me na pakkhāyanti, dhammāpi maṃ nappaṭibhanti ‘āyasmā sāriputto parinibbuto’ti sutvā’’.
“阿难,难道舍利弗带走了你的戒蕴而入般涅槃吗?带走了定蕴……慧蕴……解脱蕴……解脱智见蕴吗?”“尊者,具寿舍利弗并没有带走戒蕴而入般涅槃,也没有带走定蕴、慧蕴、解脱蕴、解脱智见蕴。然而,尊者,具寿舍利弗是教诫者、教导者、教示者、劝导者、激励者、鼓舞者。他不知疲倦地说法,帮助诸位梵行者。我们忆念的是具寿舍利弗所带来的法之滋养、法之财富、法之助益。”
‘‘Kiṃ nu kho te, ānanda, sāriputto sīlakkhandhaṃ vā ādāya parinibbuto, samādhikkhandhaṃ vā ādāya parinibbuto, paññākkhandhaṃ vā ādāya parinibbuto, vimuttikkhandhaṃ vā ādāya parinibbuto, vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ vā ādāya parinibbuto’’ti? ‘‘Na ca kho me, bhante, āyasmā sāriputto sīlakkhandhaṃ vā ādāya parinibbuto, samādhikkhandhaṃ vā…pe… paññākkhandhaṃ vā… vimuttikkhandhaṃ vā… vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ vā ādāya parinibbuto. Api ca me, bhante, āyasmā sāriputto ovādako ahosi otiṇṇo viññāpako sandassako samādapako samuttejako sampahaṃsako, akilāsu dhammadesanāya, anuggāhako sabrahmacārīnaṃ. Taṃ mayaṃ āyasmato sāriputtassa dhammojaṃ dhammabhogaṃ dhammānuggahaṃ anussarāmā’’ti.
“阿难,我难道不曾预先告诉过你吗:‘一切可爱、可意者,都将别离、分离、变异。’阿难,于此又怎能企求:凡是已生、已成、有为、具坏灭性的法,但愿它永不坏灭?这是不可能的。阿难,就像一棵坚实的大树,它最粗壮的枝干也会折断;同样地,阿难,坚实的大比丘僧团中,舍利弗已经般涅槃了。阿难,于此又怎能企求:凡是已生、已成、有为、具坏灭性的法,但愿它永不坏灭?这是不可能的。因此,阿难,你们应当以自己为岛屿而住,以自己为皈依,不以其他为皈依;以法为岛屿,以法为皈依,不以其他为皈依。”
‘‘Nanu taṃ, ānanda, mayā paṭikacceva akkhātaṃ – ‘sabbehi piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo . Taṃ kutettha, ānanda, labbhā! Yaṃ taṃ jātaṃ bhūtaṃ saṅkhataṃ palokadhammaṃ, taṃ vata mā palujjīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Seyyathāpi, ānanda, mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato yo mahantataro khandho so palujjeyya; evameva kho ānanda, mahato bhikkhusaṅghassa tiṭṭhato sāravato sāriputto parinibbuto. Taṃ kutettha, ānanda, labbhā! Yaṃ taṃ jātaṃ bhūtaṃ saṅkhataṃ palokadhammaṃ, taṃ vata mā palujjī’ti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Tasmātihānanda, attadīpā viharatha attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā.
“阿难,比丘如何以自己为岛屿而住,以自己为皈依、不以其他为皈依,以法为岛屿、以法为皈依、不以其他为皈依呢?阿难,于此,比丘于身随观身而住,热诚、正知、具念,调伏世间的贪与忧;于受……于心……于法随观法而住,热诚、正知、具念,调伏世间的贪与忧。阿难,比丘正是如此以自己为岛屿而住,以自己为皈依、不以其他为皈依,以法为岛屿、以法为皈依、不以其他为皈依。阿难,无论是现在,还是我去世以后,凡能以自己为岛屿、以自己为皈依、不以其他为皈依,以法为岛屿、以法为皈依、不以其他为皈依而安住者——阿难,这些比丘便将是我弟子中最上的,是那些乐于学习者中的最上首。”
‘‘Kathañcānanda, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo? Idhānanda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, ānanda, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo. Ye hi keci, ānanda, etarahi vā mamaccaye vā attadīpā viharissanti attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā; tamatagge mete, ānanda, bhikkhū bhavissanti ye keci sikkhākāmā’’ti. Tatiyaṃ.
伍咖切喇经
4. Ukkacelasuttaṃ
380一时,世尊住于跋耆国境内的恒河岸边,在一个名为伍咖切喇的地方,与大比丘僧团共处。那时,舍利弗与目犍连刚般涅槃不久。这一天,世尊在比丘僧团的围绕中,于露天坐着。
Ekaṃ samayaṃ bhagavā vajjīsu viharati ukkacelāyaṃ gaṅgāya nadiyā tīre mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ aciraparinibbutesu sāriputtamoggallānesu. Tena kho pana samayena bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto ajjhokāse nisinno hoti.
于是,世尊环视默然静坐的比丘僧团,对比丘们说:“比丘们,当舍利弗与目犍连已般涅槃时,在我看来,这个僧团竟显得如此空寂了。比丘们,无论舍利弗与目犍连住于何方,我的僧团便不空寂,我也从不牵挂那方。比丘们,过去世的阿拉汉、正自觉者们,他们的世尊,都有过如此一对比丘弟子,最为卓越,恰如我的舍利弗与目犍连。比丘们,未来世的阿拉汉、正自觉者们,他们的世尊,也都将有过如此一对比丘弟子,最为卓越,恰如我的舍利弗与目犍连。比丘们,这真是弟子的不可思议之处!比丘们,这真是弟子的稀有之处!他们确实履行着导师的教导,遵从教诫,并为四众弟子所喜爱、所悦意、所敬重、所尊崇。比丘们,这真是如来的不可思议之处!比丘们,这真是如来的稀有之处!即使像这样一对比丘弟子般涅槃的时候,如来也不起忧愁,不生悲伤。比丘们,在这里,又怎么可能得到呢?凡是已出生的、已存在的、因缘所生的、必定坏灭的事物,想要它不坏灭——这是绝无可能的。比丘们,正如一棵坚实的大树,它那较粗大、较坚实的树枝会折断;同样地,在这个坚实的大比丘僧团中,舍利弗与目犍连已般涅槃了。比丘们,在这里,又怎么可能得到呢?凡是已出生的、已存在的、因缘所生的、必定坏灭的事物,想要它不坏灭——这是绝无可能的。因此,比丘们,你们要以自己为洲,以自己为皈依,不以其他为皈依;以法为洲,以法为皈依,不以其他为皈依。
Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṃ bhikkhusaṅghaṃ anuviloketvā bhikkhū āmantesi – ‘‘api myāyaṃ, bhikkhave, parisā suññā viya khāyati parinibbutesu sāriputtamoggallānesu. Asuññā me, bhikkhave, parisā hoti , anapekkhā tassaṃ disāyaṃ hoti, yassaṃ disāyaṃ sāriputtamoggallānā viharanti. Ye hi te, bhikkhave, ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, tesampi bhagavantānaṃ etapparamaṃyeva sāvakayugaṃ ahosi – seyyathāpi mayhaṃ sāriputtamoggallānā. Yepi te, bhikkhave, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, tesampi bhagavantānaṃ etapparamaṃyeva sāvakayugaṃ bhavissati – seyyathāpi mayhaṃ sāriputtamoggallānā. Acchariyaṃ, bhikkhave, sāvakānaṃ! Abbhutaṃ, bhikkhave, sāvakānaṃ! Satthu ca nāma sāsanakarā bhavissanti ovādappaṭikarā, catunnañca parisānaṃ piyā bhavissanti manāpā garubhāvanīyā ca! Acchariyaṃ, bhikkhave, tathāgatassa, abbhutaṃ, bhikkhave, tathāgatassa! Evarūpepi nāma sāvakayuge parinibbute natthi tathāgatassa soko vā paridevo vā! Taṃ kutettha, bhikkhave, labbhā! Yaṃ taṃ jātaṃ bhūtaṃ saṅkhataṃ palokadhammaṃ, taṃ vata mā palujjīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Seyyathāpi, bhikkhave, mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato ye mahantatarā khandhā te palujjeyyuṃ; evameva kho, bhikkhave, mahato bhikkhusaṅghassa tiṭṭhato sāravato sāriputtamoggallānā parinibbutā. Taṃ kutettha, bhikkhave, labbhā! Yaṃ taṃ jātaṃ bhūtaṃ saṅkhataṃ palokadhammaṃ, taṃ vata mā palujjīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Tasmātiha, bhikkhave, attadīpā viharatha attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā.
诸比丘,比丘如何以自己为岛屿,以自己为皈依,不以其他为皈依;以法为岛屿,以法为皈依,不以其他为皈依而安住呢?诸比丘,在此,比丘安住于随观身,保持热忱、正知、正念,调伏对世间的贪求和忧恼;安住于随观受……安住于随观心……安住于随观法,保持热忱、正知、正念,调伏对世间的贪求和忧恼。诸比丘,比丘便是这样以自己为岛屿,以自己为皈依,不以其他为皈依;以法为岛屿,以法为皈依,不以其他为皈依而安住。诸比丘,无论是现在,还是在我入灭之后,凡是能如此以自己为岛屿、以自己为皈依、不以其他为皈依,以法为岛屿、以法为皈依、不以其他为皈依而安住者,这些比丘——只要乐于学习——便是我弟子中的最上者。第四经。
‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo. Ye hi keci, bhikkhave, etarahi vā mamaccaye vā attadīpā viharissanti attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā; tamatagge mete, bhikkhave, bhikkhū bhavissanti ye keci sikkhākāmā’’ti. Catutthaṃ.
第五 婆醯经
5. Bāhiyasuttaṃ
381舍卫城事。那时,尊者婆醯来到世尊前,顶礼世尊后,坐于一旁。坐定后,尊者婆醯对世尊说:“尊者,请世尊为我简略地开示法要,听闻世尊的法后,我将独处、远离、不放逸、精勤、坚定地安住。”世尊说道:“那么,婆醯,你应首先修习善法的根本。什么是善法的根本呢?就是极为清净的戒与正直的见。婆醯,当你的戒已极为清净,见已正直之后,那时,你应依止于戒、安住于戒,修习四念处。”
Sāvatthinidānaṃ . Atha kho āyasmā bāhiyo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā bāhiyo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti. ‘‘Tasmātiha tvaṃ, bāhiya, ādimeva visodhehi kusalesu dhammesu. Ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ? Sīlañca suvisuddhaṃ, diṭṭhi ca ujukā. Yato ca kho te, bāhiya, sīlañca suvisuddhaṃ bhavissati, diṭṭhi ca ujukā, tato tvaṃ, bāhiya, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya cattāro satipaṭṭhāne bhāveyyāsi’’.
是哪四个呢?婆醯,你当于身随观身而住,保持热忱、正知、正念,调伏对世间的贪忧;于受随观受……于心随观心……于法随观法而住,保持热忱、正知、正念,调伏对世间的贪忧。婆醯,当你如此依戒、立足于戒,修习这四个念处时,那么,婆醯,不论黑夜或者白昼到来,你都可以预期善法只会增长,不会退减。
‘‘Katame cattāro? Idha, tvaṃ, bāhiya, kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Yato kho tvaṃ, bāhiya, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya ime cattāro satipaṭṭhāne evaṃ bhāvessasi, tato tuyhaṃ, bāhiya, yā ratti vā divaso vā āgamissati, vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu, no parihānī’’ti.
那时,婆醯尊者对世尊的开示欢喜信受,从座起身,向世尊行礼,右绕而去。此后,婆醯尊者独居静处,住于不放逸、热忱、心意坚定,不久,便在现法中,以胜智亲自证悟、具足并安住于那无上的梵行终结——这正是善男子离家而出家的究竟目标。他了知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,不受后有。’于是,婆醯尊者成为一位阿拉汉。第五经。
Atha kho āyasmā bāhiyo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho āyasmā bāhiyo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi . ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā bāhiyo arahataṃ ahosīti. Pañcamaṃ.
第六 优低耶经
6. Uttiyasuttaṃ
382舍卫城因缘。那时,优低耶尊者来到世尊前……在一旁坐下后,优低耶尊者对世尊这样说:‘萨度!尊者,愿世尊为我简要地说法,我听闻世尊的法后,将独自隐居,不放逸、热忱、心意坚定地安住。’‘那么,优低耶,你应当先清净善法的起始处。什么是善法的起始呢?正是极为清净的戒与正直的见。优低耶,当你戒行极为清净、见解也正直时,你便可依止于戒、安住于戒,修习四念处了。’
Sāvatthinidānaṃ. Atha kho āyasmā uttiyo yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho āyasmā uttiyo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti. ‘‘Tasmātiha tvaṃ, uttiya, ādimeva visodhehi kusalesu dhammesu. Ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ? Sīlañca suvisuddhaṃ, diṭṭhi ca ujukā. Yato ca kho te, uttiya, sīlañca suvisuddhaṃ bhavissati, diṭṭhi ca ujukā, tato tvaṃ, uttiya, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya cattāro satipaṭṭhāne bhāveyyāsi’’.
‘哪四个呢?优低耶,你应当于身随观身而住,热忱、正知、具念,调伏世间贪忧;于受……于心……于法随观法而住,热忱、正知、具念,调伏世间贪忧。优低耶,当你如此依止于戒、安住于戒,修习这四念处时,你便能度越死神领域的彼岸。’
‘‘Katame cattāro? Idha tvaṃ, uttiya, kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Yato kho tvaṃ, uttiya, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya ime cattāro satipaṭṭhāne evaṃ bhāvessasi, tato tvaṃ, uttiya, gamissasi maccudheyyassa pāra’’nti.
那时,优低耶尊者对世尊的开示欢喜赞叹、表示赞同后,便从座而起,向世尊行礼,右绕后离去。此后,优低耶尊者独自隐居,不放逸、热忱、心意坚定而安住。不久,他便——这正是善家子弟正确出家的究竟目的——于现法中,亲自以胜智证悟、具足并安住于无上梵行的究竟。他了知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,不受后有。’优低耶尊者便成为阿拉汉中的一位。第六经。
Atha kho āyasmā uttiyo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho āyasmā uttiyo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā uttiyo arahataṃ ahosīti. Chaṭṭhaṃ.
383“诸比丘,此四念处若修习、多修习,即是圣道、能导向出离,能引导修习者正确地走向苦的完全灭尽。哪四种?诸比丘,此处,比丘于身随观身而住,具足精勤、正知、正念,调伏世间贪忧;于受随观受而住……于心随观心而住……于法随观法而住,具足精勤、正知、正念,调伏世间贪忧。诸比丘,此四念处若修习、多修习,即是圣道、能导向出离,能引导修习者正确地走向苦的完全灭尽。”
‘‘Cattārome , bhikkhave, satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā ariyā niyyānikā niyyanti takkarassa sammā dukkhakkhayāya. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ime kho, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā ariyā niyyānikā niyyanti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’’ti. Sattamaṃ.
384有一次,世尊初成正自觉者,住在优楼频螺的尼连禅河岸边,牧羊人的榕树下。那时,世尊独处静坐,心中生起如是思惟:“这是唯一的道路,为令众生清净,为超越忧愁与悲叹,为灭除苦与忧,为证得正理,为亲证涅槃,也就是四念处。”
Ekaṃ samayaṃ bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho. Atha kho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘‘ekāyano ayaṃ maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā’’.
“哪四种呢?比丘安住于身,随观身,精勤、正知、具念,调伏世间的贪求与忧恼;安住于受,随观受……安住于心,随观心……安住于法,随观法,精勤、正知、具念,调伏世间的贪求与忧恼。这就是唯一的道路——四念处,为令众生清净,为超越忧愁与悲叹,为灭除苦与忧,为证得正理,为亲证涅槃。”
‘‘Katame cattāro? Kāye vā bhikkhu kāyānupassī vihareyya ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu vā bhikkhu…pe… citte vā bhikkhu…pe… dhammesu vā bhikkhu dhammānupassī vihareyya ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ekāyano ayaṃ maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā’’ti.
那时,梵天娑婆主以心了知世尊心中的思惟。如同大力士能屈伸弯曲之臂,或将伸展之臂弯曲那样迅速,他从梵天界隐没,现于世尊面前。随后,梵天娑婆主将上衣搭于一肩,向世尊合掌致敬,而后对世尊说道:“正是如此,世尊!正是如此,善逝!尊者,此是唯一之道——为令众生清净,为超越忧愁与悲叹,为灭除苦与忧,为证得正理,为亲证涅槃,即四念处。”
Atha kho brahmā sahampati bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya, evameva – brahmaloke antarahito bhagavato purato pāturahosi. Atha kho brahmā sahampati ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘evametaṃ, bhagavā, evametaṃ, sugata! Ekāyano ayaṃ, bhante, maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā’’ .
“是哪四种呢?尊者,比丘安住于身,随观身,精勤、正知、具念,调伏世间的贪欲与忧恼;尊者,比丘安住于受,随观受……;尊者,比丘安住于心,随观心……;尊者,比丘安住于法,随观法,精勤、正知、具念,调伏世间的贪欲与忧恼。尊者,这便是那条唯一的道路——为令众生清净,为度越忧愁悲叹,为灭除苦忧,为证得正理,为亲证涅槃,也就是四念处。”
‘‘Katame cattāro? Kāye vā, bhante, bhikkhu kāyānupassī vihareyya ātāpī sampajāno satimā , vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu vā, bhante, bhikkhu…pe… citte vā, bhante, bhikkhu…pe… dhammesu vā, bhante, bhikkhu dhammānupassī vihareyya ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ekāyano ayaṃ, bhante, maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā’’ti.
梵天娑婆主说了这番话,随后又接着说:
Idamavoca brahmā sahampati. Idaṃ vatvā athāparaṃ etadavoca –
‘‘Ekāyanaṃ jātikhayantadassī, maggaṃ pajānāti hitānukampī;
依此道,过去者已得度,未来者当得度,现在正度者,亦度脱瀑流。第八经
Etena maggena tariṃsu pubbe, tarissanti ye ca taranti ogha’’nti. aṭṭhamaṃ;
9. 谢达咖经
9. Sedakasuttaṃ
385一时,世尊住在松巴人当中,一个名为谢达咖的松巴人村镇。在那里,世尊对诸比丘说:“诸比丘,过去曾有一位旃陀罗竹竿师,竖起旃陀罗竹竿后,对弟子美达咖他利咖说:‘来,善友美达咖他利咖,你登上旃陀罗竹竿,站在我的肩膀上。’‘是的,老师。’诸比丘,弟子美达咖他利咖答应了旃陀罗竹竿师,便登上旃陀罗竹竿,站在老师的肩膀上。那时,诸比丘,旃陀罗竹竿师对弟子美达咖他利咖说:‘善友美达咖他利咖,你守护我,我守护你。如此我们互相守护、互相护持,便能展示技艺,获得利养,并安稳地从旃陀罗竹竿上下来。’诸比丘,听了这话,弟子美达咖他利咖却对旃陀罗竹竿师说:‘老师,并非如此。老师,您守护好自己,我守护好自己。如此我们各自守护、各自护持,便能展示技艺,获得利养,并安稳地从旃陀罗竹竿上下来。’”世尊接着说:“这其中的道理,正如弟子美达咖他利咖对老师所说。诸比丘,‘我将守护自己’,应当修习念处;‘我将守护他人’,也应当修习念处。诸比丘,守护自己者,即守护他人;守护他人者,即守护自己。”
Ekaṃ samayaṃ bhagavā sumbhesu viharati sedakaṃ nāma sumbhānaṃ nigamo. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhūtapubbaṃ, bhikkhave, caṇḍālavaṃsiko caṇḍālavaṃsaṃ ussāpetvā medakathālikaṃ antevāsiṃ āmantesi – ‘ehi tvaṃ, samma medakathālike, caṇḍālavaṃsaṃ abhiruhitvā mama uparikhandhe tiṭṭhāhī’ti. ‘Evaṃ, ācariyā’ti kho, bhikkhave, medakathālikā antevāsī caṇḍālavaṃsikassa paṭissutvā caṇḍālavaṃsaṃ abhiruhitvā ācariyassa uparikhandhe aṭṭhāsi. Atha kho, bhikkhave, caṇḍālavaṃsiko medakathālikaṃ antevāsiṃ etadavoca – ‘tvaṃ, samma medakathālike, mamaṃ rakkha, ahaṃ taṃ rakkhissāmi. Evaṃ mayaṃ aññamaññaṃ guttā aññamaññaṃ rakkhitā sippāni ceva dassessāma, lābhañca lacchāma, sotthinā ca caṇḍālavaṃsā orohissāmā’ti. Evaṃ vutte, bhikkhave, medakathālikā antevāsī caṇḍālavaṃsikaṃ etadavoca – ‘na kho panetaṃ, ācariya, evaṃ bhavissati. Tvaṃ, ācariya, attānaṃ rakkha, ahaṃ attānaṃ rakkhissāmi. Evaṃ mayaṃ attaguttā attarakkhitā sippāni ceva dassessāma, lābhañca lacchāma, sotthinā ca caṇḍālavaṃsā orohissāmā’’’ti. ‘‘So tattha ñāyo’’ti bhagavā etadavoca, ‘‘yathā medakathālikā antevāsī ācariyaṃ avoca. Attānaṃ, bhikkhave, rakkhissāmīti satipaṭṭhānaṃ sevitabbaṃ; paraṃ rakkhissāmīti satipaṭṭhānaṃ sevitabbaṃ. Attānaṃ, bhikkhave, rakkhanto paraṃ rakkhati, paraṃ rakkhanto attānaṃ rakkhati’’.
“诸比丘,如何是保护自己而保护他人呢?以亲近、修习、多所修习——诸比丘,便是这样保护自己而保护他人。诸比丘,如何是保护他人而保护自己呢?以忍耐、不害、慈心、悲悯——诸比丘,便是这样保护他人而保护自己。诸比丘,‘我将保护自己’,当以念处修习;‘我将保护他人’,当以念处修习。诸比丘,保护自己者,即保护他人;保护他人者,即保护自己。”第九经。
‘‘Kathañca , bhikkhave, attānaṃ rakkhanto paraṃ rakkhati? Āsevanāya, bhāvanāya, bahulīkammena – evaṃ kho, bhikkhave, attānaṃ rakkhanto paraṃ rakkhati. Kathañca, bhikkhave, paraṃ rakkhanto attānaṃ rakkhati? Khantiyā, avihiṃsāya, mettacittatāya, anudayatāya – evaṃ kho, bhikkhave, paraṃ rakkhanto attānaṃ rakkhati. Attānaṃ, bhikkhave, rakkhissāmīti satipaṭṭhānaṃ sevitabbaṃ; paraṃ rakkhissāmīti satipaṭṭhānaṃ sevitabbaṃ. Attānaṃ, bhikkhave, rakkhanto paraṃ rakkhati, paraṃ rakkhanto attānaṃ rakkhatī’’ti. Navamaṃ.
10. 国中第一美女经
10. Janapadakalyāṇīsuttaṃ
386如是我闻:一时,世尊住在孙跋国一个名为谢达咖的孙跋人聚落。那时,世尊对诸比丘说:“诸比丘。”诸比丘应诺:“尊者。”世尊如是说:
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sumbhesu viharati sedakaṃ nāma sumbhānaṃ nigamo. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
“诸比丘,这就好比,众人听闻‘第一美女!第一美女!’便有大群人会聚起来。那位第一美女在舞蹈上极为精湛,在歌唱上也极为精湛。当‘第一美女正在跳舞、正在歌唱’的消息传开,诸比丘,聚集的人群更是有增无减。这时,一人前来,他想活命,不想死,想要快乐而厌离痛苦。有人对他这样说:‘喂,你必须端着这碗满到边缘的油,从人群与那第一美女中间穿过去。一个拔刀的人会紧跟在你身后,哪怕你洒出一点油,他就会当场砍掉你的头。’诸比丘,你们认为如何?那个人会不会因为不专注这碗油,而向外部放逸分心呢?”“不会的,尊者。”
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, ‘janapadakalyāṇī, janapadakalyāṇī’ti kho, bhikkhave, mahājanakāyo sannipateyya. ‘Sā kho panassa janapadakalyāṇī paramapāsāvinī nacce, paramapāsāvinī gīte. Janapadakalyāṇī naccati gāyatī’ti kho, bhikkhave, bhiyyosomattāya mahājanakāyo sannipateyya. Atha puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhappaṭikūlo. Tamenaṃ evaṃ vadeyya – ‘ayaṃ te, ambho purisa, samatittiko telapatto antarena ca mahāsamajjaṃ antarena ca janapadakalyāṇiyā pariharitabbo. Puriso ca te ukkhittāsiko piṭṭhito piṭṭhito anubandhissati. Yattheva naṃ thokampi chaḍḍessati tattheva te siro pātessatī’ti. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, api nu so puriso amuṃ telapattaṃ amanasikaritvā bahiddhā pamādaṃ āhareyyā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
“诸比丘,我作这个譬喻,是为了阐明义理。此处的义理即是:诸比丘,‘满至边缘的油钵’,这是身至念的同义词。因此,诸比丘,你们应当这样修习:‘我们的身至念将得到修习、广为修习,成为承载,成为基础,安立稳固、精勤熟练、善巧圆满。’诸比丘,你们应当这样修习。”
‘‘Upamā kho myāyaṃ, bhikkhave, katā atthassa viññāpanāya. Ayaṃ cevettha attho – samatittiko telapattoti kho, bhikkhave, kāyagatāya etaṃ satiyā adhivacanaṃ. Tasmātiha, bhikkhave, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘kāyagatā sati no bhāvitā bhavissati bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā’ti. Evañhi kho, bhikkhave, sikkhitabba’’nti. Dasamaṃ.
那烂陀品第二
Nālandavaggo dutiyo.
大士、那烂陀、准陀、衣与婆醯;
优低耶、圣者、梵天、谢达咖、国中美女。
Mahāpuriso nālandaṃ, cundo celañca bāhiyo; Uttiyo ariyo brahmā, sedakaṃ janapadena cāti.
3. 戒住品
3. Sīlaṭṭhitivaggo
3. 戒住品
3. Sīlaṭṭhitivaggo
387如是我闻:一时,具寿阿难与具寿跋陀住在华氏城的鸡园。那时,具寿跋陀于傍晚时分从宴坐起身,前往具寿阿难处;到了之后,与具寿阿难互相问候。彼此交谈了亲切而令人忆念的话后,便退坐一面。坐定后,具寿跋陀对具寿阿难说:“具寿阿难,世尊所说的这些善戒,是为了什么目的而说的呢?”
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ āyasmā ca ānando āyasmā ca bhaddo pāṭaliputte viharanti kukkuṭārāme. Atha kho āyasmā bhaddo sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā bhaddo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘yānimāni, āvuso ānanda, kusalāni sīlāni vuttāni bhagavatā, imāni kusalāni sīlāni kimatthiyāni vuttāni bhagavatā’’ti?
“善哉,善哉,具寿跋陀!具寿跋陀,你的见地很好,辩才很好,所问甚佳。你正是这样问的:‘具寿阿难,世尊所说的这些善戒,是为了什么目的而说的呢?’”“是的,具寿。”“具寿跋陀,世尊所说的这些善戒,只是为了修习四念处而说。”
‘‘Sādhu sādhu, āvuso bhadda! Bhaddako kho te, āvuso bhadda, ummaṅgo , bhaddakaṃ paṭibhānaṃ, kalyāṇī paripucchā. Evañhi tvaṃ, āvuso bhadda, pucchasi – ‘yānimāni āvuso ānanda, kusalāni sīlāni vuttāni bhagavatā, imāni kusalāni sīlāni kimatthiyāni vuttāni bhagavatā’’’ti? ‘‘Evamāvuso’’ti. ‘‘Yānimāni, āvuso bhadda, kusalāni sīlāni vuttāni bhagavatā, imāni kusalāni sīlāni yāvadeva catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanāya vuttāni bhagavatā’’.
贤友,哪四种呢?在此,比丘于身随观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧;于受随观受……于心随观心……于法随观法而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。贤友跋陀,世尊所教导的这些善戒,正是为了修习这四念处而说的。
‘‘Katamesaṃ catunnaṃ? Idhāvuso, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Yānimāni , āvuso bhadda, kusalāni sīlāni vuttāni bhagavatā, imāni kusalāni sīlāni yāvadeva imesaṃ catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanāya vuttāni bhagavatā’’ti. Paṭhamaṃ.
久住经
2. Ciraṭṭhitisuttaṃ
388同样的因缘。具寿跋陀在一旁坐下后,对具寿阿难说:“贤友阿难,是什么因、什么缘,使得如来般涅槃后,正法不能久住?又,贤友阿难,是什么因、什么缘,使得如来般涅槃后,正法能久住?”
Taṃyeva nidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā bhaddo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, āvuso ānanda, hetu, ko paccayo yena tathāgate parinibbute saddhammo na ciraṭṭhitiko hoti? Ko panāvuso ānanda, hetu, ko paccayo yena tathāgate parinibbute saddhammo ciraṭṭhitiko hotī’’ti?
“善哉,善哉,具寿跋陀!具寿跋陀,你的见地、辩才与提问都很好。正如你所问:‘具寿阿难,是什么因、什么缘,使如来般涅槃后正法不能久住?又是什么因、什么缘,使如来般涅槃后正法能够久住?’”“是的,具寿。”“具寿,由于四念处未修习、未多修习,如来般涅槃后正法不能久住;由于四念处已修习、已多修习,如来般涅槃后正法能够久住。”
‘‘Sādhu sādhu, āvuso bhadda! Bhaddako kho te, āvuso bhadda, ummaṅgo, bhaddakaṃ paṭibhānaṃ, kalyāṇī paripucchā. Evañhi tvaṃ, āvuso bhadda, pucchasi – ‘ko nu kho, āvuso ānanda, hetu, ko paccayo yena tathāgate parinibbute saddhammo na ciraṭṭhitiko hoti? Ko panāvuso ānanda, hetu, ko paccayo yena tathāgate parinibbute saddhammo ciraṭṭhitiko hotī’’’ti? ‘‘Evamāvuso’’ti. ‘‘Catunnaṃ kho, āvuso, satipaṭṭhānānaṃ abhāvitattā abahulīkatattā tathāgate parinibbute saddhammo na ciraṭṭhitiko hoti. Catunnañca kho, āvuso, satipaṭṭhānānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā tathāgate parinibbute saddhammo ciraṭṭhitiko hoti’’.
“哪四种?贤友,于此,比丘于身随观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧;于受随观受而住……于心随观心而住……于法随观法而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。贤友,由于这四念处未修习、未多修习,如来般涅槃后正法不能久住;由于这四念处已修习、已多修习,如来般涅槃后正法能够久住。”第二经。
‘‘Katamesaṃ catunnaṃ? Idhāvuso , bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Imesaṃ kho, āvuso, catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ abhāvitattā abahulīkatattā tathāgate parinibbute saddhammo na ciraṭṭhitiko hoti. Imesañca kho, āvuso, catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā tathāgate parinibbute saddhammo ciraṭṭhitiko hotī’’ti. Dutiyaṃ.
3. 衰退经
3. Parihānasuttaṃ
389一时,具寿阿难与具寿跋陀住在华氏城鸡园。傍晚时分,具寿跋陀从独坐中起身,来到具寿阿难处,彼此问候。互致欢喜、令人忆念的交谈后,他坐在一旁。在一旁坐下的具寿跋陀对具寿阿难说道:“贤友阿难,是什么因、什么缘,令正法衰退?又是什么因、什么缘,令正法不衰退?”
Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca ānando āyasmā ca bhaddo pāṭaliputte viharanti kukkuṭārāme. Atha kho āyasmā bhaddo sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā bhaddo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, āvuso ānanda, hetu, ko paccayo yena saddhammaparihānaṃ hoti? Ko nu kho, āvuso ānanda, hetu, ko paccayo yena saddhammaaparihānaṃ hotī’’ti?
“善哉,善哉,贤友跋陀!贤友跋陀,你的慧解甚善,辩才甚善,提问甚善。你正是这样问的:‘贤友阿难,是什么因、什么缘,令正法衰退?又是什么因、什么缘,令正法不衰退?’”“是的,贤友。”“贤友,由于四念处未修习、未多修习,正法衰退;由于四念处已修习、已多修习,正法不衰退。”
‘‘Sādhu sādhu, āvuso bhadda! Bhaddako kho te, āvuso bhadda, ummaṅgo, bhaddakaṃ paṭibhānaṃ, kalyāṇī paripucchā. Evañhi tvaṃ, āvuso bhadda, pucchasi – ‘ko nu kho, āvuso ānanda, hetu, ko paccayo yena saddhammaparihānaṃ hoti? Ko panāvuso ānanda, hetu, ko paccayo yena saddhammaaparihānaṃ hotī’’’ti? ‘‘Evamāvuso’’ti. ‘‘Catunnaṃ kho, āvuso , satipaṭṭhānānaṃ abhāvitattā abahulīkatattā saddhammaparihānaṃ hoti. Catunnañca kho, āvuso, satipaṭṭhānānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā saddhammaaparihānaṃ hoti’’.
“是哪四种呢?贤友,此处,比丘于身随观身而住,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧;于受……于心……于法随观法而住,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧。贤友,正是由于这四念处未修习、未多修习,正法衰退;正是由于这四念处已修习、已多修习,正法不衰退。”第三经。
‘‘Katamesaṃ catunnaṃ? Idhāvuso, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Imesaṃ kho, āvuso, catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ abhāvitattā abahulīkatattā saddhammaparihānaṃ hoti. Imesañca kho, āvuso, catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā saddhammaaparihānaṃ hotī’’ti. Tatiyaṃ.
4. 清净经
4. Suddhasuttaṃ
390舍卫城因缘。
「比丘们,有四念处。哪四种呢?比丘们,于此,有比丘于身随观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间贪忧;于受……于心……于法随观法而住,精勤、正知、具念,调伏世间贪忧。比丘们,这就是四念处。」
第四经。
Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Cattārome, bhikkhave, satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu …pe… citte …pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ime kho, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā’’ti. Catutthaṃ.
5. 某婆罗门经
5. Aññatarabrāhmaṇasuttaṃ
391如是我闻:一时,世尊住在舍卫城的祇树给孤独园。那时,有一位婆罗门来到世尊跟前,与世尊互相问候。彼此寒暄、致意的客气话说完后,他便坐在一旁。坐定后,那位婆罗门对世尊这样说:“乔达摩尊者,到底是什么原因,什么条件,使得如来般涅槃后,正法不能久住?又是什么原因,什么条件,使得如来般涅槃后,正法能够久住?”
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho aññataro brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bho gotama, hetu, ko paccayo yena tathāgate parinibbute saddhammo na ciraṭṭhitiko hoti? Ko pana, bho gotama, hetu, ko paccayo yena tathāgate parinibbute saddhammo ciraṭṭhitiko hotī’’ti?
“婆罗门,正因为四念处未修习、未多修习,如来般涅槃后,正法便不能久住;婆罗门,正因为四念处已修习、已多修习,如来般涅槃后,正法便能久住。”
‘‘Catunnaṃ kho, brāhmaṇa, satipaṭṭhānānaṃ abhāvitattā abahulīkatattā tathāgate parinibbute saddhammo na ciraṭṭhitiko hoti. Catunnañca kho, brāhmaṇa, satipaṭṭhānānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā tathāgate parinibbute saddhammo ciraṭṭhitiko hoti.
“是哪四种呢?婆罗门,在此,比丘安住于观身为身,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧;安住于观受为受……安住于观心为心……安住于观法为法,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。婆罗门,正是由于这四念处未修习、未多修习,如来般涅槃后,正法不能久住;婆罗门,正是由于这四念处已修习、已多修习,如来般涅槃后,正法便能久住。”
‘‘Katamesaṃ catunnaṃ? Idha, brāhmaṇa, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Imesaṃ kho, brāhmaṇa, catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ abhāvitattā abahulīkatattā tathāgate parinibbute saddhammo na ciraṭṭhitiko hoti. Imesañca kho, brāhmaṇa, catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā tathāgate parinibbute saddhammo ciraṭṭhitiko hotī’’ti.
听闻此言,那位婆罗门便对世尊说:“真是殊胜啊,乔达摩尊者!……请您接纳我为优婆塞,从今日起,直至命终,我都皈依于您。” 第五。
Evaṃ vutte so brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ , bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Pañcamaṃ.
六、部分经
6. Padesasuttaṃ
392一时,尊者舍利弗、尊者大目犍连与尊者阿那律住在娑枳多的荆棘林。那时,尊者舍利弗与尊者大目犍连在傍晚时分,从独处禅修中出定,往诣尊者阿那律处。到了以后,与尊者阿那律互致问候,亲切叙谈之后,退坐一面。坐在一旁的尊者舍利弗对尊者阿那律说:“阿那律贤友,人们常提到‘有学,有学’。贤友,究竟怎样才可称为有学呢?”“贤友,由于修习了部分的四念处,因此称为有学。”
Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahāmoggallāno āyasmā ca anuruddho sākete viharanti kaṇḍakīvane . Atha kho āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahāmoggallāno sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhitā yenāyasmā aniruddho tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmatā anuruddhena saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavoca – ‘‘‘sekho, sekho’ti , āvuso anuruddha, vuccati. Kittāvatā nu kho, āvuso, sekho hotī’’ti? ‘‘Catunnaṃ kho, āvuso, satipaṭṭhānānaṃ padesaṃ bhāvitattā sekho hoti’’.
哪四种呢?贤友,于此,比丘于身随观身而住,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧;于受……于心……于法随观法而住,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧。贤友,于这四念处仅修习了一分,故是有学。
‘‘Katamesaṃ catunnaṃ? Idhāvuso, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Imesaṃ kho, āvuso, catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ padesaṃ bhāvitattā sekho hotī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
圆满修习经
7. Samattasuttaṃ
393以同一因缘,坐在一旁的尊者舍利弗对尊者阿那律说:“阿那律贤友,人们常说‘无学、无学’,究竟如何才算是无学呢?”“贤友,圆满修习了四念处,即是无学。”
Taṃyeva nidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavoca – ‘‘‘asekho , asekho’ti, āvuso anuruddha, vuccati. Kittāvatā nu kho, āvuso, asekho hotī’’ti? ‘‘Catunnaṃ kho, āvuso, satipaṭṭhānānaṃ samattaṃ bhāvitattā asekho hoti’’.
哪四种呢?贤友,在此,比丘安住于身,随观身,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧;安住于受,随观受……安住于心,随观心……安住于法,随观法,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧。贤友,正是由于这四念处已圆满修习,才成就无学。
‘‘Katamesaṃ catunnaṃ? Idhāvuso, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Imesaṃ kho , āvuso, catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ samattaṃ bhāvitattā asekho hotī’’ti. Sattamaṃ.
394缘起如前。具寿舍利弗在一旁坐定,对具寿阿那律说:“贤友阿那律,修习、多修哪些法,能证得大证智呢?”“贤友,修习、多修四念处,便证得大证智。”
Taṃyeva nidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavoca – ‘‘katamesaṃ, āvuso anuruddha, dhammānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā mahābhiññataṃ patto’’ti? ‘‘Catunnaṃ , āvuso, satipaṭṭhānānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā mahābhiññataṃ patto’’.
是哪四种呢?贤友,我于身,随观身而安住,精勤、正知、具念,调伏对世间的贪欲与忧恼;于受……于受,随观受而安住……于心……于心,随观心而安住……于法,随观法而安住,精勤、正知、具念,调伏对世间的贪欲与忧恼。贤友,正是通过修习、多修这四念处,我才证得了大神通;也正因为修习、多修这四念处,我才能了知一千个世间。”第八经。
‘‘Katamesaṃ catunnaṃ? Idhāhaṃ, āvuso, kāye kāyānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Imesaṃ khvāhaṃ, āvuso , catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā mahābhiññataṃ patto. Imesañca panāhaṃ, āvuso, catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā sahassaṃ lokaṃ abhijānāmī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
9. 西利瓦达经
9. Sirivaḍḍhasuttaṃ
395一时,具寿阿难住在王舍城的竹林栗鼠饲养处。那时,居士西利瓦达身患疾病,痛苦,病势严重。于是,居士西利瓦达吩咐一位男子说:“来,你到具寿阿难那里去;到了以后,代我以头面顶礼具寿阿难的双足,说:‘尊者,居士西利瓦达身患疾病,痛苦,病势严重,他以此顶礼具寿阿难的双足。’并这样说:‘尊者,愿具寿阿难悲悯,前往居士西利瓦达的住处。’”“是的,尊者。”那男子答应了居士西利瓦达之后,便前往具寿阿难的住处;到了以后,向具寿阿难礼敬,坐在一旁。坐在一旁的那位男子对具寿阿难如此说道:“尊者,居士西利瓦达身患疾病,痛苦,病势严重,他以头面顶礼具寿阿难的双足。并且这样说:‘尊者,愿具寿阿难悲悯,前往居士西利瓦达的住处。’”具寿阿难默然应允。
Ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena sirivaḍḍho gahapati ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno. Atha kho sirivaḍḍho gahapati aññataraṃ purisaṃ āmantesi – ‘‘ehi tvaṃ, ambho purisa, yenāyasmā ānando tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena āyasmato ānandassa pāde sirasā vanda – ‘sirivaḍḍho, bhante, gahapati ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno. So āyasmato ānandassa pāde sirasā vandatī’ti. Evañca vadehi – ‘sādhu kira, bhante, āyasmā ānando yena sirivaḍḍhassa gahapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho so puriso sirivaḍḍhassa gahapatissa paṭissutvā yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so puriso āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘sirivaḍḍho, bhante, gahapati ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno, so āyasmato ānandassa pāde sirasā vandati. Evañca vadeti – ‘sādhu kira, bhante, āyasmā ānando yena sirivaḍḍhassa gahapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’’’ti. Adhivāsesi kho āyasmā ānando tuṇhībhāvena.
时,阿难尊者于清晨着衣持钵,前往西利瓦达居士的住处。到达后,在敷设好的座位上坐下,便对西利瓦达居士说:“居士,您身体还能忍受吗?还能维持吗?苦受是否在减退而非增长,可了知是减退而非增长呢?”“尊者,我无法忍受,无法维持。剧烈的苦受正在增长而非减退,增长而非减退,是可以了知的。”
Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena sirivaḍḍhassa gahapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho āyasmā ānando sirivaḍḍhaṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘kacci te, gahapati, khamanīyaṃ kacci yāpanīyaṃ, kacci dukkhā vedanā paṭikkamanti, no abhikkamanti; paṭikkamosānaṃ paññāyati, no abhikkamo’’ti? ‘‘Na me, bhante, khamanīyaṃ na yāpanīyaṃ. Bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti, no paṭikkamanti; abhikkamosānaṃ paññāyati, no paṭikkamo’’ti.
“居士,因此你应当这样学:‘我将于身随观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧;于受……于心……于法随观法而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。’居士,你应当这样学。”
‘‘Tasmātiha te, gahapati, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘kāye kāyānupassī viharissāmi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharissāmi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassa’nti. Evañhi te, gahapati, sikkhitabba’’nti.
“尊者,世尊所开示的四念处法,我悉皆具足,且于这些法中清晰显现。尊者,我于身持续观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间中的贪著与忧伤;于受持续观受而住……于心持续观心而住……于法持续观法而住,精勤、正知、具念,调伏世间中的贪著与忧伤。尊者,世尊所说的五种下分结,我未见其中有任何一结是我尚未断除的。”“居士,这是你之大利益,你已得善利!居士,你自行记说了不还果。”第九经。
‘‘Yeme, bhante, bhagavatā cattāro satipaṭṭhānā desitā saṃvijjanti, te dhammā mayi, ahañca tesu dhammesu sandissāmi. Ahañhi, bhante, kāye kāyānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Yāni cimāni, bhante, bhagavatā pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni desitāni, nāhaṃ, bhante, tesaṃ kiñci attani appahīnaṃ samanupassāmī’’ti. ‘‘Lābhā te, gahapati, suladdhaṃ te, gahapati! Anāgāmiphalaṃ tayā, gahapati, byākata’’nti. Navamaṃ.
与马那丁那经
10. Mānadinnasuttaṃ
396缘起如前。那时,马那丁居士生了病,痛苦不堪,病重垂危。于是,马那丁居士唤来一人,说道:“来吧,善男子,你前往……尊者,我身体不适,难以支持。剧烈的痛苦感受不断加重,未见消退;只觉其增,不觉其减。尊者,虽被如此强烈的苦受所触,我仍于身随观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧;于受随观受而住……于心随观心而住……于法随观法而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。尊者,您看,对于世尊所说的五种下分结,我未见其中有任何一结是自己尚未断除的。”“居士,这是你的大获益,你得到了善利啊!居士,你自己已记说为不还果。” 第十经。
Taṃyeva nidānaṃ. Tena kho pana samayena mānadinno gahapati ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno. Atha kho mānadinno gahapati aññataraṃ purisaṃ āmantesi – ‘‘ehi tvaṃ, ambho purisa…pe… na me, bhante, khamanīyaṃ na yāpanīyaṃ. Bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti, no paṭikkamanti; abhikkamosānaṃ paññāyati, no paṭikkamoti. Evarūpāya cāhaṃ, bhante, dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno kāye kāyānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Yāni cimāni, bhante, bhagavatā pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni desitāni, nāhaṃ, bhante, tesaṃ kiñci attani appahīnaṃ samanupassāmī’’ti. ‘‘Lābhā te, gahapati, suladdhaṃ te, gahapati! Anāgāmiphalaṃ tayā, gahapati, byākata’’nti. Dasamaṃ.
戒与住品 第三
Sīlaṭṭhitivaggo tatiyo.
戒有安住与退失,清净则为婆罗门之教说;
世间平等、吉祥增长,恭敬供养所说,是为十种。
Sīlaṃ ṭhiti parihānaṃ, suddhaṃ brāhmaṇapadesaṃ; Samattaṃ loko sirivaḍḍho, mānadinnena te dasāti.
未曾有闻品
4. Ananussutavaggo
未曾有闻经
1. Ananussutasuttaṃ
未曾有闻品
4. Ananussutavaggo
未曾闻经
1. Ananussutasuttaṃ
397舍卫城因缘。
“诸比丘,‘此是于身随观身’——于过去从未曾闻的法中,我生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。‘诸比丘,此于身随观身应当修习。’……‘已修习。’诸比丘,于过去从未曾闻的法中,我生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。”
Sāvatthinidānaṃ . ‘‘‘Ayaṃ kāye kāyānupassanā’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi. ‘Sā kho panāyaṃ kāye kāyānupassanā bhāvetabbā’ti me, bhikkhave…pe… bhāvitā’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi’’.
“诸比丘,‘此是于诸感受随观感受’——于过去从未曾闻的法中,我生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。‘诸比丘,此于诸感受随观感受应当修习。’……‘已修习。’诸比丘,于过去从未曾闻的法中,我生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。”
‘‘‘Ayaṃ vedanāsu vedanānupassanā’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi. ‘Sā kho panāyaṃ vedanāsu vedanānupassanā bhāvetabbā’ti me, bhikkhave…pe… bhāvitā’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
诸比丘,‘此是于心中随观心’——于过去从未听闻的法,我生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。诸比丘,‘此于心中随观心应修习’……‘已修习’——于过去从未听闻的法,我生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。
‘‘‘Ayaṃ citte cittānupassanā’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi. ‘Sā kho panāyaṃ citte cittānupassanā bhāvetabbā’ti me, bhikkhave…pe… bhāvitā’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
诸比丘,‘此是于诸法中随观法’——于过去从未听闻的法,我生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。诸比丘,‘此于诸法中随观法应修习’……‘已修习’——于过去从未听闻的法,我生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。
‘‘‘Ayaṃ dhammesu dhammānupassanā’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi. ‘Sā kho panāyaṃ dhammesu dhammānupassanā bhāvetabbā’ti me, bhikkhave…pe… bhāvitā’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādī’’ti. Paṭhamaṃ.
398诸比丘,此四念处,若修习、多修习,则唯一导向厌离、离贪、灭、寂止、胜智、正觉、涅槃。
‘‘Cattārome, bhikkhave, satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattanti.
“哪四种呢?诸比丘,于此,比丘安住于身,随观身,精勤、正知、具念,调伏世间的贪欲与忧恼;安住于受,随观受……安住于心,随观心……安住于法,随观法,精勤、正知、具念,调伏世间的贪欲与忧恼。诸比丘,此四念处若修习、多修习,则唯一导向厌离、离贪、灭、寂止、胜智、正觉、涅槃。”
‘‘Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ime kho, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattantī’’ti. Dutiyaṃ.
错失经
3. Viraddhasuttaṃ
399“诸比丘,若有人错失了四念处,便错失了能正确灭尽苦的圣道;若有人着手修习了四念处,便着手修习了能正确灭尽苦的圣道。”
‘‘Yesaṃ kesañci, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā viraddhā, viraddho tesaṃ ariyo maggo sammā dukkhakkhayagāmī. Yesaṃ kesañci, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā āraddhā, āraddho tesaṃ ariyo maggo sammā dukkhakkhayagāmī.
哪四种呢?诸比丘,比丘于身随观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧;于受随观受而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧;于心随观心而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧;于法随观法而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。诸比丘,若有人错失了这四念处,便错失了能正确灭尽苦的圣道;若有人着手修习了这四念处,便着手修习了能正确灭尽苦的圣道。第三。
‘‘Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Yesaṃ kesañci , bhikkhave, ime cattāro satipaṭṭhānā viraddhā, viraddho tesaṃ ariyo maggo sammā dukkhakkhayagāmī. Yesaṃ kesañci, bhikkhave, ime cattāro satipaṭṭhānā āraddhā, āraddho tesaṃ ariyo maggo sammā dukkhakkhayagāmī’’ti. Tatiyaṃ.
4. 已修习经
4. Bhāvitasuttaṃ
400“诸比丘,此四念处,若修习、多修习,则能导向从此岸到达彼岸。”
‘‘Cattārome, bhikkhave, satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā apārā pāraṃ gamanāya saṃvattanti.
哪四种呢?在此,比丘于身随观身而住,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧;于受……于心……于法随观法而住,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧。诸比丘,此四念处,若修习、多修习,则能导向从此岸到达彼岸。
‘‘Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ime kho, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā apārā pāraṃ gamanāya saṃvattantī’’ti. Catutthaṃ.
401在舍卫城。“诸比丘,比丘应当具念、正知而住。这是我对你们的教诫。”
Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Sato, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sampajāno. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī’’.
“诸比丘,比丘如何具念呢?在此,比丘安住于身,随观身,精勤、正知、具念,调伏世间的贪欲与忧恼;安住于受,随观受;安住于心,随观心;安住于法,随观法,精勤、正知、具念,调伏世间的贪欲与忧恼。诸比丘,比丘如是具念。”
‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sato hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sato hoti.
“诸比丘,比丘如何正知呢?在此,比丘的诸受,于生起时了知,于住立时了知,于灭去时了知;诸寻,于生起时了知,于住立时了知,于灭去时了知;诸想,于生起时了知,于住立时了知,于灭去时了知。诸比丘,比丘如是正知。诸比丘,比丘应具念、正知而住。这是我对你们的教诫。”第五经。
‘‘Kathañca , bhikkhave, bhikkhu sampajāno hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhuno viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti , viditā abbhatthaṃ gacchanti. Viditā vitakkā uppajjanti , viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti. Viditā saññā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sampajāno hoti. Sato, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sampajāno. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī’’ti. Pañcamaṃ.
6. 究竟智经
6. Aññāsuttaṃ
402“诸比丘,有此四念处。哪四种呢?在此,诸比丘,比丘于身随观身而住,精勤、正知、正念,调伏世间贪欲与忧恼;于受……于心……于法随观法而住,精勤、正知、正念,调伏世间贪欲与忧恼。诸比丘,这就是四念处。诸比丘,对此四念处修习、多作,可预期二果之一:于现法证得究竟智,或若有余依,则证不还。”
‘‘Cattārome, bhikkhave, satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ime kho, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā. Imesaṃ kho, bhikkhave, catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
7. 欲经
7. Chandasuttaṃ
403“诸比丘,有四念处。哪四种呢?诸比丘,在此,比丘于身随观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。当他这样于身随观身而住时,便舍断了对身的欲。由于欲的舍断,不死即得现证。
‘‘Cattārome, bhikkhave, satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa kāye kāyānupassino viharato yo kāyasmiṃ chando so pahīyati. Chandassa pahānā amataṃ sacchikataṃ hoti.
他于受随观受而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。当他这样于受随观受而住时,便舍断了对受的欲。由于欲的舍断,不死即得现证。
‘‘Vedanāsu vedanānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa vedanāsu vedanānupassino viharato yo vedanāsu chando so pahīyati. Chandassa pahānā amataṃ sacchikataṃ hoti.
他于心随观心而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。当他这样于心随观心而住时,便舍断了对心的欲。由于欲的舍断,不死即得现证。
‘‘Citte cittānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa citte cittānupassino viharato yo cittamhi chando so pahīyati. Chandassa pahānā amataṃ sacchikataṃ hoti.
他于诸法随观诸法而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。当他如此于诸法随观诸法而住时,对诸法的欲便得舍断。由舍断欲故,不死便得证悟。第七经。
‘‘Dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa dhammesu dhammānupassino viharato yo dhammesu chando so pahīyati. Chandassa pahānā amataṃ sacchikataṃ hotī’’ti. Sattamaṃ.
遍知经
8. Pariññātasuttaṃ
404诸比丘,有四种念处。哪四种呢?诸比丘,在此,比丘于身随观身而住,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧。当他于身随观身而住时,他便遍知于身。由遍知身故,不死得以现证。
‘‘Cattārome, bhikkhave, satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa kāye kāyānupassino viharato kāyo pariññāto hoti. Kāyassa pariññātattā amataṃ sacchikataṃ hoti.
他安住于受随观受,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧。如此安住时,他遍知诸受。由于遍知诸受,证得不死。
‘‘Vedanāsu vedanānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa vedanāsu vedanānupassino viharato vedanā pariññātā honti. Vedanānaṃ pariññātattā amataṃ sacchikataṃ hoti.
他安住于心随观心,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧。如此安住时,他遍知心。由于遍知心,证得不死。
‘‘Citte cittānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa citte cittānupassino viharato cittaṃ pariññātaṃ hoti. Cittassa pariññātattā amataṃ sacchikataṃ hoti.
他安住于法随观法,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧。如此安住时,他遍知诸法。由于遍知诸法,证得不死。第八经。
‘‘Dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa dhammesu dhammānupassino viharato dhammā pariññātā honti. Dhammānaṃ pariññātattā amataṃ sacchikataṃ hotī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
修习经
9. Bhāvanāsuttaṃ
405诸比丘,我将宣说四念处的修习,你们应当谛听。诸比丘,什么是四念处的修习?诸比丘,于此,比丘于身随观身而安住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧;于受随观受……于心随观心……于法随观法而安住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。诸比丘,这便是四念处的修习。第九。
‘‘Catunnaṃ , bhikkhave, satipaṭṭhānānaṃ bhāvanaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha’’. ‘‘Katamā, bhikkhave, catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanā? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ayaṃ kho, bhikkhave, catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanā’’ti. Navamaṃ.
分别经
10. Vibhaṅgasuttaṃ
406“诸比丘,我将为你们开示念处、念处的修习,以及导向念处修习的道迹。你们应当仔细聆听。
诸比丘,什么是念处?诸比丘,在这里,比丘安住于身中随观身,安住于受中随观受,安住于心中随观心,安住于法中随观法,精勤、正知、具念,调伏世间贪忧。诸比丘,这便称为念处。”
‘‘Satipaṭṭhānañca vo, bhikkhave, desessāmi satipaṭṭhānabhāvanañca satipaṭṭhānabhāvanāgāminiñca paṭipadaṃ. Taṃ suṇātha’’. ‘‘Katamañca, bhikkhave, satipaṭṭhānaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu vedanānupassī viharati…pe… citte cittānupassī viharati…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Idaṃ vuccati, bhikkhave, satipaṭṭhānaṃ’’.
“诸比丘,什么是念处的修习?诸比丘,在这里,比丘安住于身中,随观生法、随观灭法、随观生灭法;安住于受中,随观生法、随观灭法、随观生灭法;安住于心中,随观生法、随观灭法、随观生灭法;安住于法中,随观生法、随观灭法、随观生灭法——精勤、正知、具念,调伏世间贪忧。诸比丘,这便称为念处的修习。”
‘‘Katamā ca, bhikkhave, satipaṭṭhānabhāvanā? Idha, bhikkhave, bhikkhu samudayadhammānupassī kāyasmiṃ viharati, vayadhammānupassī kāyasmiṃ viharati, samudayavayadhammānupassī kāyasmiṃ viharati, ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Samudayadhammānupassī vedanāsu viharati…pe… samudayadhammānupassī citte viharati… samudayadhammānupassī dhammesu viharati, vayadhammānupassī dhammesu viharati, samudayavayadhammānupassī dhammesu viharati, ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, satipaṭṭhānabhāvanā.
诸比丘,什么是导向念处修习的道迹?正是这八支圣道,即:正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定。诸比丘,这便称为导向念处修习的道迹。第十。
‘‘Katamā ca, bhikkhave, satipaṭṭhānabhāvanāgāminī paṭipadā? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, satipaṭṭhānabhāvanāgāminī paṭipadā’’ti. Dasamaṃ.
未曾闻品第四
Ananussutavaggo catuttho.
Ananussutaṃ virāgo, viraddho bhāvanā sati; Aññā chandaṃ pariññāya, bhāvanā vibhaṅgena cāti.
5. 不死品
5. Amatavaggo
1. 不死经
1. Amatasuttaṃ
第五 不死品
5. Amatavaggo
第一 不死经
1. Amatasuttaṃ
407舍卫城因缘。
“诸比丘,你们当令心安住于四念处,切勿让不死之法消亡。是哪四种呢?诸比丘,在此,比丘安住于身,随观身,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧;于受……(中略)……于心……(中略)……于法,安住于随观法,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。诸比丘,你们当令心安住于此四念处,切勿让不死之法消亡。”
第一。
Sāvatthinidānaṃ . ‘‘Catūsu, bhikkhave, satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā viharatha. Mā vo amataṃ panassa. Katamesu catūsu? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Imesu, bhikkhave, catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā viharatha. Mā vo amataṃ panassā’’ti. Paṭhamaṃ.
2. 集经
2. Samudayasuttaṃ
408“诸比丘,我将为你们宣说四念处的生起与灭没。你们仔细听。诸比丘,什么是身的生起呢?缘于食的生起,而有身的生起;缘于食的灭没,而有身的灭没。缘于触的生起,而有受的生起;缘于触的灭没,而有受的灭没。缘于名色的生起,而有心的生起;缘于名色的灭没,而有心的灭没。缘于作意的生起,而有法的生起;缘于作意的灭没,而有法的灭没。”第二。
‘‘Catunnaṃ, bhikkhave, satipaṭṭhānānaṃ samudayañca atthaṅgamañca desessāmi. Taṃ suṇātha. Ko ca, bhikkhave, kāyassa samudayo? Āhārasamudayā kāyassa samudayo; āhāranirodhā kāyassa atthaṅgamo. Phassasamudayā vedanānaṃ samudayo; phassanirodhā vedanānaṃ atthaṅgamo. Nāmarūpasamudayā cittassa samudayo; nāmarūpanirodhā cittassa atthaṅgamo. Manasikārasamudayā dhammānaṃ samudayo; manasikāranirodhā dhammānaṃ atthaṅgamo’’ti. Dutiyaṃ.
3. 道经
在舍卫城。在那里,世尊对比丘们说:“比丘们,有一次,我初成正觉,住在优楼频螺村的尼连禅河边,牧羊人的榕树下。那时,我独自在独处禅思中,生起如是心念:
3. Maggasuttaṃ
409舍卫城因缘。那时,世尊对诸比丘说:“诸比丘,曾有一时,我初成正觉,住在优楼频螺的尼连禅河岸边,牧羊人榕树下。诸比丘,当时我独处宴坐,心中生起如是思惟:‘这是一乘道,为众生的清净,为超越愁悲,为灭除苦忧,为获得正理,为证得涅槃——那就是四念处。’”
Sāvatthinidānaṃ . Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘ekamidāhaṃ, bhikkhave, samayaṃ uruvelāyaṃ viharāmi najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘ekāyano ayaṃ maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā’’’.
“是哪四种呢?比丘安住于身,随观身,炽然、正知、具念,降伏世间的贪忧;安住于受,随观受……安住于心,随观心……安住于法,随观法,炽然、正知、具念,降伏世间的贪忧。这就是一乘道,为众生的清净,为超越愁悲,为灭除苦忧,为获得正理,为亲证涅槃——即四念处。”
‘‘Katame cattāro? Kāye vā bhikkhu kāyānupassī vihareyya ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu vā bhikkhu vedanānupassī vihareyya…pe… citte vā bhikkhu cittānupassī vihareyya…pe… dhammesu vā bhikkhu dhammānupassī vihareyya ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ekāyano ayaṃ maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā’’ti.
“诸比丘,那时,娑婆主梵天以心了知我心中的思惟,犹如力士屈伸臂膀一样,从梵天界消失,现于我的面前。诸比丘,那时,娑婆主梵天偏袒上衣一肩,向我合掌,说道:‘正是如此,世尊!正是如此,善逝!尊者,这一乘道正是众生清净之道,为超越愁悲,为灭除苦忧,为获得正理,为亲证涅槃——即四念处。’”
‘‘Atha kho, bhikkhave, brahmā sahampati mama cetasā cetoparivitakkamaññāya – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya, evameva – brahmaloke antarahito mama purato pāturahosi. Atha kho, bhikkhave, brahmā sahampati ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yenāhaṃ tenañjaliṃ paṇāmetvā maṃ etadavoca – ‘evametaṃ, bhagavā, evametaṃ, sugata! Ekāyano ayaṃ, bhante, maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā’’’.
“哪四种呢?尊者,比丘安住于身,随观身,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧;安住于受,随观受……安住于心,随观心……安住于法,随观法,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧。尊者,这便是令众生清净、超越愁叹、灭尽苦忧、得入正道、亲证涅槃的唯一道路,即四念处。”
‘‘Katame cattāro? Kāye vā, bhante, bhikkhu kāyānupassī vihareyya ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu vā…pe… citte vā …pe… dhammesu vā, bhante, bhikkhu dhammānupassī vihareyya ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ekāyano ayaṃ, bhante, maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā’’ti.
诸比丘,这是娑婆主梵天所说。说此语后,他又接着说:
‘‘Idamavoca, bhikkhave, brahmā sahampati. Idaṃ vatvā athāparaṃ etadavoca –
‘Ekāyanaṃ jātikhayantadassī, maggaṃ pajānāti hitānukampī;
依此正道,过去者已度,未来者当度,现在者正度——度越瀑流。第三经。
Etena maggena tariṃsu pubbe, tarissanti ye ca taranti ogha’’’nti. tatiyaṃ;
410“诸比丘,比丘应当具念而住,这是我们给你们作的教诫。那么,诸比丘,比丘如何具念呢?诸比丘,于此,比丘于身随观身而住,热诚、正知、具念,调伏世间贪忧;于受……于心……于法随观法而住,热诚、正知、具念,调伏世间贪忧。诸比丘,如此,比丘便称为具念。诸比丘,比丘应当具念而住,这是我们给你们作的教诫。”第四经。
‘‘Sato , bhikkhave, bhikkhu vihareyya. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sato hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sato hoti. Sato, bhikkhave, bhikkhu vihareyya. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī’’ti. Catutthaṃ.
善聚经
5. Kusalarāsisuttaṃ
411“诸比丘,若有人正说‘善聚’,他所说的正是这四念处。诸比丘,这纯粹就是善聚,也就是四念处。”
‘‘‘Kusalarāsī’ti, bhikkhave, vadamāno cattāro satipaṭṭhāne sammā vadamāno vadeyya. Kevalo hāyaṃ, bhikkhave, kusalarāsi, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā.
“哪四种呢?诸比丘,在此,比丘于身,随观身而住,炽然、正知、具念,调伏世间的贪欲和忧恼;于受……于心……于法,随观法而住,炽然、正知、具念,调伏世间的贪欲和忧恼。诸比丘,若有人正说‘善聚’,他所说的正是这四念处。诸比丘,这善聚即是——四念处。”
‘‘Katame cattāro? Idha , bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… cittānupassī…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. ‘Kusalarāsī’ti, bhikkhave, vadamāno ime cattāro satipaṭṭhāne sammā vadamāno vadeyya. Kevalo hāyaṃ, bhikkhave, kusalarāsi, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā’’ti. Pañcamaṃ.
6. 巴帝摩卡律仪经
6. Pātimokkhasaṃvarasuttaṃ
412那时,有一位比丘来到世尊处,礼敬后坐在一旁,对世尊这样说:
Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca –
“尊者,请世尊为我简要开示法要。我听闻之后,将独处静居,不放逸,精勤,意志坚定而住。”“比丘,既然如此,你应首先清净善法的起点。何为善法的起点?比丘,你应以巴帝摩卡律仪防护而住,具足行处与所行,于微细罪中见怖畏,受持学习诸学处。比丘,当你以巴帝摩卡律仪防护而住,具足行处与所行,于微细罪中见怖畏,受持学处已,比丘,你应依止于戒、安立于戒,修习四念处。”
‘‘Sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti. ‘‘Tasmātiha tvaṃ, bhikkhu, ādimeva visodhehi kusalesu dhammesu. Ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ? Idha tvaṃ, bhikkhu, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharāhi ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhassu sikkhāpadesu. Yato kho tvaṃ, bhikkhu, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharissasi ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhissu sikkhāpadesu; tato tvaṃ, bhikkhu, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya cattāro satipaṭṭhāne bhāveyyāsi’’.
“哪四个呢?比丘,在此,你应当于身随观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧;于受……于心……于法随观法而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。比丘,当你依止于戒、安住于戒,如此修习这四念处后,无论夜晚或白昼到来,你都能期待善法唯有增长,而不会退失。”
‘‘Katame cattāro? Idha tvaṃ, bhikkhu, kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ . Yato kho tvaṃ, bhikkhu, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya ime cattāro satipaṭṭhāne evaṃ bhāvessasi, tato tuyhaṃ, bhikkhu, yā ratti vā divaso vā āgamissati vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu, no parihānī’’ti.
那时,那位比丘对世尊所说的法欢喜随喜,便从座而起,礼敬世尊,作右绕之后离去。当时,那位比丘独自远离而住,不放逸、精勤、坚定,不久便在现法中,依自己的上智亲自证得并安住于善男子们正确地从在家而出家、走向非家生活的梵行无上目标。他彻知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,不再有后有。’这位比丘便成为了一位阿拉汉。第六经。
Atha kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho so bhikkhu eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca pana so bhikkhu arahataṃ ahosīti. Chaṭṭhaṃ.
第七 恶行经
7. Duccaritasuttaṃ
413那时,有一位比丘来到世尊这里……说:“尊者,恳请世尊为我简要说法。我听闻世尊的法后,当独居、远离、不放逸、热诚、坚定而住。”“那么,比丘,你应从根本开始净化善法。什么是善法的根本?比丘,你应舍断身恶行,修习身善行;舍断语恶行,修习语善行;舍断意恶行,修习意善行。比丘,当你舍断身恶行、修习身善行,舍断语恶行、修习语善行,舍断意恶行、修习意善行时,你应依止于戒、安住于戒,修习四念处。”
Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti. ‘‘Tasmātiha tvaṃ, bhikkhu, ādimeva visodhehi kusalesu dhammesu. Ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ? Idha tvaṃ, bhikkhu, kāyaduccaritaṃ pahāya kāyasucaritaṃ bhāvessasi. Vacīduccaritaṃ pahāya vacīsucaritaṃ bhāvessasi. Manoduccaritaṃ pahāya manosucaritaṃ bhāvessasi. Yato kho tvaṃ, bhikkhu, kāyaduccaritaṃ pahāya kāyasucaritaṃ bhāvessasi, vacīduccaritaṃ pahāya vacīsucaritaṃ bhāvessasi, manoduccaritaṃ pahāya manosucaritaṃ bhāvessasi, tato tvaṃ, bhikkhu, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya cattāro satipaṭṭhāne bhāveyyāsi’’.
“哪四种呢?比丘,你应安住于身,随观身,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧;安住于受,随观受……安住于心,随观心……安住于法,随观法,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧。比丘,当你依止于戒、安住于戒,如此修习这四念处时,无论昼夜,你都可期待善法增长,而非衰退。”……那位比丘后来成为阿拉汉。第七经。
‘‘Katame cattāro? Idha tvaṃ, bhikkhu, kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Yato kho tvaṃ, bhikkhu, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya ime cattāro satipaṭṭhāne evaṃ bhāvessasi, tato tuyhaṃ, bhikkhu, yā ratti vā divaso vā āgamissati vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu, no parihānī’’ti…pe… aññataro ca pana so bhikkhu arahataṃ ahosīti. Sattamaṃ.
8. 朋友经
8. Mittasuttaṃ
414诸比丘,凡你们所悲悯者,及你们认为值得听闻者——无论是朋友、同僚、亲戚还是血亲——你们应当鼓励他们、安立他们、确立他们修习四念处。
‘‘Ye , bhikkhave, anukampeyyātha, ye ca kho sotabbaṃ maññeyyuṃ mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā, te vo, bhikkhave, catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanāya samādapetabbā nivesetabbā patiṭṭhāpetabbā.
哪四种呢?诸比丘,比丘于身随观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间贪忧;于受随观受而住……于心随观心而住……于法随观法而住,精勤、正知、具念,调伏世间贪忧。诸比丘,凡你们所悲悯者,及你们认为值得听闻者——朋友、同僚、亲戚或血亲——你们应当鼓励他们、安立他们、确立他们修习此四念处。
‘‘Katamesaṃ, catunnaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ye, bhikkhave, anukampeyyātha, ye ca sotabbaṃ maññeyyuṃ mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā, te vo, bhikkhave, imesaṃ catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanāya samādapetabbā nivesetabbā patiṭṭhāpetabbā’’ti. Aṭṭhamaṃ.
415诸比丘,有三种受。哪三种?乐受、苦受、不苦不乐受。诸比丘,这就是三种受。诸比丘,为遍知此三种受,应当修习四念处。
‘‘Tisso imā, bhikkhave, vedanā. Katamā tisso? Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā – imā kho, bhikkhave, tisso vedanā. Imāsaṃ kho, bhikkhave, tissannaṃ vedanānaṃ pariññāya cattāro satipaṭṭhānā bhāvetabbā.
何为四念处?诸比丘,于此,比丘于身随观身而住,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧;于诸受……于诸心……于诸法随观法而住,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧。诸比丘,为遍知此三受,应修习此四念处。
‘‘Katame cattāro? Idha bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Imāsaṃ kho, bhikkhave, tissannaṃ vedanānaṃ pariññāya ime cattāro satipaṭṭhānā bhāvetabbā’’ti. Navamaṃ.
第十 漏经
10. Āsavasuttaṃ
416“诸比丘,有三种漏。哪三种呢?欲漏、有漏、无明漏。诸比丘,这便是三种漏。诸比丘,为断除这三种漏,应当修习四念处。”
‘‘Tayome , bhikkhave āsavā. Katame tayo? Kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo – ime kho, bhikkhave, tayo āsavā. Imesaṃ kho, bhikkhave, tiṇṇannaṃ āsavānaṃ pahānāya cattāro satipaṭṭhānā bhāvetabbā.
哪四种呢?诸比丘,于此,比丘于身随观身而住,热忱、正知、具念,调伏世间的贪忧;于受……于法随观法而住,热忱、正知、具念,调伏世间的贪忧。诸比丘,为断除这三种漏,应当修习此四念处。第十。
‘‘Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Imesaṃ kho, bhikkhave, tiṇṇannaṃ āsavānaṃ pahānāya ime cattāro satipaṭṭhānā bhāvetabbā’’ti. Dasamaṃ.
不死品第五。
Amatavaggo pañcamo.
第五 不死品
Amatavaggo pañcamo.
不死、集、道、念、善聚
巴帝摩卡、恶行、友、受,以及漏
Amataṃ samudayo maggo, sati kusalarāsi ca; Pātimokkhaṃ duccaritaṃ, mittavedanā āsavena cāti.
6. 恒河广说品
6. Gaṅgāpeyyālavaggo
恒河等十二经
1-12. Gaṅgānadīādisuttadvādasakaṃ
417-428“诸比丘,正如恒河向东方倾斜、倾向、流注;同样地,修习四念处并多修四念处的比丘,也向涅槃倾斜、倾向、流注。”
‘‘Seyyathāpi , bhikkhave, gaṅgā nadī pācīnaninnā pācīnapoṇā pācīnapabbhārā; evameva kho, bhikkhave, bhikkhu cattāro satipaṭṭhāne bhāvento cattāro satipaṭṭhāne bahulīkaronto nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro.
“诸比丘,比丘如何修习四念处、多修四念处,而向涅槃倾斜、倾向、流注呢?诸比丘,于此,比丘于身随观身而住,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧;于受……(略)……于心……(略)……于法随观法而住,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧。诸比丘,比丘如此修习四念处、多修四念处,则向涅槃倾斜、倾向、流注。”
‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu cattāro satipaṭṭhāne bhāvento cattāro satipaṭṭhāne bahulīkaronto nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu …pe… citte …pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu cattāro satipaṭṭhāne bhāvento cattāro satipaṭṭhāne bahulīkaronto nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro’’ti vitthāretabbaṃ.
恒河中略品第六
Gaṅgāpeyyālavaggo chaṭṭho.
六者倾向东方,六者倾向大海;
这两组六法合为十二,本品即由此得名。
Cha pācīnato ninnā, cha ninnā ca samuddato; Ete dve cha dvādasa honti, vaggo tena pavuccatīti.
7. 不放逸品
7. Appamādavaggo
1-10. 如来等十经
1-10. Tathāgatādisuttadasakaṃ
429-438诸比丘,于一切有情中——不论是无足、二足、四足或多足——如来、阿拉汉、正自觉者被说为最上者。……应广分别。
Yāvatā, bhikkhave, sattā apadā vā dvipadā vā catuppadā vā bahuppadā vāti vitthāretabbaṃ.
不放逸品第七
Appamādavaggo sattamo.
如来、足迹、尖顶、根、心材与茉莉花;
国王、月亮、太阳,布料为第十句。
Tathāgataṃ padaṃ kūṭaṃ, mūlaṃ sāro ca vassikaṃ; Rājā candimasūriyā, vatthena dasamaṃ padanti.
8. 精勤品
8. Balakaraṇīyavaggo
1-12. 力等十二经
1-12. Balādisuttadvādasakaṃ
439-450诸比丘,犹如所有需要力量的工作,当它们进行时,都应广说。
Seyyathāpi , bhikkhave, ye keci balakaraṇīyā kammantā karīyantīti vitthāretabbaṃ.
力所作品第八
Balakaraṇīyavaggo aṭṭhamo.
力、种子、龙象,树、瓶、针,
天空、二云,船、客舍与河流。
Balaṃ bījañca nāgo ca, rukkho kumbhena sūkiyā; Ākāsena ca dve meghā, nāvā āgantukā nadīti.
第九 寻求品
9. Esanāvaggo
1-10. 寻求等十经
1-10. Esanādisuttadasakaṃ
451-460诸比丘,有此三种寻求。哪三种?欲的寻求、有的寻求、梵行的寻求。……应广说。
Tisso imā, bhikkhave, esanā. Katamā tisso? Kāmesanā, bhavesanā, brahmacariyesanāti vitthāretabbaṃ.
寻求品第九
Esanāvaggo navamo.
寻求品第九
Esanāvaggo navamo.
寻求、差别、漏,有,与三苦;
荒芜、垢秽、困厄,受、渴爱、渴求。
Esanā vidhā āsavo, bhavo ca dukkhatā tisso; Khilaṃ malañca nīgho ca, vedanā taṇhā tasināya cāti.
10. 瀑流品
10. Oghavaggo
1-10. 上分等十经
1-10. Uddhambhāgiyādisuttadasakaṃ
461-470诸比丘,有五种上分结。哪五种呢?色贪、无色贪、慢、掉举和无明。诸比丘,这就是五上分结。诸比丘,为证知、遍知、灭尽、断除此五上分结,应修习四念处。
‘‘Pañcimāni , bhikkhave, uddhambhāgiyāni saṃyojanāni. Katamāni pañca? Rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṃ, avijjā – imāni kho, bhikkhave, pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni. Imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ uddhambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ abhiññāya pariññāya parikkhayāya pahānāya cattāro satipaṭṭhānā bhāvetabbā.
哪四种呢?诸比丘,于此,有比丘于身随观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间贪忧;于受……于心……于法随观法而住,精勤、正知、具念,调伏世间贪忧。诸比丘,为了证知、遍知、尽灭、断除这五上分结,应当修习此四念处。
‘‘Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ uddhambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ abhiññāya pariññāya parikkhayāya pahānāya ime cattāro satipaṭṭhānā bhāvetabbā’’ti.
(应当如同《道相应》那样,详细展开《念处相应》。)
(Yathā maggasaṃyuttaṃ tathā satipaṭṭhānasaṃyuttaṃ vitthāretabbaṃ).
暴流品第十
Oghavaggo dasamo.
暴流品第十
Oghavaggo dasamo.
暴流、轭、取、系缚与随眠;
欲功德、盖、蕴、下分与上分结使。”
Ogho yogo upādānaṃ, ganthā anusayena ca; Kāmaguṇā nīvaraṇā, khandhā oruddhambhāgiyāti.
念处相应第三
Satipaṭṭhānasaṃyuttaṃ tatiyaṃ.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
这组在讲什么
本组围绕着佛教最核心的修行方法——“四念处”进行系统编排。内容不仅定义了四念处(身、受、心、法)的框架,更透过一系列的经文,深入探讨了修习四念处能带来的具体利益、修习时应具备的态度、可能遇到的障碍,以及与“五盖”等不善法的对比。整组经文从多个角度反复论证,四念处是通向解脱的“唯一道路”。
出场人物 / 对告众
| Pali | 中文(经文用名) | 角色 |
|---|
| Bhagavā | 世尊 | 说法主,本组所有教导的开示者。 |
| bhikkhave / bhikkhu | 诸比丘 / 比丘 | 主要的对告众与修行者,包括新学、有学乃至阿拉汉。 |
| Āyasmā | 尊者 | 在部分经文中,佛陀与个别比丘对答时的称谓。 |
核心法义(白话+重点)
这组的核心教法是:无论修行的目标是世间烦恼的暂时调伏,还是究竟的解脱,都必须回到对当下身心现象的清醒观察,也就是四念处。
修行不是一场与外在魔鬼的战斗,而是一场“守护自己地盘”的战役。五根接触五尘时,如果失去正念,就是离开了自己的“行处”,成为烦恼魔罗轻易捕获的猎物。而四念处,就是修行的“安全区”。
→ 拆开看:佛陀用“鹰和鹑鸟”、“猴子和胶”的比喻,生动地说明:当心念离开了对身体、感受、心、法的觉察时,就会被欲贪等五盖粘住或抓走。而持续地安住于四念处,就是让心回到不会被烦恼攻击的安全堡垒。
→ 要旨:四念处不只是一种禅修技巧,更是修行者面对烦恼时的生存法则。它是最究竟的“善聚”,是让心摆脱一切束缚的立足点。
关键术语锚
| Pali | 中文(经文用名) | 为何易错 |
|---|
| satipaṭṭhāna | 念处 / 念住 | 字面是“念的建立/立足处”,易只理解为“观察四个对象”,而忽略了“建立稳固觉知”和“心在其中安住”的动态涵义。 |
| kāya | 身 | 在此不单指肉体,也常指“呼吸身”或身体的集合、姿态。随观“身”是修习的起点,是更粗显、易觉察的对象。 |
| dhammā | 法 | 此处范围极广,特定指佛陀的教法分类,如五盖、五蕴、七觉支、四圣谛等。是四念处中最微细、最核心的对象。 |
| sampajāna | 正知 | 与“念”(sati)并用,强调对当下身心活动清晰、全面的了知,不仅仅知道“在做什么”,更是对动作、姿态、感受等整个过程的清明觉察。 |
| vineyya loke abhijjhādomanassaṃ | 调伏世间的贪忧 | 这是四念处定义中的关键句。说明修习念处不是为了逃避世间,而是在观察中直接面对并平息对身心现象(世间)的强烈贪求(贪)与抗拒(忧)。 |
代表经(本组重点)
1. SN 47.1 / 安巴巴离经:定义四念处的核心框架,并称其为通向涅槃的“唯一道路”(ekāyano maggo)。
2. SN 47.2 / 念经:将四念处的“具念”(sati)与日常生活中的“正知”(sampajañña)结合,构建完整的修行生活。
3. SN 47.5 / 不善聚经:将四念处直接定义为“善聚”,与五盖这个“不善聚”形成鲜明对比,确立了念处在修行中的绝对价值。
4. SN 47.6 / 鹰经:用生动的比喻说明离开四念处(行处)即是落入魔罗之手,是讲解放逸与精进、安全与危险的关键经。
5. SN 47.8 / 厨师经:强调修习四念处时,必须像一个善于观察主人(心)口味的厨师,要能“把握心的相”,懂得调整方法,否则难有成效。
6. SN 47.4 / 沙喇经:明确指出,解脱与否均需修习四念处。新人为了知,有学为了遍知,阿拉汉为了离系而住,凸显此法是贯穿整个修行生涯的功课。