3. 念处相应
3. Satipaṭṭhānasaṃyuttaṃ
全书 275 段
「第一品」安巴巴利品
1. Ambapālivaggo
1. 安巴巴利经
1. Ambapālisuttaṃ
367如是我闻:一时,世尊住在毗舍离(Vesālī)的安巴巴利芒果园(Ambapālivana)。在那里,世尊对诸比丘说:“诸比丘!”那些比丘回答世尊:“尊者!”世尊如此说:
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati ambapālivane. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
“诸比丘,这是一条唯一的道路——为令众生清净、超越忧愁与悲伤、灭除痛苦与忧恼、成就正理、亲证涅槃,那就是四念处。哪四种呢?诸比丘,此处,比丘于身随观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧;于受随观受而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧;于心随观心而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧;于法随观法而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。诸比丘,这就是唯一的道路——为令众生清净、超越忧愁与悲伤、灭除痛苦与忧恼、成就正理、亲证涅槃,那就是四念处。”
‘‘Ekāyano ayaṃ, bhikkhave, maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu vedanānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; citte cittānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ekāyano ayaṃ, bhikkhave, maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā’’ti.
世尊如是说。比丘们对世尊的教说心生欢喜,满意地信受。第一经。
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti. Paṭhamaṃ.
368一时,世尊住于毗舍离城的安巴巴利芒果园。那时,世尊对诸比丘说:“诸比丘。” 诸比丘答言:“尊者。” 世尊这样说道:
Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati ambapālivane. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
“诸比丘,比丘应当具念、正知而住。这是我对你们的教示。 诸比丘,比丘如何具念呢?诸比丘,此处,比丘于身,随观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧;于受……于心……于法,随观法而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。 诸比丘,如此,比丘便是具念者。”
‘‘Sato, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sampajāno. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sato hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sato hoti.
“诸比丘,比丘如何是正知者?诸比丘,于此,比丘于前进、返回时正知而行,于前视、旁视时正知而行,于屈伸时正知而行,于持桑喀帝、钵与衣时正知而行,于食、饮、嚼、尝时正知而行,于大小便利时正知而行,于行、住、坐、卧、醒、语、默时正知而行。诸比丘,比丘如是正知而行。诸比丘,比丘应具念、正知而住。这是我们对你们的教诫。”第二经。
‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sampajāno hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sampajānakārī hoti. Sato, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sampajāno. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī’’ti. Dutiyaṃ.
369一时,世尊住在舍卫城(Sāvatthī)祇园(Jetavana)给孤独园。那时,有比丘来到世尊处,顶礼世尊后,在一旁坐下。坐定后,那位比丘对世尊说:“尊者,恳请世尊为我略说法要。我听闻世尊的法之后,将独自远离,不放逸、热忱、决意而住。”
“正是如此,这里有些愚人向我请法,法已宣说,他们却仍想跟随着我。”
“尊者,恳请世尊为我略说法要,恳请善逝略说法要。或许我能了知世尊所说法义,或许我能成为世尊教法的继承者。”
“比丘,因此你应当首先净化善法的开端。什么是善法的开端?即戒极清净、见正直。比丘,当你的戒达到极清净、见正直时,你应当依止戒、安住于戒,以三种方式修习四念处。”
Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti. ‘‘Evameva panidhekacce moghapurisā mañceva ajjhesanti, dhamme ca bhāsite mameva anubandhitabbaṃ maññantī’’ti. ‘‘Desetu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ, desetu sugato saṃkhittena dhammaṃ. Appeva nāmāhaṃ bhagavato bhāsitassa atthaṃ jāneyyaṃ, appeva nāmāhaṃ bhagavato bhāsitassa dāyādo assa’’nti. ‘‘Tasmātiha tvaṃ, bhikkhu, ādimeva visodhehi kusalesu dhammesu. Ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ? Sīlañca suvisuddhaṃ, diṭṭhi ca ujukā. Yato kho te, bhikkhu, sīlañca suvisuddhaṃ bhavissati diṭṭhi ca ujukā, tato tvaṃ, bhikkhu, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya cattāro satipaṭṭhāne tividhena bhāveyyāsi.
是哪四种呢?比丘,你当内在地于身随观身而安住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧;或外在地于身随观身而安住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧;或内在外在地于身随观身而安住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。你当内在地于诸受……(中略)……或外在地于诸受……(中略)……或内在外在地于诸受随观受而安住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。你当内在地于心……(中略)……或外在地于心……(中略)……或内在外在地于心随观心而安住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。你当内在地于诸法……(中略)……或外在地于诸法……(中略)……或内在外在地于诸法随观法而安住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。比丘,当你像这样以戒为依止、立足于戒,以此三种方式修习这四念处时,比丘,无论日夜如何推移,你都可在诸善法上预期增长,而非衰退。
Katame cattāro? Idha tvaṃ, bhikkhu, ajjhattaṃ vā kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; bahiddhā vā kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; ajjhattabahiddhā vā kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ajjhattaṃ vā vedanāsu…pe… bahiddhā vā vedanāsu…pe… ajjhattabahiddhā vā vedanāsu vedanānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ajjhattaṃ vā citte…pe… bahiddhā vā citte…pe… ajjhattabahiddhā vā citte cittānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ajjhattaṃ vā dhammesu…pe… bahiddhā vā dhammesu…pe… ajjhattabahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Yato kho tvaṃ, bhikkhu, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya ime cattāro satipaṭṭhāne evaṃ tividhena bhāvessasi, tato tuyhaṃ, bhikkhu, yā ratti vā divaso vā āgamissati vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu, no parihānī’’ti.
那位比丘欢喜、随喜世尊所说,从座起身,向世尊敬礼,右绕一周后离去。随后,那位比丘独处远离,不放逸,具足热忱与坚定,安住精勤。不久,他便达成了善男子们正确地从在家生活出家、过无家生活所追求的目标——那无上的梵行究竟;他在现法中,以自己的智慧亲自觉证、体证而安住。他如实了知:“生已尽,梵行已立,应作已作,不受后有。”而那位比丘也成为了一位阿拉汉。第三经。
Atha kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho so bhikkhu eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati . ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca pana so bhikkhu arahataṃ ahosīti. Tatiyaṃ.
370一时,世尊住在憍萨罗国(Kosala)的萨喇(Sālā)婆罗门村。在那里,世尊招呼诸比丘……这样说道:
Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati sālāya brāhmaṇagāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi…pe… etadavoca –
“诸比丘,那些新学比丘,出家未久,刚刚进入此法与律,你们应当鼓励、支持、令他们安立于四念处的修习。是哪四种呢?贤友们,来吧!于身随观身住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,以便如实知身;于受随观受住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,以便如实知受;于心随观心住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,以便如实知心;于法随观法住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,以便如实知法。诸比丘,那些有学比丘,尚未证得心意满足,正渴望无上离轭安稳而住,他们也于身随观身住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,以便遍知身;于受随观受住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,以便遍知受;于心随观心住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,以便遍知心;于法随观法住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,以便遍知法。”
‘‘Ye te, bhikkhave, bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṃ dhammavinayaṃ, te vo, bhikkhave, bhikkhū catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanāya samādapetabbā nivesetabbā patiṭṭhāpetabbā. Katamesaṃ catunnaṃ? Etha tumhe, āvuso, kāye kāyānupassino viharatha ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, kāyassa yathābhūtaṃ ñāṇāya; vedanāsu vedanānupassino viharatha ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, vedanānaṃ yathābhūtaṃ ñāṇāya; citte cittānupassino viharatha ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, cittassa yathābhūtaṃ ñāṇāya; dhammesu dhammānupassino viharatha ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, dhammānaṃ yathābhūtaṃ ñāṇāya. Yepi te, bhikkhave, bhikkhū sekhā appattamānasā anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānā viharanti, tepi kāye kāyānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā , kāyassa pariññāya; vedanāsu vedanānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, vedanānaṃ pariññāya; citte cittānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, cittassa pariññāya; dhammesu dhammānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, dhammānaṃ pariññāya.
“诸比丘,那些阿拉汉——漏尽、已住立、所作已作、已卸负担、已达自己的目的、已尽有结、正智解脱的比丘们,他们也于身随观身住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,已离系于身;于受随观受住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,已离系于诸受;于心随观心住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,已离系于心;于法随观法住,热忱、正知,心意专一、心清净、得定、心一境,已离系于诸法。
‘‘Yepi te, bhikkhave, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā, tepi kāye kāyānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, kāyena visaṃyuttā; vedanāsu vedanānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, vedanāhi visaṃyuttā; citte cittānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, cittena visaṃyuttā; dhammesu dhammānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, dhammehi visaṃyuttā.
“比丘们,对于那些新近出家、初入此法与律的比丘,你们应当劝导他们、安立他们,并使其确立于四念处的修习。”第四经。
‘‘Yepi te, bhikkhave, bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṃ dhammavinayaṃ, te vo, bhikkhave, bhikkhū imesaṃ catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanāya samādapetabbā nivesetabbā patiṭṭhāpetabbā’’ti. Catutthaṃ.
5. 不善聚经
5. Akusalarāsisuttaṃ
371舍卫城缘起。在那里,世尊对比丘们说:“比丘们,若说‘不善聚’,正是指这五盖。比丘们,这五盖便是纯粹的不善聚。哪五种呢?欲贪盖、瞋恚盖、惛眠盖、掉悔盖、疑盖。比丘们,若说‘不善聚’,正说者当说这五盖。比丘们,这五盖便是纯粹的不善聚。”
Sāvatthinidānaṃ . Tatra kho bhagavā etadavoca – ‘‘‘akusalarāsī’ti, bhikkhave, vadamāno pañca nīvaraṇe sammā vadamāno vadeyya. Kevalo hāyaṃ, bhikkhave, akusalarāsi, yadidaṃ – pañca nīvaraṇā. Katame pañca? Kāmacchandanīvaraṇaṃ , byāpādanīvaraṇaṃ, thinamiddhanīvaraṇaṃ, uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ, vicikicchānīvaraṇaṃ. ‘Akusalarāsī’ti, bhikkhave, vadamāno ime pañca nīvaraṇe sammā vadamāno vadeyya. Kevalo hāyaṃ, bhikkhave, akusalarāsi, yadidaṃ – pañca nīvaraṇā.
“诸比丘,若说‘善聚’,正说者当说四念处。诸比丘,此四念处,即是全然之善聚。哪四种?诸比丘,于此,比丘于身随观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间之贪忧;于受……于心……于法随观法而住,精勤、正知、具念,调伏世间之贪忧。诸比丘,若说‘善聚’,正说者当说此四念处。诸比丘,此四念处,即是全然之善聚。”第五经。
‘‘‘Kusalarāsī’ti, bhikkhave, vadamāno cattāro satipaṭṭhāne sammā vadamāno vadeyya. Kevalo hāyaṃ, bhikkhave, kusalarāsi, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ . ‘Kusalarāsī’ti, bhikkhave, vadamāno ime cattāro satipaṭṭhāne sammā vadamāno vadeyya. Kevalo hāyaṃ, bhikkhave, kusalarāsi, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā’’ti. Pañcamaṃ.
6. 鹰经
6. Sakuṇagghisuttaṃ
372“诸比丘,往昔,一只鹰突然俯冲而下,捉住了一只鹑鸟。诸比丘,当时,那只鹑鸟被鹰抓着走,这般哀叹道:‘我们何其不幸,何其福德微薄,竟漫游到了非行处,入了他人之疆域。若今日我们安住于自行处、自家父祖相承之境,这只鹰又如何能是我的对手?’‘那么,鹑鸟,何为你的自行处,何为自家父祖相承之境?’‘即那犁耕之田,土块所聚之处。’ 诸比丘,于是,那只鹰仗恃自身之力,不夸耀自身之力,便放开了那只鹑鸟,说:‘去吧,鹑鸟!即便到了那里,你也逃不脱我。’”
‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, sakuṇagghi lāpaṃ sakuṇaṃ sahasā ajjhappattā aggahesi. Atha kho, bhikkhave, lāpo sakuṇo sakuṇagghiyā hariyamāno evaṃ paridevasi – ‘mayamevamha alakkhikā, mayaṃ appapuññā, ye mayaṃ agocare carimha paravisaye. Sacejja mayaṃ gocare careyyāma sake pettike visaye, na myāyaṃ , sakuṇagghi, alaṃ abhavissa, yadidaṃ – yuddhāyā’ti. ‘Ko pana te, lāpa, gocaro sako pettiko visayo’ti? ‘Yadidaṃ – naṅgalakaṭṭhakaraṇaṃ leḍḍuṭṭhāna’’’nti. ‘‘Atha kho, bhikkhave, sakuṇagghi sake bale apatthaddhā sake bale asaṃvadamānā lāpaṃ sakuṇaṃ pamuñci – ‘gaccha kho tvaṃ, lāpa, tatrapi me gantvā na mokkhasī’’’ti.
“诸比丘,那时,鹑鸟去到一片犁过的田地,地上满是土块。它登上一块大土块,站在那里对鹰说:‘来啊,鹰!现在来抓我吧,鹰!’诸比丘,鹰仗恃自身之力,不夸耀自身之力,收拢双翅,猛地朝鹑鸟俯冲下来。诸比丘,当鹑鸟知道“鹰已逼近”,便钻进了那块大土块的内部。诸比丘,鹰便在那里撞碎了自己的胸膛。诸比丘,这就是在非己行处游走、踏入他人领域者的下场。”
‘‘Atha kho, bhikkhave, lāpo sakuṇo naṅgalakaṭṭhakaraṇaṃ leḍḍuṭṭhānaṃ gantvā mahantaṃ leḍḍuṃ abhiruhitvā sakuṇagghiṃ vadamāno aṭṭhāsi – ‘ehi kho dāni me, sakuṇagghi, ehi kho dāni me, sakuṇagghī’ti. Atha kho sā, bhikkhave, sakuṇagghi sake bale apatthaddhā sake bale asaṃvadamānā ubho pakkhe sannayha lāpaṃ sakuṇaṃ sahasā ajjhappattā. Yadā kho, bhikkhave, aññāsi lāpo sakuṇo ‘bahuāgato kho myāyaṃ sakuṇagghī’ti, atha tasseva leḍḍussa antaraṃ paccupādi. Atha kho, bhikkhave, sakuṇagghi tattheva uraṃ paccatāḷesi. Evañhi taṃ , bhikkhave, hoti yo agocare carati paravisaye.
“因此,诸比丘,莫要游荡于非己行处、他人领域之中。诸比丘,若游荡于非己行处、他人领域,魔罗便会得其可乘之机,得其立足之处。诸比丘,什么是比丘的非己行处、他人领域呢?即是五种感官欲乐。哪五种呢?眼所识知的色——那些悦意、可爱、可意、令人喜爱、与欲相应、能引生贪染的色;耳所识知的声……鼻所识知的香……舌所识知的味……身所识知的触——那些悦意、可爱、可意、令人喜爱、与欲相应、能引生贪染的触。诸比丘,这便是比丘的非己行处、他人领域。
‘‘Tasmātiha, bhikkhave, mā agocare carittha paravisaye. Agocare, bhikkhave, carataṃ paravisaye lacchati māro otāraṃ, lacchati māro ārammaṇaṃ. Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo? Yadidaṃ – pañca kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā…pe… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā – ayaṃ, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo.
“诸比丘,你们应游走于自己的行处——父祖的领域。诸比丘,若游走于自己的行处、父祖的领域,魔罗便找不到间隙,得不到所缘。诸比丘,什么是比丘自己的行处、父祖的领域呢?即是四念处。哪四种?诸比丘,于此,比丘安住于身,随观身,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧;安住于受,随观受……安住于心,随观心……安住于法,随观法,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。诸比丘,这就是比丘自己的行处、父祖的领域。”第六经。
‘‘Gocare, bhikkhave, caratha sake pettike visaye. Gocare, bhikkhave, carataṃ sake pettike visaye na lacchati māro otāraṃ, na lacchati māro ārammaṇaṃ. Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo? Yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ – ayaṃ, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo’’ti. Chaṭṭhaṃ.
373“诸比丘,于雪山王之中,存在着险峻难行之处,那里猴子无法涉足,人类也无法涉足。诸比丘,于雪山王之中,也存在着险峻难行之处,那里猴子可以涉足,但人类无法涉足。诸比丘,于雪山王之中,还有平坦宜人的地带,那里猴子与人类皆可涉足。诸比丘,在那里,猎人们便在猴群往来的小路上布设粘胶,以诱捕猴子。
‘‘Atthi, bhikkhave, himavato pabbatarājassa duggā visamā desā, yattha neva makkaṭānaṃ cārī na manussānaṃ. Atthi, bhikkhave, himavato pabbatarājassa duggā visamā desā, yattha makkaṭānañhi kho cārī, na manussānaṃ. Atthi, bhikkhave, himavato pabbatarājassa samā bhūmibhāgā ramaṇīyā, yattha makkaṭānañceva cārī manussānañca. Tatra, bhikkhave, luddā makkaṭavīthīsu lepaṃ oḍḍenti makkaṭānaṃ bādhanāya.
“诸比丘,那些不愚痴、不鲁莽的猴子,见了粘胶便远远避开。然而那只愚痴、鲁莽的猴子,走到粘胶前,用一只手去抓,就被粘住了。心想‘我要挣脱这只手’,便用另一只手去抓,又被粘住。心想‘我要挣脱双手’,便用一只脚去抓,又被粘住。心想‘我要挣脱双手与这只脚’,便用另一只脚去抓,又被粘住。心想‘我要挣脱双手和双脚’,便用嘴去抓,又被粘住。诸比丘,就这样,那只猴子五处被粘,瘫倒在那里,遭遇不幸与灾难,任由猎人处置。猎人便将它的身体刺穿,在炭火上炙烤,然后随意离去。诸比丘,这就是游走于不应行之处、闯入他人领域者的果报。”
‘‘Tatra, bhikkhave, ye te makkaṭā abālajātikā alolajātikā, te taṃ lepaṃ disvā ārakā parivajjanti. Yo pana so hoti makkaṭo bālajātiko lolajātiko, so taṃ lepaṃ upasaṅkamitvā hatthena gaṇhāti. So tattha bajjhati. ‘Hatthaṃ mocessāmī’ti dutiyena hatthena gaṇhāti. So tattha bajjhati. ‘Ubho hatthe mocessāmī’ti pādena gaṇhāti. So tattha bajjhati. ‘Ubho hatthe mocessāmi pādañcā’ti dutiyena pādena gaṇhāti. So tattha bajjhati. ‘Ubho hatthe mocessāmi pāde cā’ti tuṇḍena gaṇhāti. So tattha bajjhati. Evañhi so, bhikkhave, makkaṭo pañcoḍḍito thunaṃ seti anayaṃ āpanno byasanaṃ āpanno yathākāmakaraṇīyo luddassa. Tamenaṃ, bhikkhave, luddo vijjhitvā tasmiṃyeva kaṭṭhakataṅgāre avassajjetvā yena kāmaṃ pakkamati. Evaṃ so taṃ, bhikkhave, hoti yo agocare carati paravisaye.
“因此,诸比丘,你们不要在非行处、他人的境域中游走。诸比丘,若在非行处、他人的境域中游走,魔罗便会得到机会,魔罗便会得到所缘。那么,诸比丘,什么是比丘的非行处、他人的境域呢?即是这五种欲乐。哪五种?眼所识的色——可爱、可喜、合意、悦目、伴随欲乐、能引生染着;耳所识的声……鼻所识的香……舌所识的味……身所识的触——可爱、可喜、合意、悦目、伴随欲乐、能引生染着。诸比丘,这就是比丘的非行处、他人的境域。
‘‘Tasmātiha, bhikkhave, mā agocare carittha paravisaye. Agocare, bhikkhave, carataṃ paravisaye lacchati māro otāraṃ, lacchati māro ārammaṇaṃ. Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo? Yadidaṃ – pañca kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā…pe… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ayaṃ, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo.
“诸比丘,你们应当在自己的行境、父祖的领域中行走。诸比丘,当你们在自己的行境、父祖的领域中行走时,魔罗便无机可乘,魔罗便无所得。那么,诸比丘,什么是比丘自己的行境、父祖的领域呢?那就是四念处。哪四种呢?诸比丘,于此,比丘于身随观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧;于受随观受而住,……于心随观心而住,……于法随观法而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。诸比丘,这就是比丘自己的行境、父祖的领域。”第七经。
‘‘Gocare, bhikkhave, caratha sake pettike visaye. Gocare, bhikkhave , carataṃ sake pettike visaye na lacchati māro otāraṃ, na lacchati māro ārammaṇaṃ. Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo? Yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā. Katame cattāro ? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ayaṃ, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo’’ti. Sattamaṃ.
374“诸比丘,犹如一个愚笨、迟钝、不擅厨艺的厨师,以种种味道的菜肴供奉国王或大臣:酸的、苦的、辣的、甜的、带碱味的、不带碱味的、咸的、淡的。
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, bālo abyatto akusalo sūdo rājānaṃ vā rājamahāmattaṃ vā nānaccayehi sūpehi paccupaṭṭhito assa – ambilaggehipi, tittakaggehipi, kaṭukaggehipi, madhuraggehipi, khārikehipi, akhārikehipi, loṇikehipi, aloṇikehipi.
“诸比丘,那愚钝、不灵巧、不熟练的厨子,未能领会其主人的心意相状:‘今日,我的主人喜爱这道菜,或是频频夹取此菜,或是取用甚多,或是称赞。今日,我的主人喜爱酸味菜,或是频频夹取酸的,或是取用甚多酸的,或是称赞酸的。今日喜爱苦味的……今日喜爱辣味的……今日喜爱甜味的……今日喜爱有碱味的……今日喜爱无碱味的……今日喜爱咸味的……今日喜爱淡味的菜,或是频频夹取淡的,或是取用甚多淡的,或是称赞淡的。’”
‘‘Sa kho so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṃ na uggaṇhāti – ‘idaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, imassa vā abhiharati, imassa vā bahuṃ gaṇhāti, imassa vā vaṇṇaṃ bhāsati. Ambilaggaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati , ambilaggassa vā abhiharati, ambilaggassa vā bahuṃ gaṇhāti, ambilaggassa vā vaṇṇaṃ bhāsati. Tittakaggaṃ vā me ajja… kaṭukaggaṃ vā me ajja… madhuraggaṃ vā me ajja… khārikaṃ vā me ajja… akhārikaṃ vā me ajja… loṇikaṃ vā me ajja… aloṇikaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, aloṇikassa vā abhiharati, aloṇikassa vā bahuṃ gaṇhāti, aloṇikassa vā vaṇṇaṃ bhāsatī’’’ti.
“诸比丘,那位愚钝、不灵巧、不善巧的厨师,既得不到衣服,也得不到工资,亦得不到赏赐。这是什么缘故呢?诸比丘,因为那位愚钝、不灵巧、不善巧的厨师未能把握自己主人的相。同样地,诸比丘,在此有一位愚钝、不灵巧、不善巧的比丘,于身随观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。当他于身随观身而住时,心不得定,烦恼未得舍断。他未能把握那个相。于受随观受而住……于心随观心而住……于法随观法而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。当他于法随观法而住时,心不得定,烦恼未得舍断。他未能把握那个相。
‘‘Sa kho so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo sūdo na ceva lābhī hoti acchādanassa, na lābhī vetanassa, na lābhī abhihārānaṃ. Taṃ kissa hetu? Tathā hi so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṃ na uggaṇhāti. Evameva kho, bhikkhave, idhekacco bālo abyatto akusalo bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa kāye kāyānupassino viharato cittaṃ na samādhiyati, upakkilesā na pahīyanti. So taṃ nimittaṃ na uggaṇhāti. Vedanāsu vedanānupassī viharati…pe… citte cittānupassī viharati …pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa dhammesu dhammānupassino viharato cittaṃ na samādhiyati, upakkilesā na pahīyanti. So taṃ nimittaṃ na uggaṇhāti.
“诸比丘,那位愚钝、不灵巧、不善巧的比丘,既不能获得现法乐住,也不能获得正念正知。这是什么原因呢?诸比丘,因为那位愚钝、不灵巧、不善巧的比丘未能把握自己心的相。
‘‘Sa kho so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo bhikkhu na ceva lābhī hoti diṭṭheva dhamme sukhavihārānaṃ, na lābhī satisampajaññassa . Taṃ kissa hetu? Tathā hi so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo bhikkhu sakassa cittassa nimittaṃ na uggaṇhāti.
“诸比丘,譬如一位贤明、善巧、精练的厨师,以种种汤羹侍奉国王或大臣——有酸的、有苦的、有辣的、有甜的、有涩的、有不涩的、有咸的、有淡的。
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo rājānaṃ vā rājamahāmattaṃ vā nānaccayehi sūpehi paccupaṭṭhito assa – ambilaggehipi, tittakaggehipi, kaṭukaggehipi, madhuraggehipi, khārikehipi, akhārikehipi, loṇikehipi, aloṇikehipi.
“诸比丘,那位贤明、善巧、精练的厨师善于领会主人的心意:‘今天主人喜欢这道汤羹,或取用,或多取,或称叹。喜欢酸的,或取用酸的,或多取酸的,或称叹酸的;喜欢苦的,或取用苦的,或多取苦的,或称叹苦的;喜欢辣的,或取用辣的,或多取辣的,或称叹辣的;喜欢甜的,或取用甜的,或多取甜的,或称叹甜的;喜欢涩的,或取用涩的,或多取涩的,或称叹涩的;喜欢不涩的,或取用不涩的,或多取不涩的,或称叹不涩的;喜欢咸的,或取用咸的,或多取咸的,或称叹咸的;喜欢淡的,或取用淡的,或多取淡的,或称叹淡的。’”
‘‘Sa kho so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṃ uggaṇhāti – ‘idaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, imassa vā abhiharati, imassa vā bahuṃ gaṇhāti, imassa vā vaṇṇaṃ bhāsati. Ambilaggaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati , ambilaggassa vā abhiharati, ambilaggassa vā bahuṃ gaṇhāti, ambilaggassa vā vaṇṇaṃ bhāsati. Tittakaggaṃ vā me ajja… kaṭukaggaṃ vā me ajja… madhuraggaṃ vā me ajja… khārikaṃ vā me ajja… akhārikaṃ vā me ajja… loṇikaṃ vā me ajja… aloṇikaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, aloṇikassa vā abhiharati, aloṇikassa vā bahuṃ gaṇhāti, aloṇikassa vā vaṇṇaṃ bhāsatī’’’ti.
“诸比丘,那位贤明、善巧、精练的厨师便得到了衣物、工钱与赏赐。那是什么原因呢?诸比丘,正因为那位贤明、善巧、精练的厨师善于把握主人的心意。同样地,诸比丘,这里有位贤明、善巧、精练的比丘,于身随观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间贪忧。当他于身随观身而住时,心得定,随烦恼被舍断,他把握了那个相。于受随观受而住……于心随观心而住……于诸法随观诸法而住,精勤、正知、具念,调伏世间贪忧。当他于诸法随观诸法而住时,心得定,随烦恼被舍断,他也把握了那个相。
‘‘Sa kho so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo lābhī ceva hoti acchādanassa, lābhī vetanassa, lābhī abhihārānaṃ. Taṃ kissa hetu? Tathā hi so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṃ uggaṇhāti. Evameva kho, bhikkhave, idhekacco paṇḍito byatto kusalo bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa kāye kāyānupassino viharato cittaṃ samādhiyati, upakkilesā pahīyanti . So taṃ nimittaṃ uggaṇhāti. Vedanāsu vedanānupassī viharati…pe… citte cittānupassī viharati…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa dhammesu dhammānupassino viharato cittaṃ samādhiyati, upakkilesā pahīyanti. So taṃ nimittaṃ uggaṇhāti.
“诸比丘,那位有慧、善巧、明辨的比丘,确实既获得了现法乐住,也获得了念与正知。为何如此呢?诸比丘,正因为那位有慧、善巧、明辨的比丘,把握了自心的相。”第八经。
‘‘Sa kho so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo bhikkhu lābhī ceva hoti diṭṭheva dhamme sukhavihārānaṃ, lābhī hoti satisampajaññassa. Taṃ kissa hetu? Tathā hi so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo bhikkhu sakassa cittassa nimittaṃ uggaṇhātī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
375如是我闻:一时,世尊住在毗舍离的韦卢瓦村。在那里,世尊对诸比丘说:“诸比丘,你们可随各自的友人、各自的相识、各自的亲近者,在毗舍离周边入雨安居。我就留在这韦卢瓦村入雨安居。”
“是的,尊者。”那些比丘应诺世尊后,便随各自的友人、各自的相识、各自的亲近者,在毗舍离周边入雨安居。而世尊便在那韦卢瓦村入雨安居。
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati veḷuvagāmake . Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘etha tumhe, bhikkhave, samantā vesāliyā yathāmittaṃ yathāsandiṭṭhaṃ yathāsambhattaṃ vassaṃ upetha. Idhevāhaṃ veḷuvagāmake vassaṃ upagacchāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paṭissutvā samantā vesāliyā yathāmittaṃ yathāsandiṭṭhaṃ yathāsambhattaṃ vassaṃ upagacchuṃ. Bhagavā pana tattheva veḷuvagāmake vassaṃ upagacchi .
那时,世尊进入雨安居后,罹患重病,生起剧烈的痛苦,几近死亡。他以正念、正知安忍,不为所扰。那时,世尊这样思惟:“我若未告知侍者、未辞别比丘僧团便入般涅槃,实为不妥。我何不以精进力降伏此病,决意寿行而住?”于是,世尊以精进力降伏其病,决意寿行而住。(世尊的疾病随后便平息了。)
Atha kho bhagavato vassūpagatassa kharo ābādho uppajji, bāḷhā vedanā vattanti māraṇantikā. Tatra sudaṃ bhagavā sato sampajāno adhivāsesi avihaññamāno. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘na kho me taṃ patirūpaṃ, yohaṃ anāmantetvā upaṭṭhāke anapaloketvā bhikkhusaṅghaṃ parinibbāyeyyaṃ. Yaṃnūnāhaṃ imaṃ ābādhaṃ vīriyena paṭipaṇāmetvā jīvitasaṅkhāraṃ adhiṭṭhāya vihareyya’’nti. Atha kho bhagavā taṃ ābādhaṃ vīriyena paṭipaṇāmetvā jīvitasaṅkhāraṃ adhiṭṭhāya vihāsi. (Atha kho bhagavato so ābādho paṭippassambhi) .
那时,世尊病愈,从病中康复不久,便从精舍出来,坐于精舍荫凉处所设的座位上。其时,具寿阿难(Ānanda)来到世尊前,顶礼世尊后,退坐一面。坐定后,具寿阿难对世尊说:“尊者,得见世尊安适、能忍、尚能支撑,我甚感欣慰。然而,尊者,因世尊的病,我的身体仿佛变得麻木,方向不能辨认,诸法也于我心中不再现前。但尊者,我仍有一丝安慰:世尊绝不会未对比丘僧团有所嘱咐,便入般涅槃。”
Atha kho bhagavā gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā vihārā nikkhamitvā vihārapacchāyāyaṃ paññatte āsane nisīdi. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘diṭṭho me, bhante, bhagavato phāsu; diṭṭhaṃ, bhante, bhagavato khamanīyaṃ; diṭṭhaṃ, bhante, bhagavato yāpanīyaṃ. Api ca me, bhante, madhurakajāto viya kāyo, disāpi me na pakkhāyanti, dhammāpi maṃ nappaṭibhanti bhagavato gelaññena. Api ca me, bhante, ahosi kācideva assāsamattā – ‘na tāva bhagavā parinibbāyissati, na yāva bhagavā bhikkhusaṅghaṃ ārabbha kiñcideva udāharatī’’’ti.
“阿难,那么比丘僧团对我还有什么期望呢?阿难,我所说之法,未曾有内外之分。阿难,如来于法,无有持拳不授的教师之密。阿难,若有人这样想:‘我将统领比丘僧团’或‘比丘僧团是以我为依靠的’,那他才会对比丘僧团有所嘱咐。然而,阿难,如来并不这样想:‘我将统领比丘僧团’或‘比丘僧团是以我为依靠的。’如此,阿难,如来又为何要对僧团有所吩咐呢?阿难,如今我已衰老、年迈、暮气沉沉,已然八十岁了。阿难,犹如破旧的车,是靠藤索捆缚才能维持;同样地,阿难,我想如来之身,也是靠束带支持才得以延续。”
‘‘Kiṃ pana dāni, ānanda, bhikkhusaṅgho mayi paccāsīsati ? Desito, ānanda, mayā dhammo anantaraṃ abāhiraṃ karitvā. Natthānanda, tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhi. Yassa nūna, ānanda, evamassa – ‘ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmī’ti vā, ‘mamuddesiko bhikkhusaṅgho’ti vā, so nūna, ānanda, bhikkhusaṅghaṃ ārabbha kiñcideva udāhareyya. Tathāgatassa kho, ānanda, na evaṃ hoti – ‘ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmī’ti vā , ‘mamuddesiko bhikkhusaṅgho’ti vā. Sa kiṃ , ānanda, tathāgato bhikkhusaṅghaṃ ārabbha kiñcideva udāharissati! Etarahi kho panāhaṃ, ānanda, jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto. Āsītiko me vayo vattati. Seyyathāpi, ānanda, jajjarasakaṭaṃ veḷamissakena yāpeti; evameva kho, ānanda, vedhamissakena maññe tathāgatassa kāyo yāpeti.
“阿难,当如来不作意一切相,随着某些受的息灭,进入并安住于无相心定时,阿难,那时如来的身体便更为安乐。因此,阿难,你们应当以自己为岛屿而住,以自己为皈依,不以他人为皈依;以法为岛屿,以法为皈依,不以他人为皈依。
‘‘Yasmiṃ , ānanda, samaye tathāgato sabbanimittānaṃ amanasikārā ekaccānaṃ vedanānaṃ nirodhā animittaṃ cetosamādhiṃ upasampajja viharati, phāsutaro , ānanda, tasmiṃ samaye tathāgatassa kāyo hoti . Tasmātihānanda, attadīpā viharatha attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā.
“阿难,比丘如何以自己为岛屿而住,以自己为皈依,不以他人为皈依;以法为岛屿,以法为皈依,不以他人为皈依呢?阿难,在此,比丘于身随观身而住,具足精勤、正知、正念,调伏世间的贪忧;于受……于心……于法随观法而住,具足精勤、正知、正念,调伏世间的贪忧。阿难,比丘正是这样以自己为岛屿而住,以自己为皈依,不以他人为皈依;以法为岛屿,以法为皈依,不以他人为皈依。阿难,不论现在还是我入灭之后,凡是能这样以自己为岛屿、以自己为皈依,以法为岛屿、以法为皈依而住的人,在我这些弟子当中,凡是乐于修学者,他们必将到达最顶峰。”第九经。
‘‘Kathañcānanda, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo? Idhānanda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, ānanda, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo. Ye hi keci, ānanda, etarahi vā mamaccaye vā attadīpā viharissanti attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā ; tamatagge mete, ānanda, bhikkhū bhavissanti ye keci sikkhākāmā’’ti. Navamaṃ.
10. 比丘尼住处经
10. Bhikkhunupassayasuttaṃ
376那时,尊者阿难于清晨时分着下衣,持钵与衣,前往一处比丘尼的住处。到了之后,便在已铺设好的座上坐下。随后,众多比丘尼来到尊者阿难处,行礼后坐于一旁。坐定之后,她们对尊者阿难说道:
Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena aññataro bhikkhunupassayo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho sambahulā bhikkhuniyo yenāyasmā ānando tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho tā bhikkhuniyo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavocuṃ –
“阿难尊者,在此,有众多比丘尼,其心善住于四念处而修习。她们体证到此前所未有、愈加殊胜的差别。”
“姐妹们,正是如此,正是如此!姐妹们,凡有比丘或比丘尼,其心善住于四念处而修习,这对他而言是可预期的:他所体验的差别将越来越殊胜、越来越超越。”
‘‘Idha, bhante ānanda, sambahulā bhikkhuniyo catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā viharantiyo uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ sañjānantī’’ti . ‘‘Evametaṃ , bhaginiyo, evametaṃ, bhaginiyo! Yo hi koci, bhaginiyo, bhikkhu vā bhikkhunī vā catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto viharati, tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ – ‘uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ sañjānissatī’’’ti.
那时,尊者阿难以法语教导、鼓励、激励并令那些比丘尼喜悦后,便从座起而离开。随后,尊者阿难在舍卫城托钵乞食。食毕,从托钵乞食处返回,便来到世尊处。到了之后,向世尊行礼,坐于一旁。坐定之后,尊者阿难对世尊说道:
Atha kho āyasmā ānando tā bhikkhuniyo dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Atha kho āyasmā ānando sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃ. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
“尊者,我于午前时分,穿好下衣,持钵与衣,前往一处比丘尼的住处。到达后,便在已铺设的座位上坐下。尊者,那时,众多比丘尼来到我面前。她们来到后,向我礼敬,然后在一边坐下。尊者,在一旁坐下后,那些比丘尼对我这样说:‘阿难尊者,在此处,有许多比丘尼,内心善住于四念处,她们体验到越来越殊胜的前后差别。’尊者,听闻此言,我便对那些比丘尼说:‘姐妹们,正是如此,姐妹们,正是如此!姐妹们,若有比丘或比丘尼,内心善住于四念处,则可预期他必将体会到越来越殊胜的前后差别。’”
‘‘Idhāhaṃ, bhante, pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena aññataro bhikkhunupassayo tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃ. Atha kho, bhante, sambahulā bhikkhuniyo yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho, bhante, tā bhikkhuniyo maṃ etadavocuṃ – ‘idha, bhante ānanda, sambahulā bhikkhuniyo catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā viharantiyo uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ sañjānantī’ti. Evaṃ vuttāhaṃ, bhante, tā bhikkhuniyo etadavocaṃ – ‘evametaṃ, bhaginiyo, evametaṃ, bhaginiyo! Yo hi koci, bhaginiyo, bhikkhu vā bhikkhunī vā catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto viharati, tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ – uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ sañjānissatī’’’ti.
“的确如此,阿难!的确如此,阿难!若有比丘或比丘尼,心善安住于四念处而住,他便可预期:他将了知越来越殊胜的前后差别。”
‘‘Evametaṃ, ānanda, evametaṃ, ānanda! Yo hi koci, ānanda, bhikkhu vā bhikkhunī vā catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto viharati, tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ – ‘uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ sañjānissati’’’ .
“哪四个呢?阿难,此处,比丘于身随观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。当他于身随观身而住时,或依身为缘而生起身中热恼,或内心沉没,或心向外散乱。阿难,那时,那位比丘应将心导向某种能生净信之相。当心导向能生净信之相时,便生欣悦;欣悦者生起喜;喜悦者身得轻安;身轻安者受乐;受乐者心得定。他如此省察:‘我为此目的而安立心,此目的已成办。现在,我将收摄此心。’他便收摄,无寻无伺。他了知:‘我无寻无伺,内具正念,乐住于此。’”
‘‘Katamesu catūsu? Idhānanda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa kāye kāyānupassino viharato kāyārammaṇo vā uppajjati kāyasmiṃ pariḷāho, cetaso vā līnattaṃ, bahiddhā vā cittaṃ vikkhipati. Tenānanda , bhikkhunā kismiñcideva pasādanīye nimitte cittaṃ paṇidahitabbaṃ. Tassa kismiñcideva pasādanīye nimitte cittaṃ paṇidahato pāmojjaṃ jāyati. Pamuditassa pīti jāyati. Pītimanassa kāyo passambhati. Passaddhakāyo sukhaṃ vedayati . Sukhino cittaṃ samādhiyati. So iti paṭisañcikkhati – ‘yassa khvāhaṃ atthāya cittaṃ paṇidahiṃ, so me attho abhinipphanno. Handa, dāni paṭisaṃharāmī’ti. So paṭisaṃharati ceva na ca vitakketi na ca vicāreti. ‘Avitakkomhi avicāro, ajjhattaṃ satimā sukhamasmī’ti pajānāti’’.
“再者,阿难,比丘于受……于心……于法随观法而住,精勤、正知、具念,调伏世间贪忧。当他这样于法随观法而住时,可能会以法为所缘而生起身上的热恼,或心的沉没,或心向外的散乱。阿难,那时,比丘应将心安置于一个能生起净信的相。当他把心安住在能生净信的相上时,欣悦便生起;欣悦生起者,喜便生起;意喜者,身得轻安;身轻安者感受乐;有乐者心得定。他这样省察:‘我正是为此目的而安置了心,那个目的已经达成。现在,我要收摄。’他收摄,不寻不伺。他了知:‘我无寻无伺,内具正念,我是乐的。’阿难,这就是有置心之修习。”
‘‘Puna caparaṃ, ānanda, bhikkhu vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa dhammesu dhammānupassino viharato dhammārammaṇo vā uppajjati kāyasmiṃ pariḷāho, cetaso vā līnattaṃ, bahiddhā vā cittaṃ vikkhipati. Tenānanda, bhikkhunā kismiñcideva pasādanīye nimitte cittaṃ paṇidahitabbaṃ. Tassa kismiñcideva pasādanīye nimitte cittaṃ paṇidahato pāmojjaṃ jāyati . Pamuditassa pīti jāyati. Pītimanassa kāyo passambhati. Passaddhakāyo sukhaṃ vedayati. Sukhino cittaṃ samādhiyati. So iti paṭisañcikkhati – ‘yassa khvāhaṃ atthāya cittaṃ paṇidahiṃ, so me attho abhinipphanno. Handa, dāni paṭisaṃharāmī’ti. So paṭisaṃharati ceva na ca vitakketi na ca vicāreti. ‘Avitakkomhi avicāro, ajjhattaṃ satimā sukhamasmī’ti pajānāti. Evaṃ kho, ānanda, paṇidhāya bhāvanā hoti.
“阿难,什么又是无置心之修习呢?阿难,比丘不将心向外安置,他如是了知:‘我的心不向外安置。’随后他如是了知:‘前后皆无收缩、解脱、无安置。’进而他如是了知:‘我于身随观身而住,精勤、正知、具念,我是乐的。’阿难,比丘不将心向外安置,他如是了知:‘我的心不向外安置。’随后他如是了知:‘前后皆无收缩、解脱、无安置。’进而他如是了知:‘我于受随观受而住,精勤、正知、具念,我是乐的。’阿难,比丘不将心向外安置,他如是了知:‘我的心不向外安置。’随后他如是了知:‘前后皆无收缩、解脱、无安置。’进而他如是了知:‘我于心随观心而住,精勤、正知、具念,我是乐的。’阿难,比丘不将心向外安置,他如是了知:‘我的心不向外安置。’随后他如是了知:‘前后皆无收缩、解脱、无安置。’进而他如是了知:‘我于法随观法而住,精勤、正知、具念,我是乐的。’阿难,这就是无置心之修习。”
‘‘Kathañcānanda , appaṇidhāya bhāvanā hoti? Bahiddhā , ānanda, bhikkhu cittaṃ appaṇidhāya ‘appaṇihitaṃ me bahiddhā citta’nti pajānāti. Atha pacchāpure ‘asaṃkhittaṃ vimuttaṃ appaṇihita’nti pajānāti. Atha ca pana ‘kāye kāyānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā sukhamasmī’ti pajānāti. Bahiddhā, ānanda, bhikkhu cittaṃ appaṇidhāya ‘appaṇihitaṃ me bahiddhā citta’nti pajānāti. Atha pacchāpure ‘asaṃkhittaṃ vimuttaṃ appaṇihita’nti pajānāti. Atha ca pana ‘vedanāsu vedanānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā sukhamasmī’ti pajānāti. Bahiddhā, ānanda, bhikkhu cittaṃ appaṇidhāya ‘appaṇihitaṃ me bahiddhā citta’nti pajānāti. Atha pacchāpure ‘asaṃkhittaṃ vimuttaṃ appaṇihita’nti pajānāti. Atha ca pana ‘citte cittānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā sukhamasmī’ti pajānāti. Bahiddhā, ānanda, bhikkhu cittaṃ appaṇidhāya ‘appaṇihitaṃ me bahiddhā citta’nti pajānāti. Atha pacchāpure ‘asaṃkhittaṃ vimuttaṃ appaṇihita’nti pajānāti. Atha ca pana ‘dhammesu dhammānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā sukhamasmī’ti pajānāti. Evaṃ kho, ānanda, appaṇidhāya bhāvanā hoti.
“阿难,如此,有置心之修习已由我教导,无置心之修习也已由我教导。阿难,凡是慈悯弟子、心怀利益、为弟子谋求福利的导师所应为之事,我都已为你们做了。阿难,这里有树下,有空寂之处!阿难,修习禅那吧,不要放逸,以免日后追悔!这就是我对你们的教诫。”
‘‘Iti kho, ānanda, desitā mayā paṇidhāya bhāvanā, desitā appaṇidhāya bhāvanā. Yaṃ, ānanda, satthārā karaṇīyaṃ sāvakānaṃ hitesinā anukampakena anukampaṃ upādāya, kataṃ vo taṃ mayā. Etāni, ānanda, rukkhamūlāni, etāni suññāgārāni! Jhāyathānanda, mā pamādattha; mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha! Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī’’ti.
这是世尊所说。尊者阿难满心欢喜,对世尊所说随喜赞叹。第十经。
Idamavoca bhagavā. Attamano āyasmā ānando bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti. Dasamaṃ.
安巴巴利(Ambapālī)、具念比丘,萨喇与善聚。
鹰、猴、厨师,病者与比丘尼住处。
Ambapāli sato bhikkhu, sālā kusalarāsi ca; Sakuṇagdhi makkaṭo sūdo, gilāno bhikkhunupassayoti.